19.5 C
Tirana
E mërkurë, 18 Nëntor 2026
[ Arkivi ] përmban shkrime nga vitet [ 2009-2015 ] dhe [ 2016-2021 ], ndërsa [ 2003 – 2009 ] (në html)
Kreu Artikuj GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES...

GAZETA “BESA” E STAMBOLLIT – TRIBUNË E MENDIMIT KOMBËTAR DHE E ÇËSHTJES SHQIPTARE NË MËRGIM (47)

0
Gazeta Besa, Stamboll

Sabile Keçmezi-Basha Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha

Gazeta “Besa” – Vijimësia e misionit informues dhe kombëtar në numrin e 9 gushtit 1972

Në vazhdën e veprimtarisë së saj publicistike, gazeta “Besa” vijonte të përmbushte misionin e informimit dhe të sensibilizimit të opinionit shqiptar për zhvillimet më të rëndësishme politike, shoqërore dhe kombëtare. Ashtu si në numrat e mëparshëm, edhe në këtë botim vërehej përkushtimi i redaksisë për të përcjellë ngjarje me rëndësi kombëtare dhe ndërkombëtare, duke ruajtur orientimin e saj tematik dhe karakterin e veçantë publicistik.

Numri në fjalë u botua më 9 gusht 1972, në Stamboll, në një periudhë kur shtypi shqiptar i botuar jashtë hapësirave shqiptare përbënte një ndër mjetet e rëndësishme të komunikimit, të shkëmbimit të informacionit dhe të artikulimit të çështjeve kombëtare. Në këtë kontekst, vijimësia e botimit të gazetës “Besa” mund të vlerësohet jo vetëm si një veprimtari informuese, por edhe si pjesë e përpjekjeve për ruajtjen e lidhjeve kulturore dhe kombëtare ndërmjet shqiptarëve që jetonin në hapësira të ndryshme gjeografike.

Nga pikëpamja e strukturës dhe e paraqitjes së jashtme, ky numër shfaqte disa veçori në krahasim me botimet pararendëse. Ndryshe nga numrat e mëparshëm, ajo përbëhej nga vetëm dy fletë, përkatësisht katër faqe, duke pasur kështu një vëllim më të kufizuar përmbajtësor. Megjithatë, pavarësisht reduktimit të numrit të faqeve, gazeta kishte ruajtur formatin, organizimin grafik dhe konceptin e përgjithshëm të dizajnit që e karakterizonin edhe në botimet e mëhershme.

Ruajtja e këtyre elementeve dëshmon për një vazhdimësi në identitetin vizual dhe redaktorial të gazetës. Njëkohësisht, zvogëlimi i vëllimit të këtij numri përbën një veçori që meriton të evidentohet në analizën historike dhe bibliografike të botimit, ndonëse, në mungesë të të dhënave të tjera dokumentare, nuk mund të përcaktohen me siguri arsyet që kanë ndikuar në këtë ndryshim.

Në një këndvështrim më të gjerë, ky numër i gazetës “Besa” paraqet një dëshmi të vazhdimësisë së veprimtarisë së saj publicistike gjatë vitit 1972. Pavarësisht përmasave modeste të botimit, ai ruante funksionin e tij si mjet informimi dhe si hapësirë për trajtimin e çështjeve me interes për shqiptarët. Për rrjedhojë, rëndësia e tij historike nuk qëndron vetëm në përmbajtjen e botuar, por edhe në faktin se përfaqëson një hallkë tjetër në historinë e shtypit shqiptar të botuar në mërgatë.

Figura të shquara shqiptare dhe kontributi i tyre në mbrojtjen e çështjes kombëtare: Vështrim mbi artikullin “Burra të çquar shqiptarë”

Në faqet e këtij numri të gazetës “Besa”, një vend të rëndësishëm zinte shkrimi me titull “Burra të çquar shqiptarë”, i nënshkruar nga autori me emrin Prodani. Artikulli përbënte një përpjekje për të rikthyer në vëmendjen e lexuesve personalitete të njohura të historisë shqiptare, të cilat kishin dhënë kontribut në mbrojtjen e interesave kombëtare, veçanërisht gjatë periudhës së trazuar politike që pasoi përfundimin e Luftës së Parë Botërore.

