![\"\"](\"http:\/\/www.fjala.info\/2012\/arjan_kallco.jpg\" "\\"Arjan")
Arjan Th. Kall\u00e7o<\/b> dhe Pierfranco Bruni<\/b><\/p>\n Arjan Th. Kall\u00e7o<\/b> dhe Pierfranco Bruni<\/b><\/p>\n
Gabriele d\u2019Anuncio dhe kultura shqiptare : kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb tem\u00eb e bukur p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah pik\u00ebrisht lidhjet e lashta dhe shk\u00ebmbimet kulturore mes dy vendeve. Kultura duke q\u00ebn\u00eb send\u00ebrtimi m\u00eb i fuqish\u00ebm i nd\u00ebrveprimit mes popujve, nuk mund ta anashkaloj\u00eb kurr\u00eb at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb traditave t\u00eb cilat nuk ndahen me kufij dhe q\u00eb nuk mund t\u00eb jen\u00eb molla e sherrit. Bashk\u00eb me mikun tim Bruni d\u00ebshirojm\u00eb q\u00eb t\u00eb sjellim nj\u00eb moment idilik tipik italo-shqiptar, ku politika nuk mund t\u00eb luante asnj\u00eb rol par\u00ebsor imponues, pasi let\u00ebrsia nuk ka nevoj\u00eb p\u00ebr ndihma hipokrite politike dhe nd\u00ebrmjet\u00ebs t\u00eb degraduar n\u00eb aferat m\u00eb t\u00eb err\u00ebta t\u00eb koshienc\u00ebs. <\/p>\n
Jo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb thirrje tep\u00ebr e dukshme duke u mb\u00ebshtetur n\u00eb d\u00ebshmit\u00eb dhe n\u00eb shkrimet e koh\u00ebs n\u00eb t\u00eb dyja an\u00ebet e detit. Lidhja \u00ebsht\u00eb aq e ngusht\u00eb dhe e brendshme, e natyrshme dhe jo e sfazuar, sepse nj\u00eb letrar nuk shikon interesat apo idealet n\u00eb fuqi q\u00eb t\u00eb mund t\u00eb jap\u00eb konsensusin e bashk\u00ebpunimit. Ndoshta D\u2019Anuncioja e kuptoi se jo t\u00eb gjitha marr\u00ebdh\u00ebniet jan\u00eb t\u00eb varura politikisht, ndoshta n\u00eb pozicionin e tij si pjes\u00eb e ideologjis\u00eb s\u00eb cil\u00ebs i sh\u00ebrbente, e kuptoi se tradita e nj\u00eb populli nuk mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohen kollaj, aq m\u00eb tep\u00ebr t\u00eb asimilohen, ndoshta ishte vet\u00ebm nj\u00eb \u00e7ast p\u00ebrhumbjeje n\u00eb to q\u00eb t\u00eb tregonte nj\u00eb far\u00eb superioriteti kulturor. <\/p>\n
Por poeti Italian i kishte studiuar dhe i njihte mir\u00eb b\u00ebmat e udh\u00ebheq\u00ebsit dhe personazhit ky\u00e7 t\u00eb historis\u00eb son\u00eb gjat\u00eb pushtimit turk, Gjergj Kastriotit. M\u00eb mir\u00eb ta konsiderojm\u00eb nj\u00eb ngush\u00ebllim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm n\u00eb lidhjet me Shqip\u00ebrin\u00eb, me iden\u00eb q\u00eb ta zgjeronte kultur\u00ebn, zakonet dhe historin\u00eb e t\u00eb dy vendeve, por n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, edhe shkrimtar\u00ebt dhe poet\u00ebt shqiptar\u00eb nxor\u00ebn nga D\u2019Anuncioja stimuj dhe nj\u00eb problematik\u00eb t\u00eb gjer\u00eb nga ana letrare. Prania e p\u00ebrbashk\u00ebt me nd\u00ebrthurrje kulturash, nxjerrin n\u00eb sken\u00eb referime kuptimplote q\u00eb edhe sot na b\u00ebjn\u00eb q\u00eb t\u00eb m,endojm\u00eb shum\u00eb dhe t\u2019i vler\u00ebsojm\u00eb pozitivisht. <\/p>\n
