{"id":7691,"date":"2011-04-13T07:50:19","date_gmt":"2011-04-13T06:50:19","guid":{"rendered":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/?p=7691"},"modified":"2011-04-13T07:50:19","modified_gmt":"2011-04-13T06:50:19","slug":"kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/","title":{"rendered":"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE"},"content":{"rendered":"

I. SHEKULLI I STUDIMEVE SHQIPE<\/strong><\/p>\n

Studimet letrare shqipe manifestohen fuqish\u00ebm n\u00eb variantet e kritik\u00ebs letrare. Shekull i tyre \u00ebsht\u00eb shekulli XX, shekulli i let\u00ebrsis\u00eb shqipe.1
\nPo n\u00ebnvizojm\u00eb menj\u00ebher\u00eb, pjesa m\u00eb e madhe e studiuesve letrar\u00eb shqiptar\u00eb jan\u00eb shkrimtar\u00eb.
\nN\u00eb shtrirjen nj\u00ebshekullore studimet letrare shqipe takuan dijen evropiane, u ngurt\u00ebsuan n\u00ebn diktatin e realizmit socialist, rigjeten shtratin e vjet\u00ebr kulturor me autor\u00ebt e Qarkut t\u00eb Prishtin\u00ebs,2 p\u00ebr t\u2019u hapur rishtas n\u00eb fund t\u00eb shekullit.
\nKy shekull dha Faik Konic\u00ebn, Fan S. Nolin, Krisit Malokin, Eqrem \u00c7abejn, Mitrush Kutelin, Dhimit\u00ebr S. Shuteriqin, Rexhep Qosjen, Ibrahim Rugov\u00ebn, Sabri Hamitin, Kujtim Rrahmanin etj., autor\u00eb tep\u00ebr t\u00eb ndrysh\u00ebm.
\n\u00cbsht\u00eb shekull i Koh\u00ebtores\u2026 s\u00eb Konic\u00ebs, i introduktave t\u00eb Nolit, psikanalizave e polemikave t\u00eb Malokit, k\u00ebrkimeve t\u00eb hershme letrare t\u00eb \u00c7abejt, i librave kritik\u00eb t\u00eb Kutelit, historive t\u00eb Shuteriqit, kritik\u00ebs integrale t\u00eb Qosjes, t\u00eb promovuar fillimisht nga Noli, i aventurave semiologjike e shpirt\u00ebrore t\u00eb pashoqe t\u00eb Rugov\u00ebs, sprovave e poetikave t\u00eb Hamitit etj.
\nShekulli i ri ka nisur me k\u00ebrkime t\u00eb thelluara n\u00eb fush\u00ebn e intertekstualitetit, me leximin e autor\u00ebve t\u00eb ndaluar, me k\u00ebrkime metakrike sistematike e artikulime t\u00eb fuqishme teorike. Dekad\u00ebn e par\u00eb t\u00eb k\u00ebtij shekulli e p\u00ebrk\u00ebdhelin rrezet e nj\u00eb Dielli shk\u00eblqimtar. T\u00eb besojm\u00eb n\u00eb dekada t\u00eb tjera p\u00ebrplot letra t\u00eb tilla!<\/p>\n

II. KRITIKA LETRARE<\/strong><\/p>\n

Kritika letrare \u00ebsht\u00eb fusha m\u00eb e gjer\u00eb e studimeve letrare shqipe. Fusha q\u00eb u p\u00ebrthye m\u00eb s\u00eb shumti, q\u00eb anticipoi idet\u00eb letrare, por edhe ato sociale e ideologjike. Ndaj, leximi i kritik\u00ebs letrare shqipe shpie edhe tek idet\u00eb e m\u00ebdha, q\u00eb dominuan jet\u00ebn shqiptare p\u00ebrgjat\u00eb shekullit.
\nK\u00ebtu do t\u00eb ndiqen metoda, autor\u00eb e tekste, gjithnj\u00eb t\u00eb p\u00ebrthyera n\u00eb nj\u00eb diskurs rezymues.<\/p>\n

II. 1. Metoda<\/strong><\/p>\n

Metodat e kritik\u00ebs letrare jan\u00eb produkt e objekt i teoris\u00eb letrare moderne. Metodat, si edhe format e kritik\u00ebs, jan\u00eb universale. Teoria letrare m\u00ebson, nga k\u00ebrkimet e drejtp\u00ebrdrejta, se nuk ka nj\u00eb metod\u00eb finale, se natyra e kritik\u00ebs letrare \u00ebsht\u00eb e hapur, se metoda s`\u00ebsht\u00eb doktrin\u00eb, por dije e procedur\u00eb k\u00ebrkimi.
\nKritika shqipe ka provuar metodat themelore t\u00eb k\u00ebrkimit, nga shfaqjet iniciale, te specializimet e thella. N\u00eb \u00e7do rast, suksesi \u00ebsht\u00eb kusht\u00ebzuar nga formimi dhe fuqia e k\u00ebrkuesit.
\nPor, si manifestohen metodat tek autor\u00eb t\u00eb caktuar, si jetojn\u00eb ato n\u00eb rrjetin e k\u00ebrkimeve letrare shqipe?<\/p>\n

Faik Konica \u00ebsht\u00eb autori i par\u00eb shqiptar q\u00eb teorizoi \u00e7\u00ebshtjen e metod\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkimit, p\u00ebrqasjen, krahasimin. Ai gjykon se veprat e reja duhet t\u00eb krahasohen me veprat klasike, me kryeveprat, gjithnj\u00eb p\u00ebr t\u00eb vler\u00ebsuar. Duke e njohur kritik\u00ebn si vler\u00ebsim, Konica lidhet p\u00ebr esenc\u00ebn e k\u00ebtij zhanri. N\u00ebse nj\u00eb let\u00ebrsie i mungojn\u00eb kryeveprat, ato k\u00ebrkohen te let\u00ebrsit\u00eb e tjera.
\nKonica propozoi edhe nj\u00eb tip k\u00ebrkimi, matjen e fuqis\u00eb s\u00eb motivimit t\u00eb tekstit, logjik\u00ebn e jet\u00ebs n\u00eb tekst: nj\u00eb personazh keqb\u00ebr\u00ebs duhet t\u00eb jet\u00eb i till\u00eb deri n\u00eb fund, meq\u00eb askush s`e beson mir\u00ebsin\u00eb e t\u00eb ligut. Jago mbetet Jago.
\nBashk\u00ebkoh\u00ebsi i Konic\u00ebs, Fan S. Noli, lexoi idet\u00eb n\u00eb form\u00ebn e introdukt\u00ebs. Leximi i till\u00eb tek ai ka parabaz\u00eb teorin\u00eb sociale dhe jet\u00ebn shqiptare. Introduktat shoq\u00ebrojn\u00eb tekste t\u00eb p\u00ebrkthyera nga vet\u00eb Noli dhe kan\u00eb pretendimin t\u00eb orientojn\u00eb lexuesin shqiptar pal\u00ebve t\u00eb ideve, gjithnj\u00eb duke i interpretuar tekstet n\u00eb lidhje me kontekstet shqiptare.
\nMetoda e Nolit m\u00eb s\u00eb miri manifestohet tek introdukta p\u00ebr Don Kishotin e Servantesit, e vitit 1932.
\nI sistemuar n\u00eb pun\u00eb t\u00eb metod\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkimit shfaqet Krist Maloki. Metoda e tij \u00ebsht\u00eb psikanaliza e tipit klasik, e kryq\u00ebzuar me teorit\u00eb kulturore e estetike. Tekstet m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb tij jan\u00eb Naim Fra-sh\u00ebri (1925) dhe A asht Poet Lasgush Poradeci? (1938\/1939), n\u00eb t\u00eb cilat diskuton \u00e7\u00ebshtjen e Poetit nacional. E kemi t\u00eb njohur, poeti (Dichter-i) q\u00eb do ai \u00ebsht\u00eb Gjergj Fishta.
\nK\u00ebrkimet e Malokit jan\u00eb tematike, nd\u00ebrsa metoda sakt\u00ebsohet e aplikohet m\u00eb sistematikisht te studimi p\u00ebr Naimin.
\nK\u00ebrkimi imanent, si analiz\u00eb e interpretim, shoq\u00ebruar nga leximi intuitiv, b\u00ebn metod\u00ebn themelore t\u00eb Mitrush Kutelit. M\u00eb s\u00eb thelli manifestohet te studimet p\u00ebr Poradecin (Poeti Lasgush Poradeci, 1937) e Nolin (Poeti Fan S. Noli, 1943). Kuteli analizon e karakterizon tekstin n\u00eb planin poetik (sistemin poetik t\u00eb Poradecit e stilin e Nolit) dhe e interpreton at\u00eb tematikisht. Analiza e tij u sh\u00ebmb\u00ebllen k\u00ebrkimeve formaliste (ruse) dhe analizave t\u00eb shkoll\u00ebs morfologjike gjermane (evropiane).<\/p>\n

Dhimit\u00ebr S. Shuteriqi, nuni e kujdestari themelor i realizmit socialist n\u00eb teori e let\u00ebrsi, q\u00eb her\u00ebt absolutizoi funksionin social\/pragmatik t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb.3
\nP\u00ebrpos teksteve p\u00ebr autor\u00ebt e vjet\u00ebr shqiptar\u00eb, Naimin etj., Shuteriqi drejtoi pun\u00ebn p\u00ebr shkrimin e dy historive t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb: Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqipe (1959\/1960) e Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare (1983).
\nKritika integrale \u00ebsht\u00eb metoda e Rexhep Qosjes. Pavar\u00ebsisht zhanrit, kritika integrale e tij b\u00ebn bashk\u00eb jet\u00ebn e vepr\u00ebn e autor\u00ebve q\u00eb lexohen dhe thekson nj\u00eb moral pragmatik, si funksion t\u00eb vepr\u00ebs.
\nK\u00ebrkes\u00eb themelore e tij \u00ebsht\u00eb angazhimi i let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb \u00e7\u00ebshtjet sociale e t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb dit\u00ebs.<\/p>\n

Mensur Raifi riktheu k\u00ebrkimet psikanalitike n\u00eb kultur\u00ebn shqiptare. Psikanaliza e tij b\u00ebn bashk\u00eb frym\u00ebn strukturaliste dhe m\u00ebsimet e Zhak Lakanit.
\nRaifi \u00e7mohet sidomos p\u00ebr interpretimet psik-analitike t\u00eb poezis\u00eb s\u00eb Lasgushit, Nolit e Migjenit, por edhe me kritikat p\u00ebr Anton Pashkun, autorin e tij t\u00eb adhuruar.
\nMetoda e Ibrahim Rugov\u00ebs shfaqjen m\u00eb sistematike e gjen te Vepra e Bogdanit 1675-1685 (1982), n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kryq\u00ebzohet k\u00ebrkimi gjenetik, strukturalist\/semiotik e poststrukturalist, i lakuar si analiz\u00eb e interpretim teksti. Rugova k\u00ebrkon gjenetik\u00ebn dhe b\u00ebn analitik\u00ebn e vepr\u00ebs s\u00eb Pjet\u00ebr Bogdanit.
\nRugova njihet me eset\u00eb e kritikat p\u00ebr autor\u00ebt bashk\u00ebkoh\u00ebs. T\u00eb parat kan\u00eb objekt fenomene letrare, q\u00eb n\u00eb tekstin e Rugov\u00ebs marrin zgjidhje e prap\u00eb mbeten t\u00eb hapura. T\u00eb dytat jan\u00eb analiza e vler\u00ebsime t\u00eb librave t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ose t\u00eb opuseve t\u00eb plota t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb caktuar.
\nShenj\u00eb themelore e k\u00ebrkimeve t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb leximi i let\u00ebrsis\u00eb si differentia specifica.
\nPor, vepra e madhe e Rugov\u00ebs s\u2019n\u00ebnkuptohet nga nj\u00eb metod\u00eb, ajo jeton e p\u00ebr\u00e7on frym\u00ebn e nj\u00eb humanisti t\u00eb thell\u00eb, frym\u00ebn e individit, t\u00eb liris\u00eb s\u00eb tij e t\u00eb kombit.
\nSabri Hamiti \u00ebsht\u00eb autori m\u00eb i artikuluar n\u00eb gjith\u00eb kritik\u00ebn shqipe. N\u00eb diskursin teorik e n\u00eb k\u00ebrkimet e tij, kritika letrare \u00ebsht\u00eb lexim personal, nj\u00eb dh\u00ebnie kuptim vepr\u00ebs sot; kritika nuk zbulon, por jep kuptime. Jo se teksti vdes, por se lindet lexuesi, p\u00ebr t\u00eb thurur dialogun me tekstin. Manifestimi m\u00eb i hapur i pik\u00ebpamjes e i k\u00ebrkimit t\u00eb till\u00eb t\u00eb Hamitit duket te Faik Konica: Jam un\u00eb (1991), q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kritik\u00eb dialogjike, nj\u00eb parafraz\u00eb e vepr\u00ebs s\u00eb Faik Konic\u00ebs.
\nMetoda e k\u00ebrkimit e Kujtim Rrahmanit shpjegohet dhe aplikohet me durim te libri i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm Intertekstualiteti dhe Oralitetit – E. Koliqi, M. Kuteli, A. Pashku (2002), n\u00eb t\u00eb cilin analizohen relacionet intertekstuale t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb Koliqit, Kutelit e Pashkut me oralitetin dhe interpretohet teksti mbi baz\u00ebn e k\u00ebtyre relacioneve.<\/p>\n

