Nga Eni Vasili, ALSAT
Ambasadori i Holandës, Henk van den Dool, flet në emisionin “Studio e Hapur” në ALSAT në lidhje me krizën politike në vend. Ai bën thirrje për zgjidhje sa më të shpejtë të situatës, pasi rrezikohet integrimi i vendit. Ambasadori paralajmëron se Komisioni mund të japë dhe përgjigje negative në opinionin e tij, në rast se kriza vijon. Duke folur në lidhje me korrupsionin, ai thotë se kompanitë holandeze i janë ankuar atij për korrupsionin në vendin tonë. Po ashtu, kjo ka ndodhur dhe me ambasada të tjera, kur kompanitë e huaja ankohen për korrupsionin. Van den Dool thotë se korrupsioni është i vështirë për t’u provuar dhe deri më tani janë gjykuar vetëm peshq të vegjël. Sipas tij, perceptimi tregon se situata e korrupsionit në vend nuk ka ndryshuar
Vetëm pak ditë më pare në medie, së bashku me ambasadorin e OSCE, Bosch, jeni shprehur i shqetësuar për situatën në Shqipëri. Çfarë ju shqetëson ju konkretisht?
Më lejoni të them se unë e konsideroj vendin tim, Holandën, si një mik mjaft të mirë për Shqipërinë. Pas një viti e gjysmë që po jetoj në Shqipëri, e konsideroj veten time si një mik të Shqipërisë. Ne e tregojmë miqësinë tonë duke ndihmuar Shqipërinë në përpjekjet e saj për zhvillim dhe integrim evropian, ne e bëjmë këtë përmes programeve tona financiare, projekteve që mbështesim e me radhë.
Miqësia është të mbështesim njëri-tjetrin, të ndihmosh dhe t’i japësh zë shqetësimeve që mendon se duhen thënë dhe nganjëherë duke qenë edhe kritikë. Unë nuk e kam zakon që të dal në publik dhe të jap intervista, sepse nganjëherë mendoj se nuk është patjetër e domosdoshme për mandatin e një ambasadori. Në këtë moment jam disi i shqetësuar dhe prandaj mendova që është momenti për t’u lidhur me publikun. Një arsye tjetër është se unë kam vënë re se mediet në Shqipëri kohët e fundit janë duke pyetur komunitetin ndërkombëtar se si e shikojnë situatën aktuale dhe pse nuk ndërhyjnë, të bëjnë diçka. Unë mendoj se kjo është disi e padrejtë. Shqetësimet e mia në këtë moment janë të natyrave të ndryshme, njëra ka të bëjë me popullin e Shqipërisë. Më 28 qershor shqiptarët kanë pasur zgjedhjet, unë kam qenë monitorues në veri të Shqipërisë, në Shkodër, kam qenë shumë i impresionuar për mënyrën se si u zhvillua dita e zgjedhjeve, se si njerëzit reaguan dhe për shpirtin e tyre demokratik. Unë ndjej se populli shqiptar e ka luajtur rolin e tij në këtë proces demokratik dhe e ka luajtur atë në një mënyrë shumë, shumë të mirë.
Kjo ishte 6 muaj më përpara, tani, 6 muaj pas zgjedhjeve, në mendimin tim nuk ka një parlament që funksionon ashtu si duhet të funksionojë. Nuk besoj se kjo ishte ajo për të cilën votuan shqiptarët. Parlamenti është shprehja më e mrekullueshme e demokracisë, sepse demokracia bëhet në parlament. Unë çuditem, kur lexoj gazetat shqiptare, në të cilat parlamentarët konsiderohen si bërës të ligjeve. Unë mendoj që nuk është vetëm kjo, ata bëjnë më shumë, në sensin e vërtetë ata janë përfaqësuesit e popullit. Parlamenti është vendi ku dialogu politik zë vend. Parlamenti nuk është atje vetëm për të miratuar ligjet që miraton qeveria, por duhet edhe të ngrejë pyetje për qeverinë, ta monitorojë atë dhe të dialogojë me të. Dhe duke pasur një parlament të fortë, që funksionon mirë, çdo qeveri do të ishte një qeveri më e mirë, sepse është një dialog, nga i cili merr formë demokracia. Në këtë aspekt ka nevojë për shumë reforma në Shqipëri, për të krijuar një klimë më të mirë për biznesin, për të siguruar që të zbatohet ligji, për të siguruar që ka kujdes për mjedisin. Të gjitha këto mund të bëhen, kur ka një parlament që funksionon mirë dhe ku qytetarët ndjejnë që janë të përfaqësuar. Ky është një nga shqetësimet e mia.