Përmes një paraqitjeje të përmbledhur, por me ngarkesë të theksuar historike dhe atdhetare, autori synonte të evidentonte rolin e personaliteteve shqiptare në një periudhë kur ekzistenca dhe integriteti territorial i shtetit shqiptar përballeshin me sfida serioze. Në këtë mënyrë, artikulli nuk kufizohej vetëm në përkujtimin e figurave historike, por përpiqej të ndërtonte edhe një lidhje ndërmjet përvojave të së kaluarës dhe nevojës për ruajtjen e vetëdijes kombëtare në rrethanat politike të kohës kur botohej gazeta.

Në hyrje të shkrimit, Prodani ndalej te gjendja e vështirë politike dhe ushtarake e Shqipërisë pas përfundimit të Luftës së Parë Botërore. Ai e përshkruante këtë periudhë si një ndër momentet më kritike të historisë së shtetit shqiptar, kur pavarësia e vendit dhe tërësia e tij territoriale kërcënoheshin nga marrëveshjet diplomatike të fshehta dhe nga prania e forcave të huaja ushtarake. Në këtë kontekst, autori shkruante: “Në mbarim të luftës së parë botërore, përpara 50 vjetësh, shteti shqiptar ishte hedhur në try ‘operacionit’ me traktatine fsheht Titoni-Venizelos dhe nga ushtaret e huaj që pushtonin vendin pprej një ane në tjetrën”[1].

Ky përshkrim pasqyronte mënyrën se si autori e interpretonte pozitën ndërkombëtare të Shqipërisë në vitet e para pas luftës. Përmes një gjuhe të figurshme dhe emocionalisht të ngarkuar, ai synonte të theksonte cenueshmërinë e shtetit shqiptar përballë interesave të fuqive të huaja dhe përpjekjeve për të ndikuar në përcaktimin e kufijve dhe të ardhmes së tij politike. Referimi ndaj marrëveshjeve të fshehta diplomatike dhe pranisë së trupave të huaja shërbente si pikënisje për të argumentuar rëndësinë e mobilizimit të personaliteteve shqiptare në mbrojtje të çështjes kombëtare.

Në vijim, vëmendja e autorit zhvendosej nga rrethanat e përgjithshme politike drejt veprimtarisë së një grupi personalitetesh shqiptare që ndodheshin në Stamboll. Sipas tij, pikërisht në një moment kur shteti shqiptar përballej me rreziqe të shumta, këta përfaqësues të jetës politike, intelektuale dhe shoqërore shqiptare kishin dëshmuar përkushtim ndaj atdheut dhe interesave të kombit.

Duke vlerësuar angazhimin e tyre, Prodani theksonte se: “Në këtë orë të rëndë, në Stamboll, i daulle zot Atdheut e Kombit këta burra të ndritur”[2]. Në mesin e personaliteteve të përmendura në artikull renditeshin Halil Pashë Alizoti, Sulejman Delvina, Fuad Dibra, Ali Pashë Kolonja, At Bonati, Selahedin Shkoza, Nezir Leskoviku, Shefqet Fishta, Asaf Xhaxhulu, Mihal Shan Tepelena, Fasli Goça, Riza Voshtna, Hafëz Xhemal Dibra, Riza Drini, Anastas Frashëri, Jonus Kolonja, Nesip Erer, Adem Voshtina, Sermet Xhuxhuli, Rako Jasi, Mumtaz Kokolari, Koço Zoto Frashëri, Ferit Çami dhe Koço Boshnjaku[3], si dhe personalitete të tjera.

Përfshirja e një numri kaq të madh emrash dëshmonte synimin e autorit për të evidentuar karakterin e gjerë të angazhimit kombëtar, duke e paraqitur mbrojtjen e interesave të Shqipërisë si një përgjegjësi që bashkonte individë me prejardhje, përvoja dhe pozita të ndryshme shoqërore. Në këtë këndvështrim, artikulli i jepte rëndësi jo vetëm veprimtarisë së personaliteteve të veçanta, por edhe dimensionit kolektiv të përpjekjeve për ruajtjen e shtetësisë shqiptare.

