![\"\"](\"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/arshi_pipa-150x141.jpg\" "\\"Arshi")
<\/p>\n<\/p>\n
Jorida Pasku<\/strong>, 15.11.2010<\/em><\/p>\n “Politika e Gjuh\u00ebs n\u00eb Shqipnin\u00eb Socialiste” e Arshi Pip\u00ebs vjen n\u00eb shqip n\u00eb momentin kur Qendra e Studimeve Alabanologjike p\u00ebrgatitet p\u00ebr konferenc\u00ebn mbi gjuh\u00ebn standarte<\/p>\n Arshi Pipa pas Kongresit: Geg\u00ebrishtja praktikisht e vdekur<\/em><\/strong><\/p>\n “Ky lib\u00ebr duhet t\u00eb ishte shkrue koh\u00eb m\u00e2 par\u00eb, kur debatohej dhe vendosej \u00e7\u00ebshtja e standartizimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Por n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, un\u00eb ndodhesha n\u00eb burg, sepse kisha fye regjimin Stalinist. Vjet m\u00e2 von\u00eb, n\u00eb m\u00ebrgim, puna ime studimore qe kushtzue prej detyrimesh profesionale si italianist q\u00eb isha. Dhe kur, n\u00eb vjet\u00ebt ’60, e ktheva v\u00ebmendjen kah kultura shqiptare, un\u00eb u dhash\u00eb m\u00e2 fort mbas let\u00ebrsis\u00eb sesa mbas gjuh\u00ebs. U bana i ndjesh\u00ebm p\u00ebr pun\u00ebt e gjuh\u00ebs n\u00eb Shqipni prej shkrimesh q\u00eb shp\u00ebrndanin m\u00ebrgimtar\u00eb kroat\u00eb lidh\u00eb me \u00e7\u00ebshtjen e gjuh\u00ebs kroate.”<\/p>\n Duket se botimi i nj\u00eb libri q\u00eb merrej me \u00e7\u00ebshtje t\u00eb shqipes, nisur nga nga vendimet e Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit (1972), i kish mbetur peng Arshi Pip\u00ebs (1920-1997), deri sa shkroi “Politika e gjuh\u00ebs n\u00eb Shqipnin\u00eb Socialiste” (Princi, 2010).<\/p>\n Libri \u00ebsht\u00eb botuar fillimisht n\u00eb gjuh\u00ebn angleze, nga Columbia University Press, Nju Jork m\u00eb 1989. U desh\u00ebn mbi 20 vjet t’i vinte n\u00eb dor\u00eb atyre p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt \u00ebsht\u00eb shkruar. Botuesi Myftar Gjana n\u00eb prezantimin e librit dje n\u00eb Panair, bashk\u00eb me Fehime Pip\u00ebn (motra), p\u00ebrkthyesin Primo Shllaku dhe gjuh\u00ebtaren Ledi Shamku-Shkreli.<\/p>\n Fehimja, q\u00eb ka qen\u00eb gjat\u00eb n\u00eb krah t\u00eb t\u00eb v\u00ebllait n\u00eb Amerik\u00eb, q\u00eb pas arratisjes nga Shqip\u00ebria m\u00eb 1957, me nj\u00eb z\u00eb t\u00eb vog\u00ebl e t\u00eb shtruar, tregoi se i v\u00ebllai, “tan\u00eb pun\u00ebn q\u00eb e ka ba, e ka ba p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn e k\u00ebtij vendi”. Ajo tregon q\u00eb Arshi Pipa nuk u ndal kurr\u00eb s\u00eb shkruari, as n\u00eb koh\u00ebn e burgut ku shkroi “Librin e Burgut”, e lirikat, e m\u00eb von\u00eb kur punonte p\u00ebr futjen e shqipes si folklor, si gjuh\u00eb dhe si let\u00ebrsi, n\u00eb shkoll\u00ebn amerikane. Tani vjen n\u00eb shqip edhe “Politika e Gjuh\u00ebs n\u00eb Shqipnin\u00eb Socialiste”, p\u00ebr t\u00eb cilin zonj\u00ebs Pipa i vjen mir\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb shqip\u00ebruar n\u00eb dy variante: n\u00eb geg\u00ebrisht dhe n\u00eb shqipe standarte. Kjo simbolik\u00eb i sjell n\u00eb mendje studiueses Ledi Shamku-Shkrelit, “th\u00ebnien e Galileit, e megjithat\u00eb ajo rrotullohet”.