Shqetësimi tjetër është se kjo situatë, nëse vazhdon akoma, e rrezikon progresin që po bën Shqipëria drejt rrugës se integrimit evropian. Ky është një shqetësim i madh gjithashtu, sepse unë shpjegova se vendi im është një mik i Shqipërisë dhe ne duam që ajo të ketë sukses në procesin drejt BE. Në këtë moment, si shumë kolegë të tjerë të mi, ne duhet të tregojmë se, çfarë është duke ndodhur tani, nuk po i kontribuon progresit të vërtetë që ju dëshironi. Këto janë disa nga shqetësimet e mia.
Keni të drejtë kur thoni që kemi një parlament që nuk funksionon. Por opozita ka arsyet e veta që qëndron jashtë parlamentit. Çfarë mendoni për arsyet që e çuan atë në bojkot?
Kjo është një pyetje shumë aktuale, por ndoshta po ia drejtoni personit të gabuar, sepse unë jam diplomat, nuk jam politikan dhe nuk jam një intelektual i pavarur, kështu që nuk kam për të bërë deklarata politike dhe as nuk do të mbaj pozicione politike, sepse nuk më takon mua kjo gjë. Por unë dua t’i referohem asaj që tha ambasadori amerikan në një intervistë të fundit. Ka pasur zgjedhje, procesi është kryer, ka pasur një raport nga ndërkombëtarët, i cili doli me konkluzione se këto zgjedhje kanë qenë më të mirat, ndoshta nga më të mirat që janë kryer ndonjëherë në Shqipëri, gjë që është e admirueshme. Raporti gjithashtu konkludoi se Shqipëria nuk e arriti maksimumin e vet dhe ka rekomandime, të cilat duhen ndjekur, sfida që duhen zgjidhur. Komuniteti ndërkombëtar, duke përfshirë edhe vendin tim, ishte prezent gjatë zgjedhjeve dhe mandatet u shpërndanë, koalicioni i krijua dhe kështu u krijua edhe një qeveri legjitime, dhe për këtë gjë nuk mund të flasim më tepër. Ajo që unë vë re është se opozita po bojkoton parlamentin dhe për këtë kanë arsyet e tyre.
Si ambasador unë flas me shumë njerëz, qoftë nga opozita, nga qeveria, me njerëz jashtë sferës politike për mënyrat që ka zgjedhur opozita dhe kërkesat që ata kanë. Për mua është e qartë se për ta shqetësimet e tyre janë të drejta, por unë nuk mund të vendos as mund të gjykoj nëse ata kanë shqetësime të drejta apo të gabuara. Ata mendojnë që këto janë shqetësime të vërteta, dhe kjo po na çon në një situatë, kur opozita mendon se është e nevojshme të bojkotohet parlamenti. Unë nuk mund të komentoj kush ka të drejtë dhe kush e ka gabim, por kjo po çon në një situatë, e cila është problematike dhe jo vetëm për opozitën dhe për mazhorancën, por edhe për Shqipërinë. Ajo që unë po përpiqem të bëj është të përpiqem të sqaroj se si situata si kjo në Shqipëri për momentin perceptohen nga ata që janë jashtë Shqipërisë, dhe këtë e bëj pa mbajtur qëndrime se kush është gabim dhe kush ka të drejtë.
Në fakt, ka të tillë sipas jush? Duhet të ketë një palë që ka të drejtë dhe një që e ka gabim?
