Karierizmi Individual në Kosovë dhe Dëmi Institucional

Isuf B. Bajrami

Është një kohë ku duhet ta shqyrtojmë fenomenin e karierizmit politik në Kosovë, duke e trajtuar si një sfidë institucionale, psikologjike, shpirtërore dhe social. Karierizmi i individëve ka rezultuar në vonesa ligjore, politizim të administratës dhe manipulim të ligjeve, duke dobësuar funksionimin e shtetit dhe besimin qytetar. Ky shkrim ka për qëllim të shton një dimension të rëndësishëm social: ndikimin mbi individët me aftësi të kufizuara profesionale, të cilët përballen me barrierat institucionale dhe marginalizimin. Analiza juridiko-strategjike lidh veprimet e brendshme me marrëdhëniet ndërkombëtare, duke nxjerrë në pah rëndësinë e respektimit të Kushtetutës dhe ligjeve për ruajtjen e sovranitetit dhe stabilitetit shtetëror. Krahasimet rajonale me Bosnjën dhe Qipron ilustrojnë efektet afatgjata të karierizmit në shtetet post-konfliktuale.

1. Hyrje

Karierizmi politik, ku ambiciet individuale tejkalojnë përgjegjësitë ndaj qytetarëve, ka shfaqur një ndikim paralizues mbi institucionet e Kosovës, veçanërisht pas zgjedhjeve parlamentare të shkurtit 2025. Ky fenomen është pjesë e konceptit ndërkombëtar të “state capture”, ku aktorët politikë përdorin institucionet për përfitime personale.¹²

Karierizmi nuk është vetëm fenomen politik; ai përfshin një dimension psikik, shpirtëror dhe social, duke ndikuar në vendimmarrje, etikë, moralitet dhe përfshirje profesionale të individëve me aftësi të kufizuara profesionale.³

2. Karierizmi Individual dhe Taktikat Institucionale

2.1 Bllokime parlamentare dhe vonesa institucionale

Shembulli më i qartë është bllokimi i zgjedhjes së Kryetarit të Kuvendit pas zgjedhjeve të shkurtit 2025, ku opozita refuzoi kandidatin e LVV-së, ndërsa LVV-ja nuk ofroi alternativa kompromisuese.⁴

Taktikat kryesore të karierizmit individual përfshijnë:

• Vonesa ligjore dhe parlamentare;
• Shantazh politik dhe kërcënime;
• Manipulim i komisioneve parlamentare;
• Koordinim me grupet e interesit privat.

Këto strategji çuan në një Kuvend të paralizuar, vonesa në ligje prioritare dhe dobësim të legjitimitetit institucional.

2.2 Politizimi i administratës dhe emërimet partiake

• Drejtues të ministrive dhe agjencive emëruar mbi baza partiake;
• Rritje e klientelizmit dhe pengesa në zbatimin e reformave;
• Projekte të vonuara ose sabotuar për interesa të individëve;
• Përjashtim i individëve të aftë profesionalisht, duke përfshirë ata me aftësi të kufizuara.⁵

2.3 Manipulimi i procesit legjislativ

• Ligjet prioritare shpesh modifikohen ose vonohen për të shërbyer interesit personal;
• Reforma dhe politika publike pengohen, duke ulur integrimin evropian.

3. Dimensioni Psikologjik dhe Shpirtëror

3.1 Psikologjik

• Ambicie patologjike: Tendenca për pushtet të pakufizuar dhe kontroll;⁶
• Ego kolektiv: Mbivlerësimi i vetes mbi interesin publik dhe vendime irracionale.⁷

3.2 Shpirtëror

• Humbja e empatisë kolektive dhe degradim moral;
• Kriza morale te individët: tension midis ambicies dhe etikës; izolim dhe ndjenja faji.⁸