<\/p>\n “Ja ku jemi n\u00eb at\u00eb moment t\u00eb komunikimit shqip, t\u00eb cilin shqipja nuk e ka pasur ndonj\u00ebher\u00eb si\u00e7 e ka sot. Pavar\u00ebsisht nga standartet, e kufijt\u00eb e paqen\u00eb, komunikimi shqip nuk ka qen\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb n\u00eb dit\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb se sot. Tirana, Prishtina, Shkupi, Ulqini, t\u00eb gjitha trevat ku sot flitet shqip, jan\u00eb n\u00eb komunikim me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, pa kurrfar\u00eb pengese. Shqipja sot merr frym\u00eb jo vet\u00ebm me dy mushk\u00ebrit\u00eb e veta, por edhe me t\u00eb gjitha indet”, shprehet Shkreli, q\u00eb e ka pritur me koh\u00eb ardhjen e Arshi Pip\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebsin\u00eb shqipe.<\/p>\n Studiuesja, si edhe t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb sall\u00eb, mendon q\u00eb s\u00eb pari r\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebsaj vepre q\u00ebndron te botimi n\u00eb shqipe i saj, sepse “m\u00eb e mira n\u00eb t\u00eb tilla raste \u00ebsht\u00eb q\u00eb autori t\u00eb flas\u00eb vet\u00eb”. Shllaku tregon se n\u00eb koh\u00ebn kur shkruante vepr\u00ebn, Pipa e mendonte \u00e7\u00ebshtjen e geg\u00ebrishtes “tragjikisht t\u00eb mbyllur dhe i doli dramatikisht e hapur”. K\u00ebt\u00eb e thot\u00eb vet\u00eb studiuesi n\u00eb parath\u00ebnien e librit. “Sot p\u00ebr sot, geg\u00ebnishtja \u00e2sht praktikisht e vdekun. Shkatrrimi i saj erdhi mbas nji fushate sistematike terrori kund\u00ebr individ\u00ebsh e grupesh geg\u00eb antikomunist\u00eb: oficer\u00eb t\u00eb mbretit Zog (mbreti Zog vet\u00eb ishte geg\u00eb), bashkpuntor\u00eb t\u00eb sistemit fashist e nazist (shumica geg\u00eb), kleri (shumica katolik\u00eb, psuen goditjen ma t\u00eb rand\u00eb t\u00eb nji Partie ateiste”, intelektual\u00eb q\u00eb guxuen me i than\u00eb jo regjimit Stalinist dhe, madje, edhe njerz t\u00eb thjesht\u00eb e fshatar\u00eb q\u00eb disi ban\u00eb nji far\u00eb q\u00ebndrese. Shkurt, heqja nga qarkullimi i gegnishtes letrare e gjen spjegimin e vet te antigegizmi m\u00e2 i err\u00ebt i udh\u00ebheqjes toske staliniste”, pohon Pipa.<\/p>\n Te “Politika e Gjuh\u00ebs n\u00eb Shqipnin\u00eb Socialiste”, Arshi Pipa b\u00ebn nj\u00eb analiz\u00eb fonologjike, morfologjike mes dy dialekteve, b\u00ebn analiza p\u00ebr “Spastrimin e Gjuh\u00ebs s\u00eb Nj\u00ebhsuar Letrare ndaj leksikur geg\u00eb”, b\u00ebn krahasime me “revolucionet kulturore” q\u00eb kan\u00eb ndodhur n\u00eb vende t\u00eb tjera t\u00eb Lindjes etj. Ai e tregon k\u00ebshtu shembullin e Rusis\u00eb:<\/p>\n “Vet\u00ebm nji udh\u00ebheqje gjysm\u00eb e arsimueme, mund ta nd\u00ebrmerrte nji sezon\u00eb si kjo, tue lan\u00eb jasht\u00eb kritike edhe vet\u00eb Stalinin, i cili megjith\u00eb p\u00ebrziemjen e tij amatoreske n\u00eb nj\u00eb fush\u00eb krejt t\u00eb huej p\u00ebr t\u00ea, e pati men\u00e7unin\u00eb me than\u00eb se ndryshimet cil\u00ebsore n\u00eb gjuh\u00eb “lypin” shekuj dhe se nocioni i “revolucioneve t\u00eb