[ Libra NëLinjë ]
Nga Gjon Marku
Marrëdhëniet kulturore dhe arsimore midis shqiptarëve dhe hapësirës gjermanofone, veçanërisht Austrisë, përbëjnë një kapitull të rëndësishëm në historinë e formimit të elitës intelektuale shqiptare në fillim të shekullit XX. (Shuteriqi, 1964: 213). Në këtë kontekst, qytete si Vjena, Graci, Klagenfurti dhe Insbruku u shndërruan në qendra të rëndësishme studimi dhe veprimtarie kulturore për shumë shqiptarë. Lëvizja e studentëve shqiptarë drejt këtyre qendrave lidhej kryesisht me arsimin universitar, por edhe me ndikime më të gjera kulturore, ideologjike dhe kombëtare. (Elsie, 2005: 47–49).
Në kuadrin e marrëdhënieve austro-shqiptare, një vend të veçantë zënë edhe lidhjet historike me Mirditën, të cilat, ndonëse të rëndësishme, nuk përbëjnë objektin e drejtpërdrejtë të këtij studimi.
Jeta dhe formimi arsimor
Kolë Mirdita lindi në Shkodër më 24 dhjetor 1900, në një familje me origjinë nga Mirdita (Mirdita, 1959: 9). Arsimin fillor dhe të mesëm e kreu në Seminarin Françeskan të Shkodrës, në degën tekniko-tregtare, institucion që luajti një rol të rëndësishëm në formimin e elitës intelektuale shqiptare të kohës, ku mori një formim të gjerë intelektual dhe moral (Shuteriqi, 1964: 214).
Në moshën 17-vjeçare, Mirdita u paraqit për herë të parë në jetën kulturore shqiptare me dramën me temë kombëtare “Vdekja e Skënderbeut – Moisi Golemi”, e vënë në skenë në Shkodër më 11 tetor 1917 (Mirdita, 1959: 13). Pavarësisht tematikës patriotike, vepra nuk u prit pozitivisht nga kritika bashkëkohore, gjë që ndikoi në një tërheqje të përkohshme të autorit nga krijimtaria letrare.
Pas përfundimit të studimeve të mesme, Mirdita vijoi studimet universitare në Universitetin e Gracit, fillimisht në Fakultetin Filozofik, e më pas në Jurisprudencë, të cilën e përfundoi me mbrojtjen e doktoraturës në vitin 1928 (Shuteriqi, 1964: 215). Ky formim ndikoi në profilin intelektual dhe veprimtarinë profesionale të tij në Shqipëri.
Veprimtaria letrare
Pas kritikave ndaj dramës së parë, Mirdita për tre vjet nuk botoi asnjë krijim letrare. (Mirdita, 1959: 15). Në fillim të viteve 1920, nën pseudonimin Helenau, ai botoi në organet e Shoqërisë Studentore “Albania” në Vjenë dhjetë tregime dhe shtatë vjersha, ku spikasin temat e atdhedashurisë dhe moralit kombëtar (Elsie, 2005: 51–52).
Krijimtaria e Kolë Mirditës karakterizohet nga një stil i thjeshtë, shpesh didaktik, i ndikuar nga romantizmi dhe nga tradita patriotike e letërsisë shqiptare të fillimshekullit XX. Veprat e tij, edhe pse jo të shumta, përbëjnë një dëshmi të përpjekjeve të brezit të tij për të lidhur letërsinë me çështjen kombëtare dhe edukimin moral të shoqërisë.
Përveç tregimeve dhe poezive, Mirdita botoi edhe dy drama dhe një tregim tjetër, pothuajse të gjitha në Austri, duke e zhvilluar veprimtarinë letrare kryesisht jashtë Shqipërisë.
Veprimtaria profesionale dhe vlerësimi
Në vitin 1926, pas përfundimit të studimeve universitare, Kolë Mirdita u kthye në Shqipëri dhe u emërua funksionar në Ministrinë e Drejtësisë. Paralelisht me punën institucionale, ai drejtoi revistën “Jurisprudenca Shqiptare”, duke dhënë një kontribut të rëndësishëm në fushën juridike dhe publicistike. (Shuteriqi, 1964: 216).
Jeta e tij u ndërpre më 3 tetor 1936, në moshën 36-vjeçare (Mirdita, 1959: 20). Krijimtaria e tij, megjithëse e kufizuar, ofron dëshmi të rëndësishme për letërsinë patriotike dhe zhvillimin e kulturës letrare shqiptare në fillim të shekullit XX.
Trashëgimia letrare
Shkrimet e botuara dhe ato që mbetën në dorëshkrim u mblodhën pas vdekjes dhe u botuan në vitin 1959, në librin “Trandafila që s’çelin për ne”, duke ruajtur trashëgiminë letrare të autorit (Mirdita, 1959: 9–35).
· Tregime dhe drama të zgjedhura
· “Vdekja e Skënderbeut – Moisi Golemi”, dramë
· “Te vorri i Kombit”, tregim
· “Atdhedashuria”, tregim
· “Dëshmorët”, tregim
· “Një lule e këputun”, tregim
· “Vjolca”, tregim
· “Nëna”, tregim
· “Burbuqet e trandafilit”, tregim
· “Trandafila që s’çelin për ne”, tregim
· “Fajtuer”, tregim
· Poezi të zgjedhura
· “Pranvera”, poezi
· “Vjeshta”, poezi
· “Trandafili”, poezi
· “Pse”, poezi
· “Kur mendoj”, poezi
Bibliografi
1. Elsie, Robert. History of Albanian Literature. Boulder: East European Monographs, 2005.
2. Mirdita, Kolë. Trandafila që s’çelin për ne. Tiranë: 1959.
3. Shuteriqi, Dhimitër S. Historia e letërsisë shqiptare. Tiranë: Akademia e Shkencave e Shqipërisë, 1964.
4. Revista “Jurisprudenca Shqiptare”, numra të viteve 1926–1936.