Ka d\u00ebshmi t\u00eb qarta t\u00eb simpatis\u00eb s\u00eb Gabriele D\u2019Anuncios ndaj vendit p\u00ebrball\u00eb,Shqip\u00ebris\u00eb dhe shqiptar\u00ebve, duke vizituar n\u00eb brend\u00ebsi t\u00eb memorialit t\u00eb Vittorialit. N\u00eb dhom\u00ebn e relikave, pik\u00ebrisht n\u00eb altarin e relikave t\u00eb luft\u00ebs dhe simboleve fetare, mund t\u00eb admirohet nj\u00eb ekzemplar i rrall\u00eb, i lidhur me l\u00ebkur\u00eb, b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr vepr\u00ebn Sk\u00ebnderbeu t\u00eb priftit shkodran Barletio, n\u00eb versionin gjermanisht t\u00eb vitit 1561. \u00cbsh\u00ebt nj\u00eb prej kat\u00ebr ose pes\u00eb librave t\u00eb pranish\u00ebm dhe me miratim t\u00eb vet\u00eb poetit n\u00eb at\u00eb pjes\u00eb mistike t\u00eb banes\u00ebs s\u00eb vet. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb gj\u00eb shkruan Ernesto Koliqi n\u00eb Eset\u00eb mbi let\u00ebrsin\u00eb shqiptare (Olschki,1972) n\u00eb kapitullin dedikuar Gabriele D\u2019Anuncios dhe admiruesve t\u00eb tij t\u00eb p\u00ebrtejdetit, shqiptar\u00ebve.<\/p>\n
N\u00eb disa k\u00ebrkime t\u00eb miat n\u00eb bibliotek\u00ebn e qytetit t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs rezulton se veprat e tij jan\u00eb t\u00eb pranishme edhe n\u00eb Shqip\u00ebri dhe datojn\u00eb dekada m\u00eb par\u00eb dhe besoj se jan\u00eb sjell\u00eb tek ne n\u00eb vitet e regjimit fashist, i cili nuk mund t\u00eb mos i b\u00ebnte publicitet nj\u00ebrit prej poet\u00ebve q\u00eb mb\u00ebshteti fuqimisht ideologjin\u00eb e tij. N\u00eb k\u00ebt\u00eb pik\u00eb si poet dhe kritik shqiptar nuk mund t\u00eb bashkohem me D\u2019Anuncion, por kjo nuk e v\u00eb n\u00eb dyshim pen\u00ebn e tij dhe faktin se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb prej poetev\u00eb m\u00eb n\u00eb z\u00eb t\u00eb Italis\u00eb. Veprat e tij nuk jan\u00eb vet\u00ebm n\u00eb gjuh\u00ebn italiane, por edhe n\u00eb gjuh\u00ebn fr\u00ebnge. Gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb historis\u00eb shqiptare, nga vitet 1944-1990, autori Italian nuk ishte i parap\u00eblqyer pik\u00ebrisht p\u00ebr arsyet q\u00eb thash\u00eb m\u00eb lart. Pas viteve \u201990 ka disa p\u00ebrpjekje q\u00eb vepra e tij t\u00eb p\u00ebrkthehet edhe n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, ku mund t\u00eb p\u00ebrmendim disa gjurm\u00eb n\u00eb renditjen kohore me p\u00ebrkthimet e mia n\u00eb nj\u00eb lib\u00ebr me titull, Poezi italiane p\u00ebr dashurin\u00eb n\u00eb vitin 2003 dhe nj\u00eb p\u00ebrmbledhje t\u00eb Aleksand\u00ebr Pavlit n\u00eb vitin 2010 me 15 poezi n\u00eb dy gjuh\u00eb. <\/p>\n
