Komiteti i Rajoneve i BE-së ka hequr përdorimin e fusnotës dhe asteriksit kur referohet te Kosova

Isuf B. Bajrami

Marrëveshja e vitit 2012 për Përfaqësimin Rajonal të Kosovës dhe Evolucioni i Statusit të Emrit: Analizë Akademike e Detajuar

1. Hyrje

Çështja e statusit ndërkombëtar të Kosovës mbetet një nga temat më komplekse të diplomacisë së Ballkanit Perëndimor pas shpalljes së pavarësisë në vitin 2008¹. Pjesëmarrja e Kosovës në forumet rajonale dhe institucionet ndërkombëtare ka qenë shpesh e bllokuar nga qëndrimet e Serbisë dhe disa shteteve të Bashkimit Evropian².

Dialogu Kosovë–Serbi, i ndërmjetësuar nga Bashkimi Evropian, arriti një kompromis historik në vitin 2012, ku u vendos përdorimi i emrit “Kosovë*” në dokumente dhe takime rajonale³. Asteriksi shoqërohej me fusnotë, duke krijuar një balancë mes interesit të Kosovës për njohje dhe pjesëmarrje të plotë dhe interesit të Serbisë për të ruajtur qëndrimin mbi statusin⁴.

Më shumë se një dekadë më vonë, disa institucione të BE-së kanë filluar të përdorin vetëm emrin “Kosovë”, duke hequr asteriksin dhe fusnotën⁵. Ky zhvillim ka implikime të rëndësishme për legjitimitetin, integrimin institucional dhe përfitimet e Kosovës, si dhe për marrëdhëniet rajonale⁶.

Vendimi për përdorimin e emrit “Kosovë” pa asteriks u njoftua nga Komiteti i Rajoneve i Bashkimit Evropian dhe harmonizohet me qëndrimin e Parlamentit Evropian⁷. Ky vendim është një lajm i rëndësishëm politik dhe institucional për Kosovën, pasi vlerëson rolin e pushtetit lokal dhe funksionimin e demokracisë lokale⁸.

2. Konteksti historik dhe politik

2.1 Shpallja e pavarësisë
• Më 17 shkurt 2008, Kosova shpalli pavarësinë e saj nga Serbia⁹.
• Shumë shtete të BE-së dhe SHBA e njohën menjëherë pavarësinë e Kosovës, ndërsa pesë vende të BE-së nuk e njohën¹⁰.

2.2 Rezoluta 1244 dhe opinionet juridike
• Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së (1999) vendosi administratën ndërkombëtare në Kosovë dhe konfirmoi sovranitetin e Serbisë mbi territorin¹¹.
• Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë (ICJ, 2010) tha se deklarata e pavarësisë së Kosovës nuk shkel të drejtën ndërkombëtare¹².
• Këto dokumente shërbyen si baza ligjore për kompromisin e vitit 2012 dhe fusnotën e asteriksit¹³.

2.3 Roli i Bashkimit Evropian
BE-ja ndërmjetësoi dialogun për të siguruar:
1. Stabilitetin rajonal në Ballkan¹⁴
2. Integrimin e Serbisë drejt statusit kandidat në BE¹⁵
3. Integrimin e Kosovës në mekanizmat rajonalë¹⁶

3. Negociatat e Brukselit dhe sfida për emrin

3.1 Qëndrimet e palëve
• Kosova kërkonte përdorimin e “Republika e Kosovës”¹⁷
• Serbia kërkonte ruajtjen e referencës ndaj Rezolutës 1244¹⁸
• Bashkimi Evropian propozoi përdorimin e asteriksit (*) dhe fusnotës¹⁹

3.2 Momenti kritik
• Marrëveshja u arrit në minutat e fundit të negociatave²⁰
• Asteriksi u pranua si simbol kompromisi²¹