Edhe njëherë, nuk më takon mua ta them. Unë mendoj që ky vend ka nevojë për demokraci funksionale dhe kjo ndodh në parlament, kjo ka të bëjë me faktin që të kesh mjaftueshëm vota, por edhe që të kesh një dialog politik që e bën çdo shqiptar të ndjehet i përfaqësuar. Mënyra tjetër është të mos e kesh këtë demokraci funksionale. Tani nuk ka demokraci funksionale dhe mendoj që të gjithë palët janë gabim. Ajo që më shqetëson është se unë nuk shoh një anë tjetër të medaljes në këtë moment, një dëshirë për ta kapërcyer këtë pjesë gri dhe për t’u ulur së bashku dhe për të gjetur mënyrat se si mund të dilet nga kjo situatë.
Në fakt, palët janë në pozicione krejt të kundërta dhe tensioni politik duket se përshkallëzohet ditë pas dite. Ju thatë që ne, mediet, jemi të padrejtë kur kërkojmë që në njëfarë mënyre të ndërmjetësoni që këto dy palë të ulen. Pse ju duket e padrejtë, se, po t’i referohemi historisë së Shqipërisë, ndërkombëtarët shumë herë e kanë bërë ndërmjetësin, në njëfarë mënyre dhe juve na keni mësuar për këtë gjë?
Unë mendoj dhe besoj këtë që po them se komunitetit ndërkombëtar, në qoftë se do t’i kërkohej, duhet të bëjë shumë të qartë se cilat janë objektivat e Shqipërisë dhe duhet gjithashtu të shpjegojë se cilat janë perceptimet për botën jashtë, për atë që po ndodh brenda në Shqipëri. Unë mendoj që ndërkombëtarët duhet të nënvizojnë faktin që demokracia, duke marrë parasysh edhe interesin e njerëzve, zë vend në një dialog dhe shumë ndërkombëtarë janë duke e bërë këtë gjë. Gjithashtu mendoj se ndërkombëtarët nuk do t’i bënin një nder Shqipërisë, nëse do të jepnin sugjerime konkrete apo do të bëheshin me njërën palë apo tjetrën. Njerëzit i referohen së shkuarës, unë do të shpresoja që Shqipëria do të ishte në një pozicion tjetër, dhe besoj se ajo e ka arritur atë lloj pjekurie, ku nuk i referohet më së kaluarës, por të ardhmes.
Ky vend dëshiron që të arrijë diku dhe ka mundësi të mrekullueshme për të arritur aty ku dëshiron, ka një perspektivë evropiane dhe gjithë Bashkimi Evropian është dakord me këtë perspektivë, dhe është i dedikuar për këtë. Në këtë rrugë nuk është e thënë që duhet patjetër që të shohësh pas. Duhet parë përpara duke u përpjekur të përcaktosh çfarë është e nevojshme për të qenë i suksesshëm në procesin e integrimit. Sigurisht që duhen shumë gjëra dhe më shumë mbi të gjitha duhet që mazhoranca, opozita, qeveria shoqëria civile, të gjithë të jenë të bashkuar dhe të jenë njëzëri në lidhje me këtë axhendë, sepse ajo shikon drejt së ardhmes pozitive. Kjo axhendë mund të jetë e suksesshme, në qoftë se Shqipëria i merr vetë përgjegjësitë për ta bërë atë të suksesshme, pa pyetur dhe pa i kërkuar ndihmë ndërkombëtarëve çfarë duhet të bëjë dhe çfarë nuk duhet të bëjë. Kjo i takon së kaluarës. Shqipëria ka arritur në një fazë, ku mund të zërë vetë vendin e shoferit në një makinë, nëse do të shprehesha në mënyrë figurative.
Ju keni të drejtë në këto që thoni. Deri tani në timon nuk ka asnjëri, në kuptimin që të dy palët vazhdojnë të mos kenë asnjë qëndrim të përbashkët dhe asnjë vullneti për t’u ulur në tavolinë. Pra, dhe pse ju thoni se Shqipëria sot është ndryshe, mund t’i zgjidhë gjërat vetë, kjo situatë tregon se nuk i ka zgjidhur.
