[ Libra NëLinjë ]
Sarë GJERGJI
Uarda Albunesa, 69, Shtëpia Botuese Mediaprint, Tiranë, 2025
Poetika e shenjës dhe intensiteti i fjalës
Vëllimi poetik 69 i Uarda Albunesës (foto) shënon një fazë të konsoliduar të shkrimit të saj, ku fjala poetike nuk funksionon më si instrument i menjëhershëm dhe spontan i ndjenjës, por si njësi estetike e menduar, e ndërtuar mbi një logjikë të brendshme simbolike dhe semantike. Poezia e këtij libri nuk synon rrëfimin linear të përvojës, por artikullimin shenjëzues të saj; ajo nuk përshkruan gjendje emocionale, por i kondenson ato në figura të përqendruara dhe me intensitet të lartë kuptimor, të afta për të mbetur gjatë në kujtesën interpretative të lexuesit.
Titulli 69 është kyç për të kuptuar strukturën e brendshme të vëllimit. Ai nuk përfaqëson thjesht një shënim numerik, por funksionon si figurë ciklike me ngarkesë numerologjike dhe semiotike, si shenjë e dualitetit dhe e ndërvarësisë së të kundërtave. Numri sugjeron kthimin, bashkëjetesën e dy poleve dhe pamundësinë e ndarjes së plotë midis asaj që digjet dhe asaj që ngrin. Ky parim i dyzimit përshkon gjithë librin në nivel tematik dhe strukturor: dashuri–dhimbje, zjarr–akull, afërsi–humbje, zë–heshtje, trup–shpirt. Poezitë ndërtohen mbi këtë tension të vazhdueshëm, duke mos synuar zgjidhje harmonizuese, por duke e mbajtur konfliktin estetik dhe emocional të hapur.
Njësitë poetike janë të shkurtra, të përqendruara dhe sentenciale. Albunesa shmang proliksitetin dhe rrëfimin narrativ, duke privilegjuar ngjeshjen e vargut dhe ekonominë e shprehjes. Çdo fjalë është funksionale, çdo figurë mban peshë strukturore në ndërtimin e kuptimit. Poezia “Akullnaja” (f. 70) përfaqëson në mënyrë emblematike këtë poetikë:
“Si një copë qelq ngjan ajo zemër,
kur s’ka shkëndijë apo pasion.”
Figura e qelqit dhe e akullnajës nuk shfaqen si imazhe dekorative, por si gjendje ontologjike të qenies emocionale. Zemra nuk është e vdekur, por e ngrirë; ajo ekziston, por nuk reagon. Dashuria këtu nuk shteron për shkak të mungesës së ndjenjës, por për shkak të mungesës së energjisë jetësore, që do ta vinte atë në lëvizje. Poezia e Albunesës ndërtohet mbi këtë dramë të brendshme: mbi pamundësinë e dashurisë për të arritur temperaturën e domosdoshme për të jetuar.
Dashuria, trupi dhe zëri femëror
Dashuria përbën temën qendrore të vëllimit, por ajo shfaqet e çliruar nga idealizimi romantik tradicional. Në 69, dashuria paraqitet si përvojë trupore, si rrezik, përplasje dhe shpesh si plagë. Zëri lirik femëror është i vetëdijshëm për fuqinë e vet, për dëshirën dhe për kufijtë e saj. Ai nuk i nënshtrohet modelit tradicional të gruas si pritëse
pasive e ndjenjës, por vepron, kërkon, urdhëron dhe refuzon.
Në poezinë “Shekuj dashnie” (f. 28), subjekti poetik vendos veten në një pozicion pothuaj hyjnor:
“Para meje ke me u lut,
si përpara një hyjnie.”
Ky varg shënon një përmbysje të qartë të marrëdhënieve të pushtetit në diskursin dashuror. Gruaja nuk është më objekti i adhurimit, por burimi i tij. Dashuria shndërrohet në akt force dhe vetëdijeje, jo në dorëzim emocional. Ky pozicion e bën poezinë e Albunesës poezi të vetëdijes femërore, ku trupi nuk perceptohet si turp, por si territor i shenjtë dhe i sovranitetit personal.
Trupi, aroma, flokët, shiu, parfumi dhe prekja shfaqen si elemente themelore të shprehjes poetike. Në poezinë “Flokët…” (f. 18), gjuha poetike dorëzohet përballë gjestit:
“në heshtje, me sy, shkruaj: ‘Të du!’”
Dashuria këtu nuk artikulohet përmes fjalës së drejtpërdrejtë, por përmes shikimit dhe prekjes. Heshtja bëhet më elokuente se ligjërimi verbal. Ky minimalizëm shprehës i jep poezisë një intensitet të veçantë emocional, duke e larguar nga retorika dhe duke e afruar me përvojën e drejtpërdrejtë trupore.
Shoqëria, morali dhe dimensioni kritik
Përtej intimitetit lirik, 69 hapet edhe drejt reflektimit shoqëror e etik. Albunesa nuk heziton ta ballafaqojë lexuesin me hipokrizinë, dhunën morale dhe shëmtinë e pushtetit. Poezitë që trajtojnë akuzën, ligjin, maskën dhe turpin përbëjnë një nga shtresat më të forta kritike të vëllimit. Në poezinë “Akuza” (f. 60), zëri lirik artikulon një qëndrim të qartë rezistence morale:
“Me turp lirinë s’ma vidhni dot,
ju vlen lëkura sa një thù imi.”
Këtu, ligji dhe autoriteti shfaqen si struktura të zbrazëta dhe të degraduara, ndërsa dinjiteti individual shndërrohet në formën më të lartë të lirisë. Poezia nuk kërkon drejtësi institucionale, por mbron një etikë të brendshme dhe të patjetërsueshme.
Në disa poezi, autorja përdor mitin si instrument kritik. Te “E bukra e dheut” (f. 15), rikthimi i figurës së Europës dhe Zeusit shërben për të denoncuar dhunën patriarkale dhe përjetësinë e padrejtësisë ndaj gruas:
“Ta vodhi nderin Zeusi, Europë.”
Miti këtu nuk funksionon si rrëfim i së shkuarës, por si pasqyrë e së tashmes. Ai dëshmon se dhuna ndaj gruas nuk është episod historik i mbyllur, por strukturë që ripërsëritet në forma të ndryshme.
Gjuha, ritmi dhe identiteti poetik
Një element dallues i vëllimit është gjuha poetike. Albunesa ndërthur standardin me frazeologjinë gege, duke krijuar një ligjërim me ngarkesë të fortë emocionale dhe identitare. Dialekti nuk përdoret si ornament folklorik, por si mjet për të thelluar ndjenjën dhe për të ndërtuar një ritëm të brendshëm autentik. Shumë poezi nisin si përshkrime të natyrës dhe shndërrohen në sfonde emocionale, ku peizazhi funksionon si pasqyrim i gjendjes së shpirtit.
Përmbyllje
69 është një vëllim poetik i ndërtuar me vetëdije estetike dhe pjekuri shprehëse. Uarda Albunesa krijon një poezi të ngjeshur, intensive dhe thellësisht etike, ku fjala nuk shërben për zbukurim, por për zbërthim të realitetit të brendshëm dhe shoqëror. Dashuria, dhimbja, trupi, gruaja dhe shoqëria shfaqen si tema të pandara, të lidhura nga një zë lirik i fortë dhe koherent. Ky libër kërkon lexim të ngadaltë dhe reflektiv, duke u vendosur si një pikë referimi domethënëse në poezinë bashkëkohore shqipe.