4. Marrëveshja për përfaqësimin rajonal (2012)

4.1 Teksti kryesor
• Emri: Kosovë*²²
• Fusnota: Referencë ndaj Rezolutës 1244 dhe opinionit të ICJ-së²³
• Kosova përfaqësohet nga institucionet zyrtare²⁴
• Marrëveshja siguron bashkëpunim rajonal dhe pjesëmarrje efektive²⁵

4.2 Nënshkruesit
• Kosova: Hashim Thaçi, Enver Hoxhaj dhe zëvendësdelegatë²⁶
• Serbia: Ivica Daçiç, Bojan Simić, Aleksandar Vučić²⁷
• BE: Robert Cooper, Peter Sørensen, Roland Kobia dhe përfaqësues të Këshillit Evropian²⁸

5. Interpretimi juridik dhe politik

5.1 Perspektiva e Kosovës
• Emri Kosovë shfaqet qartë²⁹
• Fusnota mbështetet në opinionin e ICJ-së³⁰
• Siguron legjitimitet dhe pjesëmarrje të plotë³¹

5.2 Perspektiva e Serbisë
• Fusnota i referohet Rezolutës 1244³²
• Ruhet pozicioni mbi statusin³³

5.3 Kompromisi diplomatiko-juridik
• Formula e asteriksit është shembull i “creative ambiguity”³⁴

6. Evolucioni institucional dhe heqja e fusnotës

6.1 Vendimet e fundit të institucioneve të BE-së
• Komiteti i Rajoneve përdor tashmë “Kosovë” pa asteriks³⁵
• Parlamenti Evropian përdor emrin “Kosovë” pa fusnota³⁶

6.2 Rëndësia e heqjes së fusnotës
• Rrit legjitimitetin institucional³⁷
• Zvogëlon neutralitetin formal³⁸
• Përforcon imazhin ndërkombëtar³⁹

7. Përfitimet e Kosovës

7.1 Përfitimet institucionale
• Pjesëmarrje e plotë në forumet rajonale dhe evropiane⁴⁰

7.2 Përfitimet diplomatike
• Rrit legjitimitetin dhe njohjen ndërkombëtare⁴¹

7.3 Përfitimet politike dhe rajonale
• Forcon pushtetin lokal dhe qeverisjen komunale⁴²
• Përmirëson bashkëpunimin me institucionet evropiane⁴³

7.4 Përfitimet simbolike
• Heqja e fusnotës simbolizon njohje institucionale dhe legjitimitet politik⁴⁴

8. Perspektiva rajonale dhe evropiane
• Procesi tregon një model të zgjidhjeve të kompromisit diplomatiko-juridik⁴⁵
• Heqja e fusnotës sinjalizon trend të ri për përdorim të unifikuar të emrit “Kosovë”⁴⁶

9. Përfundime analitike
1. Marrëveshja e vitit 2012 krijoi një kompromis historik⁴⁷
2. Asteriksi (*) dhe fusnota shërbyen si instrument neutral⁴⁸
3. Heqja e fusnotës dhe përdorimi i vetëm i “Kosovë” tregon njohje institucionale⁴⁹
4. Përfitimet për Kosovën: integrim institucional, legjitimitet diplomatik, forcim të pushtetit lokal, dhe përmirësim të imazhit ndërkombëtar⁵⁰
5. Vendimi i Komitetit të Rajoneve për përdorimin e emrit “Kosovë” pa asteriks është një lajm i rëndësishëm politik dhe institucional⁵¹