befasishme” n\u00eb fush\u00eb t\u00eb gjuhsis\u00eb \u00e2sht “qesharak”. Sezon\u00eb \u00e2sht fjal\u00eb e pap\u00ebrshtatshme sepse shqipja standart, \u00e2sht nji koktejl doktrinash kund\u00ebrthan\u00ebse, njena prej t\u00eb cilave, \u00e2sht doktrina e re e Marr-it, i cili shpiku iden\u00eb e revolucionit gjuhsor. Marr-i sundoi mbi gjuhsin\u00eb sovjetike ashtu sikurse Stalini sundoi shtetin sovjetik. Tingllon mjaft ironike q\u00eb ishte Stalini, ai q\u00eb e shpartalloi Marr-in dhe pik\u00ebrisht p\u00ebr at\u00eb vep\u00ebr, prej t\u00eb cil\u00ebs gjuhtar\u00ebt shqiptar\u00eb thith\u00ebn argumentat p\u00ebr sajimin e ShNjL (Shqipja e Nj\u00ebhsuar Letrare)”.<\/p>\n Intervist\u00eb me gjuh\u00ebtaren Ledi Shamku-Shkreli<\/strong>:<\/p>\n Ku q\u00ebndron r\u00ebnd\u00ebsia e botimit shqip t\u00eb k\u00ebsaj vepre?<\/em>Q\u00ebndron n\u00eb faktin q\u00eb kjo vep\u00ebr vjen mes nesh. Deri n\u00eb vitin ’90, publikisht ka qen\u00eb nj\u00eb grupim njer\u00ebzish q\u00eb anatemonin Arshi Pip\u00ebn me fjal\u00ebt e Arshiut, por t\u00eb shk\u00ebputura dhe interpretuara sipas oreksit t\u00eb secilit. Pas ’90-\u00ebs, me r\u00ebnien e mureve u ballafaquan dy grupe njer\u00ebzish, disa q\u00eb vijonin ta shanin, dhe disa q\u00eb e mbronin. M\u00eb e mira n\u00eb t\u00eb tilla raste \u00ebsht\u00eb q\u00eb autori t\u00eb flas vet\u00eb. K\u00ebshtu q\u00eb r\u00ebnd\u00ebsia e saj n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb \u00ebsht\u00eb q\u00eb vjen n\u00eb shqip. Pra secili nga ne ka mund\u00ebsin\u00eb t\u00eb gjykoj\u00eb mbasi t\u00eb ket\u00eb lexuar Arshiun.<\/p>\n Nuk \u00ebsht\u00eb problemi q\u00eb kjo vep\u00ebr nuk ka qen\u00eb e p\u00ebrkthyer, jo ajo mir\u00ebfilli nuk ka qen\u00eb! Ka munguar si vep\u00ebr krejt\u00ebsisht. P\u00ebrve\u00e7se n\u00eb anglisht, ajo ishte e internuar n\u00eb nj\u00eb skaj t\u00eb dijes. Nd\u00ebrsa tani, pos\u00eb se kthehet n\u00eb gjuh\u00ebn amtare, ajo vjen edhe n\u00eb logun ku diskutohet p\u00ebr shqipen.<\/p>\n Mendoni se do t\u00eb rikthej\u00eb s\u00ebrish diskutime mes gjuh\u00ebtar\u00ebve? N\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e demokracis\u00eb s\u00eb gjuh\u00ebs Arshi Pipa nuk ka qen\u00eb i vet\u00ebm. Krahas tij, Koliqit, Camajt etj, kan\u00eb qen\u00eb edhe mjaft autor\u00eb t\u00eb huaj (po ve\u00e7oj syresh amerikanen Janet Byron) t\u00eb cil\u00ebt, n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces norm\u00ebzues, q\u00eb do t\u00eb krijonte nj\u00eb standart tjet\u00ebr nga ai i Komisis\u00eb Letrare, analizuan vullnetin ideologjik, q\u00eb shp\u00ebrfilli pa kriter argumentin shkencor.<\/p>\n Nj\u00eb mit i g\u00ebnjesht\u00ebrt, i nd\u00ebrtuar nga komunizmi, dhe i p\u00ebrkrahur fatkeq\u00ebsisht nga lagjja e re e gjuh\u00ebtar\u00ebve shqiptar\u00eb, qe q\u00eb \u00e7lirimi i vendit e gjeti shqipen pa standart zyrtar. Kur nj\u00eb gjuh\u00eb standartizohet, natyrisht jan\u00eb pranuar n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi kriteret e Garwinit, nd\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt, vet\u00ebm nj\u00ebri \u00ebsht\u00eb politik. Por nuk mundet dot q\u00eb nj\u00ebri nd\u00ebr kriteret ai politiku, t\u00eb diktoj\u00eb edhe mbi kriteret e tjera, t\u00eb cilat kan\u00eb natyr\u00eb gjuh\u00ebsore, historike, gjeografike etj. Kjo sjell pashmang\u00ebsisht anomali gjuh\u00ebsore. Anomali prej t\u00eb cilave sot t\u00eb gjith\u00eb qahen, ndon\u00ebse nga pozicione t\u00eb ndryshme. Gjithsesi ajo q\u00eb mbetet \u00ebsht\u00eb se gjuha shqipe paraqet probleme q\u00eb duhen zgjidhur.<\/p>\n Me \u00e7far\u00eb argumentesh i mbron Pipa k\u00ebto ide n\u00eb vepr\u00ebn e tij? K\u00ebshtu u krijua nj\u00eb standart tjet\u00ebr nga ai kod zyrtar q\u00eb ishte n\u00eb fuqi deri n\u00eb 1944-\u00ebn. Them kod zyrtar, pasi njer\u00ebz q\u00eb kontribuan n\u00eb form\u00ebsimin dhe l\u00ebmimin e vijuar t\u00eb e tij sikund\u00ebr Xhuvani, Kamsi, Cabej etj, nuk guxuan, p\u00ebr shkak t\u00eb objektivitetit shkencor, ta shpallnin at\u00eb edhe si Norm\u00eb Letrare Komb\u00ebtare.<\/p>\n E megjithat\u00eb, edhe pse u rishpik standarti zyrtar, gjithsesi nuk kish asnj\u00eb arsye shkencore q\u00eb Norma Letrare t’i n\u00ebnshtrohej me pahir k\u00ebtij kodi. Ajo nuk u desh barazuar me t\u00eb, pasi ky i fundit nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb gjuh\u00eb, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb varietet, i cili mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb p\u00ebr t\u00eb hartuar q\u00eb nga manualet e p\u00ebrdorimit t\u00eb lavatri\u00e7es e deri te ligjet e larta t\u00eb shtetit, por nuk ka pun\u00eb me krijes\u00ebn e shpirtit, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb let\u00ebrsia.<\/p>\n Nj\u00eb argumentim t\u00eb till\u00eb do ta gjeni te vepra e Arshiut; do t\u00eb gjeni t\u00eb ndara past\u00ebr k\u00ebto madh\u00ebsi t\u00eb komunikimit, e po ashtu do gjeni t\u00eb zbardhura m\u00ebkatet e kryera n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe si dhe manipulimet e nj\u00eb politike t\u00eb mbrapsht\u00eb gjuh\u00ebsore, e cila, duke shp\u00ebrfillur shkenc\u00ebn, p\u00ebrzgjodhi si gjuh\u00eb letrare vet\u00ebm nj\u00eb gjysm\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, madje m\u00eb pak se gjysm\u00ebn. E nuk u mjaftua por duke shkel\u00eb s\u00ebrish mbi shkenc\u00ebn, e barazoi k\u00ebt\u00eb varietet, me nj\u00eb trash\u00ebgimi shum\u00eb t\u00eb madhe e shum\u00eb m\u00eb t\u00eb mo\u00e7me si\u00e7 \u00ebsht\u00eb gjuha e p\u00ebrbashk\u00ebt shqipe, e cila kish funksionuar gjithnj\u00eb si nj\u00eb gjuh\u00eb let\u00ebrsie.<\/p>\n Kjo ngut\u00ec antishkencore shkonte n\u00eb kah t\u00eb kund\u00ebrt me at\u00eb evolucion t\u00eb gjat\u00eb q\u00eb sugjeron dija mbi gjuh\u00ebn, apo p\u00ebr ta th\u00ebn\u00eb me fjal\u00ebt e Koliqit shqipja e nj\u00ebsuar “duhej t’ishte nji p\u00ebrftes\u00eb e vetvetishme e lavrimit t\u00eb vijuem t\u00eb \u00e7do kandi”.