[ Libra NëLinjë ]
Nga Fran Laska
Botimi i katërt i veprës Mirdita, vendi i kuvendeve vetëqeverisëse të autorit Gjon Marku dëshmon jo vetëm vlerën e qëndrueshme shkencore dhe historike të librit, por edhe nevojën e vazhdueshme të shoqërisë shqiptare për t’u rikthyer te rrënjët e vetëqeverisjes, normës dhe zakonit si forma autentike të organizimit shoqëror. Ky ribotim nuk përfaqëson thjesht një rikthim në qarkullim të një vepre të kërkuar, por konfirmon rëndësinë e saj të qëndrueshme në kohë.
Në këtë botim të ri, autori e thellon më tej analizën mbi institucionin e kuvendit mirditor, duke e trajtuar atë jo si një mbledhje tradicionale burrash, por si një mekanizëm të mirëfilltë vetëqeverisës, me rregulla të konsoliduara, hierarki morale dhe fuqi reale vendimmarrëse. Kuvendi shfaqet si një “parlament natyror” i maleve, i ndërtuar mbi autoritetin e fjalës, besës dhe përgjegjësisë kolektive, që garantonte rendin, drejtësinë dhe kohezionin shoqëror.
Një nga vlerat kryesore të këtij botimi mbetet qasja historike e dokumentuar, ku Gjon Marku ndërthur burime arkivore, dëshmi gojore dhe analizë krahasuese me forma të tjera të vetëqeverisjes tradicionale në hapësirën shqiptare. Mirdita paraqitet si një rast unik, ku Kanuni, kuvendi dhe kapidanati ndërtuan një sistem të qëndrueshëm autonomie, i cili i rezistoi ndërhyrjeve osmane, presioneve të huaja dhe, më vonë, dhunës uniformizuese të shtetit totalitar.
Autori i kushton vëmendje të veçantë etikës së kuvendit: respektit për mendimin ndryshe, peshës së pleqnisë, rolit të besës dhe barazisë morale të pjesëmarrësve përballë çështjeve të përbashkëta. Kjo e bën librin aktual jo vetëm si vepër historike, por edhe si tekst reflektues për demokracinë shqiptare, duke nxjerrë në pah faktin se kultura e vendimmarrjes kolektive nuk është e huazuar, por e lindur në traditën tonë.
Botimi i katërt vjen i pasuruar në aspektin interpretativ, me një gjuhë më të qartë analitike dhe me një strukturë që i shërben njëkohësisht studiuesit dhe lexuesit të interesuar për identitetin kulturor. Pa rënë në folklorizëm romantik, Gjon Marku ruan një ekuilibër të qëndrueshëm mes krenarisë identitare dhe rigorozitetit shkencor.
Kjo vepër e konsolidon librin si referencë themelore për historinë institucionale të Mirditës dhe për studimin e vetëqeverisjes tradicionale shqiptare. Ajo është një thirrje për të kuptuar se moderniteti nuk ndërtohet duke mohuar traditën, por duke e njohur, respektuar dhe lexuar drejt atë.
Mirdita paraqitet jo vetëm si një hapësirë gjeografike, por si një shkollë e normës, e zakonit dhe e kuvendit – një trashëgimi shoqërore dhe shpirtërore që meriton të njihet, të studiohet dhe të vlerësohet brez pas brezi.
