{"id":4594,"date":"2010-11-02T06:01:36","date_gmt":"2010-11-02T05:01:36","guid":{"rendered":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/?p=4594"},"modified":"2010-11-02T06:01:36","modified_gmt":"2010-11-02T05:01:36","slug":"tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/","title":{"rendered":"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-4595\" title=\"Shefqet Dibrani\" src=\"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg\" alt=\"\" width=\"150\" height=\"181\" \/><\/p>\n<p><strong><em>Marr\u00eb me shkurtime nga libri: \u201cVIRTYTE E VISARE\u201d, q\u00eb pritet t\u00eb dali s\u00eb shpejti nga shtypi<\/em><\/strong>.<\/p>\n<p>Shkruan: <strong>Shefqet DIBRANI<\/strong><\/p>\n<p>Pothuajse e gjith\u00eb tradita e shkoll\u00ebs shqipe lidhet me m\u00ebrgimin. Figurat m\u00eb t\u00eb shquara shqiptare n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme t\u00eb shkenc\u00ebs, artit dhe pedagogjis\u00eb, q\u00eb p\u00ebr kushtet e pushtimit t\u00eb vendlindjes nga turqit apo pushtimet e m\u00ebhershme dhe deri tek k\u00ebto n\u00eb dit\u00ebt e sotme, u detyruan ta zhvillojn\u00eb veprimtarin\u00eb e tyre krijuese dhe pedagogjike jasht\u00eb kufijve etnik\u00eb t\u00eb atdheut dhe me kontributin q\u00eb dhan\u00eb, e p\u00ebrfaq\u00ebsuan m\u00ebmdheun n\u00eb l\u00ebvizjen e madhe t\u00eb Rilindjes Evropiane t\u00eb shek. XV-XVI. Nga k\u00ebta m\u00eb t\u00eb njohurit jan\u00eb histograf\u00ebt shqiptar\u00eb <strong>Marin Barleci<\/strong> dhe <strong>Marin Be\u00e7ikemi<\/strong> n\u00eb veprat e t\u00eb cil\u00ebve jepen t\u00eb dh\u00ebna mbi edukat\u00ebn e asaj kohe n\u00eb Shqip\u00ebri, sistemin e saj, sidomos p\u00ebr sa i p\u00ebrket edukimit patriotik, ushtarak, fizik e moral.<\/p>\n<p>Pastaj na jan\u00eb t\u00eb njohur shkenc\u00ebtar\u00ebt dhe pedagog\u00ebt e shquar <strong>Gjon Gazulli<\/strong> dhe <strong>Nikoll\u00eb L.Tomeu<\/strong>. Gjon Gazulli rrjedh nga familja me tradita patriotike e Gazujve t\u00eb Mir\u00ebdit\u00ebs. Prej k\u00ebsaj familje dol\u00ebn dhe figura t\u00eb tjera t\u00eb shquara si <strong>Pal<\/strong> dhe <strong>Andrea Gazulli<\/strong>, t\u00eb cil\u00ebt, p\u00ebrve\u00e7 funksioneve t\u00eb tjera sh\u00ebrbyen si p\u00ebrfaq\u00ebsues i Sk\u00ebnderbeut n\u00eb Raguz\u00eb, kurse Pal Gazulli qe dhe m\u00ebsues e rektor i shkollave t\u00eb Raguz\u00ebs. Gjon Gazulli studimet e larta i b\u00ebri n\u00eb Padov\u00eb (Itali), n\u00eb deg\u00ebn e filozofis\u00eb.<\/p>\n<p>Nikoll\u00eb Leonik Tomeu me origjin\u00eb nga Durr\u00ebsi lindi n\u00eb Venedik, n\u00eb nj\u00eb familje arb\u00ebreshe, q\u00eb kishte m\u00ebrguar n\u00eb Itali p\u00ebr t&#8217;u shp\u00ebtuar ndjekjeve t\u00eb pushtuesve osman\u00eb. Studimet i b\u00ebri n\u00eb Firenc\u00eb, ku pati pedagog Demetrio Kalkondilin, dhe u dallua p\u00ebr zgjuarsi. P\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb q\u00eb zot\u00ebronte, ai\u00a0u em\u00ebrua profesor e m\u00eb von\u00eb drejtues i katedr\u00ebs s\u00eb filozofis\u00eb n\u00eb Universitetin e Padov\u00ebs. Popullariteti q\u00eb kishte fituar si pedagog, t\u00ebrhoqi student\u00eb