Një aspekt domethënës i shkrimit ishte edhe theksimi i rolit të Stambollit si hapësirë e veprimtarisë politike dhe kombëtare shqiptare. Përmendja e këtij qyteti nuk kishte vetëm karakter gjeografik, por shërbente për të rikujtuar rëndësinë e qendrave jashtë territorit të Shqipërisë në organizimin, komunikimin dhe artikulimin e kërkesave kombëtare. Në këtë kuptim, artikulli nxirrte në pah një dimension të rëndësishëm të historisë shqiptare: kontributin e personaliteteve dhe të bashkësive shqiptare në mërgatë në mbështetje të çështjes kombëtare.

Po ashtu, shkrimi karakterizohej nga ndërthurja e rrëfimit historik me vlerësimin atdhetar. Përdorimi i shprehjeve si “orë e rëndë” dhe “burra të ndritur” dëshmonte përpjekjen e autorit për t’i paraqitur personalitetet e përmendura si figura të përkushtimit dhe të përgjegjësisë kombëtare. Kjo mënyrë e të shkruarit ishte në përputhje me karakterin përkujtimor të artikullit, në të cilin ngjarjet historike interpretoheshin përmes rëndësisë së tyre për kujtesën dhe identitetin kolektiv.

Në një rrafsh më të gjerë, botimi i këtij artikulli në gazetën “Besa”, më 9 gusht 1972, dëshmonte interesimin e redaksisë për trajtimin e temave historike që lidheshin me përpjekjet për mbrojtjen e pavarësisë dhe të integritetit territorial të Shqipërisë. Rikthimi i figurave të së kaluarës në vëmendjen e lexuesve përbënte një mënyrë për të ruajtur vazhdimësinë e kujtesës historike dhe për të përcjellë te brezat e mëvonshëm njohuri mbi personalitetet dhe ngjarjet që kishin shënuar zhvillimet politike shqiptare.

Në vijim të artikullit, redaksia e gazetës “Besa” shprehte një qëndrim të veçantë ndaj rëndësisë së dokumentimit sa më të plotë të personaliteteve që kishin kontribuar në mbrojtjen e çështjes kombëtare shqiptare. E vetëdijshme se përpjekjet për evidentimin e të gjithë veprimtarëve patriotë mund të përballeshin me mungesë të burimeve dhe të dhënave të mjaftueshme, redaksia pranonte mundësinë që, gjatë mbledhjes dhe sistematizimit të informacioneve, disa emra të rëndësishëm të kishin mbetur jashtë përmbledhjes së publikuar.

Në këtë kontekst, gazeta u drejtohej lexuesve me një thirrje për bashkëpunim, duke theksuar:

“Redaksia kërkon ndjesë që në mbledhjen e shënimeve, mund t’i kenë shpëtuar emra patriotësh të tjerë. Kush i di është i lutur t’ia njoftojë”[4].

Kjo thirrje përbënte më shumë sesa një sqarim të zakonshëm redaktorial. Ajo pasqyronte përpjekjen për ta trajtuar dokumentimin e historisë kombëtare si një proces të hapur, gjithëpërfshirës dhe të vazhdueshëm, në të cilin kontributi i lexuesve konsiderohej i rëndësishëm për plotësimin e njohurive historike. Përmes kësaj qasjeje, redaksia dëshmonte vetëdije për kufizimet e burimeve të disponueshme dhe njëkohësisht shprehte gatishmëri për të pranuar informacione të reja që mund të pasuronin përmbajtjen e botimeve të ardhshme.

Një qëndrim i tillë merr rëndësi të veçantë, pasi evidentimi i personaliteteve dhe i veprimtarive të tyre kërkon mbledhjen, krahasimin dhe verifikimin e vazhdueshëm të dëshmive dhe të dokumenteve. Ftesa drejtuar lexuesve për të plotësuar listën e patriotëve të përmendur mund të interpretohet si një përpjekje për të zgjeruar bazën informuese të gazetës, duke përfshirë edhe njohuritë dhe kujtesën e ruajtur në rrethet familjare e shoqërore të shqiptarëve.

