[ Libra NëLinjë ]
Isuf B. Bajrami
Patriotizmi i vërtetë nuk mbron verbërisht pushtetin; mbron të vërtetën, dinjitetin dhe interesin e përbashkët.
Ka diçka thellësisht të gabuar në një diskurs politik që, duke pretenduar se mbron Shqipërinë, përpiqet t’u vërë kufij qytetarëve të Kosovës në të drejtën e tyre për të kritikuar qeverisjen e saj. Kjo nuk është thjesht një përpjekje për të mbrojtur një kryeministër nga kritika. Është një mënyrë e rrezikshme e të menduarit, që mund ta shndërrojë një mospajtim politik në një ndarje mes shqiptarëve të dy shteteve.
Paradoksi është i dukshëm: flitet për unitet kombëtar, por ushqehet një logjikë përjashtuese; flitet për vëllazëri, por krijohet dyshimi ndaj bashkëkombësve; flitet për interesa të përbashkëta, por qytetarëve të Kosovës u kërkohet të maten në fjalë kur kritikojnë qeverinë e Shqipërisë.
Sipas kësaj logjike, duket sikur shqiptarët e Kosovës duhet të kenë një detyrim të veçantë për ta mbrojtur kryeministrin shqiptar, ndërsa kritika e tyre duhet të shihet me dyshim, të kufizohet ose të shoqërohet me paralajmërime patriotike.
Por kush e ka shpikur këtë standard? Dhe mbi çfarë baze pretendohet se kritika e një shqiptari nga Kosova ndaj qeverisë së Shqipërisë është më problematike sesa kritika e një shqiptari nga Shqipëria?
Shqipëria nuk është pronë e kryeministrit të saj, as Kosova nuk është e detyruar ta mbrojë një qeveri vetëm sepse ajo drejton shtetin amë. Lidhja kombëtare nuk krijon detyrimin për të heshtur. Përkundrazi, ajo duhet të krijojë përgjegjësi të ndërsjellë për të folur hapur, për të kritikuar me argumente dhe për të mos e lejuar askënd ta përdorë atdheun si mburojë të pushtetit.
Problemi bëhet edhe më serioz kur kjo qasje nuk ndalet te kërkesa për maturi, por përpiqet t’i vendosë shqiptarët në dy kampe: këtej ata që pretendohet se po e mbrojnë Shqipërinë, andej ata nga Kosova që kritikojnë qeverinë e saj. Kështu, një debat që duhet të zhvillohet rreth vendimeve politike, përgjegjësive dhe pasojave të qeverisjes zhvendoset në një terren të rrezikshëm, ku prejardhja gjeografike shndërrohet në vijë ndarëse politike.
Në vend që të diskutohet nëse një vendim i qeverisë është i drejtë apo i gabuar, fillon të diskutohet se kush ka të drejtë ta kritikojë atë. Në vend që të shqyrtohen argumentet, vihet në pikëpyetje qëllimi i kritikuesit. Në vend që të kërkohet përgjegjësi nga pushteti, kërkohet përmbajtje nga ata që e kundërshtojnë.
Ky është një devijim i qëllimshëm ose i papërgjegjshëm nga thelbi i debatit. Në të dyja rastet, pasojat janë të dëmshme.
Më e rënda është se kjo mendësi rrezikon të krijojë mes Kosovës dhe Shqipërisë një atmosferë të ngjashme me marrëdhënien mes dy kampeve të izoluara, sikur shqiptarët e njërit shtet duhet të mbrohen nga mendimet e shqiptarëve të shtetit tjetër. Sikur kufiri shtetëror të duhej të shndërrohej edhe në kufi të mendimit, të kritikës dhe të solidaritetit.
Deri këtu mund të na çojë një patriotizëm i keqkuptuar: në vend të urave, mure; në vend të mirëkuptimit, dyshime; në vend të debatit, armiqësi të ushqyer nga interpretimet politike.
Kosova dhe Shqipëria nuk janë dy Kore. Shqiptarët e të dy shteteve nuk janë dy popuj kundërshtarë dhe as dy kampe që duhet të mbrohen nga njëri-tjetri. Janë dy shoqëri me lidhje historike, gjuhësore e kulturore, të cilat kanë çdo arsye ta ruajnë afërsinë e tyre edhe kur nuk pajtohen për qeveritë që i drejtojnë.
Dallimet politike nuk e shfuqizojnë përkatësinë e përbashkët. Kritika nuk e zhbën solidaritetin. Mospajtimi nuk është armiqësi.
