[ Libra NëLinjë ]
Prof. Dr. Sabile Keçmezi-Basha
(Programet e elaboratet serbe antishqiptare – X)
Në historinë e errët të mendësisë shoviniste, ku ambiciet për dominim janë gdhendur me gjuhën e ftohtë të strategjisë dhe synimet pushtuese janë mbështjellë me petkun e politikave shtetërore, lindin libra që nuk janë thjesht faqe të shkruara, por dokumente të zymta të një qëllimi të fshehtë. Në këtë vazhdë të gjatë programesh që synonin ta fshinin shqiptarin nga historia, një vend të veçantë zë “Libri i Kaltër”, një vepër që, ndonëse u paraqit si analizë shkencore, në thelb ishte një manifest i qartë i një projekti të hershëm për ta nënshtruar një komb të tërë.¨
I ashtuquajturi “Libri i Kaltër”, i përgatitur nga Akademia e Shkencave dhe Arteve e Serbisë, nuk ishte thjesht një botim i zakonshëm dhe as një tekst i pafajshëm i mendimit intelektual. Ai ishte, në thelb, një dokument i ngarkuar me frymë politike dhe me një qëllim të rrezikshëm: të shërbente si mbështetje ideologjike për zhbërjen e të drejtave që Kosova dhe shqiptarët e saj kishin arritur t’i fitonin me shumë mund e përpjekje përmes Kushtetutës së vitit 1974. Ndonëse për qytetarët filloi të qarkullonte lirisht që nga viti 1977, pesha e tij nuk qëndronte te shpërndarja, por te helmi i mendimit që përmbante dhe te drejtimi që synonte t’i jepte politikës serbe ndaj Kosovës.
Në faqet e këtij libri nuk shtjellohej thjesht një mendim teorik apo një debat juridik rreth pozitës kushtetuese të Kosovës. Përkundrazi, aty ndërtohej me kujdes një doktrinë e tërë, e cila përpiqej të argumentonte se të drejtat e fituara nga Kosova dhe nga shqiptarët e saj ishin të tepërta, të padrejta dhe të rrezikshme për rendin jugosllav. Kështu, nën petkun e argumentimit akademik, “Libri i Kaltër” shndërrohej në një mjet të sofistikuar për të minuar themelet politike dhe juridike mbi të cilat ishte ngritur autonomia e Kosovës. Ai nuk synonte vetëm ta kundërshtonte këtë avancim, por ta paraqiste atë si gabim historik që duhej korrigjuar.
Në këtë kuptim, libri merrte trajtën e një manifesti të heshtur kundër Kosovës. Çdo faqe e tij dukej sikur përgatiste terrenin për një tërheqje të madhe prapa, për një kthim të dhimbshëm në të kaluarën, aty ku shqiptarët do të humbnin jo vetëm të drejtat e fituara, por edhe vetë shpresën se barazia politike dhe juridike mund të ishte e qëndrueshme. Doktrina që përçohej në të nuk ishte e pafajshme; ajo ishte e ndërtuar mbi mendësinë e mohimit, mbi frikën nga fuqizimi i subjektivitetit politik të Kosovës dhe mbi synimin për ta zbehur, kufizuar e në fund shkatërruar atë që ishte arritur me aq mund.
Prandaj, “Libri i Kaltër” duhet parë jo vetëm si produkt i një institucioni akademik, por si pjesë e një strategjie më të gjerë politike, ku fjala e shkruar përdorej si armë kundër një populli dhe kundër një autonomie të fituar me sakrificë. Ai u bë një lloj paraprisi ideologjik i asaj që më pas do të shfaqej si valë e ashpër centralizimi, mohimi dhe shtypjeje. Sepse, shpeshherë, para se të shfaqet dhuna e hapur politike, vjen fjala e menduar për ta justifikuar atë; para se të hiqen të drejtat, hartohen tekstet që përpiqen ta bëjnë të arsyeshëm një akt të tillë.
Dhe pikërisht kështu ndodhi edhe me këtë libër, ai u shndërrua në një mjet për ta bindur opinionin se e drejta e Kosovës duhej cunguar, se autonomia e saj duhej kufizuar dhe se shqiptarët nuk duhej të gëzonin më ato hapësira juridike e politike që kishin fituar. Në thelb, ai nuk argumentonte vetëm kundër një kushtetute, por kundër vetë mundësisë që Kosova të merrte frymë më lirshëm në kuadër të Jugosllavisë. Për këtë arsye, “Libri i Kaltër” mbetet në kujtesën historike si simbol i një doktrine që nuk synonte ndërtimin, por rrënimin, jo zgjerimin e lirive, por zhbërjen e tyre, jo barazinë, por kthimin e Kosovës dhe të shqiptarëve të saj në pozitën e një nënshtrese politike.
Botuar në vitin 1977 në Beograd, ky libër mbante në faqet e tij jo thjesht idetë e një akademie, por projektet e një shteti që e shihte ekzistencën e shqiptarëve si pengesë për ambiciet e veta. Nuk ishte analizë shkencore e një realiteti historik, por doracak i një politike sistematike të mohimit dhe të shtypjes. Nën petkun e Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Serbisë, që do të duhej të ishte tempull i dijes dhe urtësisë, ky libër shndërrohej në testament të një filozofie mohimi, në udhërrëfyes për ata që dëshironin ta zhbënin identitetin shqiptar.
