![\"Arben](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/arben_malaj.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga: ARBEN MALAJ <\/strong><\/p>\n V\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e buxhetit p\u00ebr t\u00eb ardhurat dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar pagesat, borxhet e r\u00ebnda t\u00eb p\u00ebrdorura p\u00ebr investime elektorale rritja e pagave p\u00ebrpara zgjedhjeve dhe pastaj reduktimin e shp\u00ebrblimit p\u00ebr shtresat m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb fund t\u00eb vitit, mund t\u00eb jen\u00eb shenjat e para kur ekonomia fillon dhe hakmerret ndaj populizmit.<\/p>\n N\u00ebse nuk do t\u00eb nd\u00ebrhyhet n\u00eb momentin e duhur, pasojat mund t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda. Ekonomia \u201cmori hak\u201d ndaj politik\u00ebs populiste t\u00eb rritjes elektorale t\u00eb pagave n\u00eb Hungari, ekonomia po \u201cmerr hak\u201dndaj politik\u00ebs greke q\u00eb vonoi reformat e domosdoshme, ekonomia \u201cmori hak\u201d ndaj politikave fiskale dhe politik\u00ebs s\u00eb pagave n\u00eb Irlande, Rumani, Islande, Latvia, Lituani etj. N\u00eb disa vende \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkuar t\u00eb ulen pagat dhe pensionet 10-20% dhe t\u00eb rishikohet mund\u00ebsia e rritjes s\u00eb taksave.<\/p>\n Kur ne publikisht i k\u00ebrkonim qeveris\u00eb t\u00eb mos b\u00ebnte populiz\u00ebm elektoral me ritmet e rritjes ekonomike duke e deklaruar at\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00ebn n\u00eb bot\u00eb, t\u00eb mos b\u00ebnte populiz\u00ebm me uljen drastike t\u00eb taksave, t\u00eb mos b\u00ebnte fushat\u00eb me rritjen e pagave dhe t\u00eb pensioneve, ishim t\u00eb nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb ekonomia shqiptare mund t\u00eb hakmerret.<\/p>\n Kriza k\u00ebrc\u00ebnon akoma ekonomin\u00eb ton\u00eb. Ekonomia na i ka dh\u00ebn\u00eb mesazhet e gjendjes s\u00eb saj t\u00eb renduar. Ato p\u00ebrfshijn\u00eb: r\u00ebnien e rritjes ekonomike, r\u00ebnien e t\u00eb ardhurave n\u00eb buxhet, r\u00ebnien e importeve, r\u00ebnien e eksporteve, rritjen e deficitit tregtar dhe t\u00eb deficitit t\u00eb bilancit t\u00eb pagesave, r\u00ebnien e d\u00ebrgesave t\u00eb emigrant\u00ebve, r\u00ebnien e investimeve t\u00eb huaja, v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb dhe kostot e r\u00ebnda t\u00eb kredive, kostot e larta t\u00eb borxhit t\u00eb qeveris\u00eb dhe rritjen e varf\u00ebris\u00eb. Banka Bot\u00ebrore p\u00ebrllogarit se n\u00eb 2009 rreth 30 mij\u00eb familje ose 100,000 vet\u00eb, i shtohen t\u00eb varf\u00ebrve.<\/p>\n Qeveria e p\u00ebrkeq\u00ebsoi ekonomin\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb \u00e7do qeveri e p\u00ebrgjegjshme do t\u00eb b\u00ebnte dy veprime t\u00eb menj\u00ebhershme: S\u00eb pari, do t\u00eb k\u00ebrkonte konsensus komb\u00ebtar p\u00ebr situat\u00ebn e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb vendit t\u00eb saj, dhe s\u00eb dyti, do t\u00eb leht\u00ebsonte \u00e7do v\u00ebshtir\u00ebsi ndaj biznesit dhe konsumator\u00ebve. Ndodhi e kund\u00ebrta. Ambienti politik para dhe pas zgjedhjeve \u00ebsht\u00eb tensionuar dhe po b\u00ebhet nj\u00eb risk i ri p\u00ebr biznesin. Qeveria injoroi \u00e7do impakt negativ t\u00eb kriz\u00ebs n\u00eb ekonomi. Ajo nuk ofroi asnj\u00eb konsultim apo bashk\u00ebpunim me biznesin p\u00ebr k\u00ebt\u00eb situat\u00eb, duke rritur abuzivitetin e administrat\u00ebs fiskale me \u00e7mimet, pagat e referenc\u00ebs dhe tatimet e parapaguara. Qeveria ka bllokuar pagimin e kompanive private duke rritur kriz\u00ebn e tyre dhe riskun e bankave q\u00eb i kan\u00eb financuar. Ajo rriti gjobat dhe mbledhjen e borxheve t\u00eb trash\u00ebguara n\u00eb nj\u00eb vit t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb ekonomik.