Në Kosovë, duhet mbisundimi i ligjit si mbizotërim i normës juridike mbi arbitraritetin dhe presionin jashtëinstitucional

Isuf B. Bajrami

Sundimi i ligjit (rule of law) është vlerë themelore kushtetuese e Republikës së Kosovës dhe njëkohësisht parim universal i demokracive kushtetuese moderne. Në doktrinën klasike, Dicey e përkufizon sundimin e ligjit si mbizotërim të normës juridike mbi arbitraritetin dhe presionin jashtëinstitucional. Ky koncept është zhvilluar më tej nga teoricienë bashkëkohorë, të cilët theksojnë se sundimi i ligjit nënkupton zgjidhjen e konflikteve përmes procedurave të paracaktuara ligjore dhe institucioneve kompetente, e jo përmes presionit popullor apo mobilizimit rrugor.

Në këtë kuptim, thirrjet publike për protesta si mjet për imponimin e vullnetit ndaj institucioneve shtetërore përbëjnë devijim nga parimi i sundimit të ligjit, veçanërisht kur ato artikulohen nga persona që janë vetë pjesë e sistemit juridik.

Kushtetuta e Republikës së Kosovës përcakton se sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet përmes institucioneve kushtetuese. Kjo dispozitë është në përputhje të plotë me doktrinën kushtetuese evropiane, sipas së cilës demokracia përfaqësuese nuk lejon zëvendësimin e institucioneve me forma të presionit informal.

Gjykata Evropiane për të Drejtat e Njeriut ka theksuar vazhdimisht se, ndonëse protesta është formë e shprehjes së lirë, ajo nuk mund të shërbejë si instrument për të anashkaluar procedurat ligjore apo për të minuar autoritetin institucional. Kjo është veçanërisht e rëndësishme kur thirrjet për protesta vijnë nga profesionistë të së drejtës, të cilët kanë njohuri të plota mbi mekanizmat juridikë në dispozicion.

Përgjegjësia disiplinore e Avokatit në raport me sundimin e Ligjit

Profesionit të avokatit, në një shtet kushtetues dhe demokratik, i ngarkohet një rol i veçantë publik, që shkon përtej përfaqësimit të interesave individuale të palëve. Avokati është pjesë përbërëse e sistemit të drejtësisë dhe bart përgjegjësi të shtuara juridike dhe etike për ruajtjen e rendit kushtetues, sundimit të ligjit dhe besimit publik në institucionet e drejtësisë¹.

Në këtë kontekst, veprimtaria publike e avokatit Arianit Koci, veçanërisht thirrjet për mobilizim qytetar dhe ushtrim presioni rrugor ndaj institucioneve shtetërore, ngre çështje serioze të përgjegjësisë profesionale dhe disiplinore, të cilat kërkojnë analizë të thelluar kushtetuese, ligjore dhe doktrinare.

Statusi juridik i avokatit dhe standardi i përgjegjësisë

Arianit Koci është avokat i licencuar, çka nënkupton se i nënshtrohet drejtpërdrejt:

– Kushtetutës së Republikës së Kosovës,
– Ligjit nr. 04/L-193 për Avokatinë,
– Kodit të Etikës Profesionale të Avokatëve të Kosovës,
– Standardeve ndërkombëtare për rolin e avokatëve².

Në doktrinën juridike krahasuese, avokati konsiderohet “officer of justice”, pra aktor institucional me detyrë stabilizuese dhe jo destabilizuese në rendin kushtetues³. Ky status e ngarkon avokatin me obligim pozitiv për të vepruar gjithmonë brenda kornizës institucionale dhe procedurale.

Përshkrimi i veprimeve relevante për vlerësim disiplinor

Veprimtaria publike e subjektit në fjalë karakterizohet nga:

– thirrje publike për protesta dhe mobilizim qytetar;
– paraqitje të presionit rrugor si mjet alternativ ndaj procedurave ligjore;
– relativizim të rolit të institucioneve kushtetuese;
– instrumentalizim të qytetarëve në rrethana të vështira socio-ekonomike.