Prania e D\u2019Annuncios n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe pasqyrohet mir\u00eb n\u00eb studimet e Koliqit, p\u00ebrmes nj\u00eb vizioni artistik dhe kulturor q\u00eb vendos n\u00eb qend\u00ebr nj\u00eb dimension t\u00eb kultur\u00ebs orientale. Gabriele D\u2019Annuncioja e donte let\u00ebrsin\u00eb shqipe dhe shum\u00eb shkrimtar\u00eb shqiptar\u00eb e konsideronin at\u00eb nj\u00eb mjesht\u00ebr t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb. Nuk jan\u00eb konstatime q\u00eb nuk kan\u00eb baz\u00eb, por ka edhe d\u00ebshmi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb e v\u00ebrtetojn\u00eb k\u00ebt\u00eb fakt. Karakteri gojor i poezis\u00eb shqipe ka nj\u00eb ven\u00eb t\u00eb thell\u00eb muzikore dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb muzikalitet q\u00eb rrjedh nga nj\u00eb bagazh p\u00ebrvojash letrare, por edhe antropologjike, muzikalitet koral vall\u00ebzues italo-shqiptar n\u00eb ritmin e fjal\u00ebve, theksimi i vargut danuncian nuk mund t\u00eb mohohet.<\/p>\n
Jo rast\u00ebsisht poezia shqipe bashk\u00ebkohore e p\u00ebrmban ritmin lirik gabian. Ishte poeti Laxaro Shantoja q\u00eb p\u00ebrktheu Shiu n\u00eb pyll n\u00eb vitin 1942 n\u00eb gazet\u00ebn letrare Tomorri i vog\u00ebl. Por i gjith\u00eb impostimi letrar i Shantois\u00eb \u00ebsht\u00eb i strukturuar n\u00eb m\u00ebsimin danuncian. K\u00ebshtu edhe formimi i nj\u00eb shkrimtari si Bernardino Palaj apo p\u00ebrkthimet e Masar Sopotit, i cili p\u00ebrktheu D\u2019Anuncion n\u00eb faqen letrare n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe t\u00eb Gazet\u00ebs italiane t\u00eb jugut, n\u00eb Bari, ku Sopoti mori rolin e redaktorit. <\/p>\n
Por nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb fakt i till\u00eb q\u00eb vendos lidhjet e padiskutuara midis D\u2018Anuncios, shqipes dhe shqiptar\u00ebve. Poeti Italian pati lidhje edhe me shum\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb pat\u00ebn kryer studimet e tyre n\u00eb Itali, pavar\u00ebsisht nga bindjet e tyre fetare, si Fisht\u00ebn, por ishte Koliqi ai q\u00eb i dedikoi lidhjes midis D\u2019Anuncios dhe bot\u00ebs shqiptare faqe t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb pap\u00ebrs\u00ebrit\u00ebshme q\u00eb mbeten n\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb italiane, por m\u00eb shum\u00eb shqiptare, pasi madh\u00ebshtia italiane e kultur\u00ebs shihej si nj\u00eb model i ve\u00e7ant\u00eb i cili duhej t\u2019i frym\u00ebzonte koleg\u00ebt shqiptar\u00eb. D\u2019Anuncio kishte nj\u00eb shpirt islamik t\u00eb formuar n\u00eb nj\u00eb vision gati bizantin me tiparet e nj\u00eb modeli historik dhe kulturor q\u00eb i karakterizoi shum\u00eb shkrime t\u00eb tij. Ky karakter shqip\u00ebsie q\u00eb theksohet edhe tek D\u2019Anuncio, i ka padyshim rr\u00ebnj\u00eb e nj\u00eb d\u00ebshmie t\u00eb bazuar n\u00eb p\u00ebrcaktime q\u00eb t\u00eb \u00e7ojn\u00eb n\u00eb nj\u00eb identitet letrar t\u00ebr\u00ebsisht mesdhetar. Kur\u00ebsesi nuk mund t\u2019i ndash nga k\u00ebto lidhje t\u00eb ngushta nga nj\u00ebra-tjetra. <\/p>\n