Njëkohësisht, kjo mënyrë komunikimi nxirrte në pah marrëdhënien ndërmjet gazetës dhe lexuesve të saj. Këta të fundit nuk shiheshin vetëm si pranues pasivë të informacionit, por edhe si bashkëpunëtorë të mundshëm në identifikimin dhe ruajtjen e dëshmive historike. Në këtë mënyrë, gazeta synonte të krijonte një hapësirë komunikimi ku kujtesa individuale dhe ajo kolektive mund të ndërthureshin në funksion të dokumentimit të së kaluarës.

Në thelb, kjo thirrje e redaksisë dëshmonte se historia e veprimtarisë patriotike shqiptare nuk konsiderohej një rrëfim përfundimisht i mbyllur, por një fushë që kërkonte hulumtim dhe plotësim të vazhdueshëm. Përtej karakterit informues, ajo shprehte edhe një përgjegjësi morale ndaj atyre personaliteteve, kontributi i të cilave mund të kishte mbetur i panjohur ose i padokumentuar.

Prandaj, ky fragment i shkurtër i gazetës “Besa” përbën një dëshmi domethënëse të përpjekjeve të shtypit shqiptar në mërgatë për ruajtjen, pasurimin dhe përcjelljen e kujtesës historike kombëtare. Ai njëkohësisht tregon se dokumentimi i së kaluarës shihej jo vetëm si detyrë e autorëve dhe e redaksisë, por edhe si përgjegjësi e përbashkët e komunitetit shqiptar.

Veprimtaria arsimore, kulturore dhe diplomatike e patriotëve shqiptarë në Stamboll në mbrojtje të çështjes kombëtare

Në vijim të trajtimit të kontributit të personaliteteve shqiptare në Stamboll, gazeta “Besa” ndalej në një dimension tjetër të rëndësishëm të veprimtarisë së tyre atdhetare, duke nxjerrë në pah përpjekjet e organizuara në fushën e arsimit, të kulturës, të publicistikës dhe të diplomacisë. Përmes këtij shkrimi, redaksia synonte të dëshmonte se angazhimi i këtyre veprimtarëve nuk ishte kufizuar vetëm në shprehjen e ndjenjave patriotike dhe në mbështetjen morale të çështjes shqiptare, por ishte konkretizuar në nisma dhe veprime që synonin mbrojtjen e lirisë, të pavarësisë dhe të interesave kombëtare.

Duke iu referuar përkushtimit dhe sakrificave të këtyre personaliteteve, gazeta theksonte se ata nuk kishin kursyer as pasurinë personale dhe as përpjekjet e tyre për t’i shërbyer çështjes kombëtare. Në artikull thuhej: “Për të mbrojtur Lirinë shqiptare, këta burra në Stamboll nuk kursyen pasuri dhe çdo gjë përpjekje tjetër në të gjithë drejtimet: hapën 5 shkolla fillore, botuan gazetën organ lirije kombi, ‘E vërteta’, hapën shoqatë e klub qendër shqiptare, nisën një dërgat shqiptare pranë Konferencës së Paqes në Paris, hynë në lidhje me të gjitha kolonitë shqiptare pa lënë në gjurmë asnjë shqiptar në çdo çip të botës”[5].

Ky përshkrim ofron një pasqyrë të përmbledhur të veprimtarisë shumëdimensionale të shqiptarëve të organizuar në Stamboll, duke evidentuar disa nga drejtimet kryesore përmes të cilave ata synonin të ndikonin në zhvillimet kombëtare. Në këtë kontekst, veprimtaria e tyre mund të analizohet si një ndërthurje e përpjekjeve për emancipim arsimor e kulturor, organizim shoqëror dhe përfaqësim politik e diplomatik.

Një vend të veçantë në këtë angazhim zinte hapja e pesë shkollave fillore, të cilat, sipas gazetës, përbënin një nga rezultatet konkrete të përpjekjeve të patriotëve shqiptarë në Stamboll. Në rrethanat historike të kohës, themelimi i institucioneve arsimore kishte rëndësi që tejkalonte funksionin e zakonshëm të mësimdhënies. Shkolla përfaqësonte një hapësirë për përhapjen e dijes, kultivimin e gjuhës dhe forcimin e vetëdijes kombëtare. Përmes arsimit synohej jo vetëm ngritja kulturore e brezave të rinj, por edhe ruajtja e lidhjeve me identitetin shqiptar në një mjedis jashtë kufijve të shtetit amë.

