(Shija e padurimit, Amanda Edit, Bukuresht 2012)
Baki Ymeri
Bota më së miri lexohet në shpirtin e poetëve, thekson Mëhill Velaj nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Me këtë motto hapet atologjia më e re “Shija e padurimit”, me 8 poetë shqiptarë dhe 8 rumunë, që e pa këto ditë dritën e botimit në Bukuresht, në kuadrin e Bibliotekës Shqiptari. Një vepër e re që trason shtigje të reja për ta njohur njëri-tjetrin konform shijeve estetikes që e përforcojnë urën e miqësisë.
Është karakteristik fakti se derisa disa krijues tanë (jo për të gjithë e kemi fjalën), nuk janë në gjendje as faleminderit të thonë, e ku të pyesin më se sa kushton përkthimi i lëndës poetike apo botimi, poetët rumunë, pavarësisht nga kuajt e politikës rumune që s’e njohin Kosovën, dinë të gëzohen e t’i vlerësojnë dhe admirojnë shqiptarët dhe botimet e këtilla që joshin kurreshtjen e lexuesit, duke i bërë publike në massmedian e shkruar dhe elektronike. Redaktor i kësaj vepre të re është Dr. Luan Topçiu, ndërsa autor i parathënies, Visar Zhiti.
Libri është i strukturuar në dy kapituj, duke u dhënë prioriet poetëve rumunë në kapitullin e parë, dhe poetëve shqiptarë në kapitullin e dytë. As vetë nuk e dimë se sa antologji kemi botuar deri tani, por e dimë se kemi mbi 300 mirënjohje dashamirësh për këtë inisiativë të shëndetshme që krijon ura afrimi i afirmimi, dhe se ky libër del në dritë në bashkëpunim me Bashkësinë Kulturore të Shqiptarëve të Rumanisë. Nga krijuesit rumunë shquhen Theodor Damian, poet dhe prift, autor i vëllimit në gjuhën shqipe Shenja e Isarit dhe famullitar i Kishës Ortodokse në New York, mik dhe dashamir i sinqertë i kulturës shqiptare, autor i disa poemave inspirative ndër të cilat shquhet poezia Ndërmjet një shkretëtire dhe një gruaje, me Marien e Egjyptit, që endet mbi rërë si mbi retë e qiellit, që fshihte në zemrën e saj një shkretëtirë.
Damiani është një poet i frymëzuar për të cilin ka skruar me admirim edhe Nexhat Rexha nga Kosova, sipas të cilit, “autori nëpër vargje shpalos të kaluarën dhe të ardhmen, sikur të vë para zgjidhjes së enigmës së quajtur gjeografi dhe njeriu nëpr kohë duhet të konstatojë esencën e glorifikimit të fjalës në të cilën mund të gjesh të saktësuar elementin konstatues e ndërlidhës të kohëve me ironinë që prodhon karakteri real apo imitues. Pra teologu e poeti Theodor Damian, dhembjen e kthen në dashuri dhe kjo dashuri ka marrë fuqinë, sa artistike po aq edhe universale, sepse në të dominon arsyeja dhe vullneti për të kaluar lirshëm njeriu nëpër të gjitha urat e ndërtuara mbi lumin Isar.”
Pasojnë poetë të tjerë si Aurel Pop, Cassian Maria Spiridon, Mariana Pandaru, Marius Chelaru, Doina Dragut, Artur Silvestri (prezent me prozë poetike), Silvia Blendea Zamfir. Në vend që të shkruajmë për secilin nga to, siç e meritojnë konform vlerave letrare që kanë, po ua hamë hakun padashtas, duke kaluar te autorët shqiptarë, duke filluar me Adnan Mehmetin, president i Shoqatës së Shkrimtarëve Shqiptaro-Amerikanë, autor i një numri të konsideruar veprash letrare që meritojnë të rikëndohen në të gjitha gjuhët e botës, natyrisht duke filluar nga gjuha e atdheut të poezisë, që është gjuha rumune, pa kurrfarë pretendimesh merkanteliste apo financiare, sepse në krahasim me disa kuaj të politikës ballkanike që shkelin interesat nacionale për interesa personale, poeti është mbret që din të transmetojë energji pozitive.
Vargjet e tij me trillet e dashurisë, së bashku me Golgotën Kosovare të Fehmi Kelmendit (Zvicër), apo me vlerat e mirëfillta lirike të Mujë Buçpapajt (Shqipëri), Izet Shalës (Kosovë), Ismet Hasanit dhe Sokol Demakut (Suedi), botohen në të dy gjuhët, ndërsa disa krijues tjerë si Mazllum Baraliu nga Kosova, apo Silva Tërnava nga Zelanda e re, dalin në gjuhën e hyjnive, që është gjuha shqipe.
Poezia e Mujë Buçpapajt qëndron nën ndikimin metaforik të ujit të ringjalur të frymës së nëntokës shqiptare “thellë rrënjëve/ deri në qiell”, në kohën e përmbushjes së planetit me ujë, e të portave të grisura të ikjes që kërcejnë mbi pemë, të “dhembjes së drurëve/ nën kopshte”. Zoti Buçpapaj drejton nga Tirana njërën nga revistat më të bukura e më të pasura letrare (Nacional), ku defilojnë vlera të mirëfillta letare.
Në vargjet e tij shndrrit imazhi i qiellit me dhuratat e dheut, dhe uji si “mospërfillës i duarve të jetës nën qiell”. Ai është poet i qiellit që ta përkujton lumturinë e kumtit të egër të shpirtërave “të pashpjeguar të jetës në fjalë”. Silva Tërnava është një poete frymëzimesh fantastike me pamje engjëllore dhe vargje të brishta që sipas Gjon Neçajt përbëjnë një gamë ndjenjash e vokacionesh që të bëjnë për vete, duke mbetur në kujtesën e dashamirëve të magjisë së vargut.
Ismet Hasani shkruan për Suedinë e zemrave tona që të mëson se syri zgjedh të bukurën, goja zgjedh të ëmblën, zemra zgjedh të mirën. Mazllum Baraliu nënshkruan testament për atdheun e dardanëve të lashtë, për historinë njerkë “që ia mësuan afabetin arbërit e mi”, kur “tokës i duheshin martirë” që “ia falën trupin e shpirtin e zjarrtë”. Izet Shala flet për lulet që nuk flasin, për kurorën e këputur dhe urithët e rrënjët e përplasura në tokën amtare, përlulëkuqet e Kosovës së larë me gjakun e bekuar të martirëve tanë, kur poeti çohe pesë “për ju që hapni varre/ në Fushën e Lulkuqeve/ mos paçi ndjesën e atdheut!” Kaq sa për sot, pak e për merak, për këtë antologji të dinamizuar me një ballinë e paskopertinë të bukur, si dhe me vlera reale që depërtojnë në memorjen e lexuesve tanë.