II. 2. Autor\u00eb<\/p>\n

Faik Konica \u00ebsht\u00eb themeluesi i kritik\u00ebs letrare shqipe. Ai, te revista e njohur Albania, teorizoi \u00e7\u00ebshtje t\u00eb kritik\u00ebs letrare, si metoda e funksioni, dhe shkroi p\u00ebr vepra t\u00eb ve\u00e7anta. Kritika letrare e Konic\u00ebs \u00ebsht\u00eb manifestim i modelit kulturor\/letrar kritik, pro-pozuar e t\u00eb ndjekur gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs nga vet\u00eb ai.
\nN\u00eb kap\u00ebrcyell t\u00eb shekullit XX, Konica k\u00ebrkonte diferencimin e veprimtaris\u00eb jet\u00ebsore nga let\u00ebrsia, p\u00ebr t\u00eb lexuar let\u00ebrsin\u00eb si art. Ilustrimin themelor kjo k\u00ebrkes\u00eb e gjeti te pranimi i Naimit veprimtar, atdhetar, e te mohimi i Naimit poet. Konica k\u00ebrkonte vler\u00ebn letrare si esenc\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs.
\nTeksti m\u00eb i njohur i Konic\u00ebs n\u00eb fush\u00ebn e k\u00ebrkimeve letrare \u00ebsht\u00eb Koh\u00ebtore e Letrave Shqipe (1906), nj\u00eb teori e p\u00ebrqendruar e metod\u00ebs dhe e funksionit t\u00eb kritik\u00ebs. V\u00ebrtet, ky \u00ebsht\u00eb teksti q\u00eb hap rubrik\u00ebn e kritik\u00ebs tek Albania. Niste k\u00ebshtu gjykimi i prodhimit letrar shqiptar bashk\u00ebkoh\u00ebs.
\nDy zhanret themelore t\u00eb kritik\u00ebs s\u00eb Konic\u00ebs jan\u00eb eseja dhe recensioni. Diskursi vler\u00ebsues i karakterizon k\u00ebto zhanre, por manifestimin statutar e gjen te recensioni. Konica vler\u00ebson, argumenton e ilustron duke patur parabaz\u00eb shijen personale, q\u00eb buron nga kultura e zgjedhur letrare e tij.
\nP\u00ebrfundimisht, kritika letrare provon edhe nj\u00eb her\u00eb Faik Konic\u00ebn stilist. \u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb tashm\u00eb se autor\u00ebt mbahen mend p\u00ebr idet\u00eb ose p\u00ebr stilin.<\/p>\n

Krist Maloki dhe Eqrem \u00c7abej, dy nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb rrall\u00eb t\u00eb shkoll\u00ebs gjermane. I pari b\u00ebri studimet e hershme psikanalitike e kulturologjike shqipe. I dyti nisi t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e literatur\u00ebs shqipe (P\u00ebr gjenez\u00ebn e literatur\u00ebs shqipe, 1938\/1939), pastaj e at\u00eb shqipe p\u00ebrkrah e p\u00ebrball\u00eb romantizmit n\u00eb Evrop\u00eb (Roman\u00actizmi n\u00eb Europ\u00eb lindore e juglindore dhe n\u00eb literatur\u00ebn shqiptare, shkruar m\u00eb 1945, botuar m\u00eb 1994). Te Maloki, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, manifestohet psikanaliza e teorit\u00eb estetike\/filozofike; te \u00c7abej – shkolla kulturo-historike gjermane. Ndaj, Maloki k\u00ebrkimet letrare i lidh me analiza t\u00eb caktuara, nd\u00ebrsa \u00c7abej me shfaqjet e m\u00ebdha tipologjike, si qarqet let-rare.
\nDy tekstet e njohura t\u00eb Malokit n\u00eb fush\u00ebn e kritik\u00ebs letrare, Naim Frash\u00ebri e A asht Poet Lasgush Poradeci?, shfaqin shenjat e formimit t\u00eb autorit dhe fuqin\u00eb e tij t\u00eb k\u00ebrkimit e t\u00eb diskutimit t\u00eb \u00e7\u00ebshtjeve. Duke lexuar Naimin e Poradecin, k\u00ebt\u00eb t\u00eb dytin edhe p\u00ebrmjet polemik\u00ebs me Mitrush Kutelin, Maloki, v\u00ebrtet, diskuton \u00e7\u00ebshtjen e Poetit nacional (Dichter-it). Vet\u00ebdija nacionale te Naimi, n\u00eb leximin e Malokit, del t\u00eb jet\u00eb shfaqur von\u00eb; ai duket m\u00eb tep\u00ebr poet universal se nacional (Dichter). Lasgushit i mungojn\u00eb temat nacional-heroike. Duke p\u00ebrjashtuar t\u00eb dy, Maloki gjen Gjergj Fisht\u00ebn Poet t\u00eb shqiptar\u00ebve. Vet\u00ebm po n\u00ebnvizojm\u00eb k\u00ebtu se n\u00eb 20-vjetorin e vdekjes s\u00eb poetit, Maloki shqiptonte dilem\u00ebn A asht Hero Gjergj Fishta?.4
\nPik\u00ebpamja themelore e \u00c7abejt n\u00eb k\u00ebrkimet letrare \u00ebsht\u00eb ajo e qarkut letrar. \u00c7abej v\u00eb qarkun p\u00ebrball\u00eb periodizimeve historike, duke e ditur se ato s\u2019arrijn\u00eb ta shpjegojn\u00eb natyr\u00ebn e transformimeve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. Qarku \u00ebsht\u00eb nocion q\u00eb p\u00ebrshkruan let\u00ebrsin\u00eb nga brenda. \u00c7abej tipologjizon: Qarkun katolik t\u00eb Veriut, Qarkun ortodoks t\u00eb Jugut, Qarkun italo-arb\u00ebresh dhe Let\u00ebrsin\u00eb nacionale t\u00eb shekullit XIX. Duket q\u00eb k\u00ebto jan\u00eb qarqe kulturore-letrare. Secili e ka nj\u00ebsin\u00eb e vet; t\u00eb gjith\u00eb derdhen n\u00eb shtratin e Let\u00ebr-sis\u00eb nacionale, q\u00eb manifeston m\u00eb thell\u00eb e m\u00eb hapur nj\u00ebsin\u00eb e kombit.
\nPo n\u00eb P\u00ebr gjenez\u00ebn e literatur\u00ebs shqipe, \u00c7abej konstaton lidhjen e fort\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, si t\u00eb let\u00ebrsive t\u00eb Ballkanit, me let\u00ebrsin\u00eb popullore dhe ngjyr\u00ebn politike si veti t\u00eb saj. Kur shkruan p\u00ebr poezin\u00eb e Lasgush Poradecit, m\u00eb 1928, ai shenjon ikjen nga kjo ngjyr\u00eb, si shenj\u00eb t\u00eb modernitetit t\u00eb poe-zis\u00eb s\u00eb Poradecit.<\/p>\n

Mitrush Kuteli \u00ebsht\u00eb autori i par\u00eb n\u00eb kultur\u00ebn shqipe q\u00eb ka botuar lib\u00ebr kritik, Poeti Lasgush Poradeci (Bukuresht, 1937). Duke patur parasysh edhe librin tjet\u00ebr, Sh\u00ebnime letrare (1944), duket q\u00eb Kuteli t\u00eb jet\u00eb kritiku themelor i modernitetit letrar shqiptar t\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb shekullit XX.
\nTe libri i par\u00eb Kuteli lexon p\u00ebr nga forma e tematikisht poezin\u00eb e Lasgush Poradecit, duke k\u00ebrkuar aty, sakt\u00ebsisht te gjuha, Poetin nacional. Pra, p\u00ebr t\u00eb kuror\u00ebzuar Poetin e shqiptar\u00ebve, Kuteli ka kriter themelor gjuh\u00ebn, nd\u00ebrsa Maloki k\u00ebrkonte e \u00e7monte temat. I pari ec\u00ebn pas si-s\u00eb letrare, i dyti pas \u00e7ka\u00ac-s\u00eb.
\nKuteli shkruan me dije e dashuri p\u00ebr poezin\u00eb e Poradecit, p\u00ebr t\u00eb provuar edhe nj\u00eb her\u00eb se shkruhet bukur p\u00ebr autor\u00ebt q\u00eb i do.
\nDuhet t\u00eb theksohet se Kuteli njeh p\u00ebr esenc\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs form\u00ebn e saj. Ai analizon poezin\u00eb e Poradecit duke filluar nga tingujt dhe arrin te sistemi poetik.<\/p>\n

P\u00ebrpos vjershave t\u00eb shkruara her\u00ebt, e gjith\u00eb vepra letrare e Ibrahim Rugov\u00ebs \u00ebsht\u00eb diskursive. K\u00ebrkimet e Rugov\u00ebs nis\u00ebn si rikrijim emocional i teksteve t\u00eb lexuara (Prekje lirike, 1971), provuan shkall\u00ebn e par\u00eb t\u00eb konceptualizimit te Kah teoria (1978), u lakuan si eseistik\u00eb, kritik\u00eb e teori te Strategjia e kuptimit (1980) e Refuzimi estetik (1987), gjet\u00ebn monografin\u00eb (Vepra e Bogdanit 1675-1685, 1982 e Kahe dhe premisa t\u00eb kritik\u00ebs letrare shqiptare 1504-1983, 1986). Fuqin\u00eb e tij prej k\u00ebrkuesi e provojn\u00eb m\u00eb s\u00eb thelli dy librat monografik\u00eb.
\nVepra e Bogdanit 1675-1685 \u00ebsht\u00eb studimi m\u00eb interesant p\u00ebr Pjet\u00ebr Bogdanin, madje p\u00ebr gjith\u00eb periudh\u00ebn t\u00eb cil\u00ebs i takon ky autor, deri m\u00eb sot. Rugova lexon vepr\u00ebn e Bogdanit n\u00eb qarkun e vep-rave t\u00eb koh\u00ebs, pastaj interpreton nga bashk\u00ebkoh\u00ebsia, p\u00ebr t\u00eb provuar universalitetin e \u00c7et\u00ebs s\u00eb Profet\u00ebve dhe kritik\u00ebn si lexim q\u00eb ringjall tekstin e vjet\u00ebr n\u00eb diskursin e ri p\u00ebr t\u00eb.
\nTeksti i Rugov\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplot informacion p\u00ebr vepr\u00ebn, Bogdanin e periudh\u00ebn letrare, t\u00eb cil\u00ebs i takon ai. Kur Rugova shkroi Vepra e Bogdanit 1675-1685, \u00c7eta e Profet\u00ebve njihej pak nga opinioni, ndaj studiuesi sjell informacione q\u00eb ndihmojn\u00eb lexuesin t\u00eb ambientohet me pik\u00ebpamjet e Bogdanit.
\nPjesa themelore e studimit t\u00eb Rugov\u00ebs \u00ebsht\u00eb Analitika e vepr\u00ebs, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn analizohet e rib\u00ebhet teksti i Bogdanit n\u00eb nj\u00eb aventur\u00eb semiologjike e interpretuese t\u00eb rrall\u00eb. Edhe k\u00ebt\u00eb her\u00eb, Rugova l\u00eb hapur vepr\u00ebn e Bogdanit, p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr v\u00ebmendjen drejt natyr\u00ebs s\u00eb saj t\u00eb hapur. Vet\u00ebm veprat e hapura b\u00ebhen klasike, pra universalizohen. Rugova e heton thell\u00eb se Bogdani jep zgjidhje p\u00ebr fenomene e \u00e7\u00ebshtje, me vet\u00ebdijen se \u00e7\u00ebshtjet q\u00eb shqyrton jan\u00eb universale, prandaj do t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb edhe zgjidhje t\u00eb tjera.<\/p>\n