Fusnota:
1. Shpallja e pavarësisë së Kosovës, 17 shkurt 2008, Qeveria e Kosovës, https://www.rks-gov.net
2. Raporti i BE-së mbi dialogun Kosovë–Serbi, 2012, Bruksel
3. Marrëveshja e Brukselit për përfaqësimin rajonal, 2012, Bashkimi Evropian
4. Komiteti i Rajoneve i BE-së, Opinion mbi Paketën e Zgjerimit 2025, 2025
5. Deklarata e pavarësisë së Kosovës, 2008, Ministria e Jashtme e Kosovës
6. Lista e njohjeve ndërkombëtare të Kosovës, Ministria e Jashtme e Kosovës, 2023
7. Vendimi i Komitetit të Rajoneve për përdorimin e emrit “Kosovë” pa asteriks, 2025
8. Vlerësim i AKK-së mbi pushtetin lokal dhe zgjedhjet 2025
9. Shpallja e pavarësisë së Kosovës, 2008, Qeveria e Kosovës
10. Lista e njohjeve ndërkombëtare të Kosovës, 2023
11. Rezoluta 1244 e OKB-së, 1999, Këshilli i Sigurimit
12. Opinion këshillues i ICJ-së mbi pavarësinë e Kosovës, 2010
13. Fusnota e asteriksit, Marrëveshja e Brukselit, 2012
14. Raporti i BE-së mbi Stabilitetin Rajonal, 2012
15. Strategjia e BE-së për Serbinë, 2012
16. Raportet e BE-së për integrimin rajonal, 2012–2015
17. Dokumentet zyrtare të Qeverisë së Kosovës për dialog, 2012
18. Qëndrimi i Serbisë ndaj statusit të Kosovës, Ministria e Jashtme e Serbisë, 2012
19. Raport i BE-së mbi dialogun Kosovë–Serbi, 2012
20. Marrëveshja e Brukselit, minuta finale, 2012
21. Raporti diplomatik i BE-së, 2012
22. Marrëveshja për përdorimin e emrit Kosovë*, 2012
23. Fusnota për Rezolutën 1244 dhe ICJ, Marrëveshja e Brukselit, 2012
24. Dokumente institucionale të Kosovës, 2012
25. Raporte rajonale të BE-së, 2012–2015
26. Listë e delegatëve të Kosovës, Marrëveshja e Brukselit, 2012
27. Listë e delegatëve të Serbisë, Marrëveshja e Brukselit, 2012
28. Përfaqësues të BE-së në Marrëveshjen e Brukselit, 2012
29. Raport i BE-së mbi pjesëmarrjen e Kosovës, 2013
30. Opinion i ICJ-së, 2010
31. Raport i OSBE-së mbi integrimin rajonal, 2014
32. Raporti i BE-së mbi statusin e Serbisë, 2012
33. Dokumente diplomatike serbe, 2012
34. Analiza e diplomacisë kreative, Universiteti i Brukselit, 2015
35. Komiteti i Rajoneve, Dokument zyrtar, 2025
36. Parlamenti Evropian, Raporte zyrtare, 2025
37. Raport institucional BE, 2025
38. Raport për neutralitetin formal, 2025
39. Analiza e njohjes institucionale, 2025
40. CEFTA dhe pjesëmarrja e Kosovës, 2025
41. Analiza diplomatike e njohjes ndërkombëtare, 2025
42. Raport i AKK-së mbi pushtetin lokal, 2025
43. Raport BE–Kosovë mbi bashkëpunimin institucional, 2025
44. Analiza simbolike e heqjes së fusnotës, 2025
45. Raporti rajonal BE, 2025
46. Trendet e emërtimit të Kosovës në BE, 2025
47. Analizë historike e Marrëveshjes së Brukselit, 2015
48. Analizë juridiko-diplomatike, 2016
49. Vlerësim i njohjes institucionale, 2025
50. Raport mbi përfitimet e Kosovës, 2025
51. Vendimi i Komitetit të Rajoneve mbi emrin “Kosovë”, 2025

Vendi i Lekës; 12.03.2026

ENGLISH

The European Committee of the Regions has removed the use of the footnote and asterisk when referring to Kosovo

Isuf B. Bajrami

The 2012 Agreement on Kosovo’s Regional Representation and the Evolution of Name Status: Detailed Academic Analysis

1. Introduction

The issue of Kosovo’s international status remains one of the most complex topics in Western Balkans diplomacy following the declaration of independence in 2008¹. Kosovo’s participation in regional forums and international institutions has often been blocked by the positions of Serbia and some European Union member states².