Është vërtet e vështirë për të komentuar mbi këtë çështje. Duke parë atë që po ndodh, si shumë kolegë të mi, kam detyrimin që unë të nënvizoj cilat janë rreziqet për atë që po ndodh. Populli shqiptar duhet të jetë i ndërgjegjshëm se cilat janë rreziqet, dhe më pas është i lirë të bëjë zgjedhjet e veta. Megjithatë, unë mendoj se zgjidhja do të ishte, le të shikojmë së bashku për një të ardhme evropiane, le të bashkohemi për një të ardhme evropiane.
Le të flasim për rreziqet. Ju keni deklaruar se një demokraci, që nuk funksionon, nuk është një biletë për në Bashkimin Evropian. Megjithatë procesi vazhdon. A duket se përveç deklaratave tuaja në fakt zhvillimet e brendshme nuk kanë ndonjë ndikim në axhendën e paracaktuar tashmë të hapave të Shqipërisë në integrim?
Unë do të thosha se, nëse ju vërtet besoni në këtë gjë, kam frikë se më duhet t’ju zgjoj nga kjo ëndërr, sepse asgjë nuk është automatike, nuk ka asnjë tren që nuk ndalon. Fakti që Holanda është e kualifikuar për Kampionatin Botëror në Afrikë, kjo nuk do të thotë që ne jemi të sigurt se do të luajmë në ndeshje finale, sepse ka ende shumë gjëra për të bërë. Pra, është e njëjta gjë. Më lejoni të them që ato gjëra që nuk duhen përzier, nuk duhen përzier. Të marrim procesin e liberalizimit të vizave, i cili është jashtëzakonisht shumë i rëndësishëm për Shqipërinë dhe për rajonin. Ne gjithmonë jemi përpjekur të sqarojmë se ky është një proces teknik, ka kërkesa teknike, të cilat Shqipëria, Maqedonia, Serbia, Bosnja duhet të plotësojnë dhe nëse ato plotësohen, atëherë do të ketë një regjim pa viza. Por kjo nuk ka lidhje vërtet me integrimin në Bashkimin Evropian.
Në fakt, Zvicra, Norvegjia kanë gjithashtu një regjim pa viza, po ato nuk janë të interesuara t’i bashkohen BE, kështu që këto janë dy procese krejt të ndryshme. Përshtypja në këtë moment është që qeveria shqiptare po bën hapa para, në mënyrë që të përmbushë detyrimet, dhe mendoj që ka një progres të dukshëm dhe unë vetëm shpresoj që ky progres të jetë i qëndrueshëm që t’i bashkohet sa më parë regjimit pa viza. Unë jam dakord me ju që kjo gjë është jashtëzakonisht e rëndësishme.
Pra, liberalizimi nuk preket nga zhvillimet politike në vend?
Ne gjithmonë e kemi bërë të qartë se liberalizimi i vizave është një proces teknik, dhe nuk është një dhuratë, por një njohje e aftësisë ose e përgatitjes për të qenë i gatshëm nga ana teknike. Unë mendoj se Shqipëria ka bërë hapa para dhe ishte gati që në prill të dorëzonte aplikimin e vet, sepse ka një Marrëveshje të Stabilizim-Asociimit që po funksionon dhe kjo është një arritje shumë e madhe. Por nga ky moment të gjitha hapat që janë bërë më pas, janë hapa administrativë, unë njëfarë mënyre do të doja t’ju shpjegoja procedurën. Aplikimi u dorëzua dhe Këshilli vendosi që t’ia kalonte atë Komisionit Evropian dhe ky i fundit do të përgatisë një opinion. Aty do të shprehet, nëse Shqipëria është gati apo jo për të marrë statusin e kandidatit, dhe pastaj do të ketë diskutime në Këshill.