Projekti m\u00eb i gjer\u00eb k\u00ebrkimor i Sabri Hamitit p\u00ebrb\u00ebhet nga Variante (1974), Teksti i dramatizuar (1978), Arti i leximit (1983), Vet\u00ebdija letrare (1989) e Letra shqipe (1986), q\u00eb shoq\u00ebrohen nga metateksti Sprova p\u00ebr nj\u00eb Poetik\u00eb. Poetika, q\u00eb k\u00ebrkon me durim t\u00eb rrall\u00eb gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs Hamiti, buron nga k\u00ebrkimi i varianteve t\u00eb formave e t\u00eb ideve, po edhe t\u00eb fenomeneve tipike t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe. K\u00ebrkimi i till\u00eb shtrihet n\u00eb gjith\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe dhe takon e shpjegon p\u00ebrthyerjet e thyerjet themelore, pra transformimet e saj. Poetika q\u00eb propozon Hamiti \u00ebsht\u00eb lidhje e kritikave p\u00ebr autor\u00eb e tekste, kurr\u00eb e prekur me norm\u00ebn, e shoq\u00ebruar nga eset\u00eb dhe studimet p\u00ebr fenomene letrare t\u00eb caktuara, si: kodet tematike, ligj\u00ebrimet, nocione t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, shkollat letrare etj.
\nK\u00ebtu, si kudo, Hamitin e ve\u00e7ojn\u00eb leximet personale, idet\u00eb e thella e stili i zgjedhur. Vepra diskursive e Sabri Hamitit lexohet me k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb rrall\u00eb. Diskursi i tij \u00ebsht\u00eb i hapur, substancial, shpje-gues, p\u00ebrher\u00eb analitik.
\nAutor\u00ebt e dashur t\u00eb Hamitit jan\u00eb Poradeci e Pashku, Konica e Xhaferri, \u00c7abej e Rugova – po kaluam n\u00eb nj\u00eb rrafsh tjet\u00ebr. Me vepr\u00ebn e Lasgushit e t\u00eb Pashkut ai u shoq\u00ebrua gjat\u00eb gjith\u00eb jet\u00ebs. Lexues i thell\u00eb i tyre, interpretues autentik, njeriu q\u00eb shp\u00ebtoi poetin e madh e prozatorin themelor shqiptar, kur vepra e tyre po mbytej n\u00eb keqkuptim (edhe t\u00eb q\u00ebllimsh\u00ebm). Studiues q\u00eb rikthen n\u00eb kritik\u00ebn e kultur\u00ebn shqiptare Faik Konic\u00ebn, me librin e paharruar Faik Konica: Jam un\u00eb, dhe Bilal Xhaferrin, duke e botuar e studiuar me dashuri e dhembje.
\nSabri Hamiti \u00ebsht\u00eb afirmues i hersh\u00ebm i koncepteve themelore t\u00eb \u00c7abejt n\u00eb fush\u00eb t\u00eb k\u00ebrkimeve letrare, nj\u00eb mbrojt\u00ebs i kahersh\u00ebm i teoris\u00eb s\u00eb qarqeve letrare. Ai \u00ebsht\u00eb i pari q\u00eb e lexoi (me shkrim) autorin e madh shqiptar, bashk\u00ebkoh\u00ebsin Ibrahim Rugova; Memento p\u00ebr Rugov\u00ebn (2007) \u00ebsht\u00eb libri q\u00eb b\u00ebn bashk\u00eb shkrimet e Hamitit, t\u00eb botuara n\u00eb rrjedh\u00ebn e tri dekadave, p\u00ebr vepr\u00ebn e madhe t\u00eb Rugov\u00ebs.
\nHamiti, viteve t\u00eb fundit, ka publikuar edhe veprat e r\u00ebnd\u00ebsishme, Bioletra (2000), Shkollat letrare shqipe (2004), Tematologjia (2005) e Albanizma (2009), q\u00eb i ve\u00e7on diskursi p\u00ebrgjith\u00ebsues, teorik. I pari thur e provon nj\u00eb teori t\u00eb shkrimit e t\u00eb leximit t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. I dyti b\u00ebn tipologjin\u00eb e shkrimit shqip, duke patur kriter poetik\u00ebn. I treti dhe i kat\u00ebrti thurin Poetik\u00ebn historike t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, si anticipim t\u00eb Historis\u00eb s\u00eb k\u00ebsaj let\u00ebrsie. V\u00ebrtet, k\u00ebta libra dalin si rezultat e rezyme i k\u00ebrkimeve t\u00eb gjata t\u00eb k\u00ebtij autori n\u00eb fush\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe.<\/p>\n

II. 3. Tekste<\/strong><\/p>\n

Fan S. Noli: Introduktat<\/strong><\/p>\n

Tekstet e veta kritike Noli i quajti introdukta. Em\u00ebrtimi i till\u00eb i referohet statusit dhe funksionit t\u00eb tekstit kritik. Introdukta \u00ebsht\u00eb tekst q\u00eb e shoq\u00ebron (intra)tekstin, pra \u00ebsht\u00eb nj\u00eb paratekst. Vet\u00eb termi introdukt\u00eb (angl. introduction), hyrje e paraqitje, jep funksionin e kritik\u00ebs s\u00eb till\u00eb: leximi (i shkruar) si hyrje n\u00eb tekstin q\u00eb shoq\u00ebron.
\nNoli shoq\u00ebroi me introdukta tekstet q\u00eb ktheu n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Introduktat e tij japin informacione themelore p\u00ebr autorin e vepr\u00ebn, pastaj shtrihen si parafraz\u00eb ose koment. Duke dh\u00ebn\u00eb informacione, in-trodukta vendos n\u00eb koh\u00eb autorin e vepr\u00ebn. Duke komentuar tekstin, niset t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb tip lexuesi.
\nIntroduktat e Nolit jan\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Librit dhe jo t\u00eb Tekstit. Ato japin leximet e Nolit. Sado t\u00eb pretendohet p\u00ebr paraqitje, k\u00ebto jan\u00eb paraqitje personale. E v\u00ebn\u00eb nd\u00ebrmjet lexuesit e tekstit, introdukta hap dhe nj\u00ebkoh\u00ebsisht konstrukton, n\u00eb mas\u00eb q\u00eb s\u2019mund t\u00eb shp\u00ebrfillet, komunikimin me tekstin.
\nNoli shoq\u00ebroi me introdukta: Otellon, Makbethin dhe Jul \u00c7ezarin e Uiliam Shekspirit; Armikun e popullit dhe Zonj\u00ebn Ingra t\u00eb Ostrosit nga Henrik Ibsen; Rubairat e Omar Khajamit; Don Ki-shotin e Migel Servantesit.
\nLeximet e Nolit jan\u00eb sociale, me n\u00ebnvariantet ideologjike\/politike e morale. Ai e konsideron vepr\u00ebn si produkt t\u00eb tez\u00ebs s\u00eb autorit dhe vet\u00eb lexon me tez\u00eb. Duke qen\u00eb eksplicite p\u00ebr nga natyra, kritika zbulon Nolin e ideve\/ideologjis\u00eb. Patjet\u00ebr, Noli pro-jekton skem\u00ebn e vet mbi tekstin q\u00eb ka n\u00eb tavolin\u00eb. Skema her\u00eb e redukton tekstin e her\u00eb shtrihet p\u00ebrtej tij. N\u00eb t\u00eb dy variantet, ajo shpie drejt leximit skematik.
\nSkema e Nolit e v\u00eb literatur\u00ebn n\u00eb funksion t\u00eb ideve e t\u00eb l\u00ebvizjeve shoq\u00ebrore, m\u00eb sakt\u00ebsisht n\u00eb funksion t\u00eb ideve revolucionare. Literatura lexohet si thirrje p\u00ebr nd\u00ebrhyrje e rr\u00ebnim t\u00eb skemave sociale\/politike. Shfaqjen m\u00eb eksplicite leximi ideologjik i Nolit e ka tek introdukta p\u00ebr Don Kishotin e Servantesit. N\u00eb leximin e Nolit, Don Kishoti \u00ebsht\u00eb produkt i rrethan\u00ebs sociale. Teksti lexohet duke u projektuar ngjashm\u00ebrit\u00eb e rrethan\u00ebs s\u00eb vepr\u00ebs me rrethan\u00ebn socio-politike n\u00eb Shqip\u00ebri.
\nJo larg saj q\u00ebndron introdukta q\u00eb shoq\u00ebron Armikun e popullit t\u00eb Ibsenit.
\nSkema ideologjike p\u00ebrjashtohet m\u00eb duksh\u00ebm nga tekstet e Shekspirit. Noli e dallon mir\u00eb k\u00ebt\u00eb, ndaj b\u00ebn lexime etike.
\nFan S. Noli i kritik\u00ebs letrare \u00ebsht\u00eb tjet\u00ebr nga ai i poezis\u00eb e i dram\u00ebs. Atje flet me gjuh\u00ebn personale (poezia) ose hap dilema dhe i l\u00eb ashtu para lexuesit (te drama). Te kritika zgjedh t\u00eb shkruaj\u00eb p\u00ebr tekste impersonale dhe do t\u2019i mbyll\u00eb dilemat q\u00eb hapin ato, p\u00ebr t\u2019i plasuar si vepra t\u00eb mbyllura.
\nKy Nol i dyfisht\u00eb, e shp\u00ebton let\u00ebrsin\u00eb e tij, e hap p\u00ebr modernitetin, por e rrezikon leximin\/kritik\u00ebn. Let\u00ebrsia e tij jeton n\u00eb figura, nd\u00ebrsa kritika rr\u00ebshqet drejt retorik\u00ebs sociale\/ideologjike.<\/p>\n

Mitrush Kuteli: Sh\u00ebnime letrare<\/strong><\/p>\n

Sh\u00ebnime letrare \u00ebsht\u00eb libri i dyt\u00eb kritik i Mitrush Kutelit. Autori e shpall v\u00ebllim t\u00eb par\u00eb; i dyti s\u2019doli kurr\u00eb. Dim\u00eb q\u00eb as libri i skicuar i Kutelit, Sulme letrare, s\u2019e pa drit\u00ebn.
\nSh\u00ebnime letrare ka dy t\u00ebr\u00ebsi; e para p\u00ebrb\u00ebhet nga shkrime kritike, nd\u00ebrsa e dyta, Viti letrar 1943, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tip sociologjie e let\u00ebrsis\u00eb.
\nTeksti themelor i t\u00ebr\u00ebsis\u00eb s\u00eb par\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb m\u00eb pretenduese e argumentuese se e dyta, dhe i t\u00ebr\u00eb librit mbetet v\u00ebshtrimi Poeti Fan S. Noli. Tekstet e tjera jan\u00eb sh\u00ebnime, recensione, tekste hyr\u00ebse (introdukta), autokritik\u00eb, nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e tyre e botuar edhe m\u00eb par\u00eb.
\nTe Poeti Fan S. Noli Kuteli skicon vetit\u00eb e stilit t\u00eb Nolit e t\u00eb poetik\u00ebs s\u00eb tij p\u00ebrgjith\u00ebsisht, tipologjizon e interpreton tematikisht poezin\u00eb. Kuteli b\u00ebhet k\u00ebshtu interpretuesi i par\u00eb i thell\u00eb i k\u00ebsaj poezie.
\nKritiku letrar Mitrush Kuteli k\u00ebrkon Nolin poet edhe te shqip\u00ebrimet, duke i par\u00eb ato si ekuivalente shqiptare t\u00eb teksteve autoriale.
\nN\u00eb gjith\u00eb tekstin, diskursi i Kutelit \u00ebsht\u00eb i p\u00ebrqendruar, i rrafsht\u00eb, nd\u00ebrsa leximi – sistematik.
\nVe\u00e7ojm\u00eb te t\u00ebr\u00ebsia e par\u00eb edhe Poeti Mihail Eminesku, si dhe sh\u00ebnimet Vargje mbi gur\u00eb varresh e N\u00eb Prizren midis t\u00eb vdekurve e t\u00eb gjall\u00ebve, n\u00eb t\u00eb cilat Kuteli b\u00ebn kritik\u00ebn e kryeshkrimit, t\u00eb shkrimit n\u00eb gur\u00eb varresh, si shkrime q\u00eb anticipojn\u00eb historin\u00eb e jet\u00ebs. Vargjet e tilla Kuteli i gjen tipologjikisht t\u00eb af\u00ebrta me prodhimin folkloristik t\u00eb vjersh\u00ebtar\u00ebve anonim\u00eb. Vargje para t\u00eb cilave heshtim thell\u00eb, me dhembje, p\u00ebr t\u00eb medituar p\u00ebrmbi jet\u00ebn e vdekjen. Te N\u00eb Prizren midis t\u00eb vdekurve e t\u00eb gjall\u00ebve vargjet e tilla Kuteli i lexon edhe si shenja t\u00eb jet\u00ebs etnike, t\u00eb p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike t\u00eb atyre q\u00eb pushojn\u00eb nd\u00ebr varre.
\nTe Viti letrar 1943 Kuteli b\u00ebn panoram\u00ebn e jet\u00ebs letrare t\u00eb nj\u00eb viti n\u00eb Shqip\u00ebri. Pasi mban zi p\u00ebr Konic\u00ebn e Ko\u00e7\u00ebn, ai shqyrton \u00e7\u00ebshtje t\u00eb sociologjis\u00eb, si: shkrimtari, editura, shtypi, lexuesi etj., pastaj jep Panoram\u00ebn e librave, Panoram\u00ebn e revistave dhe Pa-noram\u00ebn e fletoreve. Panorama e librave \u00ebsht\u00eb pjesa themelore e k\u00ebsaj t\u00ebr\u00ebsie t\u00eb librit t\u00eb Kutelit. Aty paraqitet prodhimi letrar e p\u00ebrtej tij, p\u00ebrmjet sh\u00ebnimeve kritike. Ai gjykon rrept\u00eb, n\u00eb tekste t\u00eb shkurtra. Ndonj\u00eb nga tekstet shtrihet n\u00eb kufijt\u00eb e recensionit dhe forcon diskutimin p\u00ebr librin q\u00eb paraqitet. Veprat e paraqitura jan\u00eb origjinale, me t\u00eb cilat Kuteli merret m\u00eb gjat\u00eb, p\u00ebrkthime e ribotime. Nd\u00ebrsa, Panorama e revistave shqyrton revistat \u201cq\u00eb kan\u00eb l\u00ebnd\u00eb letrare\u201d5 dhe \u201cq\u00eb rrijn\u00eb n\u00eb vijat e permanencave shqiptare\u201d.6 Kuteli ve\u00e7on e \u00e7mon revistat q\u00eb ve\u00e7ohen vetiu, Hylli i Drit\u00ebs e Leka. Viti letrar 1943 mbyllet me Panoram\u00ebn e fletoreve, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn para-qiten shkurtimisht t\u00eb p\u00ebrditshmet, p\u00ebrmjet nj\u00eb diskursi t\u00eb rrept\u00eb.
\nN\u00eb diskursin kritik t\u00eb Kutelit te Viti letrar 1943, duke u paraqitur e vler\u00ebsuar prodhimi letrar, hapen edhe plane t\u00eb jet\u00ebs sociale e politike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, gjat\u00eb e para vitit 1943. Kuteli prek e shkruan ashp\u00ebr, i rr\u00ebmbyer nga jeta shqiptare. Ai grindet, gjykon, jo rrall\u00eb gjen akuz\u00ebn. Duket q\u00eb diskursi p\u00ebrjashtues \u00ebsht\u00eb n\u00eb vet\u00eb natyr\u00ebn e debatit social e politik.
\nSh\u00ebnime letrare hapej me: \u201cKushtuar kritikut t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb t\u00eb s\u00eb arthmes me d\u00ebshir\u00eb e urim q\u00eb rrethi e rrethanat shqiptare t\u2019i jap\u00ebn m\u00eb shum\u00eb liri p\u00ebr shprehjen e mendimeve letrare\u201d. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kons-tatim e nj\u00eb gjakim. Rrethi e rrethanat n\u00eb Shqip\u00ebri, dekadave q\u00eb pasuan, vran\u00eb kritikun e vjet\u00ebr Kuteli dhe rob\u00ebruan t\u00eb riun. Ndoshta, k\u00ebtu duhet t\u00eb k\u00ebrkohet p\u00ebrgjigja se pse nuk dol\u00ebn verat q\u00eb projektoi e shpalli Kuteli.<\/p>\n