<\/p>\n Gjat\u00eb 2009-\u00ebs keqqeverisja d\u00ebmtoi biznesin. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vit u rrit korrupsioni, renditemi dhjet\u00eb vende m\u00eb keq. Dhomat e tregtis\u00eb s\u00eb vendeve t\u00eb BE-s\u00eb e vler\u00ebsuan t\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar ambientin p\u00ebr investime n\u00eb Shqip\u00ebri, pra me pak investime t\u00eb huaja n\u00eb t\u00eb ardhmen. U konstatua kapja e shtetit n\u00eb privatizim dhe koncesione. U aplikua kapja e biznesit,qeveria u ofroi koncesione t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb pasurive natyrore disa kompanive q\u00eb nuk kishin kredibilitetin financiar e teknologjik p\u00ebr k\u00ebto investime.<\/p>\n N\u00eb 2010-\u00ebn, p\u00ebrmir\u00ebsim apo p\u00ebrkeq\u00ebsim? Kjo \u00ebsht\u00eb pyetja e \u00e7do shqiptari, sepse situata politike n\u00eb vend po acarohet dhe zgjidhja po vonohet, sepse buxheti i vitit 2010 me rritje ekonomike 6% \u00ebsht\u00eb jo realist. Aktiviteti ekonomik tenton n\u00eb r\u00ebnie. Kemi m\u00eb pak importe dhe m\u00eb pak eksporte. R\u00ebnia e importeve \u00ebsht\u00eb sinjal shum\u00eb shqet\u00ebsues; tetori 2009, rreth 21% me pak importe se tetori 2008. Paraja jasht\u00eb banke \u00ebsht\u00eb rritur me rreth 21%, kjo mund t\u00eb sjell\u00eb rritje t\u00eb kostos s\u00eb paras\u00eb p\u00ebr financim t\u00eb ekonomis\u00eb dhe biznesit. Kostoja e kredis\u00eb qeveritare me kushte t\u00eb renda tregtare po r\u00ebndon buxhetin. <\/p>\n Kemi rritje t\u00eb kostos s\u00eb borxhit qeveritar. Vet\u00ebm n\u00eb dy vitet 2008 dhe 2009 kjo kosto \u00ebsht\u00eb rritur me rreth 280 milion\u00eb dollar\u00eb m\u00eb shum\u00eb. Acarimi politik po sjell rritjen e kostove psikologjike mbi konsumatorin dhe investitor\u00ebt. Kjo mund t\u00eb sjell\u00eb m\u00eb pak konsum, m\u00eb pak investime, m\u00eb pak rritje ekonomike, m\u00eb shum\u00eb papun\u00ebsi dhe varf\u00ebri. Mund t\u00eb kemi m\u00eb pak t\u00eb ardhura n\u00eb buxhet, m\u00eb shum\u00eb risk p\u00ebr deficitin e borxhin publik dhe m\u00eb shum\u00eb shpenzime p\u00ebr asistenc\u00eb sociale.<\/p>\n V. Kostot shtes\u00eb n\u00eb prag t\u00eb 2010-\u00ebs. Mund t\u00eb kemi rritje t\u00eb impaktit negativ t\u00eb kriz\u00ebs politike n\u00eb ekonomi. Mund t\u00eb fillojn\u00eb ethet elektorale dhe t\u00eb kemi s\u00ebrish keqp\u00ebrdorim elektoral t\u00eb buxhetit gjat\u00eb vitit 2010. \u00cbsht\u00eb rritur agresiviteti ndaj biznesit privat. Jan\u00eb p\u00ebrkeq\u00ebsuar marr\u00ebdh\u00ebniet me pushtetin vendor. Kemi p\u00ebrkeq\u00ebsim ndaj biznesit t\u00eb vog\u00ebl. Do t\u00eb ndjehen kostot shtes\u00eb t\u00eb \u00e7mimeve t\u00eb rritura t\u00eb energjis\u00eb dhe \u00e7mimeve t\u00eb tjera. Biznesi ndjen munges\u00ebn dhe kostot e r\u00ebnda t\u00eb kredive. Kostoja e kredive tregtare p\u00ebr investimet elektorale do t\u00eb rris\u00eb presionin mbi deficitin. Jo von\u00eb, mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb detyrueshme shkurtime shpenzimesh sociale ose rishikim taksash.<\/p>\n VI. N\u00eb k\u00ebt\u00eb ambient t\u00eb r\u00ebnduar politik, ekonomik dhe social, opozita jo vet\u00ebm sensibilizon publikun p\u00ebr pasojat e r\u00ebnda q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb vendi, por p\u00ebrgatit dhe ofert\u00ebn e saj publike, p\u00ebr t\u00eb parandaluar \u00e7do krize t\u00eb ardhshme. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, edhe vet\u00eb opozita n\u00eb propozimet e saj duhet t\u2019i ruhet hakmarrjes s\u00eb ekonomis\u00eb. Ajo nuk mund t\u00eb orientohet thjesht nga nj\u00eb fitore politike pavar\u00ebsisht nga kostot ekonomike e sociale. Ajo mund t\u00eb d\u00ebshtoj\u00eb n\u00ebse propozimet e saj nuk respektojn\u00eb ligjet ekonomike.<\/p>\n Fillimisht shtrohet pyetja: A mund t\u00eb kishim nj\u00eb paket\u00eb anti-kriz\u00eb dhe cil\u00ebt mund t\u00eb ishin element\u00ebt e saj p\u00ebrb\u00ebr\u00ebs? \u00c7do element i paraqitur n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nxitje p\u00ebr diskutim dhe kurrsesi nj\u00eb propozim p\u00ebrfundimtar. Ndoshta disa element\u00eb mund t\u00eb ishin: P\u00ebrvojat e vendeve t\u00eb ndryshme tentojn\u00eb q\u00eb paketa t\u00eb tilla t\u00eb miratohen nga ekipe ekspert\u00ebsh jo partiak\u00eb dhe ekspert\u00eb t\u00eb forcave politike, ku synohet nj\u00eb konsensus sa m\u00eb i plot\u00eb.<\/p>\n Parakusht p\u00ebr \u00e7do paket\u00eb, p\u00ebr strategji apo p\u00ebr \u00e7do zgjidhje qoft\u00eb edhe me zgjedhje, mbetet ambienti politik n\u00eb vend. Ne i kemi akoma t\u00eb fresk\u00ebta pasojat e hakmarrjes s\u00eb ekonomis\u00eb ndaj politik\u00ebs n\u00eb kriz\u00ebn e viteve 1996-1997. Ne duhet t\u00eb ndalim p\u00ebrkeq\u00ebsimin q\u00eb populizmi po i b\u00ebn ekonomis\u00eb son\u00eb, n\u00eb rast t\u00eb kund\u00ebrt m\u00eb von\u00eb pasojat do t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda. Ne nuk mund t\u00eb mos i shikojm\u00eb kostot e r\u00ebnda t\u00eb hakmarrjes s\u00eb ekonomis\u00eb ndaj politik\u00ebs n\u00eb shum\u00eb vende t\u00eb rajonit ton\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga: ARBEN MALAJ V\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e buxhetit p\u00ebr t\u00eb ardhurat dhe p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar pagesat, borxhet e r\u00ebnda t\u00eb p\u00ebrdorura p\u00ebr investime elektorale rritja e pagave p\u00ebrpara zgjedhjeve dhe pastaj reduktimin e shp\u00ebrblimit p\u00ebr shtresat m\u00eb t\u00eb varfra t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb n\u00eb fund t\u00eb vitit, mund t\u00eb jen\u00eb shenjat e para kur ekonomia fillon dhe hakmerret ndaj […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"\n
\n1. Ngrirje e rritjes s\u00eb \u00e7do takse, tatimi apo tarife, deri n\u00eb gjetjen e zgjidhjes s\u00eb kriz\u00ebs politike.
\n2. Bllokim i \u00e7do ligji q\u00eb rrit kostot e biznesit t\u00eb vog\u00ebl.
\n3. Bllokim i \u00e7do ligji p\u00ebr pushtetin vendor q\u00eb nuk gjen mir\u00ebkuptimin e tyre.
\n4. Ngrirje e mbledhjes s\u00eb \u00e7do detyrimi t\u00eb prapambetur t\u00eb biznesit.
\n5. Ngrirje p\u00ebr nj\u00eb vit t\u00eb mbledhjes s\u00eb kredive t\u00eb k\u00ebqija dhe ngrirje e interesave t\u00eb interesave p\u00ebr k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb.
\n6. Ngritjen e nj\u00eb Agjencie Publike q\u00eb ndihmon kredimarr\u00ebsit e vegj\u00ebl nga abuzimi i bankave.
\n7. Rritjen e fondeve p\u00ebr politika sociale, strehim, papun\u00ebsi, paaft\u00ebsi dhe asistence sociale.
\n8. Ndihm\u00eb e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb financiare p\u00ebr konsum t\u00eb menj\u00ebhersh\u00ebm p\u00ebr shtresat m\u00eb t\u00eb varfra.
\n9. Fonde m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha p\u00ebr strehimin duke bler\u00eb n\u00eb tregun privat.
\n10. Rinegocim t\u00eb kredis\u00eb tregtare me interesat shum\u00eb t\u00eb larta t\u00eb dy viteve.
\n11. Diskutim p\u00ebr nj\u00eb amnisti fiskale p\u00ebr parat\u00eb gri dhe riatdhesim t\u00eb parave t\u00eb depozituara jasht\u00eb vendit. 12. P\u00ebrgatitja e nj\u00eb Strategjie komb\u00ebtare (jo thjesht qeveritare)t\u00eb luft\u00ebs kund\u00ebr paras\u00eb s\u00eb zez\u00eb n\u00eb ekonomin\u00eb shqiptare.<\/p>\n