Në mënyrë që të përgatitet ky opinion, Komisioni ka një listë me pyetje për të bërë dhe ky është pyetësori që iu dorëzua kryeministrit para disa ditësh. Kjo është njëra nga mënyrat që Komisioni merr informacion, por ai mund të përdorë të tjerë mënyra. Janë shumë pyetje, të cilat nuk janë pyetje të një testimi me po dhe jo, por të cilave duhet t’u përgjigjesh me sinqeritet dhe në mënyrë sa më transparente. Nuk mund të ketë përgjigje të drejta apo të gabuara, por ato duhet të jenë përgjigje përshkruese të situatës aktuale, të çështjeve të ndryshme dhe progresit të arritur deri tani. Kjo është detyrë shumë e madhe. Dhe nuk ka rëndësi se sa shpejt e bën këtë, por sa cilësore e bën atë. Ashtu siç e thashë edhe më parë, Komisioni Evropian, kur përgatit opinionin e vet, do t’i vërë shumë rëndësi atyre që cilësohen si kritere politike, dhe pjesë e kësaj është edhe demokracia funksionale.
Vijmë të rreziku. Ju thoni se kjo situatë rrezikon procesin e integrimit. Si e rrezikon?
Komisioni Evropian do të përgatisë një opinion se sa e gatshme është Shqipëria për të marrë statusin e vendit kandidat dhe pastaj këtë do ta diskutojë në Këshill. Ky opinion, ashtu siç e kam parë edhe në vende të tjera, nuk ka ngjashmëri me raportin e progresit. Në këto të fundit raportohet për progresin e bërë, kështu që janë shumë specifike, ka rekomandime, komente, në njëfarë mënyre përshkruajnë situatën, qeveria pranon rekomandimet dhe përpiqet të punojë për to dhe përpiqet që raporti tjetër të jetë më mirë. Kurse ky opinion është komplet gjë tjetër. Paragrafi i fundit i opinionit mund të jetë një nga dy alternativat, njëra është: mbi bazën e të gjithë këtij vlerësimi ne si Komision i rekomandojmë Këshillit që Shqipëria të jetë anëtar kandidat, ka shumë sfida, por megjithatë mendojmë se Shqipëria është në rrugën e duhur, kurse tjetra është që mund të thuhet që ne pamë dhe vlerësuam çdo gjë, por ne nuk mendojmë që Shqipëria në këtë moment është gati për të marrë statusin e vendit kandidat. Kjo është e vërteta, kjo nuk ka të bëjë me raportin e progresit, këto janë dy alternativat.
Dhe kjo mund të ndodhë vetëm për shkak të situatës politike?
Kjo ndodh, nëse Shqipëria nuk shënon arritje të caktuara në disa fusha, dhe sigurisht që kriteri politik do të shihet me shumë kujdes. Kriteri politik përfshin edhe konceptin e demokracisë, ku një parlament funksionon në një mënyrë të tillë që të jetë përfaqësues i votuesve, dhe ku ka një dialog të hapur politik midis palëve.
Këto kohë nga përfaqësues të komunitetit ndërkombëtarë ka pasur vazhdimisht thirrje për zgjidhje të krizës, por palët duket se nuk kanë ndryshuar qëndrim, përkundrazi tensionet janë përshkallëzuar. A ka një anashkalim deri tani të thirrjeve të ndërkombëtarëve nga palët politike në Shqipëri?
Unë nuk kam aftësinë që të shoh brenda mendjes së njerëzve, nuk mund të gjykoj se çfarë ata duan të bëjnë.
Ju si e konsideroni faktin që deri tani ata nuk ju kanë dëgjuar?