Ibrahim Rugova: Kahe dhe premisa\u2026<\/strong><\/p>\n

Kahe dhe premisa t\u00eb kritik\u00ebs letrare shqiptare 1504-1983 \u00ebsht\u00eb studimi themelor metakritik i Ibrahim Rugov\u00ebs, libri m\u00eb i mir\u00eb i k\u00ebsaj fushe nd\u00ebr ne. Aty Rugova praktikisht lexon gjith\u00eb tekstet dis-kursive shqipe, nga viti 1504 deri n\u00eb vitin 1983, gjithnj\u00eb duke k\u00ebrkuar kahe (drejtime, orientime, interesime) e premisa (pik\u00ebnisje teorike dhe rezultate t\u00eb kritik\u00ebs). K\u00ebrkimi i till\u00eb shtrihet n\u00eb nj\u00eb diakroni t\u00eb gjat\u00eb (Rolan Bart), p\u00ebrher\u00eb t\u00eb p\u00ebrthyer n\u00eb analiz\u00eb tekstesh t\u00eb ve\u00e7anta. Rugova zbulon, em\u00ebrton e komenton kahet dhe premisat themelore t\u00eb kritik\u00ebs shqiptare. Vetiu, k\u00ebrkimi ec\u00ebn drejt nj\u00eb tipologjie (t\u00eb pashpallur) t\u00eb kritik\u00ebs, shoq\u00ebruar me vler\u00ebsime t\u00eb thella autoriale.
\nKy lib\u00ebr provon edhe nj\u00eb her\u00eb dijetarin e rrall\u00eb Rugova n\u00eb fush\u00ebn e teoris\u00eb letrare, studiuesin e duruar e t\u00eb dashuruar me kultur\u00ebn shqiptare; edhe n\u00eb shfaqjet m\u00eb t\u00eb diskutueshme t\u00eb kritik\u00ebs shqipe, ai ni-set t\u00eb shp\u00ebtoj\u00eb \u00e7\u2019mund t\u00eb shp\u00ebtohet.
\nKahe dhe premisa\u2026 ka dy t\u00ebr\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha: t\u00eb par\u00ebn e b\u00ebn teksti studimor, nd\u00ebrsa e dyta \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bibliografi e gjer\u00eb p\u00ebrshkruese (e librit 1861-1944) dhe komentuese (e kritik\u00ebs n\u00eb shtypin shqiptar 1883-1944), q\u00eb mbyllet me List\u00ebn e organeve t\u00eb shtypit 1884-1944. Komentet e Rugov\u00ebs te Bibliografia jan\u00eb t\u00eb af\u00ebrta me tekstin studimor t\u00eb librit, por ta kujojn\u00eb edhe Kritik\u00ebn letrare (1979), nj\u00eb antologji e komentuar e kritik\u00ebs shqipe, nga De Rada te Migjeni, e q\u00eb Rugova e nxori n\u00eb bashkautor\u00ebsi me Sabri Hamitin.
\nTeksti studimor ka dy pjes\u00eb, e para me objekt kritik\u00ebn e tradit\u00ebs, q\u00eb nga fillimi, nd\u00ebrsa e dyta – kritik\u00ebn bashk\u00ebkohore. Kritika shqiptare i n\u00ebnshtrohet periodizimit historik t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe. Rugova k\u00ebrkon kahet dhe premisat e nj\u00eb periudhe, i provon ato tek autor\u00eb e tekste.
\nDuke ecur n\u00eb k\u00ebt\u00eb diakroni, Rugova ndjek e p\u00ebrshkruan kritik\u00ebn shqiptare nga stadi i shfaqjeve t\u00eb pik\u00ebpamjeve kritike, te konstituimi i saj si zhan\u00ebr i ve\u00e7ant\u00eb dhe e mbyll me paraqitjen e p\u00ebrshkrimin e praktikave kritike bashk\u00ebkoh\u00ebse.
\nProceduralisht, Rugova paraqet, p\u00ebrshkru-an\/karakterizon e vler\u00ebson. Kjo procedur\u00eb merr pamjen e metod\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkimit, q\u00eb prodhon pamjen e kritik\u00ebs shqiptare, orientimet themelore, konstantat dhe rezultatet e saj. V\u00ebrtet, pamja e kritik\u00ebs q\u00eb jep ai \u00ebsht\u00eb m\u00eb e plota q\u00eb ka dh\u00ebn\u00eb deri m\u00eb tash diskursi shqiptar p\u00ebr kritik\u00ebn, ndaj i referohemi si nj\u00eb episteme t\u00eb rrall\u00eb.
\nKahe dhe premisa\u2026 shfaq shenjat themelore t\u00eb diskursit t\u00eb Rugov\u00ebs: analiz\u00ebn e thell\u00eb, komentet substanciale, vler\u00ebsimet e rralla e p\u00ebrgjith\u00ebsimet e forta teorike. Diskursi i tij \u00ebsht\u00eb i hapur, p\u00ebrplot informacion, i k\u00ebndsh\u00ebm edhe kur b\u00ebhet nocional.
\nKahe dhe premisa\u2026 \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nyj\u00eb e fort\u00eb n\u00eb k\u00ebrkimet shqipe, nj\u00eb lib\u00ebr i domosdosh\u00ebm p\u00ebr secilin q\u00eb ka mall t\u00eb jetoj\u00eb me shkrimin diskursiv shqiptar.<\/p>\n

Sabri Hamiti: Faik Konica: Jam un\u00eb<\/strong><\/p>\n

Faik Konica: Jam un\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga librat m\u00eb t\u00eb njohur e m\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Sabri Hamitit. I shkruar bukur, me dashuri t\u00eb rrall\u00eb, i mbushur ide, i p\u00ebrflakur n\u00eb emocionin e zbulimit t\u00eb nj\u00eb autori e vepre, ky lib\u00ebr hyn n\u00eb qarkun e librave diskursiv\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs letrare shqiptare.
\nFaik Konica: Jam un\u00eb parafrazon vepr\u00ebn letrare t\u00eb Faik Konic\u00ebs, nd\u00ebrton e rind\u00ebrton at\u00eb. Nj\u00eb lib\u00ebr i fush\u00ebs s\u00eb kritik\u00ebs dialogjike, q\u00eb p\u00ebrfshin n\u00eb dialogun e gjall\u00eb bot\u00ebn e vepr\u00ebs e bot\u00ebn e lexuesit. N\u00eb dialogun e till\u00eb, vepra e lexuesi\/k\u00ebrkuesi japin e marrin nd\u00ebrmjet vete. Teksti hapet sot, pa i tretur shenjat imanente, pa e humbur bot\u00ebn e vet.
\nDiskursi i Hamitit n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb eseistik, i mbushur emocione, jo rrall\u00eb i figursh\u00ebm. Diskursi i tij \u00ebsht\u00eb p\u00ebrplot me diskursin e Konic\u00ebs, gj\u00eb q\u00eb Faik Konica: Jam un\u00eb e b\u00ebn faqe tjet\u00ebr t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb Konic\u00ebs.
\nStrukturalisht, libri p\u00ebrb\u00ebhet nga ese t\u00eb lidhura, q\u00eb s\u00eb bashku japin librin eseistik, pandanin modern t\u00eb librit monografik tradicional.
\nParafraz\u00ebn e vepr\u00ebs s\u00eb Konic\u00ebs Hamiti e nis nga Parashtresa mbi L\u00ebvizjen Komb\u00ebtare Shqiptare (shkruar n\u00eb fr\u00ebngjisht, m\u00eb 1899), q\u00eb trajton L\u00ebvizjen Komb\u00ebtare Shqiptare; vijon me kritik\u00ebn letrare, duke njoftuar e komentuar; kalon tek eseistika, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Konica \u00ebsht\u00eb mbret; pastaj gjen poezin\u00eb, p\u00ebr ta lexuar poetin Faik Konica; tashm\u00eb lexon e interpreton thell\u00eb proz\u00ebn letrare t\u00eb Konic\u00ebs; prap\u00eb eseistika, eset\u00eb e lidhura n\u00ebn titullin Shqip\u00ebria si m\u2019u duk dhe eset\u00eb e zbuluara pas vdekjes s\u00eb Konic\u00ebs: Shqip\u00ebria – Kopshti shk\u00ebmbor i Evrop\u00ebs Juglindore; s\u00eb fundi, shqyrton pun\u00ebn e Konic\u00ebs n\u00eb fush\u00ebn e shqipes s\u00eb shkruar. N\u00eb k\u00ebto nyja Hamiti rind\u00ebron vepr\u00ebn e Konic\u00ebs, her\u00eb duke zbuluar shk\u00eblqimin e saj si Diell e her\u00eb duke hedhur drit\u00eb mbi t\u00eb.
\nEset\u00eb e lidhura t\u00eb Hamitit n\u00ebn titullin Faik Konica: Jam un\u00eb zbulojn\u00eb Faik Konic\u00ebn autor krejt t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb e n\u00eb kultur\u00ebn shqiptare, themeluesin e modelit letrar kritik, t\u00eb kritik\u00ebs letrare shqipe, themeluesin e proz\u00ebs s\u00eb shkurt\u00ebr shqipe, stilistin e rrall\u00eb, dijetarin e madh, njeriun q\u00eb s\u2019la shfaqje t\u00eb jet\u00ebs shqiptare pa gjykuar dhe, jo n\u00eb fund, por n\u00eb fillim, njeriun q\u00eb themeloi e udh\u00ebhoqi revist\u00ebn Albania, ndoshta revista m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e gjith\u00eb kultur\u00ebs shqiptare.
\nKonica i till\u00eb t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn punoi e provoi natyr\u00ebn per\u00ebndimore t\u00eb gjuh\u00ebs e t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare. Ai kritikoi ashp\u00ebr, sepse donte t\u00eb q\u00ebronte l\u00ebvozhg\u00ebn q\u00eb mbante mbyllur esencat shqiptare, shpirtin e kombit. S\u2019do mend, Konica gjen jet\u00ebn shqiptare jo te p\u00ebr-faq\u00ebsuesit politik\u00eb, por te populli, te jeta e gjall\u00eb. Me nj\u00eb fjal\u00eb, Hamiti k\u00ebtu zbulon p\u00ebr vete e p\u00ebr ne shkrimtarin, njeriun e veprimtarin Faik Konica.
\nGjith\u00eb k\u00ebto, edhe n\u00eb leximin e Hamitit, Konic\u00ebn e b\u00ebjn\u00eb Nj\u00eb, t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. K\u00ebt\u00eb shenjon edhe titulli dhe e provon secila faqe e librit Faik Konica: Jam un\u00eb.<\/p>\n

III. HISTORIT\u00cb E LET\u00cbRSIS\u00cb SHQIPE <\/strong><\/p>\n

III. 1. Historit\u00eb<\/strong><\/p>\n

Shkrimet e natyr\u00ebs historike n\u00eb kultur\u00ebn letrare shqiptare kan\u00eb nisur me doracak\u00ebt, antologjit\u00eb e komentuara, kan\u00eb vijuar me tekste historiografike t\u00eb tipit tradicionalist.
\nK\u00ebtij rendi i shtohen edhe tekstet n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb tjera me pretendime historiografike e informuese, pra promovuese t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb e t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare.
\nHistorit\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqipe mbeten t\u00eb lidhura me historin\u00eb nacionale e politike t\u00eb shqiptar\u00ebve, me jet\u00ebn e autorit ose b\u00ebhen lexime veprash konkrete, pun\u00eb kjo e kritik\u00ebs letrare.
\nN\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe shkrimet historiografike shqipe dominohen nga metodologjia tradicionaliste. Jo pak nga ato jan\u00eb totalisht ideologjike, pa edhe nj\u00eb dimension interpretimi letrar. Duke njohur karakterin ideologjik t\u00eb sociales e sociologjis\u00eb, shkrimet e tilla hyjn\u00eb thell\u00eb fush\u00ebs s\u00eb historis\u00eb sociale.
\nPo natyra ideologjike, p\u00ebrpos q\u00eb doktrinarizoi Historit\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqipe, p\u00ebrjashtoi autor\u00eb themelor\u00eb, si\u00e7 ndodhi me Gjergj Fisht\u00ebn, Faik Konic\u00ebn, Ernest Koliqin etj., si dhe eklipsoi t\u00eb tjer\u00eb.
\nPeriodizimi, nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje e p\u00ebrhershme e historive shqipe dhe nj\u00eb \u00e7el\u00ebs tradicional p\u00ebr sistemimin historik t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe buron nga parabaza politike-historike, ndaj k\u00ebrkimet shqipe i identifikojn\u00eb periudhat politike\/historike e ato letrare.
\nNga evidencat del se Historia e let\u00ebrsis\u00eb \u00ebsht\u00eb fusha k\u00ebrkimore q\u00eb u rr\u00ebgjua m\u00eb s\u00eb shumti gjat\u00eb gjysm\u00ebs s\u00eb dyt\u00eb t\u00eb shekullit XX, kur let\u00ebrsia e k\u00ebrkimet shqipe u skematizuan eg\u00ebr. Historia u shnd\u00ebrrua n\u00eb institucion zyrtar t\u00eb kontrolluar nga shteti. Let\u00ebrsia shqipe ishte vet\u00ebm ajo q\u00eb pranohej nga ky institucion. P\u00ebrjashtimet mbi baz\u00ebn e ideologjis\u00eb u b\u00ebn\u00eb t\u00eb tmerrshme. Autor\u00ebt e m\u00ebdhenj mbeten jasht\u00eb. Fenemonet themelore u shp\u00ebrfill\u00ebn ose u interpretuan keq, qoft\u00eb edhe me q\u00ebllim. Historiani mori funksionin e kujdestarit ideologjik n\u00eb fush\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. Kjo b\u00ebri q\u00eb let\u00ebrsia shqipe t\u00eb mbetet pa historian\u00eb.
\nP\u00ebrfundimisht, t\u00eb lidhura n\u00eb nyjat q\u00eb evidentuam, Historit\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqipe, p\u00ebrgjith\u00ebsisht, e konsiderojn\u00eb let\u00ebrsin\u00eb si pasoj\u00eb dhe kan\u00eb objekt at\u00eb q\u00eb e kusht\u00ebzon (sipas tyre), duke mos arritur ta lexojn\u00eb si esenc\u00eb e n\u00eb esenc\u00eb. Nj\u00eb histori e till\u00eb v\u00ebshtir\u00eb se mund t\u00eb jet\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb.<\/p>\n