“Libri i Kaltër” nuk ishte thjesht një përmbledhje tezash akademike, por një program i menduar mirë, një strategji e ndërtuar me kujdes për të legjitimuar mohimin e të drejtave të një populli që kishte mbijetuar mes furtunave të historisë. Pas fjalëve të tij fshihej një qëllim i qartë- ta shndërronte çështjen shqiptare në problem, ta paraqiste ekzistencën e shqiptarëve si rrezik dhe ta përgatiste terrenin për veprimet që do të pasonin.
Në një botë ku fjalët e shkruara mund të jenë ose dritë që ndriçon rrugën e popujve, ose terr që përpiqet t’i mbysë ata në harresë, ky libër u shkrua me synimin për të errësuar fatin e një kombi. Nuk ishte një libër që kërkonte të ndriçonte të vërtetën, por një dokument që shtronte themelet për shkatërrimin e saj. Në faqet e tij nuk gjendeshin argumente për drejtësi apo barazi, por formulime të ftohta të një politike që synonte të kthente mbrapsht kohën, të zhdukte çdo arritje dhe ta zhvishte një popull nga të drejtat e tij më themelore.
Në këtë libër argumentohej me gjakftohtësi se gjithçka që Kosova dhe shqiptarët kishin fituar nga Kushtetuta e vitit 1974 duhej të shembej, të shkërmoqej dhe të bëhej hi. Nuk ishte debat juridik dhe as reflektim mbi ligjin, ishte një përpjekje e mirëllogaritur për të shkulur nga rrënjët çdo copëz lirie të fituar me mund, çdo grimcë shprese që kishte lindur nga dekadat e sakrificave. Në rreshtat e atij dokumenti të errët nuk kishte asnjë njohje për mundin e një populli, asnjë respekt për sakrificat e tij, asnjë pranim të së drejtës së tij për të ekzistuar në barazi me të tjerët. Kishte vetëm një synim: të zhdukte idenë e një Kosove që frymonte më lirshëm, të shkatërronte çdo strukturë që e bënte shqiptarin më të vetëdijshëm për fatin e vet dhe të kthente orën e historisë prapa.
Ishte një përpjekje për ta fshirë Kosovën jo vetëm nga ligjet, por edhe nga vetë e ardhmja. Një plan për ta bërë popullin shqiptar të ndjehej i huaj në trojet e veta, për t’ia rrëzuar çdo bazë mbi të cilën mund të ndërtonte shpresën. Ishte një thirrje për errësim, një gur i rëndë mbi të drejtat e një kombi që kurrë nuk u dorëzua.
Në rrugëtimin e gjatë të popujve drejt lirisë, disa libra nuk shkruhen për të ndriçuar rrugën e së vërtetës, por për të ndërtuar mure që e pengojnë atë. “Libri i Kaltër”, i hartuar me gjuhën e ftohtë të burokracisë dhe me logjikën e hekurt të pushtetit, nuk ishte traktat i urtësisë, por testament i mohimit. Nuk ishte reflektim mbi drejtësinë, por strategji për ta shpërbërë atë, për të krijuar një botë ku Kosova dhe shqiptarët të ishin veç një hije, një realitet i mohuar nga vetë ligjet që duhej t’i mbronin.
Abrogimi i të drejtave të Kosovës si njësi konstituive dhe i gjithë kompetencave që buronin prej saj, sado të kufizuara në raport me njësitë e tjera të federatës, ishte filozofia dhe synimi kryesor i këtij libri. Në thelb të tij nuk qëndronte as ide e re, as përpjekje për pajtim, por një rikthim prapa, një rrënim sistematik i gjithçkaje që Kosova kishte fituar me mund e përpjekje.
Në mendësinë e hartuesve të këtij dokumenti, popujt nuk kishin të drejta të qëndrueshme, por vetëm leje të përkohshme, të cilat mund të hiqeshin në çdo çast. Një komb nuk shihej si realitet historik e politik, por si pengesë për synimet e një shteti që kërkonte dominim të plotë. Dhe kështu, fjala abrogim nuk ishte vetëm term juridik, por thikë e mprehtë që synonte të priste fijet e së drejtës së Kosovës për të qenë vetvetja.
Filozofia e “Librit të Kaltër” ishte filozofia e mohimit: mohimi i ekzistencës politike, mohimi i autonomisë, mohimi i dinjitetit të një populli që kërkonte të ishte zot në tokën e vet. Ky nuk ishte thjesht dokument i një akademie, por një manual për të zhdukur një identitet. Ishte përpjekje për të rrëzuar nga themelet një të drejtë, duke e shndërruar atë në kujtim të largët, në iluzion që mund të fshihej me një dekret, me një nen apo me një rresht të shkruar në zyrat e errëta të pushtetit.
Por historia nuk u ndal në atë libër. Sepse popujt që kanë rrënjë të thella nuk mund të shkulen me ligje të hartuara në fshehtësi. Sepse liria nuk është një favor që jepet apo merret, por një e drejtë që jeton në shpirtin e atyre që nuk pranojnë të gjunjëzohen. Dhe kështu, Kosova nuk u bë hije e asaj që kishte qenë, por dritë që u ndez më fort përballë mohimit, zë që nuk heshti, por u kthye në thirrje për të ardhmen e saj.
( Vijon )
