![\"\"](\"http:\/\/www.fjala.info\/2012\/mark_marku.jpg\" "\\"Mark")
Mark Marku<\/b><\/p>\n Mark Marku<\/b><\/p>\n
Shp\u00ebrthimi mediatik i viteve \u201990 ka nxjerr\u00eb n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e standardeve etike dhe profesionale t\u00eb mediave. Natyrisht n\u00eb periudh\u00ebn download (8)komuniste termat etik\u00eb, kod etike apo deontologji ishin krejt\u00ebsisht t\u00eb panjohura. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb e kuptueshme. \u201cDeontologjia mund t\u00eb ekzistoj\u00eb vet\u00ebm n\u00eb demokraci. Kush nuk beson n\u00eb kapacitetin e njer\u00ebzve p\u00ebr t\u00eb menduar n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur dhe p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar jet\u00ebn po n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pavarur, e p\u00ebrjashton menj\u00ebher\u00eb autokontrollin. P\u00ebr deontologjin\u00eb mendohet vet\u00ebm aty ku ka liri shprehje\u201d, \u2013 shkruan Claude-Jean Bertrand. N\u00eb sistemin komunist grupi i parimeve profesionale z\u00ebvend\u00ebsohet me parimet komuniste dhe jan\u00eb k\u00ebto parime q\u00eb udh\u00ebheqin veprimtarin\u00eb e mediave dhe t\u00eb gazetar\u00ebve.<\/p>\n
Por, po t\u00eb l\u00ebm\u00eb m\u00ebnjan\u00eb periudh\u00ebn e komunizmit, mediat shqiptare kan\u00eb nj\u00eb tradit\u00eb t\u00eb hershme n\u00eb fush\u00ebn e deontologjis\u00eb. Gjurm\u00eb t\u00eb parimeve t\u00eb hershme etike i gjejm\u00eb q\u00eb te gazeta \u2018Albania\u2019 e botuar n\u00eb vitin 1897 n\u00eb Bruksel nga Faik Konica. N\u00eb numrin e par\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj gazete, Konica shpall edhe parimet e botimit t\u00eb shkrimeve polemike, sipas t\u00eb cilave secili kishte t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb botonte mendimet e veta \u201cpor pa c\u00ebnuar lirin\u00eb e tjetrit\u201d(Gazeta \u2018Albania\u2019. Nr. 1. F. 1. 1897.) <\/p>\n
Po kjo gazet\u00eb kishte vendosur si standard botimi t\u00eb drejt\u00ebn e p\u00ebrgjigjes nga ana e personit t\u00eb p\u00ebrmendur n\u00eb gazet\u00eb, ose t\u00eb personit t\u00eb sulmuar nga ndonj\u00eb shkrim i gazet\u00ebs. Nganj\u00ebher\u00eb, kryeredaktori i saj i vinte krah nj\u00ebri-tjetrit shkrimet e gazet\u00ebs. M\u00eb von\u00eb n\u00eb form\u00eb fragmentare parimet etike i ndeshim edhe n\u00eb gazetat dhe revistat e tjera t\u00eb shtypit shqiptar.<\/p>\n
P\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb nj\u00eb sistem parimesh i konceptuar si kod i mir\u00ebfillt\u00eb etike \u00ebsht\u00eb botuar n\u00eb revist\u00ebn \u2018Ylli i M\u00ebngjesit\u2019 n\u00eb vitin 1917. Ky kod etike i titulluar \u201cFuqia dhe detyrat e shtypit\u201d, q\u00eb mban autor\u00ebsin\u00eb e kryeredaktorit t\u00eb revist\u00ebs, Kristo Dako, p\u00ebrmban 23 nene ku p\u00ebrcaktohen natyra e shtypit, t\u00eb drejtat dhe detyrimet e gazetarit n\u00eb ushtrimin e profesionit t\u00eb tij. <\/p>\n
Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe parimeve jan\u00eb parime t\u00eb karakterit moral si p.sh.: \u201cGazetari duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb guxim t\u00eb till\u00eb moral, i cili t\u00eb mos dob\u00ebsohet p\u00ebrpara asnj\u00eb njeriu, asnj\u00eb partie\u201d(Kristo Dako, \u201cFuqia dhe detyrat e shtypit\u201d, \u2018Ylli i M\u00ebngjesit\u2019. 30.01. 