![\"Moikom](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/mzeqo.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
MOIKOM ZEQO<\/strong>, 05.12.2009<\/em><\/p>\n 515 vjet m\u00eb par\u00eb, n\u00eb 1494 mbylli syt\u00eb Piko Della Mirandola, nj\u00eb nga kontestator\u00ebt vigan\u00eb t\u00eb Rilindjes…Evropiane, humanist dhe filozof italian (lindur n\u00eb vitin 1463). T\u00eb jetosh vet\u00ebm 31 vjet dhe t\u00eb b\u00ebsh kaq shum\u00eb p\u00ebr kultur\u00ebn dhe qytet\u00ebrimin bot\u00ebror si Mirandola \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mrekulli, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga provat m\u00eb t\u00eb pabesueshme t\u00eb shpirtit t\u00eb njeriut t\u00eb lir\u00eb, q\u00eb synon infinitin, koeficientin maksimal t\u00eb inteligjenc\u00ebs. I takoi qerthullit t\u00eb Akademis\u00eb s\u00eb Re t\u00eb Platonit, themeluar nga Medi\u00e7\u00ebt n\u00eb Firence. Piko Della Mirandola me jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn e tij paraqet n\u00eb vetvete sintez\u00ebn e nj\u00eb kulture njer\u00ebzore ku ndikimi i Platonit, Aristotelit, e rigjeneruar n\u00eb nj\u00eb neoplatoniz\u00ebm intelektual, jo pa pika takimi dhe me teorit\u00eb hebraike t\u00eb Kabal\u00ebs, konstruktohet si nj\u00eb Humaniz\u00ebm i Ri.<\/p>\n Ai shtjellon tez\u00ebn se njeriu \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mikrokozmos, q\u00eb rri ndaj makrokozmosit, pa e humbur identitetin e ve\u00e7ant\u00eb. Sipas k\u00ebtij m\u00ebsimi, njeriu ka liri t\u00eb plot\u00eb p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrcaktuar nd\u00ebrmjet tri llojeve t\u00eb qenieve bot\u00ebrore, q\u00eb jan\u00eb dhe te njeriu, materiale, shtazore dhe qiellore. K\u00ebto koordinata nuk e humbasin esenc\u00ebn njer\u00ebzore. E afirmojn\u00eb. Mirandola duke besuar tek arsyeja dhe dija, te plotfuqishm\u00ebria e mendimit luftoi me sarkaz\u00ebm ideologjin\u00eb mistike t\u00eb astrologjis\u00eb, q\u00eb kishte paralizuar lirin\u00eb e mendimit dhe nismat ambicioze t\u00eb dijes, t\u00eb kultur\u00ebs dhe t\u00eb artit. N\u00eb 1476 apelon bot\u00ebrisht, hedh sfid\u00ebn e tij madh\u00ebshtore, i fton t\u00ebr\u00eb dijetar\u00ebt e koh\u00ebs p\u00ebr t\u00eb diskutuar p\u00ebr 900 teza filozofike dhe humaniste (nga t\u00eb cilat 55 e kan\u00eb burimin nga Prokli). Kisha e Rom\u00ebs e ndalon k\u00ebt\u00eb diskutim t\u00eb rreziksh\u00ebm duke e blasfemuar dhe p\u00ebrjashtuar filozofin rebel dhe dyshimtar dhe nga vet\u00eb kisha.<\/p>\n Nga vepra e Proklit \u201cMbi lirin\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb frym\u00ebzuar Mirandola p\u00ebr t\u00eb argumentuar qenien etike si qenie t\u00eb liris\u00eb s\u00eb brendshme. N\u00eb 1486, n\u00eb mosh\u00ebn 26-vje\u00e7are Mirandola botoi kryevepr\u00ebn e tij \u201cDe dignitate hominis\u201d (\u201cMbi dinjitetin njer\u00ebzor\u201d). Tezat e Mirandol\u00ebs ngren\u00eb lart autonomin\u00eb e njeriut si individ. Dinjiteti i tij p\u00ebrcaktohet deri n\u00eb fund nga liria e tij. N\u00ebse cenohet liria vetvetiu kemi fraktur\u00ebn e qenies njer\u00ebzore dhe shkat\u00ebrrimin n\u00eb rrafsh politik, ku shteti koncentron t\u00eb \u201cdrejta\u201d q\u00eb nuk i takojn\u00eb nga natyra dhe nga