[ Libra NëLinjë ]
Fig. 1. Zarf i qarkulluar nga R.F.GJ per ne qytetin Shkoder me 1968
Simbolika e tretë e rëndësishme është çelësi në pullat “Europa”.
Besnik Fishta
Në historinë e komunikimit postar gjatë luftes se ftohtë, një zarf i thjeshtë mund të bëhet një dokument i vogël historik. Një zarf i qarkulluar në vitin 1968 nga Gjermania Perëndimore drejt Shqipërise, ne qytetin Shkoder, ngre një pikëpyetje intriguese: si mundi të kalonte censurën e një shteti të izoluar ideologjikisht, nese ne te kishte simbolika te papranuara nga regjimi komunist? Në pamje të parë ai duket thjesht një zarf postar (Fig1) me disa pulla, por në të vërtetë imazhet e tyre përmbajnë një ngarkesë të fortë simbolike dhe politike. Në to ndërthuren tre simbole të rëndësishme: katër figurat që konsiderohen “etërit e Evropës”, se dyti portreti i Karl Marks dhe se treti simboli i çelësit në pullat “Europa”, që përfaqëson idenë e bashkimit evropian. Kjo ndërthurje e bën zarfin jo vetëm një objekt filatelik, por edhe një metaforë të historisë politike të Evropës së shekullit XX.
Në anën e perparme të zarfit shfaqen katër personalitete që lidhen me projektin e integrimit evropian: Konrad Adenauer, Robert Schuman, Alcide De Gasperi dhe Winston Churchill. Ata janë figura që pas Lufta e Dytë Botërore promovuan pajtimin dhe bashkëpunimin ndërmjet vendeve të Evropës Perëndimore. Përmes iniciativave të tyre lindën institucionet e para të integrimit evropian, që më vonë çuan në krijimin e Bashkimi Evropian. Në një kohë kur Evropa ishte e ndarë në dy blloqe ideologjike, këto figura përfaqësonin modelin politik të demokracive perëndimore. Në të njëjtin zarf gjendet edhe portreti i Karl Marks-it, filozofit dhe mendimtarit që konsiderohet themeluesi i teorisë komuniste.
Për një shtet si Shqipëria e viteve gjashtëdhjetë, ideologjia e të cilit mbështetej në marksizëm-leninizëm dhe udhëhiqej nga Enver Hoxha, figura e Marks-it ishte plotësisht e pranueshme dhe madje e respektuar. Kjo krijon një kontrast interesant: në të njëjtin zarf bashkëjetojnë figurat simbolike të integrimit evropian dhe figura teorike e komunizmit. Në një kuptim të gjerë, zarfi përmbledh dy tradita të mëdha të mendimit politik europian, atë të demokracisë liberale dhe atë të kritikës revolucionare të kapitalizmit.
Kjo seri e organizuar nga administratat postare evropiane simbolizonte komunikimin dhe bashkëpunimin ndërmjet vendeve të kontinentit. Çelësi përfaqësonte metaforikisht “hapjen e Evropës”, mundësinë për të kapërcyer kufijtë politikë përmes komunikimit kulturor dhe postar. Në një zarf që drejtohej drejt një vendi të izoluar si Shqipëria e asaj kohe, kjo figurë merr një kuptim edhe më të fortë simbolik. Zarfi vetë bëhet një lloj çelësi që lidh dy botë të ndara nga ideologjia dhe politika.
Këtu lind pikëpyetja kryesore: si e kaloi ky zarf kontrollin e censurës? Në Shqipërinë komuniste posta ndërkombëtare shpesh kontrollohej nga organet e sigurisë. Çdo material i dyshimtë, veçanërisht ai që vinte nga vendet perëndimore, mund të ndalohej ose të analizohej me kujdes. Megjithatë, është e mundur të imagjinohen disa situata që mund ta kenë lejuar kalimin e tij.