Më duhet të them se unë jam optimist nga natyra dhe unë shoh disa shenja drite në fund të tunelit. Së fundmi, një sërë lojtarësh të rëndësishëm në politikë, jo lojtarët kyç, por të tjerë, kanë dhënë sinjale apo mesazhe që të ulen, të fillojë kompromisi dhe të lihen mënjanë akuzat, fyerjet. Kjo gjë është pozitive, dhe zv/kryeministri ka folur dhe është e rëndësishme që të vijë nga ajo palë. Ka një dinamikë, e cila ka filluar të zhvillohet. Në këtë situatë statike ka pasur një rritje tensioni politik dhe unë e di mirë se është e vështirë për secilën nga palët që të fillojnë kompromisin, sepse në një lojë nuk ka kompromise, nuk mund t’i hapësh fare pak kutitë, as nuk mund të hysh fare pak në parlament, është shumë e vështirë që të arrish një kompromis, kështu që ai duhet gjetur në çështje të tjera. Kur vërtet ka një mosmarrëveshje mes palëve, atëherë të ndihmon shumë të ulesh me tjetrin dhe të zgjerosh axhendën. Nëse bihet dakord për pikën X, atëherë të fillohet se si mund të zgjidhet edhe pika Y.
A e shikoni presidentin një mediator të mundshëm?
Unë mendoj që presidenti ka dëshirën e mirë për ta bërë këtë gjë, edhe ish-presidenti do të ketë dëshirën e mirë për të bërë këtë gjë, dhe të tjerë mund të kenë dëshirën e mirë për ta bërë këtë gjë, por ka një rrezik dhe ai është i dyanshëm. Nga njëra, anë mediatori është efektiv, kur ai ose ajo është i pranueshëm nga të dy palët, dhe ky është një parakusht. Nuk mund të detyrosh dikë që të ulet me një mediator që nuk e do. Nga ana tjetër, mediatori duhet të jetë shqiptar, sepse duhet që ai të ketë shqetësim për Shqipërinë.
Ju thoni që koha po mbaron. Ç’do të thotë koha po mbaron? Kur mbaron koha?
Me siguri është e pamundur të vendosësh një afat përfundimtar për këtë gjë. Ritmi, me të cilin Shqipëria është duke iu afruar Bashkimit Evropian, është shumë premtues. MSA hyri në fuqi vjet, tashmë ju keni një aplikim dhe një pyetësor në duar, dhe kjo është gjë shumë pozitive, sepse kjo mban ritmin për integrimin evropian. Mua nuk do të më pëlqente që Shqipëria të hynte në një situatë të tillë, kur merr vendin e statusit kandidat dhe pastaj nuk ndodh asgjë. Pra, është shumë e rëndësishme të mbash ritmin. Pyetësori është dorëzuar dhe duhet plotësuar, sigurisht që nuk mund të bëhet brenda dy muajve, nuk është e rëndësishme të jesh më i shpejti, por duhet të jesh më i sakti. Vitin tjetër ai duhet të jetë plotësuar dhe duhet dorëzuar.
Unë kam vënë re se në disa vende të tjera, si në Kroaci apo në Malin e Zi, përgjigjet e pyetësorit u bënë një proces gjithëpërfshirës, nuk ishte vetëm qeveria, por edhe opozita, shoqëria civile, universitetet. Ata e panë këtë pyetësor si një ushtrim kombëtar. Unë shpresoj që kjo do të jetë e mundur në Shqipëri, sepse e lehtëson cilësinë e përgjigjeve që do t’i jepen pyetësorit. Diku duhet të fillojë. Pyetësori u dorëzua, njerëzit kanë filluar të shkruajnë përgjigjet, por që ta bësh këtë një proces sa më gjithëpërfshirës, mendoj që duhen lënë mënjanë mosmarrëveshjet politike, sepse integrimi evropian është çështja kryesore në axhendë për të gjitha partitë, pra të gjithë duhet të bashkojnë forcat.
Si e ndani përgjegjësinë mes pozitë dhe opozitës? Cila është përgjegjësia e secilës?