Krijuesi. Nuk mund t\u00eb mos bindesh p\u00ebr sakt\u00ebsin\u00eb e k\u00ebtij mendimi, kur shekuj m\u00eb von\u00eb Loku dhe Monteskje arrijn\u00eb n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn tez\u00eb, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn pik\u00ebn gravitacionale t\u00eb kodit t\u00eb sot\u00ebm t\u00eb lirive dhe t\u00eb drejtave themelore t\u00eb njeriut. Sipas Mirandol\u00ebs askush nuk ka targ dhe fuqi ekzekutive p\u00ebr t\u00eb prekur integritetin e qenies njer\u00ebzore, prandaj pushteti gjyq\u00ebsor dhe ligjet e mbrapshta, kur veprojn\u00eb n\u00eb kund\u00ebrshtim me t\u00eb drejtat e vet\u00ebkuptueshme t\u00eb qenies njer\u00ebzore b\u00ebjn\u00eb dhunimin e historis\u00eb s\u00eb individit dhe t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Dinjiteti i njeriut si teori \u00ebsht\u00eb p\u00ebrsosja e tij.<\/p>\n Esht\u00eb k\u00ebrkesa e pashtershme p\u00ebr afirmim ndaj forcave negative dhe subjekteve t\u00eb nihilizuara. N\u00eb k\u00ebt\u00eb hulli, Mirandola mb\u00ebshtet dhe mendimin e nj\u00eb filozofi tjet\u00ebr rebel, tep\u00ebr radikal, Savonarol\u00ebs, (1452 1498), q\u00eb duke u shtjelluar teorit\u00eb etiko politike, aristoteliane akuiniste shpalli se funksioni i qen\u00ebsish\u00ebm i shtetit \u00ebsht\u00eb realizimi i virtytit. Kur shteti realizon t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, antivirtytin, at\u00ebher\u00eb vihet n\u00eb dyshim karakteri logjik i jet\u00ebs s\u00eb individit e shoq\u00ebris\u00eb. Nuk \u00ebsht\u00eb pa vend t\u00eb shtojm\u00eb se intelektual\u00ebt dhe artist\u00ebt gjenial\u00eb t\u00eb Firences si Mikelanxheloja dhe Boti\u00e7elli ishin t\u00eb impresionuar nga mendime t\u00eb tilla dhe t\u00eb ndikuar fuqish\u00ebm, duke qen\u00eb edhe ata kontestator\u00eb t\u00eb lindur. 515 vjetori jubilar i Piko Della Mirandolas \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast i p\u00ebrshtatsh\u00ebm ekzorcizmi dhe reflektimi, duke b\u00ebr\u00eb ballafaqime horizontale dhe vertikale n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare. P\u00ebr t\u00eb besuar dhe p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb dinjitetin e njeriut, nj\u00eb apoteoz\u00eb t\u00eb demokracis\u00eb e jo nj\u00eb apendiks t\u00eb shtetit. Nj\u00eb aktualitet t\u00eb madh ka dhe teza e Mirandol\u00ebs se edhe nj\u00eb njeri i vet\u00ebm t\u00eb preket n\u00eb dinjitetin e tij padrejt\u00ebsisht \u00ebsht\u00eb i prekur secili nga ne, pavar\u00ebsisht nga aspekti juridik.<\/p>\n Liria e individit \u00ebsht\u00eb integrale vet\u00ebm kur ky integralitet nuk cenohet dhe preket edhe te t\u00eb tjer\u00ebt. S\u2019ke \u00e7\u2019i thua: nj\u00eb mendim i plotfuqish\u00ebm! Nuk mund t\u00eb mohohet as t\u00eb harrohet n\u00eb shekuj. N\u00ebse politika vizionare b\u00ebhet matrica e dinjitetit t\u00eb njeriut kjo nuk \u00ebsht\u00eb thjesht nj\u00eb aspirat\u00eb apo struktur\u00eb hipotetike. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb synim q\u00eb sjell zhvillimin. P\u00ebr fat t\u00eb keq, e them me trishtim dhe breng\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb, politika shqiptare \u00ebsht\u00eb retrograde, primitive dhe kanunore. Dinjiteti i njeriut n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbet mizorisht. Kryetar\u00ebt e partive t\u00eb m\u00ebdha nuk dalin nga skema e armiqve personal\u00eb. \u00cbsht\u00eb e papranueshme q\u00eb shefi i qeveris\u00eb z\u00ebvend\u00ebson argumentin politik me p\u00ebrgojimin m\u00eb t\u00eb skajsh\u00ebm ndaj shefit t\u00eb opozit\u00ebs. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb kjo p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb vet\u00ebvrasje publike, sepse reagimi i kund\u00ebrt \u00ebsht\u00eb kund\u00ebr denoncuesit shum\u00eb m\u00eb i madh sesa ndaj t\u00eb denoncuarit. Duhet kuptuar nj\u00ebher\u00eb e p\u00ebrgjithmon\u00eb se Nj\u00ebshi i Ekzekutivit ka mandatin e kryeadministratorit publik. Ai nuk ka mandat p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb prokurorin, hetuesin dhe gjykat\u00ebsin.<\/p>\n Pushteti ekzekutiv \u00ebsht\u00eb i ndar\u00eb nga pushteti gjyq\u00ebsor me kushtetut\u00eb. Kjo e strukturon rolin e Nj\u00ebshit t\u00eb ekzekutivit n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb nuk e lejon derisa ka k\u00ebt\u00eb mandat qeveris\u00ebs t\u00eb b\u00ebj\u00eb kap\u00ebrcime q\u00eb n\u00eb thelb mohojn\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e pushtetit gjyq\u00ebsor. Madje mandati i kryeadministratorit publik e b\u00ebn at\u00eb t\u00eb kufizuesh\u00ebm n\u00eb aspektin e luft\u00ebs mediatike politike. Pse? Sepse p\u00ebrcaktimi kushtetues i Nj\u00ebshit t\u00eb ekzekutivit p\u00ebrfshin detyrimisht t\u00eb gjith\u00eb shtetasit, pavar\u00ebsisht bindjeve dhe p\u00ebrkat\u00ebsive partiake. Kjo pik\u00eb inkandeshente nuk \u00ebsht\u00eb kuptuar asnj\u00ebher\u00eb seriozisht n\u00eb Shqip\u00ebri. P\u00ebrkundrazi, tregon primitivitet. Kryetar\u00ebt e partive jan\u00eb institucione shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr sesa jan\u00eb njer\u00ebz. Ky konvencionalitet duhet respektuar detyrimisht nga t\u00eb dyja an\u00ebt. Demokracia bazohet n\u00eb ruajtjen e dinjitetit njer\u00ebzor, totalitarizmi e manipulonte. N\u00eb demokraci ajo q\u00eb thuhet si metafor\u00eb mediatike si diktatura e ligjit n\u00eb fakt \u00ebsht\u00eb logjika e ligjit. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb legjislativi, ekzekutivi dhe gjyq\u00ebsori, duke p\u00ebrfshir\u00eb edhe pushtetin e kat\u00ebrt q\u00eb p\u00ebrb\u00ebhet nga mediat dhe shtypi, ruajn\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e tyre di\u00e7ka q\u00eb i bashkon n\u00eb nj\u00eb ide unike. N\u00eb dinjitetin njer\u00ebzor t\u00eb individ\u00ebve, q\u00eb p\u00ebrb\u00ebn emancipimin dhe kultur\u00ebn superiore t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Sa pak, sa n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb konfuze kuptohet kjo gj\u00eb nga klasa politike shqiptare. Flitet p\u00ebr integrimin me bot\u00ebn dhe krijohet shkat\u00ebrrimi i k\u00ebtij integrimi brenda p\u00ebr brenda. Kjo duket shum\u00eb e thjesht\u00eb por ja q\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri v\u00ebshtir\u00ebsia \u00ebsht\u00eb apokaliptike. Dinjiteti njer\u00ebzor krijon fuqi shpirt\u00ebrore dhe emancipim t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb.<\/p>\n Lufta politike e sotme \u00ebsht\u00eb kap\u00ebrcimi i s\u00eb drejt\u00ebs. Ka t\u00ebrbim dhe munges\u00eb vizioni. N\u00ebse politikan\u00ebt jan\u00eb thjesht gladiator\u00eb, ne duhet t\u00eb shmangim iden\u00eb e publikut t\u00eb amfiteatrove romake, p\u00ebr t\u00eb reflektuar dhe p\u00ebr t\u00eb arritur tek ideja e nj\u00eb populli t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Pa dinjitet njer\u00ebzor t\u00eb \u00e7do lloj qenieje, qoft\u00eb dhe t\u00eb atij q\u00eb duket m\u00eb i par\u00ebnd\u00ebsishmi n\u00eb shoq\u00ebri, \u00ebsht\u00eb prova e emancipimit dhe qytet\u00ebrimit demokratik, nuk ka politik\u00eb serioze dhe institucionale por dilentatiz\u00ebm marramend\u00ebs t\u00eb politik\u00ebs. Un\u00eb nuk dua t\u00eb shpjegoj, un\u00eb nuk besoj se t\u00eb gjitha mendjet jan\u00eb t\u00eb politizuara me absurditet. Dhuna verbale \u00ebsht\u00eb primitivitet i papranuesh\u00ebm m\u00eb. P\u00ebrjetojm\u00eb nj\u00eb situat\u00eb q\u00eb k\u00ebrkon gjakftoht\u00ebsi dhe mbi t\u00eb gjitha toleranc\u00eb si dhe kompromise t\u00eb dyanshme p\u00ebr t\u00eb shmangur m\u00eb leht\u00eb kriz\u00ebn ekonomike q\u00eb po afrohet dhe q\u00eb mund t\u00eb shkaktoj\u00eb probleme t\u00eb m\u00ebdha sociale.<\/p>\n Politika \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u2019i sh\u00ebrbyer njer\u00ebzve, jo aq krer\u00ebve t\u00eb partive, madje as ngusht\u00ebsisht maxhoranc\u00ebs qeveris\u00ebse dhe opozit\u00ebs institucionale sesa krejt popullit shqiptar, madje m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme \u00ebsht\u00eb t\u00eb kuptohet se shtresat m\u00eb t\u00eb varfra dhe m\u00eb t\u00eb pambrojtura k\u00ebrkojn\u00eb at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb kurora e dinjitetit njer\u00ebzor, mund\u00ebsin\u00eb e pun\u00ebsimit dhe t\u00eb jetes\u00ebs me djers\u00ebn e ballit, nj\u00eb e drejt\u00eb kjo thelb\u00ebsisht natyrore sa \u00ebsht\u00eb e drejta e jet\u00ebs shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme sesa t\u00eb drejtat konvencionale q\u00eb quhen t\u00eb drejta politike.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" MOIKOM ZEQO, 05.12.2009 515 vjet m\u00eb par\u00eb, n\u00eb 1494 mbylli syt\u00eb Piko Della Mirandola, nj\u00eb nga kontestator\u00ebt vigan\u00eb t\u00eb Rilindjes…Evropiane, humanist dhe filozof italian (lindur n\u00eb vitin 1463). T\u00eb jetosh vet\u00ebm 31 vjet dhe t\u00eb b\u00ebsh kaq shum\u00eb p\u00ebr kultur\u00ebn dhe qytet\u00ebrimin bot\u00ebror si Mirandola \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mrekulli, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga provat m\u00eb t\u00eb pabesueshme […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"\n
\nQeniet njer\u00ebzore nuk jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrsosura por ato karakterizohen si\u00e7 thot\u00eb Hanah Arend (po kush pyet p\u00ebr Hanah Arendin n\u00eb Shqip\u00ebri!) nga sensi i zhvillimit drejt p\u00ebrsosjes. Kjo \u00ebsht\u00eb e pandalshme. Askush nuk ka t\u00eb drejt\u00eb, as partia qeveris\u00ebse dhe as partia opozitare ta injoroj\u00eb k\u00ebt\u00eb thelb t\u00eb jet\u00ebs. N\u00ebse kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb p\u00ebrbalten at\u00ebher\u00eb ka vdekur toleranca dhe kriza \u00ebsht\u00eb k\u00ebrc\u00ebnuese.<\/p>\n