[ Libra NëLinjë ]
Dardan Osmanaj
Ballkani nuk është vetëm një hapësirë gjeografike; ai është hapësirë ku historia nuk ka kaluar, por ka mbetur aktive dhe vendos rregullat e sotme politike. Kujtesa e luftës, autoritarizmit, perandorive dhe ideologjive të dhunshme ka formuar një antropologji politike të veçantë: njeriu këtu i druhet kaosit më shumë sesa padrejtësisë. Kjo frikë e trashëguar është terreni ideal për populizëm dhe autoritarizëm të sofistikuar.
1. Trashëgimia e frikës si kulturë politike
Në Shqipëri dhe Kosovë, si edhe në rajon më gjerë, pushteti historikisht nuk është parë si shërbim për popullin, por si instrument mbijetese. Regjimet autoritare të shekullit XX e ngulën bindjen se:
pushteti është i rrezikshëm,
shteti nuk është i besueshëm,
bindja është më e sigurt se kundërshtimi.
Augustini do ta quante këtë një bashkësi të lidhur nga frika, jo nga dashuria për të mirën e përbashkët. Populizmi modern nuk krijon këtë frikë, ai thjesht riaktivizon pasigurinë dhe frikën historike.
2. Platon dhe lideri “i fortë” ballkanik
Figura e liderit të fortë nuk është gjithmonë brutal, por premton rend në këmbim të lirisë morale. Në shoqëri të lodhura nga tranzicioni, varfëria dhe pasiguria, populli kërkon dikë që:
“ta mbajë situatën nën kontroll”,
“të mos lejojë rrëmujë”,
“të flasë pa diplomaci”.
Sipas Platonit, kjo është demokracia që ka humbur orientimin drejt së mirës dhe kërkon shpëtim përmes forcës. Populli nuk zgjedh tiranin sepse është i lig, por sepse është i frikësuar dhe i lodhur nga pasiguria.
3. Augustini: kombi si objekt dashurie të gabuar
Në Ballkan, kombi, historia dhe identiteti shpesh kthehen në objekte absolute dashurie. Kur kombi dohet më shumë se drejtësia dhe historia më shumë se e vërteta, lind nacionalizmi emocional që politikanët dhe pushteti e shfrytëzojnë.
Augustini do të thoshte se kjo sjell:
dashuri për veten kolektive,
frikë nga tjetri,
justifikim moral për pushtetin e fortë.
Kjo e shndërron politikën në menaxhim të plagëve historike, jo në shërim të tyre. Frika nga humbja e identitetit përdoret për të heshtur kritikën dhe për të relativizuar padrejtësinë.
4. Aquinas dhe shteti si rend pa telos
Në Shqipëri dhe rajon, shteti shpesh vlerësohet për “stabilitet”, jo për drejtësi. Ky është problemi që Aquinas do ta quante humbje e telosit politik. Shteti ekziston, ligjet funksionojnë, por pyetja themelore mungon: për çfarë?
Kur politika reduktohet në:
mbajtje pushteti,
menaxhim krize,
kontroll narrative,
atëherë frika bëhet mjet legjitim qeverisjeje. Autoritarizmi ballkanik shpesh tolerohet sepse ofron qetësi, jo drejtësi.
5. Media, memoria dhe frika e përditshme
Në Shqipëri, Kosovë dhe Ballkan, frika nuk imponohet gjithmonë nga shteti, por qarkullon në media dhe diskurs publik:
frikë nga varfëria,
frikë nga izolimi,
frikë nga “armiku i brendshëm”.
Kjo krijon qytetarë të lodhur, që kërkojnë mbrojtje, jo përgjegjësi. Populizmi lulëzon aty ku shpresa është e ulët, dhe njerëzit besojnë politikën dhe liderët me plot vetëdije, duke u bërë të nënshtruar.
6. Rasti konkret: Serbia dhe manipulimi i frikës
Serbia nuk funksionon si një forcë dashurie për popullin e vet apo për fqinjët, por si një forcë frike dhe kontrolli.
Kosovën e njeh shumica e botës si shtet të pavarur, por Serbia nuk e pranon, dhe përdor këtë për të kontrolluar narrativën historike dhe marrëdhëniet politike.
Populli serb mësohet me histori të deformuar dhe nacionalizëm të ngulitur, duke u bërë “qytetar i shtetit të tij” në mënyrë të verbër.
Vuçiq dhe politikanë të tjerë luajnë me historinë dhe frikën e popullit për të mbajtur kontroll mbi shoqërinë.
Është e çuditshme dhe tragjike se si populli mund të bëhet kaq i injorant: di që Kosova është shtet, di që shqiptarët janë fqinj të lirë, dhe megjithatë me plot vetëdije u nenshtrohet historisë së rreme dhe propagandës.
7. Dashuria si akt politik i rrezikshëm
Në këtë realitet, dashuria në kuptimin filozofiko-teologjik bëhet subversive dhe revolucionare. Të kërkosh drejtësi mbi besnikërinë partiake, të vërtetën mbi narrativën kombëtare, dinjitetin e tjetrit mbi frikën kolektive, është akt politik i rrezikshëm. Dashuria këtu nuk është sentimentalizëm, por:
guxim për të mos urryer,
durim për të ndërtuar institucione,
refuzim për ta shndërruar frikën në ideologji ose propagandë.
Përmbyllje
Shqipëria, Kosova dhe Ballkani nuk vuajnë nga mungesa e pushtetit, por nga mungesa e besimit se pushteti mund të jetë i drejtë dhe shërbim për njerëzit. Aty ku besimi mungon, frika sundon, dhe populli i manipuluar i nenshtrohet vetëdijshëm një historie dhe politikë të deformuar.
Platon, Augustin dhe Aquinas do të na kujtonin: autoritarizmi nuk është fati ynë historik, por pasojë e zgjedhjeve morale të popullit dhe udhëheqësve.
Pyetja mbetet e njëjtë, edhe për shqiptarët e Kosovës:
Do të vazhdojmë të zgjedhim stabilitetin e frikës dhe propagandën e shtetit fqinj, apo rrezikun e dashurisë dhe drejtësisë për të mirën e përbashkët?