III. 2. Tekste<\/strong><\/p>\n

N\u00eb vijm, p\u00ebr t\u00eb provuar lakoren e shkrimit t\u00eb historis\u00eb letrare shqipe, po shfletojm\u00eb disa nga doracak\u00ebt, antologjit\u00eb e historit\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb, duke i hapur n\u00eb disa nyja.
\nDoracak\u00ebt historiko-letrar\u00eb jan\u00eb m\u00eb shum\u00eb informues dhe p\u00ebrshkohen nga k\u00ebrkesa e m\u00ebsimdh\u00ebnies. Jan\u00eb tekste p\u00ebr p\u00ebrdorim, por jo rrall\u00eb shkojn\u00eb p\u00ebrtej statusit t\u00eb till\u00eb, si\u00e7 ndodh me Shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb I, II (Tiran\u00eb, 1941\/1942).<\/p>\n

Alberto Stratico:
\nManuale di letteratura Albanese<\/strong><\/p>\n

Me Manuale di letteratura albanese (Milano, 1896), t\u00eb Alberto Stratikoit, vihen bazat e historiografis\u00eb letrare shqiptare. N\u00eb frym\u00ebn e teksteve italiane e evropiane t\u00eb k\u00ebsaj natyre, Stratiko s\u00eb pari flet p\u00ebr origjin\u00ebn, historin\u00eb e gjuh\u00ebn e popullit shqiptar, pastaj p\u00ebr monumentet e para gjuh\u00ebsore e letrare, p\u00ebrqendrohet te let\u00ebrsia popullore, p\u00ebrfundimisht kalon te v\u00ebshtrimet monografike p\u00ebr autor\u00ebt.
\nFuqia e k\u00ebrkuesit duket m\u00eb s\u00eb thelli te kapitulli p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb popullore. Stratiko e v\u00ebshtron at\u00eb n\u00eb planin zhanror e tipologjik. Ai vuri baz\u00ebn e klasifikimit t\u00eb k\u00ebsaj let\u00ebrsie. Let\u00ebrsia popullore, p\u00ebr Stra-tikoin, \u00ebsht\u00eb d\u00ebshmi e lasht\u00ebsis\u00eb s\u00eb shqiptar\u00ebve.
\nV\u00ebshtrimet p\u00ebr autor\u00ebt ecin n\u00eb nj\u00eb skem\u00eb k\u00ebrkimi: jeta, veprimtaria, karakterstika t\u00eb vepr\u00ebs letrare t\u00eb tyre. Kjo skem\u00eb shoq\u00ebrohet me citate e vler\u00ebsime p\u00ebr vendin e autor\u00ebve n\u00eb historin\u00eb e let\u00ebr-sis\u00eb, pra provohet sistemimi.
\nStratiko shkroi p\u00ebr Bardhin, Bogdanin, Varibob\u00ebn, Santorin, De Rad\u00ebn, Seremben etj. Mungon Naimi.
\nT\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb se doracaku i Stratikoit let\u00ebrsin\u00eb shqipe e koncepton si nj\u00eb, pavar\u00ebsisht vendit ku u shkrua, parim q\u00eb shfaqet n\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb k\u00ebrkimeve historiko-letrare shqiptare q\u00eb erdh\u00ebn m\u00eb pas.<\/p>\n

Eqrem \u00c7abej:
\nElemente t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb e t\u00eb literatur\u00ebs shqipe <\/strong><\/p>\n

Elemente t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb e t\u00eb literatur\u00ebs shqipe (1936) e Eqrem \u00c7abejt \u00ebsht\u00eb nj\u00eb doracak, destinim q\u00eb ka p\u00ebrcaktuar natyr\u00ebn e tekstit, struktur\u00ebn e diskursin. Nj\u00eb lib\u00ebr \u201cinformativ, kompilator dhe p\u00ebrmbledh\u00ebs\u201d7 – e definon vet\u00eb \u00c7abej.
\nKy lib\u00ebr \u00ebsht\u00eb strukturuar n\u00eb t\u00ebr\u00ebsit\u00eb: I. Gjuh\u00ebsi, II. Literatur\u00eb, III. Pjesa t\u00eb zgjedhura. Pjesa e par\u00eb merr shkurtimisht \u00e7\u00ebshtje teorike\/tipologjike, \u00e7\u00ebshtje t\u00eb gjuh\u00ebs e t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare. \u00c7abej jep infor-macione themelore p\u00ebr origjin\u00ebn, p\u00ebrhapjen, dialektet e shqipes etj. Pjesa e dyt\u00eb b\u00ebn skic\u00ebn historike t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, nga shkrimtar\u00ebt e vjet\u00ebr tek ata t\u00eb fillimit t\u00eb shekullit XX, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe poezin\u00eb popullore, burimin e gjall\u00eb t\u00eb shkrimtaris\u00eb shqipe. Pjesa e tret\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb antologji tekstesh, me funksion t\u00eb par\u00eb ilustrimin e pjes\u00ebs paraprake, dhe z\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb librit.
\nPjesa e dyt\u00eb e librit, me objekt literatur\u00ebn shqipe dhe poezin\u00eb popullore, \u00ebsht\u00eb m\u00eb sistematikja. Vet\u00eb \u00c7abej, sa u takon t\u00eb dh\u00ebnave biografike e bibliografike, shpall referenc\u00eb Popolo, lingua e letteratura albanese t\u00eb prof. Gaetano Petrot\u00ebs. \u00c7abej lexon autor\u00ebt me radh\u00eb, duke evidentuar e karakterizuar shpejt e me sakt\u00ebsi t\u00eb admirueshme. Pjes\u00ebt m\u00eb insistuese u jan\u00eb kushtuar De Rad\u00ebs, Zef Skiroit, Naimit e Fisht\u00ebs. Teksti p\u00ebr poezin\u00eb popullore, pos karakterizimeve, sjell nj\u00eb evidenc\u00eb t\u00eb folkloristik\u00ebs shqiptare.
\nTe kjo pjes\u00eb e librit, si n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebrkimet letrare, \u00c7abej lexon let\u00ebrsin\u00eb si shprehjen m\u00eb autentike t\u00eb \u201cshpirtit shqiptar, shprehje estetike dhe shprehje etnike\u201d.8<\/p>\n

Shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb I, II<\/strong><\/p>\n

Shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb I, II (1941\/1942), nj\u00eb doracak i tipit antologjist, \u00ebsht\u00eb strukturuar n\u00eb dy pjes\u00eb, e para me objekt Prodhimin letrar shqiptar para Lidhjes s\u00eb Prizrenit (1462-1878), e dyta – Prodhimi letrar shqiptar pas Lidhjes s\u00eb Prizrendit. Kjo ndarje \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebr leht\u00ebsi studimi dhe \u201cve\u00e7anerisht p\u00ebr ar\u00ebsye historike\u201d.9 Pik\u00eb e thyerjes b\u00ebhet Lidhja e Prizrenit, lidhja e shqiptar\u00ebve, amza e jet\u00ebs kulturore e letrare shqiptare, e lidhur p\u00ebr nj\u00ebsin\u00eb e kombit.
\nKy periodizim fillestar, p\u00ebrthyhet m\u00eb tej sipas kriterit letrar e kulturor: Pjesa I – Dokumentet e para t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, Shkrimtar\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Veriut, Shkrimtar\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr t\u00eb Jugut, Shkrimtar\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr mysliman\u00eb, Prodhimi letrar p\u00ebrpara Lidhjes s\u00eb Priz-rendit, Prodhimi letrar i arb\u00ebresh\u00ebvet t\u2019Italis\u00eb, Arb\u00ebresh\u00ebt e Greqis; Pjesa II – Shkrimtar\u00eb t\u00eb Rilindjes, Shkrimtar\u00eb t\u00eb Koh\u00ebs, Shkrimtar\u00ebt arbre-sh\u00eb.
\nVet\u00eb titulli Shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb shenjon k\u00ebrkimin e lidhur me autor\u00ebt, ndaj themelor b\u00ebhet portretimi i autor\u00ebve dhe analiza e vepr\u00ebs s\u00eb tyre. K\u00ebshtu, p\u00ebr t\u00eb portretuar shkrimtar\u00ebt, ndiqet nj\u00eb skem\u00eb e p\u00ebrs\u00ebritur: jet\u00ebshkrimi (informacione biografike), veprimi letrar (bibliografi, analiz\u00eb e karakterizim), fragmentet\/tekstet e zgjedhura nga vepra letrare.
\nShkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb I, II \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr p\u00ebrplot informacion dhe ec\u00ebn n\u00ebp\u00ebr gjith\u00eb prodhimin letrar shqiptar q\u00eb njihej deri at\u00ebher\u00eb. Nj\u00eb praktik\u00eb e till\u00eb nuk u ndoq nga doracak\u00ebt e historit\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqipe q\u00eb dol\u00ebn n\u00eb Shqip\u00ebri m\u00eb pas.
\nKjo vep\u00ebr i kushtohej m\u00ebsimit t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb shkollat e mesme. Destinimi i till\u00eb ka kusht\u00ebzuar n\u00eb mas\u00eb metod\u00ebn e diskursin.<\/p>\n

Prof. Papas Gaetano Petrotta:
\nPopolo, Lingua e Letteratura albanese<\/strong><\/p>\n

