[ Libra NëLinjë ]
Isuf B. Bajrami
Një nga kriteret kryesore që Bashkimi Europian vendos për vendet kandidate është respektimi i standardeve demokratike, ku liria e medias dhe mbrojtja e gazetarëve janë indikatorë të qartë të pjekurisë demokratike. Gazetarët janë mburoja kryesore e interesit publik, dhe mënyra se si ligji penal trajton shpifjen dhe fyerjen është një tregues i qartë i klimës demokratike.
1. Presioni ligjor mbi gazetarët në Shqipëri
Raportet e Komisionit Europian për Shqipërinë theksojnë vazhdimisht se presioni ligjor mbi gazetarët, veçanërisht përmes ndëshkimeve penale për shpifje dhe fyerje, pengon lirinë e shprehjes dhe funksionimin e medias së lirë.
• Kjo gjendje krijon një efekt frikësues, duke çuar në vetë-censurë dhe shmangie të temave kritike mbi pushtetin, korrupsionin dhe politikat publike.
• Raportet e Progresit nënvizojnë se heqja e ndëshkimeve penale dhe kalimi te mekanizmat civilë është një hap kyç drejt harmonizimit me standardet e BE-së.
2. Dekriminalizimi dhe standardet ndërkombëtare
Dekriminalizimi i shpifjes dhe fyerjes, siç është implementuar në Kosovë, krijon një mjedis të sigurt për gazetarinë, ku gazetarët mund të:
• kryejnë investigime mbi korrupsion dhe abuzime të pushtetit;
• publikojnë kritika dhe analiza politike;
• raportojnë mbi çështje sensitive që prekin individë privatë, duke përdorur mekanizma civilë për korrigjime në rast gabimi;
• ndjekin etikën profesionale dhe verifikimin rigoroz të fakteve, sipas standardeve të IFJ².
Ky model tregon qartë se liria e gazetarëve dhe mbrojtja ligjore janë të pandashme, dhe janë indikator kryesor i një shoqërie demokratike dhe funksionale.
3. Kodi i Etikës Profesionale si udhërrëfyes
Në një kuadër të dekriminalizuar, Kodi i Etikës Profesionale të Gazetarëve bëhet mekanizmi kryesor i përgjegjësisë profesionale:
• Verifikim rigoroz i fakteve;
• Dallimi i opinionit nga lajmi;
• Balancë mes interesit publik dhe dinjitetit të individit;
• Korrigjime dhe riparime për gabimet, pa ndjekje penale;
• Promovimi i gazetarisë hulumtuese dhe inovative.
Ky mekanizëm është i domosdoshëm për përputhshmëri me standardet e BE-së, pasi siguron që gazetarët raportojnë në mënyrë të pavarur dhe profesionale.
4. Liria e gazetarëve si indikator i integrimit në BE
Gazetarët e lirë dhe të mbrojtur janë parakusht për hapjen e negociatave të anëtarësimit. Një media e lirë garanton transparencë, llogaridhënie dhe kontroll mbi pushtetin — elemente kyçe që BE-ja kërkon nga vendet kandidate.
Shembuj konkretë para dhe pas dekriminalizimit (modeli IFJ/Kosovë):
• Para: Gazetarët shmangnin temat mbi korrupsion dhe abuzime; gabimet mund të ndëshkoheshin penalisht;
• Pas: Investigime mbi tenderë publikë dhe korrupsion publikohen pa rrezik penal; kritikat politike mbrohen; gabimet korrigjohen me mekanizma civilë dhe riparues.
Ky ndryshim shënon një hap konkret drejt demokracisë funksionale dhe përmbushjes së kritereve për integrim në BE, duke lidhur ligjin, etikën profesionale dhe lirinë e medias.
5. Konkluzioni
Dekriminalizimi i shpifjes dhe përdorimi i Kodit të Etikës Profesionale sigurojnë:
• Mbrojtjen ligjore të gazetarëve;
• Raportime të lira dhe të ndershme;
• Përmbushjen e standardeve ndërkombëtare dhe të BE-së;
• Një media të fuqishme, transparente dhe përgjegjëse.
Në këtë mënyrë, liria e gazetarëve nuk është vetëm çështje profesionale, por parakusht i domosdoshëm për integrimin e Shqipërisë në Bashkimin Europian.
Referencat
1. Këshilli i Gazetarëve të Shqipërisë, Kodi i Etikës Profesionale të Gazetarëve, 2018.
2. IFJ, Declaration of Principles on the Conduct of Journalists, 2019.
3. Komisioni Europian, Raportet e Progresit për Shqipërinë, 2020–2023.
4. Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut, Neni 10.
5. UN Human Rights Committee, General Comment No. 34, 2011.
Vendi i Lekës; 01.01.2026