<\/p>\n Nuk ka ngut n\u00eb pun\u00ebt e gjuh\u00ebs. Kur nguti merr fuqi diktuese, si\u00e7 i ndodhi pun\u00ebve t\u00eb shqipes, \u00ebsht\u00eb thjesht e vet\u00ebm p\u00ebr shtysa ideologjike, dhe k\u00ebto shtysa Arshi Pipa i merr n\u00eb analiz\u00eb, kthjell\u00ebt dhe tro\u00e7. Ndaj tij do t\u00eb vijoj\u00eb me pas\u00eb q\u00ebndrime kundra e q\u00ebndrime pro s\u00ebrish, por s\u00eb paku tash e mbrama Arshiu do t\u00eb flas\u00eb vet\u00eb, pa dragoman\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jorida Pasku, 15.11.2010 “Politika e Gjuh\u00ebs n\u00eb Shqipnin\u00eb Socialiste” e Arshi Pip\u00ebs vjen n\u00eb shqip n\u00eb momentin kur Qendra e Studimeve Alabanologjike p\u00ebrgatitet p\u00ebr konferenc\u00ebn mbi gjuh\u00ebn standarte Arshi Pipa pas Kongresit: Geg\u00ebrishtja praktikisht e vdekur “Ky lib\u00ebr duhet t\u00eb ishte shkrue koh\u00eb m\u00e2 par\u00eb, kur debatohej dhe vendosej \u00e7\u00ebshtja e standartizimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4793","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\nI nj\u00eb mendje \u00ebsht\u00eb edhe poeti Primo Shllaku: “Le t\u00eb njihet kjo vep\u00ebr e ndaluar, e bllokuar, si pjesa m\u00eb radikale, m\u00eb diabolike e Arshi Pip\u00ebs”.<\/p>\n
\nK\u00ebto diskutime kan\u00eb koh\u00eb q\u00eb b\u00ebhen e kurr\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb nuk kan\u00eb qen\u00eb m\u00eb t\u00eb gjalla se sot. Madje nga sa duket do t\u00eb intensifikohen. Pa k\u00ebto diskutime as Pipa “i ndaluar” nuk do ish p\u00ebrkthyer. M\u00eb gjat\u00eb se kudo tjet\u00ebr komunizmi k\u00ebtu tek ne ka mbijetuar n\u00eb gjuh\u00ebsi, dhe kjo \u00ebsht\u00eb e kuptueshme. Sot q\u00ebndrimi ndaj gjuh\u00ebs shqipe n\u00ebnkupton n\u00eb thelb q\u00ebndrim ndaj demokracis\u00eb.<\/p>\n
\nN\u00eb fillim kjo nuk u tha, m\u00eb pas u p\u00ebshp\u00ebrit n\u00ebn z\u00eb, dhe me shuarjen e gjuh\u00ebtar\u00ebve t\u00eb m\u00ebdhenj zuri vend si tez\u00eb a priori. Duket absurditet, por ky mit i rrejsh\u00ebm gjallon ende sot.<\/p>\n
\n<\/em>N\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr merren n\u00eb analiz\u00eb t\u00eb gjitha argumentet jasht\u00eb-gjuh\u00ebsore, ose th\u00ebn\u00eb shqip, argumentet ideologjike t\u00eb cilat kishin n\u00eb baz\u00eb at\u00eb vullnet t\u00eb mbrapsht\u00eb politik, q\u00eb u drejtua me shum\u00eb forc\u00eb kund\u00ebr Veriut shqiptar, dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kund\u00ebr elit\u00ebs shkodrane, laike dhe klerike. \u00c7ka \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhur keq, dhe q\u00eb Pipa ka guximin ta thot\u00eb, \u00ebsht\u00eb se Partia Komuniste e Shqip\u00ebris\u00eb deri n\u00eb 1948-\u00ebn i b\u00ebnte fresk politik\u00ebs antishqiptare t\u00eb Jugosllavis\u00eb, segmente t\u00eb caktuara t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs, q\u00eb ushqeheshin nga ideologji t\u00eb vjetra serbomadhe, i kishin par\u00eb elitat tona veriake si penges\u00ebn kryesore t\u00eb dep\u00ebrtimit sllav n\u00eb zonat e Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb ata i synonin prej koh\u00ebsh. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb shum\u00eb e hidhur q\u00eb pati pesh\u00eb t\u00eb madhe qysh n\u00eb krye t\u00eb her\u00ebs edhe n\u00eb politikat gjuh\u00ebsore.<\/p>\n