Shenj\u00eb e par\u00eb e Popolo, Lingua e Letteratura albanese (Palermo, 1931) t\u00eb Gaetano Petrot\u00ebs \u00ebsht\u00eb karakteri enciklopedik. Si\u00e7 shpallet q\u00eb n\u00eb titull, Petrota merr n\u00eb planin historik popullin shqiptar, gjuh\u00ebn dhe let\u00ebrsin\u00eb. Pjesa m\u00eb e madhe dhe m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e librit i \u00ebsht\u00eb kushtuar let\u00ebrsis\u00eb. Vet\u00eb autori n\u00ebnvizon se \u201cKy punim nuk ka si q\u00ebllim t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb Histori e let\u00ebrsis\u00eb shqipe, vet\u00ebm d\u00ebshirohet t\u00eb jepen njoftime p\u00ebr burimet m\u00eb t\u00eb vjetra dhe m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme p\u00ebr studimin e gjuh\u00ebs shqipe.\u201d10 Sido q\u00eb t\u00eb jet\u00eb, Petrota ruan nj\u00eb fill t\u00eb ecjes n\u00ebp\u00ebr histori.
\nLibri \u00ebsht\u00eb shkruar me shum\u00eb referenca e dije. Nj\u00eb referenc\u00eb e rrall\u00eb n\u00eb k\u00ebrkimet historiko-letrare shqipe.
\nLet\u00ebrsia shqipe \u00ebsht\u00eb strukturuar n\u00eb: A. Dokumente gjuh\u00ebsore, B. Let\u00ebrsia popullore, C. Let\u00ebrsia e kultivuar – Shkrimtar\u00eb shqiptar\u00eb: prozator\u00eb dhe poet\u00eb, D. Shtypi periodik – revista dhe gazeta: 1848-1930. V\u00ebrejm\u00eb q\u00eb s\u2019kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb periodizim historik t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe.
\nTe Dokumente gjuh\u00ebsore p\u00ebrfshihen autor\u00ebt e hersh\u00ebm, si: Buzuku, Matranga, Budi, Bardhi, Bogdani etj. Kapitull informues, m\u00eb par\u00eb se analitik.
\nNd\u00ebrsa, Let\u00ebrsia popullore \u00ebsht\u00eb kapitull i shkruar me ng\u00e9, gjithnj\u00eb duke e marr\u00eb let\u00ebrsin\u00eb popullore si reflektim t\u00eb shpirtit t\u00eb nj\u00eb kombi. Petrota studion l\u00ebnd\u00ebn letrare popullore, duke nisur nga rr\u00ebfimtaria popullore, te let\u00ebrsia me frym\u00eb popullore e poezia dhe proza fetare, pastaj merr me radh\u00eb p\u00ebrmbledhjet e mbledh\u00ebsve e studimet p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb popullore. K\u00ebrkimi i tij b\u00ebhet m\u00eb insistues dhe m\u00eb i thell\u00eb kur b\u00ebn objekt let\u00ebrsin\u00eb popullore arb\u00ebreshe.
\nLet\u00ebrsia e kultivuar p\u00ebrb\u00ebhet nga portrete autor\u00ebsh, duke filluar me Muhamet \u00c7amin, p\u00ebr t\u2019u mbyllur me evidencat p\u00ebr Dhimit\u00ebr Paskon e Simon Shuteriqin. Portretet nisin me sh\u00ebnime biografike, vijojn\u00eb me t\u00eb dh\u00ebna bibliografike dhe mbyllen me p\u00ebrshkrime e komente t\u00eb veprave letrare. Portreti q\u00eb dominon \u00ebsht\u00eb ai i De Rad\u00ebs.
\nNd\u00ebrsa, Shtypi periodik \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bibliografi p\u00ebrshkruese e revistave dhe e gazetave nga viti 1848 (L\u2019Albanese D\u2019Italia) e deri te viti 1930 (Vullneti i Arbenis\u00eb). N\u00eb p\u00ebrshkrimin e periodikut, Petrota ka parasysh vet\u00ebm \u201cr\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tyre letrare dhe ve\u00e7an\u00ebrisht gjuh\u00ebsore\u201d.11 Ai sjell t\u00eb dh\u00ebna edhe p\u00ebr drejtues t\u00eb revistave e t\u00eb gazetave.
\nPjesa e tret\u00eb e librit, Studimet shqiptare, shqyrton studimet sipas fushave tematike: A. Gjuha dhe dialektet, B. Alfabeti, C. Gramatika dhe Fjalor\u00eb, D. Etnografi dhe gjuh\u00ebsi, E. Arkeologji. Histori. Folklor. T\u00eb ndryshme, F. L\u00ebvizja kulturore: Institucione. Shkolla. Shoqata. Kongrese. K\u00ebtu Petrota lexon studimet e autor\u00ebve t\u00eb huaj e shqiptar\u00eb, duke p\u00ebrfshir\u00eb fjalor\u00eb e enciklopedi. Edhe k\u00ebt\u00eb her\u00eb autori ndjek principin bibliografik. \u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, ky princip duket p\u00ebrgjat\u00eb gjith\u00eb librit t\u00eb Petrot\u00ebs, i lakuar si evidenc\u00eb, p\u00ebrshkrim, koment dhe i shoq\u00ebruar me ndonj\u00eb vler\u00ebsim. Sa jemi te vler\u00ebsimet, t\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb se zgjedhje e par\u00eb e Petrot\u00ebs \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsia popullore e arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Italis\u00eb dhe let\u00ebrsia e kultivuar arb\u00ebreshe.
\nEdhe nga ky p\u00ebrshkrim\/karakterizim yni duket gjer\u00ebsia e objektit t\u00eb Petrot\u00ebs, objekt q\u00eb e b\u00ebn Populli, gjuha dhe let\u00ebrsia shqiptare nj\u00eb enciklopedi t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare: histori, histori e gjuh\u00ebs, folklor, let\u00ebrsi, publicistik\u00eb\/gazetari.
\nTashm\u00eb, po kalojm\u00eb te tekstet q\u00eb mbajn\u00eb titullin Histori, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrshkruar e ilustruar m\u00eb tej natyr\u00ebn e shkrimeve historiko-letrare q\u00eb i kushtohen let\u00ebrsis\u00eb shqipe.<\/p>\n

Vepra kolektive Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqipe I, II (Tiran\u00eb, 1959\/1960) \u00ebsht\u00eb historia e par\u00eb shqipe me pretendime akademike e sistematizuese.
\nQysh n\u00eb Hyrje, kjo histori e let\u00ebrsis\u00eb shpallet \u201cnj\u00eb d\u00ebshmi modeste e pun\u00ebs s\u00eb madhe q\u00eb \u00ebsht\u00eb kryer n\u00eb atdheun ton\u00eb, k\u00ebto pes\u00ebmb\u00ebdhjet\u00eb vjet \u00e7lirimi, n\u00ebn udh\u00ebheqjen e Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb rrug\u00ebn e socializmit\u201d.12 Metodologjikisht, v\u00ebrtet ideologjikisht, vepra udh\u00ebhiqet nga parimet marksiste-leniniste. Gjith\u00eb kjo ka kusht\u00ebzuar interpretime e zgjidhje ideologjike t\u00eb dukurive, autor\u00ebve e veprave t\u00eb ve\u00e7anta. T\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb se ky tekst p\u00ebrjashton ose p\u00ebrmend n\u00eb kontekstin m\u00eb t\u00eb zi autor\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb s\u00eb par\u00eb, si Fishta e Konica.
\nGjithnj\u00eb n\u00eb frym\u00ebn ideologjike, let\u00ebrsia, historia e let\u00ebrsis\u00eb, konceptohet si pjes\u00eb e historis\u00eb s\u00eb popullit. Nga k\u00ebtu, rruga p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb Historin\u00eb e let\u00ebrsin\u00eb shqipe folklori, amza kolektive kulturore, \u00ebsht\u00eb e hapur.
\nHistoria e let\u00ebrsis\u00eb shqipe I, II \u00ebsht\u00eb strukturuar n\u00eb: Folklori shqiptar, Let\u00ebrsia e vjet\u00ebr shqipe, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jan\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb edhe autor\u00ebt shqiptar\u00eb q\u00eb shkruan n\u00eb gjuh\u00ebn latine, Let\u00ebrsia shqipe e Rilindjes Komb\u00ebtare.
\nSecila pjes\u00eb ka nga nj\u00eb kapitull hyr\u00ebs, me objekt periudh\u00ebn e caktuar, dhe vijon me kapituj t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr autor\u00ebt, q\u00eb nisin me t\u00eb dh\u00ebna biografike, vijojn\u00eb me paraqitjen e vepr\u00ebs letrare t\u00eb tyre, pastaj trajtohet nj\u00eb vep\u00ebr ose karakteristik\u00eb q\u00eb autor\u00ebt e historis\u00eb e gjejn\u00eb si tipike.
\nStruktura e tekstit reflekton periodizimin q\u00eb i b\u00ebjn\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe autor\u00ebt. Kriteri periodizues \u00ebsht\u00eb kohor: e vjet\u00ebr, e Rilindjes. Periodizimi i till\u00eb, k\u00ebtu si kudo, nuk e reflekton natyr\u00ebn e brendshme t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb.<\/p>\n

Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare e vitit 1983 (Tiran\u00eb), e mb\u00ebshtetur te vepra paraprake, \u00ebsht\u00eb histori marksiste e let\u00ebrsis\u00eb, historia zyrtare e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare. E hartuar nga disa autor\u00eb, \u201credak-timin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm e p\u00ebrfundimtar\u201d13 e b\u00ebri Dhimit\u00ebr S. Shuteriqi.
\nKjo histori ka l\u00ebn\u00eb jasht\u00eb autor\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb shqipes. V\u00ebrtet, emra si Konica e Fishta p\u00ebrmenden vet\u00ebm n\u00eb anatem\u00ebn q\u00eb u b\u00ebjn\u00eb hartuesit e historis\u00eb, dhe mezi ka prekur Poradecin e Kutelin. Nd\u00ebrsa, autor\u00ebt e p\u00ebrfshir\u00eb jan\u00eb lexuar ideologjikisht, ndaj portretet e tyre burojn\u00eb m\u00eb par\u00eb nga skema e leximit, se sa nga vepra letrare (e tyre) e lexuar. Skema ideologjike \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb edhe skem\u00eb vler\u00ebsimi e autor\u00ebve, por edhe e ecjes s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. E konceptuar si zhvillim, kjo ecje gjykohet t\u00eb ket\u00eb arritur shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb me kalimin e koh\u00ebs dhe me ndryshimin e rrethan\u00ebs historike. Por, teoria dhe empiria letrare provojn\u00eb se aksiologjia letrare s\u2019\u00ebsht\u00eb progresite.
\nNj\u00eb histori let\u00ebrsie e kapur nga ideologjia e nga \u201ckushtet historike\u201d. Me nj\u00eb fjal\u00eb, nga shteti i pushtetit.<\/p>\n

History of Albanian literature (New York, 1995) e Robert Elsie \u00ebsht\u00eb \u201cp\u00ebrpjekje p\u00ebr ta trajtuar zhvillimin historik t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, nga fillimet e deri rreth vitit 1990\u201d.14 Kjo vep\u00ebr pati synim fillestar njoftimin e lexuesit t\u00eb huaj me kultur\u00ebn e let\u00ebrsin\u00eb shqipe, ndaj autori sjell shum\u00eb informacione, shpesh t\u00eb panevojshme p\u00ebr lexuesin shqiptar.
\nElsie niset t\u00eb paraqes\u00eb nj\u00eb kultur\u00eb n\u00eb rrug\u00eb historike, meq\u00eb kultura shqipe konceptohet si \u201cpas-qyrim\u201d i fatit t\u00eb popullit shqiptar nd\u00ebr shekuj. Nj\u00eb let\u00ebrsi mimetike, ndaj nj\u00eb lexim mimetik. Autori s\u2019shp\u00ebton nga leximi ideologjik, por s\u2019hyn n\u00eb sh\u00ebr-bim t\u00eb nj\u00eb ideologjie t\u00eb caktuar.
\nSa i takon periodizimit, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nyj\u00eb e \u00e7do historie (kronologjie) t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, Elsie, si dhe autor\u00ebt e tjer\u00eb, nuk ka nj\u00eb kriter, por skem\u00ebn e tij e dominon kriteri kulturoro-kohor, p.sh. Shk\u00eblqimi i Orientit, Let\u00ebrsia myslimane e shekullit XVIII dhe fillimit t\u00eb shekullit XIX, Trash\u00ebgimia e Bizantit, Shkrimet n\u00eb tradit\u00ebn ortodokse n\u00eb shekullin XVIII dhe n\u00eb fillimin e shekullit XIX, Periudha e Rilindjes, Let\u00ebrsia e zgjimit komb\u00ebtar shqiptar etj.15<\/p>\n

IV. TEORIA LETRARE<\/strong><\/p>\n

Teoria letrare, si fush\u00eb q\u00eb shoq\u00ebron let\u00ebrsin\u00eb, shfaq shenja n\u00eb kultur\u00ebn letrare shqipe qysh te Bogdani, por manifestimet e m\u00ebdha i arrin n\u00eb shekullin XX. N\u00eb vijim do t\u00eb lidhemi me disa autor\u00eb e tekste, p\u00ebr t\u00eb anticipuar nj\u00eb pamje t\u00eb teoris\u00eb letrare shqipe. T\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb se teoria letrare shqipe p\u00ebrher\u00eb, bashk\u00eb me let\u00ebrsin\u00eb, b\u00ebn objekt edhe k\u00ebrkimet letrare.<\/p>\n

Koh\u00ebtore e Letrave shqipe (Albania, Lond\u00ebr, 1906, nr. 5, ff. 99-102) e Konic\u00ebs problematizon e do t\u00eb definoj\u00eb teorikisht disa nga nyjat e kritik\u00ebs letrare si zhan\u00ebr. Konica i drejtohet lexuesit shqiptar lidhur me \u00e7\u00ebshtje universale, si: natyra, metoda e funksoni i kritik\u00ebs, gjithnj\u00eb duke patur parasysh kontekstin e kultur\u00ebs letrare shqipe.
\nKoh\u00ebtore e Letrave Shqipe niset \u201ct\u00eb v\u00ea p\u00ebrpara syve t\u00eb bot\u00ebs shqiptare qi k\u00ebndon e qi mendon, nj\u00eb kritik\u00eb t\u00eb lidhur t\u00eb veprave letrare qi dalin n\u00eb gjuh\u00eb t\u2019on\u00eb.\u201d16 Konica vler\u00ebson t\u00eb jet\u00eb rritur cil\u00ebsia e librave q\u00eb botohen, por edhe cil\u00ebsia (kultura) e leximit, kriter q\u00eb b\u00ebn t\u00eb mundur \u201cnj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb kritik\u00eb letrare\u201d.17
\nPo, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb kritika letrare sipas Konic\u00ebs?
\nNj\u00eb gjykim i vler\u00ebs s\u00eb veprave. Gjykimi mund t\u00eb jet\u00eb i shkurt\u00ebr, i prer\u00eb, dhe i arsyetuar, i provuar. Duket, Konica do t\u00eb dytin, n\u00eb t\u00eb cilin shpallen e provohen p\u00ebl\u00e7imet e \u00e7\u2019p\u00eblqimet (mosp\u00eblqimet) e kritikut. Mb\u00ebshtetja themelore e kritikut \u00ebsht\u00eb shija, q\u00eb buron nga kultura letrare e tij.
\nP\u00ebr Konic\u00ebn, kritika letrare s\u2019\u00ebsht\u00eb shkenc\u00eb, por e ka nj\u00eb metod\u00eb t\u00eb veten: p\u00ebrqasjen, krahasimin. Veprat e reja krahasohen me kryeveprat. N\u00ebse nj\u00eb let\u00ebrsie i mungojn\u00eb pikat e p\u00ebrkrahjes (kryeveprat), ato, deri n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb, mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen me kryevepra t\u00eb let\u00ebrsive t\u00eb tjera. Por, Konica sugjeron nj\u00eb qasje tjet\u00ebr, edhe k\u00ebtu duke patur parasysh let\u00ebrsin\u00eb shqipe, ndjekjen e natyr\u00ebs s\u00eb gj\u00ebrave: \u201c\u00cbsht\u00eb, n\u00eb natyr\u00eb e n\u00eb jet\u00eb, nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb logjike, s\u00eb cil\u00ebs \u00ebsht\u2019 i shtr\u00ebnguar t\u2019i lidhet \u00e7\u2019do gj\u00ebndr\u00eb letrare qi mer p\u00ebr pasqyr\u00eb jet\u00ebn dhe natyr\u00ebn. P\u00ebr tregim, le ta z\u00ebm\u00eb theatr\u00ebn. N\u00eb k\u00ebt\u00eb deg\u00eb t\u00eb letr\u00ebtyr\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kanun af\u00ebrm\u00ebntsh: nj\u00ebsia e karakterve. Po i dh\u00ea nj\u00eb njeriu nj\u00eb karakter, n\u00eb qoft\u00eb se do t\u00eb na bintsh t\u00eb besojm\u00eb n\u00eb t\u00eb q\u00ebn\u00eb t\u00eb njeriut, duhet t\u00eb ia mbash at\u00ea karakter gjer n\u00eb funt, e, si n\u00eb jet\u00eb, t\u2019a b\u00eash t\u00eb sillet pas karakterit t\u00eb tij.\u201d18
\nKonteksti letrar e kulturor shqiptar shtyn Konic\u00ebn t\u00eb diferencoj\u00eb at\u00ebdhesi-n\u00eb (veprimtarin\u00eb atdhetare) e letr\u00ebtyr\u00eb-n, t\u00eb ndara p\u00ebr nga vet\u00eb natyra e tyre. Njeriu mund t\u00eb ket\u00eb ndjenj\u00ebn atdhetare e talentin letrar bashk\u00eb ose nj\u00ebrin nga k\u00ebto. Nj\u00eb vep\u00ebr n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb ides\u00eb s\u00eb atdheut, s\u2019\u00ebsht\u00eb detyrimisht nj\u00eb vep\u00ebr estetikisht e vlershme. K\u00ebt\u00eb ndarje Konica e ilustron me Naimin, duke e pranuar at\u00eb si atdhetar t\u00eb nxeht\u00eb dhe vepr\u00ebn e tij atdhetare, por duke e mohur si shkrimtar.
\nVler\u00ebsimi letrar i Konic\u00ebs, i ndar\u00eb nga vler\u00ebsimi i veprimeve jet\u00ebsore, shenjon kritik\u00ebn e vepr\u00ebs pa biografi.
\nNd\u00ebrsa, n\u00eb planin e funksionit, kritika letrare, sipas Konic\u00ebs, p\u00ebrgatit lexuesin t\u00eb kuptoj\u00eb m\u00eb mir\u00eb veprat, nd\u00ebrsa shkrimtar\u00ebt i b\u00ebn t\u00eb shkruajn\u00eb m\u00eb me kujdes. Kjo s\u2019mund t\u00eb shpjegohet pa patur parasysh kontekstin kulturor shqiptar. Let\u00ebrsia nuk mund t\u00eb rritet pa kritik\u00ebn letrare, gjykon autori yn\u00eb.<\/p>\n