Përkundrazi, një marrëdhënie e shëndetshme mes dy shoqërive dëshmohet pikërisht nga aftësia për ta pranuar kritikën pa e shndërruar atë në konflikt kombëtar.
Nëse një qytetar i Kosovës e kritikon Edi Ramën, kjo nuk do të thotë se është kundër Shqipërisë. Nëse një qytetar i Shqipërisë kritikon një udhëheqës të Kosovës, kjo nuk do të thotë se është kundër Kosovës. Të dy mund të jenë duke shprehur shqetësimin e tyre për një politikë që e konsiderojnë të gabuar.
Kritika duhet të gjykohet nga argumentet dhe faktet, jo nga adresa prej nga vjen. Nëse është e pabazuar, duhet të kundërshtohet. Nëse është e argumentuar, duhet të merret seriozisht. Por askush nuk duhet të përdorë kufirin shtetëror për ta kufizuar lirinë e mendimit të bashkëkombësit.
Është veçanërisht hipokrite të flitet për unitet kombëtar, ndërkohë që krijohet ideja se shqiptarët e Kosovës duhet të jenë më pak kritikë ndaj qeverisë shqiptare sesa qytetarët e vetë Shqipërisë. Ky nuk është unitet, por një hierarki artificiale e së drejtës për të folur. Nuk është solidaritet, por bindje e kërkuar në emër të kombit.
Dhe nëse vazhdohet me këtë logjikë, dëmi mund të shkojë përtej një debati për një kryeministër. Mund të ushqehet një mosbesim i panevojshëm mes qytetarëve, të krijohen paragjykime reciproke dhe të normalizohet ideja se mospajtimi politik mes shqiptarëve të dy shteteve është një lloj mosbesnikërie kombëtare.
Kushdo që e nxit këtë frymë, duhet ta kuptojë se po luan me një vlerë shumë më të madhe sesa interesi i përkohshëm i një qeverie.
Marrëdhëniet mes Kosovës dhe Shqipërisë nuk duhet të bëhen peng i mbrojtjes politike të askujt. Ato nuk duhet të kushtëzohen nga mbështetja për një kryeministër, as nga pajtimi me një parti dhe as nga heshtja përballë vendimeve që mund të jenë të gabuara.
Nëse e duam vërtet unitetin, duhet të refuzojmë çdo përpjekje për ta kthyer një debat politik në konflikt mes shqiptarëve. Nëse e duam vërtet Shqipërinë, duhet të pranojmë se ajo ka nevojë për kritikë, llogaridhënie dhe qytetarë që nuk e ngatërrojnë shtetin me qeverinë. Nëse e duam vërtet Kosovën, duhet të refuzojmë çdo presion që synon t’ia kufizojë qytetarëve të saj të drejtën për të shprehur mendime për çështjet shqiptare.
Atdheu nuk mbrohet duke krijuar armiqësi mes atyre që kanë një histori të përbashkët. As uniteti nuk ruhet duke i ndarë shqiptarët në kampe sipas qëndrimit të tyre ndaj pushtetit.
Kur dikush, në emër të mbrojtjes së Shqipërisë, përpiqet t’i vendosë shqiptarët e Kosovës përballë shqiptarëve të Shqipërisë, ai duhet të pyesë veten nëse po e mbron vërtet unitetin apo po ndërton një mur që nesër do të jetë më i vështirë për t’u rrëzuar.
Sepse rreziku nuk qëndron te fakti që shqiptarët mendojnë ndryshe për një kryeministër. Rreziku qëndron te përpjekja për t’i bindur se, për shkak të këtij mospajtimi, duhet ta shohin njëri-tjetrin me dyshim.
Kritika nuk e ndan kombin. Përpjekja për ta ndaluar kritikën dhe për ta kthyer atë në konflikt mes Kosovës dhe Shqipërisë është ajo që mund ta ushqejë ndarjen.
Dhe asnjë kryeministër, asnjë qeveri dhe asnjë interes partiak nuk është aq i rëndësishëm sa të justifikojë ngritjen e mureve mes shqiptarëve.
Uniteti i vërtetë nuk kërkon heshtje. Kërkon guximin për të thënë të vërtetën, pjekurinë për ta pranuar mospajtimin dhe mençurinë për të mos e kthyer kritikën ndaj pushtetit në armiqësi ndaj njëri-tjetrit.
Vendi i Lekës, 27.10.2026