Kemi nj\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb qart\u00eb t\u00eb Koliqit n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn n\u00ebnvizohet : Duke u nisur nga m\u00ebsimi danuncian, disa nga shkrimtar\u00ebt e rinj m\u00eb t\u00eb prirur rreth viteve \u201930 i shtuan mund\u00ebsit\u00eb shpreh\u00ebse t\u00eb gjuh\u00ebs mashkullore shqiptare, por pa e d\u00ebmtuar shtyll\u00ebn e sh\u00ebndetshme heroiko-patriarkale q\u00eb d\u00ebshmon fisnik\u00ebrin\u00eb e lasht\u00eb t\u00eb saj; e drejtuan t\u00eb shprehin me mjesht\u00ebri t\u00eb holl\u00eb l\u00ebvizjet e brendshme dhe t\u2019i p\u00ebrshkruante me m\u00eb shum\u00eb sakt\u00ebsi t\u00eb qart\u00eb ngjarjet dhe mjediset moderne, deri at\u00ebher\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e panjohur dhe n\u00eb letrat shqiptare, q\u00eb t\u00eb evokonte me tone t\u00eb sfumuara epoka dhe momente sugjestive t\u00eb s\u00eb shkuar\u00ebs, q\u00eb t\u00eb shkrij\u00eb me vagullimin \u00ebnd\u00ebrrimtar nevoj\u00ebn p\u00ebr arratisje nga jet\u00eba e p\u00ebrdit\u00ebshme. <\/p>\n
Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shprehje e fort\u00eb e besnik\u00ebris\u00eb n\u00eb mesazhin letrar danuncian. Ernest Koliqi si nj\u00eb vler\u00ebsues i madh i D\u2019Anuncios shkon m\u00eb tej kur pohon : D\u2019Anuncioja, mes mjeshtrave t\u00eb stilit, ishte ai q\u00eb na shtyhu ne shkrimtar\u00ebve shqiptar\u00eb q\u00eb admironim magjin\u00eb e mrekullueshme verbale, ta p\u00ebrsosnim at\u00eb mjet t\u00eb mistersh\u00ebm t\u00eb komunikimit njer\u00ebzor q\u00eb \u00ebsht\u00eb gjuha e nj\u00eb kombi dhe ta b\u00ebnim t\u00eb p\u00ebrshtatshme me k\u00ebrkesat letrare t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb reja. <\/p>\n
Gjuha dhe rapsodia jan\u00eb dy element\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb pohimin dhe komunikimin danuncian. Dihet q\u00eb fashizmi i kushtoi nj\u00eb v\u00ebmendje t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb gjuh\u00ebs italine. K\u00ebto dy element\u00eb q\u00ebndrojn\u00eb n\u00eb baz\u00eb edhe t\u00eb poezis\u00eb shqiptare, por ende para se ajo t\u00eb ishte poezi italo-shqiptare. Ky ishte nj\u00eb m\u00ebsim i duksh\u00ebm q\u00eb pasqyrohej tek stili, por edhe nj\u00eb vizion identiteti n\u00eb proceset e kultur\u00ebs. Poeti D\u2019Anuncio e shikonte heroin ton\u00eb komb\u00ebtar, Sk\u00ebnderbeun, si nj\u00eb pik\u00eb t\u00eb fort\u00eb referimi, e konsideronte jo thjesht si nj\u00eb hero komb\u00ebtar. Gjurm\u00ebt dhe prania e tij n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe edhe sot mbetet kostante. Xhovani Papini thot\u00eb se tek D\u2019Anuncio g\u00ebrshetohet nj\u00eb p\u00ebrzjerrje karakteri grek\u00ebsie dekadente dhe orientalizmi : Aleksandrie ose Bizanti. Nj\u00eb bot\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn akti poetik \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjurm\u00ebzim sublime kuptimi, s\u00eb cil\u00ebs i q\u00ebndron t\u00ebr\u00ebsisht emblematik. Ernest Koliqi tregoi se D\u2019Anuncios kishte patur ndikim t\u00eb duksh\u00ebm n\u00eb kultur\u00ebn letrare shqipe. <\/p>\n