Doracaku i Justin Rrot\u00ebs, Letratyra shqype, i botuar s\u00eb pari m\u00eb 1925 dhe i plot\u00ebsuar e botuar s\u00eb dyti m\u00eb 1934, ka shenjat edhe t\u00eb nj\u00eb udh\u00ebzuesi (t\u00eb ilustruar) t\u00eb retorik\u00ebs. Koncepti i hartimit, si procedur\u00eb e strukturimit t\u00eb ligj\u00ebrat\u00ebs dhe si ligj\u00ebrat\u00eb, rregullat e hartimit, d.m.th. rregullat e retorik\u00ebs\/poetik\u00ebs, shtrihen n\u00eb t\u00ebr\u00eb Librin I – Parime letratyret (Shkod\u00ebr, 1934). \u00cbsht\u00eb Libri I q\u00eb do t\u00eb p\u00ebrshkruhet e karakterizohet k\u00ebtu shkurtimisht.
\nRetorika e Rrot\u00ebs \u00ebsh\u00eb ajo tradicionalja, her\u00eb-her\u00eb e kryq\u00ebzuar me koncepte t\u00eb stilistik\u00ebs. E gjitha b\u00ebn nj\u00eb m\u00ebsim p\u00ebr m\u00ebnyrat e ligj\u00ebrimit.
\nDoracaku i referohet hartimit q\u00eb p\u00ebrmjet buku-ris\u00eb sjell k\u00ebnaq\u00ebsi, por edhe q\u00eb p\u00ebrcjell nj\u00eb moral ose njohuri me dobi p\u00ebr jet\u00ebn.
\nParime letratyret s\u00eb pari formulon parimet e p\u00ebrgjithshme, t\u00eb konceptuara n\u00ebn emrin Stilistik\u00eb, v\u00ebrtet Retorik\u00eb. Aty hyjn\u00eb veprimet retorike: gjetunia, mbarshtrimi, shprehja a elokucjoni, figurat, stili.
\nNga parimet e p\u00ebrgjithshme, t\u00eb vlershme p\u00ebr hartimin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi, Rrota kalon te parimet e posa\u00e7me, q\u00eb vlejn\u00eb p\u00ebr literatur\u00ebn, t\u00eb klasifikuar n\u00eb proz\u00eb e poezi. Proza klasifikohet m\u00eb tej n\u00eb: hartime p\u00ebrshkruese, kallxuese e parashtuese. Rrota e di q\u00eb hartimet e tilla diferencohen teorikisht, nd\u00ebrsa praktikisht plot\u00ebsojn\u00eb nj\u00ebra-tjetr\u00ebn. Hartimet e tipit t\u00eb par\u00eb p\u00ebrshkruajn\u00eb pamje, sende, veti etj., ato t\u00eb tipit t\u00eb dyt\u00eb rr\u00ebfejn\u00eb ndodhi reale ose t\u00eb trilluara, kurse t\u00eb t\u00eb tretit shprehin mendim, kan\u00eb natyr\u00eb diskursive, dhe p\u00ebrfaq\u00ebsohen nga traktati, ligj\u00ebrata orale, dialogu, letra, por edhe nga shkresa administrative e t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb pragmatik\u00ebs p\u00ebrgjith\u00ebsisht.
\nTeoria e poezis\u00eb e Rrot\u00ebs nis me metrik\u00ebn dhe p\u00ebrqendrohet te hartimet poetike (zhanret e poezis\u00eb). Autori definon zhanret shkurtimisht, funksionet e tyre dhe ilustron me tekste t\u00eb zgjedhura nga autor\u00eb t\u00eb huaj e shqiptar\u00eb. Ai m\u00ebson se lirika \u00ebsht\u00eb poezi pa ndodhi, poezi e zemr\u00ebs. Argumenti e b\u00ebn t\u00eb nalt\u00eb, mjesme ose t\u00eb ul\u00ebt; princip i njohur ky i poetik\u00ebs tradicionale. Epika, rr\u00ebfimi i ndodhive, ka form\u00eb themelore poemin heroik, karakterizuar nga argumenti e stili i lart\u00eb. Poezia dramatike ndodhin\u00eb e jep p\u00ebrmjet dialogut e veprimit t\u00eb vetjeve (personave). Llojet klasike t\u00eb saj jan\u00eb tragjedia e komedia, nd\u00ebrsa moderniteti solli dramin modern, q\u00eb rri nd\u00ebrmjet tragjedis\u00eb e komedis\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb jet\u00ebn e njeriut me t\u00eb gjitha g\u00ebzimet e mjerimet. Poezia didaktike m\u00ebson n\u00eb vargje, jep njohuri, shpie tek e v\u00ebrteta morale. Forma m\u00eb e nd\u00ebrliqshme e saj \u00ebsht\u00eb poemi didaktik, me histori qysh nga Hesiodi.
\nEdhe nga ky p\u00ebrshkrim e karakterizim duket se n\u00eb k\u00ebt\u00eb plan t\u00eb tekstit Rrota b\u00ebn poetik\u00ebn e poezis\u00eb (vargut).
\nParashtrimet e sakta teorike, ilustrimet e zgjedhura, diskursi i autorit flasin s\u00eb bashku p\u00ebr kultur\u00ebn e pashoqe t\u00eb tij.<\/p>\n

Teoria letrare mbeti p\u00ebrher\u00eb fusha e dashur e Ibrahim Rugov\u00ebs. Ai u soll si teoricien kur b\u00ebri objekt fenomene letrare, por edhe kur u mor me vepra e korpuse veprash, meq\u00eb p\u00ebrher\u00eb kaloi nga analiza te p\u00ebrgjith\u00ebsimet. Kjo e b\u00ebri Rugov\u00ebn k\u00ebrkues t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm t\u00eb esencave, t\u00eb universalieve estetike\/letrare.
\nSi\u00e7 e shenjon vet\u00eb titulli Kah teoria, q\u00eb her\u00ebt, diskursi i Rugov\u00ebs niset drejt teoris\u00eb, me objekt natyr\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb dhe metodologjin\u00eb e k\u00ebrkimit. Aty mbrohet e provohet pik\u00ebpamja p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb si nj\u00eb fush\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb, natyra e hapur e vepr\u00ebs letrare, por edhe mungesa e nj\u00eb metode finale k\u00ebrkimi. S\u2019do mend, Rugova njeh metod\u00ebn si dije e procedur\u00eb, asnj\u00ebher\u00eb si doktrin\u00eb.
\n\u00cbsht\u00eb sinjifikative sjellja e Rugov\u00ebs si teorici-en\/estet edhe kur lexon let\u00ebrsin\u00eb shqipe, po te Kah teoria, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb e till\u00eb zgjedhja p\u00ebr t\u00eb shkruar p\u00ebr konceptet kritike t\u00eb Faik Konic\u00ebs.
\nTe pjesa e tret\u00eb e librit Strategjia e kuptimit, e titulluar Teoria e poezis\u00eb shqipe, Rugova lakmon teorin\u00eb si nj\u00eb tipologji t\u00eb poezis\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb princip, teoria e rezultatet tipologjike b\u00ebhen prov\u00eb e anasjellt\u00eb. Sakt\u00ebsisht, Rugova kalon nga teoria e tipologjis\u00eb te tipologjia e poezis\u00eb shqipe (t\u00eb Kosov\u00ebs), pastaj ndalet ta vler\u00ebsoj\u00eb k\u00ebt\u00eb poezi. N\u00eb shtrirjen teorike e n\u00eb k\u00ebrkimin e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb, ai njeh tipologjin\u00eb si disiplin\u00eb q\u00eb ndjek rrymat (historia letrare) e ndikimet (let\u00ebrsia e krahasuar). Tipologjia \u00ebsht\u00eb fusha q\u00eb pajton historin\u00eb e let\u00ebrsin\u00eb e krahasuar.
\nKritika letrare, dija letrare p\u00ebrher\u00eb mbeti nj\u00eb objekt i zgjedhur i Rugov\u00ebs. Ai problematizoi metodologjin\u00eb e funksionin e kritik\u00ebs letrare te Kah teoria (1978), b\u00ebri tipologjin\u00eb e kritik\u00ebs shqipe te Kahe dhe premisa\u2026 (1986), vijoi t\u00eb shoq\u00ebrohej me t\u00eb te Refuzimi estetik (1987), pjesa e kat\u00ebrt e t\u00eb cilit mban titull Teoria e kritik\u00ebs. Aty Rugova interpreton Teorin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb Rene Uelekut e Ostin Uorenit, problematizon relacionin e kritik\u00ebs letrare me mark-sizmin, hap interesimet bashk\u00ebkoh\u00ebse teoriko-letrare, n\u00eb fund v\u00eb kritik\u00ebn bashk\u00ebkohore shqipe p\u00ebrball\u00eb evropianes. T\u00eb themi se autori yn\u00eb kudo v\u00eb diskursin e tij teorik n\u00eb funksion t\u00eb afirmimit t\u00eb k\u00ebrkimeve letrare si nj\u00eb fush\u00eb e dijes.<\/p>\n