Krahas veprimtarisë arsimore, gazeta veçonte edhe botimin e gazetës “E vërteta”, të cilën e cilësonte si organ në shërbim të lirisë dhe të kombit. Ky fakt dëshmon rëndësinë që veprimtarët shqiptarë i kushtonin shtypit si mjet komunikimi, informimi dhe ndërgjegjësimi politik. Në një periudhë kur qarkullimi i informacionit ishte i kufizuar dhe zhvillimet ndërkombëtare ndikonin drejtpërdrejt në fatin e Shqipërisë, shtypi përbënte një instrument të rëndësishëm për artikulimin e kërkesave kombëtare dhe për përcjelljen e tyre te publiku shqiptar.

Në këtë kuptim, botimi i gazetës “E vërteta” mund të shihet si pjesë e përpjekjeve për krijimin e një hapësire publike shqiptare, ku çështjet politike dhe kombëtare të diskutoheshin, të argumentoheshin dhe të bëheshin të njohura për një rreth më të gjerë lexuesish. Përmes fjalës së shkruar, veprimtarët synonin të ndikonin në formimin e opinionit publik dhe në forcimin e ndjenjës së përgjegjësisë ndaj interesave të përbashkëta kombëtare.

Një tjetër drejtim i rëndësishëm i veprimtarisë së tyre ishte themelimi i një shoqate dhe i një klubi që shërbente si qendër shqiptare në Stamboll. Krijimi i këtyre strukturave organizative përfaqësonte një hap të rëndësishëm drejt bashkërendimit të përpjekjeve individuale dhe shndërrimit të tyre në veprimtari kolektive. Shoqatat dhe klubet shqiptare, përveç funksionit të tyre kulturor e shoqëror, mundësonin takime, diskutime, shkëmbim informacionesh dhe organizimin e nismave të përbashkëta në mbështetje të çështjes kombëtare.

Në këtë mënyrë, Stambolli paraqitej jo vetëm si një qendër e rëndësishme e pranisë shqiptare, por edhe si një hapësirë ku veprimtarët mund të organizoheshin dhe të bashkërendonin angazhimin e tyre. Rëndësia e këtyre organizimeve qëndronte në krijimin e një baze institucionale dhe shoqërore për veprimtari më të gjera politike, arsimore dhe kulturore.

Veçanërisht domethënës ishte edhe angazhimi në fushën diplomatike. Sipas artikullit, patriotët shqiptarë në Stamboll kishin ndërmarrë nismën për dërgimin e një delegacioni shqiptar pranë Konferencës së Paqes në Paris[6]. Kjo përpjekje duhet parë në kontekstin e zhvillimeve ndërkombëtare që pasuan përfundimin e Luftës së Parë Botërore, kur në tryezat diplomatike të fuqive të mëdha diskutoheshin çështje që lidheshin me rendin e ri politik dhe territorial të Evropës.

Për Shqipërinë, kjo periudhë kishte rëndësi të jashtëzakonshme, pasi e ardhmja e shtetit dhe çështja e kufijve të tij ishin të lidhura ngushtë me vendimmarrjen ndërkombëtare. Në këto rrethana, përpjekjet për të siguruar përfaqësim shqiptar në forumet diplomatike synonin që interesat kombëtare të mos mbeteshin jashtë diskutimeve dhe vendimeve që mund të ndikonin në të ardhmen e vendit. Nisma e përmendur nga gazeta dëshmonte vetëdijen politike të veprimtarëve shqiptarë për rëndësinë e diplomacisë dhe të ndërkombëtarizimit të çështjes shqiptare.