1917) ose \u201cT\u00eb luftoj\u00eb lig\u00ebsin\u00eb me zell, me fuqi, me q\u00ebndrim\u201d. Por n\u00eb k\u00ebt\u00eb grup parimesh t\u00eb renditura nga autori ka edhe disa parime etike universale, q\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb edhe parime baz\u00eb t\u00eb etik\u00ebs s\u00eb gazetaris\u00eb moderne, si p.sh.: \u201cGazetari lipset t\u00eb jet\u00eb i paansh\u00ebm, n\u00eb t\u00eb botuarit e lajmeve dhe t\u00eb kritik\u00ebs s\u00eb tij\u2026\u201d Botimi i k\u00ebtij sistemi parimesh tregon se gazetaria shqiptare kishte arritur nj\u00eb shkall\u00eb t\u00eb lart\u00eb vet\u00ebdij\u00ebsimi n\u00eb ushtrimin e k\u00ebtij profesioni q\u00eb n\u00eb fillimet e shekullit t\u00eb kaluar. <\/p>\n
Kjo shpjegohet me faktin se gazetar\u00ebt dhe drejtuesit e mediave ishin avangarda e zhvillimit t\u00eb vendit, pjesa m\u00eb e emancipuar e intelektual\u00ebve shqiptar\u00eb. Niveli i lart\u00eb kulturor dhe intelektual i gazetar\u00ebve dhe drejtuesve t\u00eb shtypit shqiptar kuptohet edhe nga fakti se shkrimtar\u00ebt dhe studiuesit m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj t\u00eb kultur\u00ebs shqiptare, si Naim Frash\u00ebri, Jeronim de Rada, Gjergj Fishta, Faik Konica, Fan Noli, Branko Merxhani etj., kan\u00eb drejtuar edhe revistat m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb shtypit shqiptar si \u2018Drita\u2019, \u2018Flamuri i Arbrit\u2019, \u2018Albania\u2019, \u2018Hylli i Drit\u00ebs\u2019, \u2018Dielli\u2019, \u2018P\u00ebrpjekja Shqiptare\u2019 etj.<\/p>\n
R\u00ebnia e sistemit komunist u shoq\u00ebrua me nj\u00eb shkall\u00eb relativisht t\u00eb lart\u00eb lirie, por, k\u00ebsaj lirie shtypi shqiptar nuk iu p\u00ebrgjigj me t\u00eb nj\u00ebjtin nivel etik. Etika buron pik\u00ebrisht nga nevoja e miradministrimit t\u00eb liris\u00eb. Gazetar\u00ebt dhe profesionist\u00ebt e shtypit duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb vet\u00ebdijsh\u00ebm se liria q\u00eb ata g\u00ebzojn\u00eb, n\u00ebse nuk miradministrohet, mund t\u00eb prodhoj\u00eb pasoja q\u00eb ndikojn\u00eb shum\u00eb mbi individin dhe shoq\u00ebrin\u00eb. Pik\u00ebrisht vet\u00ebdija p\u00ebr parandalimin e efekteve negative t\u00eb ushtrimit t\u00eb profesionit i b\u00ebn institucionet e shtypit dhe organizatat e gazetar\u00ebve q\u00eb t\u00eb prodhojn\u00eb kode vet\u00ebrregulluese.<\/p>\n
Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb nuk ndodhi me shtypin pluralist t\u00eb vitet \u201890. Pjesa m\u00eb e madhe e shtypit t\u00eb k\u00ebsaj periudhe karakterizohet nga agresiviteti verbal, nga polemikat e personalizuara, nga mungesa e theksuar e profesionalizmit dhe nga zelli militant. Edhe sot e k\u00ebsaj dite n\u00eb shtypin shqiptar ekzistojn\u00eb rudimente t\u00eb k\u00ebtij shtypi q\u00eb kontrastojn\u00eb me pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb shtypit e cila prej vitesh karakterizohet nga nj\u00eb p\u00ebrkujdesje gjithnj\u00eb e m\u00eb e madhe p\u00ebr normat dhe parimet etike. Shtypi etik fillon e b\u00ebhet mbizot\u00ebrues n\u00eb sistemin mediatik shqiptar aty nga fundi i viteve \u201890 dhe fillimi i viteve 2000.<\/p>\n
Edhe pse p\u00ebrmir\u00ebsimi i standardeve etike \u00ebsht\u00eb prirje mbizot\u00ebruese e shtypit t\u00eb shkruar shqiptar, prap\u00ebseprap\u00eb shtypi shqiptar \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg t\u00eb qenit nj\u00eb shtyp bashk\u00ebkohor p\u00ebr sa i p\u00ebrket respektimit t\u00eb standardeve etike. Ka disa shkaqe q\u00eb pengojn\u00eb arritjen e standardeve etike bashk\u00ebkohore t\u00eb shtypit shqiptar.<\/p>\n