4. Karierizmi dhe individët me aftësi të kufizuara profesionale

4.1 Pengesat për përfshirje profesionale

• Bllokimet ligjore pengojnë miratimin e politikave për punësim të barabartë;
• Politizimi i administratës përjashton profesionistët që nuk i përkasin rrjeteve partiake;
• Kulturat e klientelizmit marginalizojnë individët me aftësi të kufizuara, pavarësisht kompetencës.¹¹

4.2 Dimensioni psikik dhe shpirtëror

• Individët me aftësi të kufizuara përballen me ndjenja frustrimi, humbje motivimi dhe izolim moral;
• Karierizmi pengon meritokracinë dhe vlerësimin e kapaciteteve personale.¹²

4.3 Rekomandime

• Monitorim i politikave për barazi punësimi;
• Integrim i individëve me aftësi të kufizuara në vendimmarrje dhe administratë;
• Kuadër ligjor që mbron profesionistët nga politizimi;
• Edukim i aktorëve politikë mbi përfitimet e përfshirjes së të gjithëve.

5. Skema konceptuale e ndikimit të karierizmit
6. Ambiciet personale → Dimension psikik dhe shpirtëror (narcisizëm, mani për kontroll, mungesë empatie)
7. Taktikat karrieriste → Sjellje patologjike në politikat dhe administratën shtetërore
8. Përhapja në institucione → Paralizë dhe degradim moral i institucioneve
9. Efektet → Humbje besimi qytetar, fragmentim, korrupsion, pengesa për individë me aftësi të kufizuara
10. Rezultati → Dobësim i shtetit, pengim i zhvillimit dhe integrimit
11. Dëmi Institucional dhe Shtetëror

• Dobësim i legjitimitetit dhe besimit qytetar;⁸
• Fragmentim i administratës dhe vonesa ligjore;
• Pengesa në zhvillim ekonomik dhe integrim ndërkombëtar;
• Marginalizim i individëve me aftësi të kufizuara dhe profesionistëve të pavarur;
• Rritje e korrupsionit dhe klientelizmit.

7. Krahasime Rajonale

• Bosnja dhe Hercegovina: Interesi etnik mbi interesin shtetëror → bllokime parlamentare dhe kriza morale;⁹
• Qipro: Karierizmi politik ndikon në formimin e institucioneve dhe proceset ndërkombëtare.¹⁰

8. Marrëdhëniet Ndërkombëtare dhe Veprimet Institucionale: Marrëveshjet në Kundërshtim me Kushtetutën dhe Ligjet Vendore

8.1 Konteksti

Në kuadër të dialogut Kosovë–Serbi, një sërë marrëveshjesh të nënshkruara në periudha të ndryshme janë kritikuar për mungesë harmonizimi me Kushtetutën dhe ligjet e Kosovës, duke përfshirë:

1. Marrëveshja për Asociacionin e Komunave me Shumicë Serbe – mund të krijojë një strukturë mono-etnike me kompetenca që tejkalojnë juridiksionin e qeverisë qendrore;
2. Marrëveshjet për integrimin e policisë dhe sistemit gjyqësor në komunat me shumicë serbe – shpesh interpretohen si dhënie të privilegjeve të veçanta pa mekanizma të qartë kontrolli;
3. Marrëveshjet për energjinë, telekomin dhe infrastrukturën – disa nënshkrime kanë krijuar precedentë që mund të ndikojnë në sovranitetin ekonomik të Kosovës;
4. Marrëveshjet për zbatimin e dokumenteve dhe certifikatave – kanë ngjallur shqetësime mbi barazinë ligjore dhe njohjen e institucioneve qendrore.

8.2 Analiza juridike

• Kushtetuta e Kosovës përcakton qartë kompetencat e organeve qendrore dhe procedurat e vendimmarrjes për marrëveshjet ndërkombëtare.¹³
• Ligjet për vetëqeverisjen lokale, sistemin gjyqësor dhe shërbimet publike parashikojnë se çdo marrëveshje që jep kompetenca të jashtëzakonshme duhet të ratifikohet nga Kuvendi dhe të harmonizohet me legjislacionin kombëtar.¹⁴
• Çdo nënshkrim jashtë kornizës kushtetuese rrezikon sovranitetin shtetëror dhe legjitimitetin institucional, duke minuar besimin qytetar dhe funksionimin normal të shtetit.