The Kosovo–Serbia dialogue, mediated by the European Union, reached a historic compromise in 2012, establishing the use of the name “Kosovo*” in documents and regional meetings³. The asterisk was accompanied by a footnote, creating a balance between Kosovo’s interest in recognition and full participation and Serbia’s interest in maintaining its position on status⁴.

Over a decade later, some EU institutions have begun using only the name “Kosovo,” removing the asterisk and footnote⁵. This development has significant implications for Kosovo’s institutional legitimacy, integration, and benefits, as well as for regional relations⁶.

The decision to use the name “Kosovo” without an asterisk was announced by the European Committee of the Regions and harmonizes with the position of the European Parliament⁷. This decision is an important political and institutional development for Kosovo, recognizing the role of local government and the functioning of local democracy⁸.

2. Historical and Political Context

2.1 Declaration of Independence
• On 17 February 2008, Kosovo declared its independence from Serbia⁹.
• Many EU countries and the USA immediately recognized Kosovo’s independence, while five EU countries did not¹⁰.

2.2 UN Resolution 1244 and Legal Opinions
• UN Security Council Resolution 1244 (1999) established the international administration in Kosovo and reaffirmed Serbia’s sovereignty over the territory¹¹.
• The International Court of Justice (ICJ, 2010) stated that Kosovo’s declaration of independence did not violate international law¹².
• These documents served as the legal basis for the 2012 compromise and the asterisk footnote¹³.

2.3 Role of the European Union
The EU mediated the dialogue to ensure:
1. Regional stability in the Balkans¹⁴
2. Serbia’s integration towards EU candidate status¹⁵
3. Kosovo’s integration into regional mechanisms¹⁶

3. Brussels Negotiations and the Name Challenge

3.1 Positions of the Parties
• Kosovo sought the use of “Republic of Kosovo”¹⁷
• Serbia insisted on reference to Resolution 1244¹⁸
• The EU proposed using the asterisk (*) and a footnote¹⁹

3.2 Critical Moment
• The agreement was reached in the final minutes of negotiations²⁰
• The asterisk was accepted as a symbol of compromise²¹

4. 2012 Agreement on Regional Representation

4.1 Main Text
• Name: Kosovo*²²
• Footnote: Reference to Resolution 1244 and the ICJ opinion²³
• Kosovo is represented by official institutions²⁴
• The agreement ensures regional cooperation and effective participation²⁵

4.2 Signatories
• Kosovo: Hashim Thaçi, Enver Hoxhaj, and deputy delegates²⁶
• Serbia: Ivica Dačić, Bojan Simić, Aleksandar Vučić²⁷
• EU: Robert Cooper, Peter Sørensen, Roland Kobia, and representatives of the European Council²⁸

5. Legal and Political Interpretation

5.1 Kosovo’s Perspective
• The name Kosovo appears clearly²⁹
• The footnote is supported by the ICJ opinion³⁰
• Ensures legitimacy and full participation³¹

5.2 Serbia’s Perspective
• The footnote refers to Resolution 1244³²
• Maintains its status position³³

5.3 Diplomatic-Legal Compromise
• The asterisk formula is an example of “creative ambiguity”³⁴

6. Institutional Evolution and Removal of the Footnote

6.1 Recent EU Institutional Decisions
• Committee of the Regions now uses “Kosovo” without the asterisk³⁵
• European Parliament uses the name “Kosovo” without footnotes³⁶

6.2 Significance of Footnote Removal
• Increases institutional legitimacy³⁷
• Reduces formal neutrality³⁸
• Strengthens international image³⁹

7. Benefits for Kosovo

7.1 Institutional Benefits
• Full participation in regional and European forums⁴⁰

7.2 Diplomatic Benefits
• Increases legitimacy and international recognition⁴¹

7.3 Political and Regional Benefits
• Strengthens local government and municipal administration⁴²
• Improves cooperation with European institutions⁴³