Shkaku i par\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me m\u00ebnyr\u00ebn sesi konceptohet profesioni i gazetarit nga ata q\u00eb e ushtrojn\u00eb aktualisht profesionin e gazetarit n\u00eb mediat shqiptare. Shum\u00eb gazetar\u00eb e harrojn\u00eb p\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb shoq\u00ebrore t\u00eb ushtrimit t\u00eb profesionit. Disa prej tyre thjesht nuk e din\u00eb vler\u00ebn e standardeve etike, pasi nuk kan\u00eb formimin e duhur profesional. Dhe kur themi formim profesional kemi parasysh faktin se ky formim profesional merret si n\u00eb shkollat e gazetaris\u00eb ashtu edhe n\u00eb organet e shtypit, pasi nj\u00eb pjes\u00eb jo e vog\u00ebl e institucioneve mediatike sh\u00ebrbejn\u00eb si shkolla t\u00eb v\u00ebrteta profesionale.<\/p>\n
Shkaku i dyt\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me pronar\u00ebt dhe me struktur\u00ebn e gazetave shqiptare. Nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e pronar\u00ebve i p\u00ebrdorin gazetat dhe revistat q\u00eb kan\u00eb n\u00eb dispozicion si instrumente p\u00ebr mbrojtjen e interesave t\u00eb bizneseve t\u00eb tyre. P\u00ebr t\u00eb mbrojtur k\u00ebto interesa ata shpeshher\u00eb i detyrojn\u00eb gazetar\u00ebt q\u00eb t\u2019i shkelin standardet etike dhe profesionale. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, gazetat shqiptare punojn\u00eb me nj\u00eb staf profesional aq t\u00eb reduktuar sa q\u00eb nj\u00eb gazetari i duhet t\u00eb shkruaj\u00eb 3, 4, e nganj\u00ebher\u00eb edhe 5 ose 6 shkrime n\u00eb dit\u00eb. Natyrisht n\u00eb k\u00ebto kushte \u00ebsht\u00eb e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb pretendosh standarde pasi nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb \u00ebsht\u00eb e pamundur edhe teorikisht.<\/p>\n
Shkaku i tret\u00eb, mendoj se \u00ebsht\u00eb tradita. P\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare \u00ebsht\u00eb ende mbizot\u00ebruese m\u00ebnyra e t\u00eb menduarit komunist q\u00eb e kategorizon bot\u00ebn dhe shoq\u00ebrin\u00eb njer\u00ebzore n\u00eb bardh e zi, n\u00eb t\u00eb mir\u00eb dhe t\u00eb k\u00ebqij, n\u00eb miq dhe armiq. Po t\u2019i shtojm\u00eb k\u00ebsaj kulture edhe kultur\u00ebn tradicionale t\u00eb thashethemeve, at\u00ebher\u00eb kuptohet se nga buron nj\u00eb model shkrimi, i cili synon denigrimin dhe n\u00ebp\u00ebrk\u00ebmbjen e tjetrit.<\/p>\n
T\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsosh etik\u00ebn n\u00eb mediat shqiptare, duhet q\u00eb para s\u00eb gjithash t\u00eb eliminosh shkaqet e m\u00ebsip\u00ebrme. Vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb kodet e etik\u00ebs mund t\u00eb ken\u00eb efikasitetin e duhur. Vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb k\u00ebto kode mund t\u00eb zgjojn\u00eb interesin e profesionist\u00ebve t\u00eb shtypit. Vet\u00ebm at\u00ebher\u00eb shtypi shqiptar mund t\u00eb \u00e7lirohet nga paragjykimi se etika \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kufizim i panevojsh\u00ebm n\u00eb pun\u00ebn e gazetarit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mark Marku Shp\u00ebrthimi mediatik i viteve \u201990 ka nxjerr\u00eb n\u00eb plan t\u00eb par\u00eb \u00e7\u00ebshtjet e standardeve etike dhe profesionale t\u00eb mediave. Natyrisht n\u00eb periudh\u00ebn download (8)komuniste termat etik\u00eb, kod etike apo deontologji ishin krejt\u00ebsisht t\u00eb panjohura. Dhe kjo \u00ebsht\u00eb e kuptueshme. \u201cDeontologjia mund t\u00eb ekzistoj\u00eb vet\u00ebm n\u00eb demokraci. Kush nuk beson n\u00eb kapacitetin e njer\u00ebzve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"\n