8.3 Analiza strategjike dhe efektet negative

• Dobësim i legjitimitetit dhe autoritetit të institucioneve qendrore;
• Fragmentim i administratës dhe favorizim i strukturave mono-etnike;
• Pengesa për zhvillim politik, ekonomik dhe integrim ndërkombëtar;
• Rritje e mundësive për karierizëm politik dhe manipulim të marrëveshjeve për përfitime personale;
• Marginalizim i individëve me aftësi të kufizuara dhe profesionistëve të pavarur.

8.4 Rekomandime

1. Çdo marrëveshje ndërkombëtare duhet të ratifikohet dhe harmonizohet me Kushtetutën dhe ligjet vendore;
2. Të zhvillohet vlerësim i pavarur juridik dhe social për secilën marrëveshje;
3. Promovimi i përfshirjes së të gjithë qytetarëve, pa privilegje etnike ose partiake;
4. Sigurimi i transparencës dhe llogaridhënies së institucioneve qendrore dhe lokale;
5. Kontroll i rreptë i ndikimeve politike dhe ndërkombëtare për të parandaluar vendimmarrjet arbitrare dhe karierizmin.
6. Përfundim

Karierizmi i shfrenuar destabilizon institucionet, pengon meritokracinë, marginalizon individët me aftësi të kufizuara dhe dobëson demokracinë. Marrëveshjet që nuk respektojnë Kushtetutën dhe ligjet vendore e rrezikojnë sovranitetin dhe integritetin institucional. Veprimet duhet të bazohen mbi Kushtetutën dhe ligjet, ndërsa marrëdhëniet ndërkombëtare mund të shërbejnë si mbështetje strategjike. Një qasje e integruar juridiko-politike, etike dhe sociale është e domosdoshme për ruajtjen e stabilitetit dhe zhvillimit të Kosovës.

Fusnota

1. Balkan Insight, ‘Kosovo’s Political Deadlock Deepens Public Distrust’ (12 November 2022) https://balkaninsight.com/2022/11/12/kosovo-deadlock/ accessed 14 January 2026.
2. Susan Rose-Ackerman and Bonnie J Palifka, Corruption and Government: Causes, Consequences, and Reform (Cambridge University Press 2016) 78–80.
3. Arben Gashi, Politikat e Pushtetit në Kosovë (Prishtinë: Instituti për Studime Politike 2020) 45–55.
4. RKS News, ‘Political Deadlock in Kosovo Assembly’ (2025) https://rks.news/political-deadlock-kosovo-assembly-2025/ accessed 14 January 2026.
5. European Commission, Kosovo Progress Report 2022 (Brussels: EC Publications 2022) 12–18.
6. American Psychiatric Association, DSM-5: Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th edn, 2013).
7. Ibid.
8. Ibid.
9. Donia and Fine, Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed (Columbia University Press 1994) 212–215.
10. James Ker-Lindsay, The Cyprus Problem: What Everyone Needs to Know (Oxford University Press 2011) 85–90.
11. World Bank, Inclusive Employment Policies in Kosovo (2021) 33–36.
12. Ibid.
13. Constitution of the Republic of Kosovo, 2008, Nenet 3, 7, 64–92.
14. Law No. 03/L-047 on the Rules of Procedure of the Assembly of Kosovo (2008); Law on Local Self-Government, 2008.
15. BIRN, ‘Kosovo’s Association of Serb Majority Municipalities Stirs Controversy’ (2020) https://balkaninsight.com/2020/10/12/kosovo-association-serb-majority-municipalities/ accessed 14 January 2026.

Vendi i Lekës; 14.01.2026