Më lejoni të nënvizoj faktin se mazhoranca aktuale është një mazhorancë, por jo shumë e madhe dhe opozita është opozitë, dhe nuk është një minorancë shumë e vogël. Nuk është tamam 50% me 50%, por shumë afër kësaj dhe pothuaj dhe përgjegjësitë ndahen në të njëjtën mënyrë. Kur dikush ndjen diçka legjitime në kërkesat e opozitës, nuk më takon mua për ta komentuar. Për mua është qartë se atje ku ka kërkesa legjitime, ka dhe shqetësime legjitime. Kemi të bëjmë me afërsisht me 45-50% të elektoratit. Nuk po shohim kush duhet akuzuar dhe kush duhet fajësuar, unë do të doja që njerëzit të shikonin se kush do ta zgjidhë këtë situatë dhe për ta bërë këtë gjë duhet të ndahen përgjegjësitë. Është shumë e thjeshtë të thuash që opozita e ka fajin, sepse po bojkoton parlamentin, unë nuk dua të komentoj këtë gjë, por është tjetër të thuash se opozita po bojkoton parlamentin dhe duhet të zgjidhet kjo gjë, sepse nuk është problemi i opozitës, por edhe problemi i mazhorancës, jo për faktin se janë gabuar apo kanë të drejtë, por sepse qeveria është qeveri dhe ka një përgjegjësi ekstra, dhe duhet ta kalojë këtë situatë.
Deri kur do ta duroni këtë situatë? Çfarë duhet të ndodhë që ju të ndërhyni, nëse shqiptarët nuk e bëjnë këtë?
Po flasim për Shqipërinë, është një anëtar i NATO-s me të drejtë dhe njëkohësisht edhe kandidat shumë i mirë për integrimin evropian. Ne nuk jemi në rolin e protektoratit, ku duhet të ndërhyjmë dhe të marrim përsipër përgjegjësi. Ky është një vend që duhet marrë me seriozitet. Me pyetje, me kushtin, në qoftë se mund të spekulohet shumë kollaj, nuk duhet të ketë arsye për të ndërhyrë. Shqipëria është e pjekur mjaftueshëm për ta zgjidhur vetë, sepse është një çështje e brendshme dhe besoj se pas 20 vjetësh demokraci Shqipëria ka pjekurinë e duhur që ta zgjidhë vetë.
Pak ditë më parë jeni shprehur i shqetësuar për korrupsionin në Shqipëri. Keni thënë se ai ndikon në procesin e integrimit. Çfarë do të thotë kjo?
Është shumë e rëndësishme për integrimin e Shqipërisë cilësia e opinionit që do të formulojë Komisioni, i cili do të përdorë material nga pyetësori, por edhe nga burime të tjera dhe do t’i japë një rëndësi të veçantë kriterit politik, siç është demokracia funksionale, pavarësia e institucioneve, ligjshmëria, zbatimi i ligjit, lufta kundër korrupsionit dhe krimit të organizuar. Jo më kot këto dy-tri gjërat e fundit kanë marrë vëmendje të veçantë edhe në Progres-Raport. Fatkeqësisht, këto vitet e fundit korrupsioni është një nga shqetësimet që nënvizon raporti i progresit, sepse Komisioni Evropian është i shqetësuar për korrupsionin në Shqipëri. Nuk është parë që në ndonjë nga progres-raportet të thuhet se, “po, Shqipëria po bën hapat e duhur edhe e ka nën kontroll luftën kundër korrupsionit”. Nëse unë do t’iu referohesha gjërave që janë përmendur edhe në gazeta, në listën e raportit të Transparency International për gjithë botën, Shqipëria ka rënë të paktën 10 vende më poshtë dhe kjo nuk është një shenjë pozitive.
Në qoftë se Shqipëria do të marrë një vlerësim pozitiv në Komision, atëherë duhet që patjetër të merren disa masa konkrete që lufta kundër korrupsionit të dalë më në pah, të jetë më në qendër të vëmendjes. Duke qenë një ambasador në Shqipëri, unë konfrontohem nganjëherë me korrupsionin, besoj dhe kolegët e mi kanë të njëjtën eksperiencë. Unë dua të ndihmoj investitorët holandezë, të cilët janë të interesuar të bëjnë biznes në Shqipëri dhe më duhet të them se më shumë se një herë të vetme kompani holandeze më kanë ardhur në zyrë dhe më kanë thënë se kanë humbur një mundësi, një kontratë, sepse u janë kërkuar gjëra që nuk janë etike. Kjo është një eksperiencë direkte me korrupsionin.