Këto veprime nuk mund të trajtohen si shprehje private e mendimit, por si sjellje publike profesionale e një avokati, e cila duhet të vlerësohet sipas standardeve disiplinore.

Shkelja e parimeve kushtetuese

Sundimi i ligjit

Neni 7 i Kushtetutës së Republikës së Kosovës e përcakton sundimin e ligjit si vlerë themelore të rendit kushtetues⁴. Ky parim kërkon që:

– konfliktet të zgjidhen përmes institucioneve,
– procedurat ligjore të respektohen,
– presioni jashtëinstitucional të mos zëvendësojë normën juridike.

Thirrjet për presion rrugor, të artikuluara nga një avokat, përbëjnë cenim të drejtpërdrejtë të këtij parimi.

Ushtrimi i sovranitetit

Sipas nenit 2 të Kushtetutës, sovraniteti buron nga populli dhe ushtrohet përmes institucioneve kushtetuese⁵. Ky formulim përjashton zëvendësimin e institucioneve me presion informal dhe veprime jashtëprocedurale.

Shkelja e Ligjit nr. 04/L-193 për Avokatinë

Shkelja e Nenit 5 – Parimet e ushtrimit të profesionit

Neni 5 obligon avokatin që profesionin ta ushtrojë:

– në përputhje me ligjin,
– me ndershmëri,
– në funksion të sundimit të ligjit⁶.

Promovimi i presionit rrugor si mjet veprimi bie ndesh drejtpërdrejt me këtë dispozitë.

Shkelja e Nenit 6 – Detyrimet profesionale

Neni 6 kërkon që avokati:

– të ruajë dinjitetin e profesionit,
– të mos dëmtojë besimin e publikut në drejtësi⁷.

Diskursi publik që e paraqet ligjin si të pamjaftueshëm dhe rrugën si zgjidhje përbën diskreditim të profesionit të avokatit.

Aktivizimi i Nenit 52 – Përgjegjësia disiplinore

Sipas Nenit 52, avokati mban përgjegjësi disiplinore kur:

– shkel ligjin,
– shkel Kodin e Etikës,
– dëmton autoritetin e profesionit⁸.

Veprimet e analizuara i përmbushin të tria kriteret.

Shkelja e Kodit të Etikës Profesionale

Kodi i Etikës obligon avokatin të veprojë me:

– integritet profesional,
– maturi dhe proporcionalitet,
– respekt për besimin publik në drejtësi⁹.

Instrumentalizimi i qytetarëve dhe nxitja e veprimeve jashtëinstitucionale përbëjnë shkelje të rëndë etike, pasi:

– cenojnë neutralitetin profesional,
– krijojnë presion artificial,
– komprometojnë autoritetin e drejtësisë.

Standardet ndërkombëtare dhe doktrina krahasuese

Parimet Bazë të OKB-së për Rolin e Avokatëve kërkojnë që avokatët të kontribuojnë në forcimin e sundimit të ligjit¹⁰.

Kodi Evropian i Etikës së Avokatëve (CCBE) ndalon çdo sjellje që dëmton besimin publik ose ushtron presion të paligjshëm¹¹.

Doktrina klasike dhe bashkëkohore (Dicey, Bingham, Alexy) është unanime se profesionistët e së drejtës kanë rol stabilizues institucional dhe se presioni rrugor nuk është instrument juridik¹².

Instrumentalizimi i qytetarëve dhe parimi i proporcionalitetit

Sipas teorisë së proporcionalitetit, çdo veprim publik duhet të jetë:

– i domosdoshëm,
– i përshtatshëm,
– proporcional në kuptim të ngushtë¹³.

Mobilizimi i qytetarëve në kushte të rënda ekonomike, për qëllime që mund të adresohen institucionalisht, nuk i përmbush këto kritere dhe përbën sjellje profesionalisht të papranueshme.

Përfundim

Në dritën e Kushtetutës së Republikës së Kosovës, Ligjit për Avokatinë, Kodit të Etikës dhe standardeve ndërkombëtare, konstatohet se veprimtaria publike e avokatit Arianit Koci përbën:

– shkelje të parimeve kushtetuese,
– shkelje të ligjit për avokatinë,
– shkelje të rënda etike,
– bazë të plotë për përgjegjësi disiplinore.