Koliqi thot\u00eb m\u00eb tej: D\u2019Anuncio si shpirt eklektik dhe si konceptim pagan i ve\u00e7ant\u00eb i jet\u00ebs mund t\u00eb konsiderohet m\u00eb i af\u00ebrti me mentalitetin dhe shijen shqiptare. Nga ana tjet\u00ebr kultura orientale e ka joshur mjesht\u00ebrin. Ajo pjes\u00eb sot e konsideruar m\u00eb t\u00eb paq\u00ebndrueshme t\u00eb krijimtaris\u00eb letrare danunciane, ku shfaqen personazhe t\u00eb dhunshme dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb fin\u00eb, ku p\u00ebrshkuhen mjedise t\u00eb rrethuar me pompositet oriental, i p\u00ebrgjigjej shijes bizantine i derdhur thell\u00eb tek shqiptar\u00ebt, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb qytet, prej shekujsh me p\u00ebrkat\u00ebsi aktive para perandoris\u00eb bizantine dhe m\u00eb pas ndaj asaj otomane, e cila ruajti, duke i ndikuar me shpirt islamik format dhe zakonet e qytet\u00ebrimit bizantin. <\/p>\n
D\u2019Anuncioja nuk \u00ebsht\u00eb i vetmi poet Italian q\u00eb v\u00ebrtet ka patur lidhje me Shqip\u00ebrin\u00eb dhe shqiptar\u00ebt. \u00cbsht\u00eb detyra e \u00e7do italianisti q\u00eb t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah nd\u00ebrveprimet kulturore n\u00eb \u00e7do epok\u00eb dhe m\u00eb pas t\u2019ia n\u00ebnshtrojm\u00eb kritik\u00ebs s\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb p\u00ebr meritat dhe t\u00eb metat, duke p\u00ebrjashtuar kategorikisht ndikimin e politik\u00ebs, e cila kreu nj\u00eb akt t\u00eb paprecedent konfondues\u00eb n\u00eb vitin jubilar t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb son\u00eb komb\u00ebtare, duke dhunuar pavar\u00ebsin\u00eb e shkencave dhe duke dashur ta trajtoj\u00eb vet\u00ebm n\u00eb nj\u00ebrin kah historin\u00eb ton\u00eb. Historia jon\u00eb letrare ka d\u00ebshmi t\u00eb tjera t\u00eb bashk\u00ebpunimit midis dy popujve dhe mjafton t\u00eb p\u00ebrmendim gjysm\u00ebn ton\u00eb shpirt\u00ebrore q\u00eb prej shum\u00eb shekujve ndodhet n\u00eb Itali, arb\u00ebresh\u00ebt. <\/p>\n
Kjo e D\u2019Anuncios padyshim \u00ebsht\u00eb nj\u00eb d\u00ebshmi interesante q\u00eb evidenton nj\u00eb raport t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm dhe vendos nj\u00eb dialog, gjat\u00eb rrug\u00ebtimit, midis poetit t\u00eb Shiut n\u00eb pyll dhe asaj let\u00ebrsie, bukuria dhe misteri i s\u00eb cil\u00ebs ka dep\u00ebrtime t\u00eb thella t\u00eb nj\u00eb Orienti me t\u00eb cil\u00ebn D\u2019Anuncio nuk pushoi kurr\u00eb s\u00eb u ballafaquari.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Arjan Th. Kall\u00e7o dhe Pierfranco Bruni Gabriele d\u2019Anuncio dhe kultura shqiptare : kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb tem\u00eb e bukur p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah pik\u00ebrisht lidhjet e lashta dhe shk\u00ebmbimet kulturore mes dy vendeve. Kultura duke q\u00ebn\u00eb send\u00ebrtimi m\u00eb i fuqish\u00ebm i nd\u00ebrveprimit mes popujve, nuk mund ta anashkaloj\u00eb kurr\u00eb at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb traditave […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,7],"tags":[],"class_list":{"0":"post-6536","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj","7":"category-letersi"},"yoast_head":"\n