Zejnullah Rrahmani s\u00eb pari k\u00ebrkoi teorin\u00eb letrare shqipe, nga rr\u00ebnj\u00ebt (pik\u00ebpamjet themelore) e te diferencimi i saj n\u00eb fusha t\u00eb ve\u00e7anta (Nga teoria e let\u00ebrsis\u00eb shqipe, 1986), pastaj kaloi te historia e teorive letrare universale (Lindje e Per\u00ebndim).
\nProjekti i Rrahmanit n\u00eb fush\u00ebn e teorive letrare p\u00ebrb\u00ebhet nga disa libra19 dhe ka pamjen e nj\u00eb historie t\u00eb teorive, q\u00eb ndjek pik\u00ebpamjet, autor\u00ebt e tekstet themelore t\u00eb epokave. Librat e till\u00eb, n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb, u kushtohen studimeve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, por edhe studiuesve t\u00eb k\u00ebsaj fushe. Diskursi i Rrahmanit \u00ebsht\u00eb i hapur dhe shpesh takon kufijt\u00eb e rr\u00ebfimit, p\u00ebr t\u00eb theksuar leximin personal e, paradoksalisht, p\u00ebr t\u00eb l\u00ebn\u00eb prapa diskursin nocional. Te Teorit\u00eb letrare klasike ka m\u00eb shum\u00eb diskutim, te librat e tjer\u00eb rritet sa-sia e informacionit, dominon paraqitja, sidomos te Teorit\u00eb letrare moderne.
\nMe shtrirjen n\u00eb historin\u00eb e teorive, numrin e madh t\u00eb autor\u00ebve, veprave e \u00e7\u00ebshtjeve t\u00eb paraqitura ose t\u00eb shqyrtuara, projekti i Rrahmanit sjell n\u00eb kultur\u00ebn letrare shqipe nyja t\u00eb mendimit t\u00eb madh teorik p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb. Librat e tij ftojn\u00eb p\u00ebr t\u2019i lexuar teorit\u00eb letrare nga fillimi.<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb t\u00eb diskutimit, duhet t\u00eb n\u00ebnvizojm\u00eb artikullin e njohur Vox clamantis in deserto, t\u00eb botuar m\u00eb 1 tetor 1971, n\u00eb t\u00eb p\u00ebrditshmen Rilindja t\u00eb Prishtin\u00ebs e t\u00eb n\u00ebnshkruar nga disa autor\u00eb,20 si dhe separatin\/librin Le t\u00eb rrjedh\u00eb lumi (1972), po ashtu publikim i p\u00ebrbashk\u00ebt i disa autor\u00ebve.21 I pari konsiderohet manifest (inicial) i Qarkut letrar t\u00eb Prishtin\u00ebs, nd\u00ebrsa i dyti mbron e provon m\u00eb tej pik\u00ebpamjet e skicuara te Vox-i.
\nVox-i vihej p\u00ebrball\u00eb realizmit socialist, q\u00eb po vinte nga Shqip\u00ebria, i shpallur ideologji nacionale, s\u2019pranonte patronatin e \u201cet\u00ebrve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb\u201d, k\u00ebrkonte lirin\u00eb, let\u00ebrsin\u00eb e figur\u00ebs, fiksionin, bot\u00ebn pa t\u00eb ngjar\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb\u2026 Ai u prit ashp\u00ebr, autor\u00ebt u de-noncuan publikisht n\u00eb diskutimin e eg\u00ebr ideologjik e politik.
\nLe t\u00eb rrjedh\u00eb lumi gjith\u00eb k\u00ebto i provon shtruar, mb\u00ebshtetur n\u00eb dijen letrare moderne.
\nRexhep Ismajli, n\u00eb kap\u00ebrcimin nga linguistika te poetika, teorizon e provon natyr\u00ebn simbolike t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, kur shtrohej detyra e qart\u00ebsis\u00eb s\u00eb ligj\u00ebrimit. Anton Pashku, tek eseja Mbi komunikimin poetik, relacionin e vepr\u00ebs artistike me realitetin e p\u00ebrshkruan jo si relacion t\u00eb kopjes (vepra) me origjinalin (realiteti), por t\u00eb shenj\u00ebs, t\u00eb gjuh\u00ebs, me realitetin. Mensur Raifi \u00ebsht\u00eb krejt af\u00ebr tezave e pik\u00ebpamjeve t\u00eb Vox-it. Ai, pos t\u00eb tjerash, e gjykon t\u00eb palejuesh\u00ebm b\u00ebrjen kriter vler\u00ebsimi letrar t\u00eb pranis\u00eb ose jo t\u00eb realitetit\/realizmit, meq\u00eb kriteri i till\u00eb l\u00eb jasht\u00eb t\u00eb gjitha poetikat, me p\u00ebrjashtim t\u00eb realizmit. Gani Bobi e karakterizon pun\u00ebn e kritikut duke konsideruar se ajo q\u00eb p\u00ebr shkrimtarin \u00ebsht\u00eb shenj\u00eb (vepra), p\u00ebr kritikun b\u00ebhet kuptim, nd\u00ebrsa ajo q\u00eb p\u00ebr shkrimtarin \u00ebsht\u00eb kuptim, p\u00ebr kritikun b\u00ebhet shenj\u00eb. Ai k\u00ebrkon q\u00eb kritika shqipe t\u00eb hapet para dijes bashk\u00ebkohore. Hysni Hoxha shenjon shenjat e nj\u00eb \u201cudhe t\u00eb re\u201d t\u00eb kritik\u00ebs shqipe. Ali Podrimja b\u00ebn objekt poezin\u00eb bashk\u00ebkohore, \u00e7\u00ebshtjen e angazhimit letrar, relacionin e let\u00ebrsis\u00eb bashk\u00ebkohore me tradit\u00ebn, si dhe kritik\u00ebn letrare p\u00ebrball\u00eb let\u00ebrsis\u00eb bashk\u00ebkohore. Eqrem Basha k\u00ebrkon t\u00eb njihet njeriu bashk\u00ebkoh\u00ebs nga brenda, psikologjikisht; ky njeri \u00ebsht\u00eb heroi i let\u00ebrsis\u00eb. Nd\u00ebrkaq, Sabri Hamiti, m\u00eb i riu n\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrb\u00ebrje, problematizon relacionin e let\u00ebrsis\u00eb bshk\u00ebkohore me tradit\u00ebn letrare (Tradita dhe thyerjet); let\u00ebrsia bashk\u00ebkohore \u00ebsht\u00eb filiz i tradit\u00ebs. Tradita ruhet p\u00ebrmjet ndikimeve, nd\u00ebrsa thyerjet hapin rrug\u00eb p\u00ebr individualitetin krijues.
\nEdhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb paraqitje duket q\u00eb Vox-i e Le t\u00eb rrjedh\u00eb lumi anticipojn\u00eb teorikisht n\u00eb shkall\u00eb t\u00eb mir\u00eb at\u00eb q\u00eb ngjante n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe, por edhe shum\u00eb nga rrjedhat q\u00eb erdh\u00ebn m\u00eb von\u00eb. Arsye jo e vog\u00ebl p\u00ebr t\u2019i kujtuar edhe k\u00ebtu.<\/p>\n

Viteve t\u00eb fundit, autor\u00eb t\u00eb rinj, si Kujtim Rrahmani, Dhurata Shehri, Nysret Krasniqi, autori i k\u00ebtyre radh\u00ebve etj., shfaqen fuqish\u00ebm me k\u00ebrkimet teorike t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe.22 Teoria letrare bashk\u00ebkohore shtrihet e shkrihet n\u00eb diskursin e k\u00ebtyre autor\u00ebve, qoft\u00eb kur flasin p\u00ebr fenomene letrare, autor\u00eb, por edhe p\u00ebr vepra t\u00eb ve\u00e7anta. Nuk mungojn\u00eb as artikulimet e pastra teoriko-letrare, e p\u00ebrtej tyre, si\u00e7 ndodh me Antropoetik\u00ebn e Kujtim Rrahmanit.
\nDuket q\u00eb brezi i rinj i dijetar\u00ebve shqiptar\u00eb k\u00ebrkon ta pajtoj\u00eb rishtas teorin\u00eb me kritik\u00ebn letrare, kur zbut t\u00eb par\u00ebn n\u00eb diskursin e kritik\u00ebs ose kur forcon t\u00eb dyt\u00ebn me diskursin e teoris\u00eb.<\/p>\n

Prishtin\u00eb, shkurt 2010<\/em>
\n____________<\/p>\n

1 Shih Kujtim M. Shala, Shekulli i let\u00ebrsis\u00eb shqipe, Buzuku, Prishtin\u00eb, 2006.
\n2 Shih Kujtim M. Shala, Acta Albanica: Qarku letrar i Prishtin\u00ebs, Buzuku, Prishtin\u00eb, 2009.
\n3 Drejtimet e rea letrare dhe Prap mbi \u201eDrejtimet e rea letrare\u201c, n\u00eb Bota e re, nr. 4, 6, 7, 8, Kor\u00e7\u00eb, 1936.
\n4 Krist Maloki, Refleksione, Faik Konica, Prishtin\u00eb, 2005, f. 97.
\n7 Dr. Eqrem \u00c7abej, Elemente t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb e t\u00eb literatur\u00ebs shqipe, Tiran\u00eb, 1936, f. III.
\n8 Po aty, f. IV.
\n9 Shkrimtar\u00ebt shqiptar\u00eb I, Tiran\u00eb, 1941, f. 10.
\n10 Cit. sipas Gaetano Petrota, Populli, gjuha dhe let\u00ebrsia shqipe, Almera, Tiran\u00eb, 2008, f. 69.
\n11 Po aty, f. 403.
\n12 Cit. sipas Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqipe, Enti i Teksteve dhe i Mjeteve M\u00ebsimore, Prishtin\u00eb, 1971, f. 3.
\n13 Cit. sipas Historia e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare, Rilindja, Prishtin\u00eb, 1989, f. 7.
\n14 Cit. sipas Robert Elsie, Histori e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare, Dukagjini, Pej\u00eb, 2001, f. VII.
\n15 \u00c7\u00ebshtje t\u00eb Historis\u00eb letrare shqipe kemi trajtuar te Historia letrare, n\u00eb po k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr.
\n16 Cit. sipas Ibrahim Rugova e Sabri Hamiti, Kritika letrare, Rilindja, Prishtin\u00eb, 1979, f. 69.
\n17 Po aty.
\n18 Po aty, f. 71.
\n19 Teorit\u00eb letrare klasike (Prishtin\u00eb, 2001), Let\u00ebrsia e Mesjet\u00ebs – Teorit\u00eb letrare (Prishtin\u00eb, 2002), Ligj\u00ebrata mbi artin e Renesans\u00ebs (Prishtin\u00eb, 2004), Teorit\u00eb letrare moderne (Prishtin\u00eb, 2005).
\n20 Hysni Hoxha, Ali Podrimja, Samedin Mumxhiu, Gani Bobi, Rexhep Ismajli, Eqrem Basha, Mensur Raifi, Anton Pashku.
\n21 Rexhep Ismajli, Anton Pashku, Mensur Raifi, Gani Bobi, Hysni Hoxha, Ali Podrimja, Eqrem Basha e Sabri Hamitiu.
\n22 Kujtim Rrahmani: Intertekstualiteti dhe Oraliteti – E. Koliqi, M. Kuteli, A. Pashku (Prishtin\u00eb, 2002), Antropoetik\u00eb – Nj\u00eb confession (Prishtin\u00eb, 2009); Dhurata Shehri: Koliqi midis malit dhe detit (Tiran\u00eb, 2006); Nysret Krasniqi: Libri i Pashkut (Prishtin\u00eb, 2005), Udha kratilike (Prishtin\u00eb, 2008), Autori n\u00eb let\u00ebrsi (Prishtin\u00eb, 2009); Kujtim M. Shala: Vox-i i Anton Pashkut (Prishtin\u00eb, 2002), Kujtesa e tekstit – Mitrush Kuteli (Prishtin\u00eb, 2003), Miniatura (Prishtin\u00eb, 2005), Shekulli i let\u00ebrsis\u00eb shqipe (Prishtin\u00eb, 2006), Expo – Let\u00ebrsia shqipe n\u00eb kat\u00ebr pamje (Prishtin\u00eb, 2007), Elipsa (Prishtin\u00eb, 2008), Acta Albanica: Qarku letrar i Prishtin\u00ebs (Prishtin\u00eb, 2009)…<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

I. SHEKULLI I STUDIMEVE SHQIPE Studimet letrare shqipe manifestohen fuqish\u00ebm n\u00eb variantet e kritik\u00ebs letrare. Shekull i tyre \u00ebsht\u00eb shekulli XX, shekulli i let\u00ebrsis\u00eb shqipe.1 Po n\u00ebnvizojm\u00eb menj\u00ebher\u00eb, pjesa m\u00eb e madhe e studiuesve letrar\u00eb shqiptar\u00eb jan\u00eb shkrimtar\u00eb. N\u00eb shtrirjen nj\u00ebshekullore studimet letrare shqipe takuan dijen evropiane, u ngurt\u00ebsuan n\u00ebn diktatin e realizmit socialist, rigjeten […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,7],"tags":[],"yoast_head":"\nKujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"I. SHEKULLI I STUDIMEVE SHQIPE Studimet letrare shqipe manifestohen fuqish\u00ebm n\u00eb variantet e kritik\u00ebs letrare. Shekull i tyre \u00ebsht\u00eb shekulli XX, shekulli i let\u00ebrsis\u00eb shqipe.1 Po n\u00ebnvizojm\u00eb menj\u00ebher\u00eb, pjesa m\u00eb e madhe e studiuesve letrar\u00eb shqiptar\u00eb jan\u00eb shkrimtar\u00eb. N\u00eb shtrirjen nj\u00ebshekullore studimet letrare shqipe takuan dijen evropiane, u ngurt\u00ebsuan n\u00ebn diktatin e realizmit socialist, rigjeten […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-04-13T06:50:19+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"51 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE\",\"datePublished\":\"2011-04-13T06:50:19+00:00\",\"dateModified\":\"2011-04-13T06:50:19+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\"},\"wordCount\":10271,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Let\u00ebrsi\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\",\"name\":\"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"datePublished\":\"2011-04-13T06:50:19+00:00\",\"dateModified\":\"2011-04-13T06:50:19+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"I. SHEKULLI I STUDIMEVE SHQIPE Studimet letrare shqipe manifestohen fuqish\u00ebm n\u00eb variantet e kritik\u00ebs letrare. Shekull i tyre \u00ebsht\u00eb shekulli XX, shekulli i let\u00ebrsis\u00eb shqipe.1 Po n\u00ebnvizojm\u00eb menj\u00ebher\u00eb, pjesa m\u00eb e madhe e studiuesve letrar\u00eb shqiptar\u00eb jan\u00eb shkrimtar\u00eb. N\u00eb shtrirjen nj\u00ebshekullore studimet letrare shqipe takuan dijen evropiane, u ngurt\u00ebsuan n\u00ebn diktatin e realizmit socialist, rigjeten […]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2011-04-13T06:50:19+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"51 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE","datePublished":"2011-04-13T06:50:19+00:00","dateModified":"2011-04-13T06:50:19+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/"},"wordCount":10271,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"articleSection":["Artikuj","Let\u00ebrsi"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/","name":"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"datePublished":"2011-04-13T06:50:19+00:00","dateModified":"2011-04-13T06:50:19+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kujtim-m-shala-studimet-letrare-shqipe\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kujtim M. Shala: STUDIMET LETRARE SHQIPE"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7691"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7691"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7691\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7691"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7691"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7691"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}