Po thoni që janë kërkuar pará nga autoritetet apo jo?
Edhe sektori privat gjithashtu. Le të themi që korrupsioni është diçka shumë e keqe.
Korrupsioni është vërtet shqetësues, kur kontratat humben me autoritetin, me struktura që përfaqësojnë pushtetin, dhe kjo që ju thoni është shumë shqetësuese. Kur i keni pasur këto raste, çfarë keni bërë?
Njëri nga problemet që ka korrupsioni është se është shumë-shumë i vështirë për t’u provuar. Korrupsioni ndodh kudo. Sigurisht që ajo që i ka ndodhur kompanive që vijnë tek unë apo te çdo ambasador, u ka ndodhur edhe kompanive të tjera që nuk raportojnë. Ky është tamam problemi dhe fakti pse Bashkimi Evropian e mendon këtë çështje shumë të rëndësishme. Në mënyrë që të kesh një zhvillim ekonomik sa më të mirë, duhet që të kesh një klimë ku ka shanse të barabarta për të gjithë, duhet të ketë transparencë për mënyrën se si bëhen prokurimet, se si bëhen marrëveshjet e biznesit, në mënyrën se si merren subvencionet, si përfitohet nga fondet publike. Unë mendoj që gjërat po ndryshojnë dhe gjërat janë duke ndodhur.
Më surprizon mënyra se si qeveria e fundit e vendit tuaj u kujdes për mënyrën se si u shkurtuan procedurat për mënyrën e dhënies së licencave për organizimin one stop shop, të prokurimit online, e kjo është vërtet për t’u përgëzuar, pasi i heq mundësinë shumë njerëzve për të bërë korrupsion. Megjithatë, rruga është shumë e gjatë, ka ende shumë gjëra për të bërë. Nëse në indeksin e perceptimit të korrupsionit Shqipëria zbret poshtë, kjo tregon se njerëzit mendojnë se gjërat nuk shkojnë mirë dhe kjo rëndon mbi ata, të cilët duhet të provojnë se Shqipëria është duke ecur në rrugën e drejtë.
Cila është hallka më shqetësuese në këtë drejtim? A mendoni se prokuroria duhet të jetë më e fortë në drejtim të luftës kundër korrupsionit?
Natyrisht prokuroria ka detyrën e saj, por, siç e thashë, korrupsioni është i vështirë të provohet, dhe prokuroria duhet të punojë për të gjetur situata të vërteta korrupsioni. Në këtë situatë aktuale partitë janë duke akuzuar njëra-tjetrën që janë të përfshira në afera korruptive dhe këto gjëra duhet të çohen në prokurori. Në qoftë se ka diçka që po ndodh, atëherë duhet të shkosh te prokuroria dhe ajo ka detyrën që të fillojë një investigim dhe nëse ka vërtet prova, atëherë mund të shkoj deri në gjykatë. Ajo që ne nuk kemi parë të ndodhë në nivelin e duhur, është një profil shumë i lartë i rasteve të korrupsionit, të cilat çohen në gjykatë.
Është më mirë situata së fundi?
Në Shqipëri përmenden shumë persona me afera korruptive, gjëra që nuk shkojnë mirë dhe prapë i referohem indeksit të Transparency International për perceptimin e korrupsionit, sepse ky është shqetësimi më i madh. Unë nuk kam parë akoma ndonjë rast, përveçse disa aferave të vogla korruptive. Nuk kam parë ndonjë rast, ku gjykatat të japin një verdikt përfundimtar, qoftë pozitiv apo negativ. Në këtë kuptim është ë vështirë të thuhet se kjo situatë është përmirësuar, kur perceptimi nuk na e thotë një gjë të tillë.