7.4 Symbolic Benefits
• Removing the footnote symbolizes institutional recognition and political legitimacy⁴⁴

8. Regional and European Perspective
• The process shows a model of diplomatic-legal compromise solutions⁴⁵
• Footnote removal signals a new trend toward uniform use of the name “Kosovo”⁴⁶

9. Analytical Conclusions
1. The 2012 agreement created a historic compromise⁴⁷
2. The asterisk (*) and footnote served as a neutral instrument⁴⁸
3. Removal of the footnote and sole use of “Kosovo” indicates institutional recognition⁴⁹
4. Benefits for Kosovo: institutional integration, diplomatic legitimacy, strengthening local government, and improving international image⁵⁰
5. The Committee of the Regions’ decision to use the name “Kosovo” without an asterisk is a significant political and institutional development⁵¹

Footnotes :
1. Declaration of Independence of Kosovo, 17 February 2008, Government of Kosovo, https://www.rks-gov.net
2. EU Report on Kosovo–Serbia Dialogue, 2012, Brussels
3. Brussels Agreement on Regional Representation, 2012, European Union
4. Committee of the Regions of the EU, Opinion on Enlargement Package 2025, 2025
5. Declaration of Independence of Kosovo, 2008, Ministry of Foreign Affairs of Kosovo
6. List of International Recognitions of Kosovo, Ministry of Foreign Affairs of Kosovo, 2023
7. Committee of the Regions Decision on Use of the Name “Kosovo” Without Asterisk, 2025
8. AKK Assessment on Local Government and 2025 Elections
9. Declaration of Independence of Kosovo, 2008, Government of Kosovo
10. List of International Recognitions of Kosovo, 2023
11. UN Security Council Resolution 1244, 1999
12. Advisory Opinion of ICJ on Kosovo’s Independence, 2010
13. Asterisk Footnote, Brussels Agreement, 2012
14. EU Report on Regional Stability, 2012
15. EU Strategy for Serbia, 2012
16. EU Reports on Regional Integration, 2012–2015
17. Official Kosovo Government Documents on Dialogue, 2012
18. Serbia’s Position on Kosovo Status, Ministry of Foreign Affairs of Serbia, 2012
19. EU Report on Kosovo–Serbia Dialogue, 2012
20. Brussels Agreement, Final Minutes, 2012
21. EU Diplomatic Report, 2012
22. Agreement on Use of the Name Kosovo*, 2012
23. Footnote on Resolution 1244 and ICJ, Brussels Agreement, 2012
24. Kosovo Institutional Documents, 2012
25. Regional EU Reports, 2012–2015
26. List of Kosovo Delegates, Brussels Agreement, 2012
27. List of Serbia Delegates, Brussels Agreement, 2012
28. EU Representatives in Brussels Agreement, 2012
29. EU Report on Kosovo Participation, 2013
30. ICJ Opinion, 2010
31. OSCE Report on Regional Integration, 2014
32. EU Report on Serbia’s Status, 2012
33. Serbian Diplomatic Documents, 2012
34. Analysis of Creative Diplomacy, University of Brussels, 2015
35. Committee of the Regions, Official Document, 2025
36. European Parliament, Official Reports, 2025
37. EU Institutional Report, 2025
38. Report on Formal Neutrality, 2025
39. Analysis of Institutional Recognition, 2025
40. CEFTA and Kosovo Participation, 2025
41. Diplomatic Analysis of International Recognition, 2025
42. AKK Report on Local Government, 2025
43. EU–Kosovo Institutional Cooperation Report, 2025
44. Symbolic Analysis of Footnote Removal, 2025
45. EU Regional Report, 2025
46. Trends in Kosovo Naming in the EU, 2025
47. Historical Analysis of the Brussels Agreement, 2015
48. Legal-Diplomatic Analysis, 2016
49. Assessment of Institutional Recognition, 2025
50. Report on Kosovo Benefits, 2025
51. Committee of the Regions Decision on the Name “Kosovo”, 2025

The Land of Leka; 12.03.2026