Një aspekt tjetër që merrte vëmendje të veçantë në shkrim ishte vendosja dhe zgjerimi i lidhjeve me kolonitë shqiptare në vende të ndryshme të botës. Sipas gazetës, veprimtarët e Stambollit kishin synuar të krijonin kontakte me bashkësitë shqiptare kudo që ato ndodheshin, duke u përpjekur të përfshinin sa më shumë bashkatdhetarë në përpjekjet për mbrojtjen e interesave kombëtare.

Kjo veprimtari dëshmonte rëndësinë që i kushtohej bashkëpunimit ndërmjet shqiptarëve të shpërndarë në hapësira të ndryshme gjeografike. Kolonitë shqiptare jashtë vendit përbënin një potencial të rëndësishëm njerëzor, intelektual dhe ekonomik, i cili mund të vihej në shërbim të çështjes kombëtare përmes organizimit, mbështetjes financiare, veprimtarisë publicistike dhe kontakteve me qarqet politike të vendeve ku jetonin.

Në këtë këndvështrim, përpjekja për të ndërtuar një rrjet të gjerë komunikimi ndërmjet kolonive shqiptare mund të interpretohet si shprehje e një vetëdijeje për nevojën e bashkërendimit të veprimtarisë kombëtare përtej kufijve shtetërorë. Ajo dëshmonte se mbrojtja e interesave shqiptare konceptohej si një përgjegjësi e përbashkët, në të cilën mund të kontribuonin shqiptarët, pavarësisht vendbanimit të tyre.

Artikulli i gazetës “Besa” nxirrte në pah edhe një element tjetër domethënës: ndërthurjen e sakrificës personale me organizimin kolektiv. Theksimi i faktit se këta veprimtarë nuk kishin kursyer pasurinë dhe mundin e tyre synonte të evidentonte përkushtimin ndaj interesit kombëtar, duke e paraqitur angazhimin patriotik si një veprimtari që kërkonte jo vetëm bindje dhe idealizëm, por edhe përgjegjësi konkrete, burime materiale dhe punë të vazhdueshme.

Shkrimi karakterizohej nga një gjuhë vlerësuese dhe përkujtimore, përmes së cilës autorët e gazetës synonin të nderonin kontributin e brezave të mëparshëm. Megjithatë, përtej tonit atdhetar, informacionet e paraqitura ofrojnë elemente me interes për hulumtimin e formave të organizimit politik dhe kulturor të shqiptarëve në mërgatë. Ato tregojnë se veprimtaria kombëtare nuk zhvillohej vetëm përmes kërkesave politike, por mbështetej edhe në ngritjen e institucioneve arsimore, botimin e shtypit, krijimin e organizatave dhe ndërtimin e rrjeteve të komunikimit.

Në përfundim, përmes këtij artikulli, gazeta “Besa” rikthente në kujtesën historike një periudhë të rëndësishme të angazhimit të shqiptarëve në Stamboll për mbrojtjen e lirisë dhe të interesave kombëtare. Paraqitja e veprimtarisë së tyre arsimore, kulturore, organizative dhe diplomatike dëshmonte synimin e gazetës për të nxjerrë në pah rëndësinë e bashkimit të përpjekjeve individuale në funksion të një qëllimi të përbashkët.

Në të njëjtën kohë, ky shkrim përbën një burim me interes për studimin e mënyrës se si shtypi shqiptar në mërgatë, gjatë viteve shtatëdhjetë të shekullit XX, e kujtonte dhe e interpretonte veprimtarinë patriotike të brezave të mëparshëm. Përmes rikthimit të këtyre ngjarjeve dhe personaliteteve, gazeta kontribuonte në ruajtjen e kujtesës historike dhe në përcjelljen e një tradite të angazhimit kombëtar, në të cilën arsimi, kultura, organizimi shoqëror dhe diplomacia paraqiteshin si shtylla të rëndësishme të përpjekjeve për liri dhe pavarësi.

Vijon

[1]“Burra të çquar shqiptarë”, Gazeta “Besa”, 9 Gusht 1972, Stamboll.
[2] Po aty.
[3] Po aty.
[4] Po aty.
[5] Po aty.
[6] Po aty.

K O M E N T E

Ju lutem, shkruaJ komentin tuaj!
Ju lutem, shkruaJ emrin tuaj këtu

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.