Një mundësi është që punonjësi i censurës të mos i ketë njohur menjëherë figurat e katër liderëve evropianë. Për një punonjës që nuk ishte i specializuar në historinë politike të Evropës Perëndimore, portretet e tyre mund të dukeshin si figura të zakonshme historike. Një mundësi tjetër është që prania e portretit të Karl Marks-it të ketë krijuar një lloj “garancie ideologjike”. Duke parë figurën e themeluesit të teorisë komuniste, kontrolluesi mund të ketë supozuar se zarfi nuk përmbante një mesazh të dyshimtë politik.
Fig. 2. Diplomati gjerman dhe miku Shqiperise, filatelisti H.M. de Maere,
i cili eshte dhe derguesi i zarfit me siper (1987).
Por mund të imagjinohet edhe një skenar më njerëzor. Punonjësi i censurës, duke parë një zarf të dërguar nga jashtë dhe të mbushur me pulla të ndryshme, mund ta ketë konsideruar atë thjesht një dërgesë filatelike pa ndonjë rëndësi politike. Në fund të fundit, filatelia ishte një pasion i përhapur dhe shpesh shihej si një aktivitet kulturor më shumë sesa politik. Ndoshta për një moment ai ka hezituar, ka vështruar figurat, ka menduar nëse duhej ta ndalte apo jo, dhe më në fund ka vendosur ta lejojë të kalojë.
Nga ana tjetër, edhe dërguesi i zarfit mund të ketë vepruar me finesse diplomatike. Është e faktuar që ai ishte pervecse një filatelist i apasionuar, edhe një diplomat karriere nga Gjermania Perëndimore, i cili ka shërbyer në disa shtete, përfshirë Italinë dhe vende të tjera evropiane, deri ne Lindjen e larget. Zgjedhja e pullave mund të ketë qenë një kombinim i zgjuar midis interesit të tij filatelik dhe ndjesisë së hollë diplomatike. Vendosja e portretit të Karl Marks bashkë me liderët e Evropës Perëndimore krijonte një lloj balance simbolike që e bënte zarfin të mos dukej provokues për një regjim komunist, duke ofruar gjithashtu një arsye të pranueshme që ta kalonte kontrollin e censurës.
Fig. 3. Pjesa e prapme e zarfit
Për marrësin e zarfit, i cili ishte një filatelist shqiptar, ky objekt kishte një kuptim shumë më të thellë. Në një vend të izoluar ku kontaktet me botën e jashtme ishin të kufizuara dhe ku miqësia politike zyrtare mbështetej kryesisht tek Kina, një zarf i ardhur nga Evropa Perëndimore ishte më shumë se një dërgesë postare. Ai ishte një dritare e vogël drejt një bote tjetër. Filatelisti që e merrte këtë zarf ndoshta nuk shihte vetëm vlerën e pullave si objekte koleksioni. Ai mund të shihte në to një lidhje simbolike me qytetërimin europian, me historinë dhe kulturën e një kontinenti me të cilin Shqipëria kishte pasur lidhje të thella në të kaluarën. Përmes pasionit të filatelisë dhe përmes korespondencës me koleksionistë të huaj, ai ruante në mënyrë të heshtur një marrëdhënie kulturore me botën përtej kufijve ideologjikë.
Kështu, ky zarf i vogël merr një kuptim shumë më të madh se funksioni i tij postar. Ai bëhet një dëshmi e mënyrës se si kultura, pasionet personale dhe komunikimi njerëzor mund të kapërcejnë kufijtë politikë. Ai tregon se edhe në periudha izolimi të fortë, ekzistonin ura të vogla që lidhin njerëzit me botën përtej. Në fund, pyetja nëse ky zarf e kaloi censurën rastësisht apo falë një kombinimi të zgjuar simbolesh mbetet e hapur. Por pikërisht kjo pasiguri e bën historinë e tij edhe më interesante. Ai mbetet një kujtesë se ndonjëherë edhe një objekt i vogël si një zarf postar mund të mbajë brenda vetes një histori të tërë për politikën, kulturën dhe dëshirën njerëzore për të komunikuar përtej kufijve.