Këto veprime cenojnë sundimin e ligjit, dëmtojnë dinjitetin e profesionit të avokatit dhe minojnë besimin publik në sistemin e drejtësisë.

Fusnota

1. Hazard, G. & Dondi, A., Legal Ethics: A Comparative Study.
2. Ligji nr. 04/L-193 për Avokatinë; Kodi i Etikës Profesionale.
3. Bingham, T., The Rule of Law.
4. Kushtetuta e Republikës së Kosovës, neni 7.
5. Po aty, neni 2.
6. Ligji për Avokatinë, neni 5.
7. Po aty, neni 6.
8. Po aty, neni 52.
9. Kodi i Etikës Profesionale të Avokatëve të Kosovës.
10. United Nations, Basic Principles on the Role of Lawyers.
11. CCBE, Code of Conduct for European Lawyers.
12. Dicey, A.V.; Bingham, T.; Alexy, R.
13. Alexy, R., A Theory of Constitutional Rights.

Vendi i Lekës; 31.01.2026

---

In Kosovo, the rule of law is needed as the dominance of the legal norm over arbitrariness and extra-institutional pressure

Isuf B. Bajrami

The rule of law is a fundamental constitutional value of the Republic of Kosovo and at the same time a universal principle of modern constitutional democracies. In the classical doctrine, Dicey defines the rule of law as the dominance of the legal norm over arbitrariness and extra-institutional pressure. This concept has been further developed by contemporary theorists, who emphasize that the rule of law means resolving conflicts through predetermined legal procedures and competent institutions, and not through popular pressure or street mobilization.

In this sense, public calls for protests as a means of imposing will on state institutions constitute a deviation from the principle of the rule of law, especially when they are articulated by persons who are themselves part of the legal system.

The Constitution of the Republic of Kosovo stipulates that sovereignty emanates from the people and is exercised through constitutional institutions. This provision is fully consistent with European constitutional doctrine, according to which representative democracy does not allow the replacement of institutions by forms of informal pressure.

The European Court of Human Rights has consistently emphasized that, although protest is a form of free expression, it cannot serve as an instrument to circumvent legal procedures or undermine institutional authority. This is particularly important when calls for protests come from legal professionals who have full knowledge of the legal mechanisms available.

Disciplinary liability of Lawyers in relation to the rule of Law

In a constitutional and democratic state, the legal profession is entrusted with a role that extends beyond the representation of individual interests. Lawyers constitute an integral component of the justice system and bear heightened legal and ethical responsibilities in safeguarding constitutional order, the rule of law, and public confidence in judicial institutions¹.

Within this framework, the public conduct of Mr. Arianit Koci, a licensed lawyer, particularly his public calls for citizen mobilization and street pressure against state institutions, raises serious issues of professional and disciplinary liability. These issues warrant a comprehensive constitutional, statutory, and doctrinal analysis.

Legal Status of the Lawyer and the Applicable Standard of Responsibility

Mr. Arianit Koci holds the status of a licensed attorney, thereby being directly subject to:

– the Constitution of the Republic of Kosovo,
– Law No. 04/L-193 on the Bar,
– the Code of Professional Ethics of the Kosovo Bar, and
– relevant international standards governing the legal profession².

Comparative legal doctrine consistently characterizes lawyers as “officers of justice”, meaning institutional actors whose primary function is to stabilize—rather than destabilize—the constitutional order³. This status imposes a positive obligation to operate strictly within institutional and procedural frameworks.

Description of Conduct Relevant for Disciplinary Assessment

The public conduct of the subject under consideration is characterized by:

– public calls for protests and citizen mobilization;
– portrayal of street pressure as an alternative to legal procedures;
– relativization of the authority of constitutional institutions;
– instrumentalization of citizens in difficult socio-economic circumstances.

Such conduct cannot be classified as purely private freedom of expression, but rather constitutes public professional conduct of a lawyer, and must therefore be assessed under disciplinary standards.

