[ Libra NëLinjë ]
Nga: Isak Ahmeti
I. Në vend të hyrjes
PAUL CELAN (1920-1970) është ndër poetët më të mëdhenj dhe më të njohur bashkëkohorë gjermanë. Këtë poet dhe TODESFUGE (FUGA E VDEKJES) unë jam i pari që ia kam paraqit në shqip opinionit kulturor shqiptar në ish-Jugosllavi që në vitet e 70-ta. Në Shqipëri ç’është e vërteta, siç dihet tashmë, ky poet që është kulmor në poezinë moderne gjermane, Ana Kove, për sa kam informacione, është mbase e para që ka përkthyer në shqip Fugen e vdekjes të P. Celan-it.
Fuga e vdekjes, që është një nga poezitë më të fuqishme të lirikës moderne gjermane, të pas LDB, duhet lexuar si metaforë poetike, si një kontrapunkt i jetës dhe vdekjes, i pikëllimit dhe i gëzimit, i dritës dhe i errësirës. Në këtë poezi, siç ka theksuar autori i këtij shkrimi (Krhs. Paul Celan, Fuga e vdekjes, Poezi të përzgjedhura dhe të shqipëruara nga gjuha gjermane nga Isak Ahmeti, SHB LENAGRAPHIC, Prishtinë, 2025, fq. 8, vërehen nocione thelbësore, katër komplekse tematike:
1. Qumështi i zi i agimit,
2. Njeriu që luan me gjarpërinj,
3. Ai që shkruan në Gjermani dhe
4. Varri në ajër, por tema dominuese është “Qumështi i zi i agimit” ndërsa si temë shoqëruese vjen”njeriu që luan me gjarpërinj”.
Bartësit kryesorë të gjithë kësaj strukture poetike, që është mjaft e vështirë për t’u përkthyer në shqip,janë subjektet “ne”(wir) dhe “ai”(er). Se si ka ardhur në shqip kjo poezi ,nga Isak Ahmeti dhe Ana Kove, le të shohim në vijim!
II. Krahasime dhe vlerësime
Krahasimi mes përkthimit të Isak Ahmetit dhe Ana Kove të Fugës së vdekje, sipas IA, është shumë interesant edhe për faktin se edhe I. Ahmeti edhe A. Kove gjatë përkthimit kanë ndjekur dy qasje paksa të ndryshme për të njëjtën poezi të Paul Celan-it.
A. Thelbi i dallimeve
1. Qasja ndaj gjuhës
Isak Ahmeti përdor një gjuhë më të drejtpërdrejtë dhe të ashpër: ruan strukturën më afër origjinalit, shmang zbukurimet.
Ana Kove përdor një gjuhë më poetike dhe të rrjedhshme, ndonjëherë e “zbut” frazën për ta bërë më natyrale në shwip.
Pra: I. Ahmeti=besnikëri+ashpërsi.
A. Kove=Rjedhshmëri+elegancë.
2. Ritmi dhe përsëritja
I.Ahmeti:i ruan përsëritjet pothuaj mekanikisht, krijon efektin hipotetik të orgjinalit.
A. Kove:i riorganizon ndojherë vargjet.
Kjo do të thotë:
I. Ahmeti tingëllon më i “fortë” dhe obsesiv, kurse A.Kove më”muzikor” në shqip.
3. Imazhet poetike
I. Ahmeti “Qumështi i zi i agimit”përkthim shumë besnik, pothuaj fjalë për fjalë, ndërsa A. Kove synon efekt estetik në shqip.
4. Toni emocional
I.Ahmeti: më i rëndë, krijon ndjesinë e mekanizmit dhe tensionit.
A. Kove: më emicional
III. Besnikëria ndaj Celan-it
Të dy përkthyesit, I. Ahmeti dhe A. Kove janë besnikë si përkthyes, por në mënyra të ndryshme:
I. Ahmeti: besnik ndaj strukturës dhe formës,
A. Kove: besnike ndaj ndjenjës dhe efektit poetik.
IV. Përfundimi i thjeshtë
Nëse do ta ndjesh P. Celan-in ashtu siç është-lexo përkthimin e I. Ahmetit.
Nëse do një version më të “lexueshëm” ose estetik në shqip lexo përkthimin e A. Kove.
Të dyja përkthimet janë të vlefshme dhe plotësojnë njëra tjetrën.
Përkthimi i I. Ahmetit është më i përshtashën për krasim dhe analizë që kërkojnë besnikëri ndaj origjinalit, ndërsa përkthimi i A. Kove është më i prekshëm për lexim estetik dhe përjetim poetik…