Violation of Constitutional Principles

The Rule of Law

Article 7 of the Constitution of the Republic of Kosovo enshrines the rule of law as a fundamental constitutional value⁴. This principle requires that: • disputes be resolved institutionally;

– legal procedures be respected;
– extra-institutional pressure not substitute legal norms.

Public calls for street pressure articulated by a lawyer therefore constitute a direct violation of the rule of law principle.

Exercise of Sovereignty

Pursuant to Article 2 of the Constitution, sovereignty derives from the people and is exercised through constitutional institutions⁵. This formulation categorically excludes the replacement of institutional decision-making with informal or extra-procedural pressure.

Violations of Law No. 04/L-193 on the Bar

Violation of Article 5 – Principles of Legal Practice

Article 5 obliges lawyers to exercise their profession:

– in accordance with the law;
– with honesty;
– in service of the rule of law⁶.

The promotion of street pressure as a means of action is directly incompatible with this provision.

Violation of Article 6 – Professional Duties

Article 6 requires lawyers to:

– preserve the dignity of the profession;
– refrain from conduct that undermines public confidence in justice⁷.

Public discourse portraying legal mechanisms as ineffective and substituting them with street action constitutes a clear discrediting of the legal profession.

Activation of Article 52 – Disciplinary Responsibility

Article 52 establishes disciplinary liability where a lawyer:

– violates the law;
– violates the Code of Ethics;
– damages the authority and reputation of the profession⁸.

The conduct analyzed cumulatively satisfies all three criteria.

Violations of the Code of Professional Ethics

The Code of Professional Ethics obliges lawyers to act with:

– professional integrity;
– restraint and proportionality;
– respect for public trust in the justice system⁹.

The instrumentalization of citizens and encouragement of extra-institutional actions constitute serious ethical breaches, as they:

– compromise professional neutrality;
– generate artificial public pressure;
– undermine the authority of the justice system.

VII. International Standards and Comparative Doctrine

The UN Basic Principles on the Role of Lawyers require lawyers to promote and protect the rule of law¹⁰. The CCBE Code of Conduct for European Lawyers prohibits conduct that undermines public confidence or exerts unlawful pressure on institutions¹¹.

Classical and contemporary legal doctrine (Dicey, Bingham, Alexy) is unanimous in recognizing that legal professionals play an institutional stabilizing role and that street pressure does not constitute a legitimate legal instrument¹².

Instrumentalization of Citizens and the Principle of Proportionality

According to constitutional theory, all public action must satisfy the principle of proportionality, namely that it be:

– necessary;
– suitable;
– proportionate stricto sensu¹³.

Mobilizing economically vulnerable citizens for objectives that can be pursued through institutional legal mechanisms fails all three tests and therefore constitutes professionally unacceptable conduct.

Conclusion

In light of the Constitution of the Republic of Kosovo, the Law on the Bar, the Code of Professional Ethics, and applicable international standards, it is evident that the public conduct of Mr. Arianit Koci constitutes:

– violations of constitutional principles;
– violations of statutory provisions governing the legal profession;
– serious ethical breaches;

– a fully substantiated basis for disciplinary liability.

Such conduct undermines the rule of law, damages the dignity of the legal profession, and erodes public confidence in the justice system.

Footnotes

1. Hazard, G. & Dondi, A., Legal Ethics: A Comparative Study.
2. Law No. 04/L-193 on the Bar; Code of Professional Ethics of the Kosovo Bar.
3. Bingham, T., The Rule of Law.
4. Constitution of the Republic of Kosovo, Article 7.
5. Ibid., Article 2.
6. Law No. 04/L-193 on the Bar, Article 5.
7. Ibid., Article 6.
8. Ibid., Article 52.
9. Code of Professional Ethics of the Kosovo Bar.
10. United Nations, Basic Principles on the Role of Lawyers.
11. CCBE, Code of Conduct for European Lawyers.
12. Dicey, A.V.; Bingham, T.; Alexy, R.
13. Alexy, R., A Theory of Constitutional Rights.

The Land of Leka; 31.01.2026