nga disa vende t\u00eb Evrop\u00ebs, nd\u00ebrmjet t\u00eb cil\u00ebve edhe Nikolla Kopernikun (1473-1543). Bashkoh\u00ebsit e tij, n\u00eb mes t\u00eb cil\u00ebve dhe Erazmi i Roterdamit (1469-1536) e vler\u00ebsuan shum\u00eb kontributin e tij n\u00eb fush\u00ebn e kultur\u00ebs dhe t\u00eb shkenc\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb kushtet e pushtimit osman, ishte i pamundur zhvillimi i veprimtaris\u00eb shkencore-kulturore n\u00eb tokat e Arb\u00ebrit. N.L.Tomeu, ashtu si dhe shum\u00eb humanist\u00eb t\u00eb tjer\u00eb shqiptar\u00eb t\u00eb m\u00ebrguar si <strong>Gjon Gazulli<\/strong>, <strong>Mikel Maruli<\/strong>, <strong>Andrea Aleksi<\/strong> etj. e zhvilluan at\u00eb n\u00eb kuadrin e L\u00ebvizj\u00ebs s\u00eb Rilindjes evropiane, jasht\u00eb atdheut, duke dh\u00ebn\u00eb k\u00ebshtu kontribut n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme t\u00eb k\u00ebsaj l\u00ebvizjeje. Mikel Maruli (1453-1500), pas pushtimit t\u00eb perandoris\u00eb bizantine nga turqit u shperngul nga Kostandinopoja, vendlindja e tij, dhe u vendos n\u00eb Itali, ku i ndoqi studimet n\u00eb Venedik dhe Padov\u00eb. N\u00eb Padov\u00eb kreu studimet e larta p\u00ebr filozofi. P\u00ebr veprimtarin e tij, u pranua an\u00ebtar\u00eb i Akademis\u00eb s\u00eb Napolit.<\/p>\n<p>K\u00ebsaj plejade i p\u00ebrkasin edhe shum\u00eb figura t\u00eb tjera q\u00eb dhan\u00eb ndihmesat e tyre n\u00eb fush\u00ebn e historis\u00eb s\u00eb arsimit dhe t\u00eb m\u00ebsimdh\u00ebnies si Gj. Kadumi, Gj. Muzaka, M. Artioti etj. Nj\u00eb nga institucionet arsimore m\u00eb t\u00eb vjetra shqiptare jasht\u00eb vendit, e njohur nga bashk\u00ebkoh\u00ebsit me emrin \u201dScuola degli albanesi\u201d, (Shkolla e shqiptar\u00ebve), e themeluar n\u00eb Venedik (Venezia-Itali), nga t\u00eb m\u00ebrguarit shqiptar\u00eb t\u00eb atysh\u00ebm rreth viteve 1500-1504. Kjo shkoll\u00eb ishte kryesisht shkoll\u00eb zejesh, por aty jepeshin dhe njohuri t\u00eb ndryshme. Pran\u00eb shkoll\u00ebs funksiononte internati.<\/p>\n<p>Shkolla frekuentohej nga f\u00ebmij\u00ebt e familjeve shqiptare t\u00eb m\u00ebrguara dhe t\u00eb vendosura n\u00eb Venedik dhe n\u00eb Istria. Si tekste m\u00ebsimi jan\u00eb p\u00ebrdorur edhe veprat e dy humanist\u00ebve shqiptar\u00eb Marin Be\u00e7ikemi dhe Marin Barleti. I pari ka qen\u00eb dhe m\u00ebsues n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb. Nd\u00ebrsa shkolla e shqiptar\u00ebve, me vlera historike n\u00eb fush\u00ebn e artit, u nd\u00ebrtua me kontributet e bashk\u00ebv\u00ebllaz\u00ebris\u00eb t\u00eb t\u00eb m\u00ebrguarve shqiptar\u00eb t\u00eb Venedikut, e cila ishte mjaft e organizuar n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. P\u00ebrve\u00e7 humanist\u00ebve q\u00eb p\u00ebrmend\u00ebm m\u00eb lart, n\u00eb k\u00ebt\u00eb bashk\u00ebv\u00ebllaz\u00ebri b\u00ebnin pjes\u00eb edhe humanist\u00eb t\u00eb tjer\u00eb si <strong>Viktor Karpa\u00e7i<\/strong> (1455-1525), <strong>Mark Bazaiti<\/strong> (1460-1530) dhe <strong>Nikoll\u00eb Leonik Tomeu<\/strong> (1456-1531).<\/p>\n<p>Viktor Karpa\u00e7i punoi si arkitekt dhe skulptor i nd\u00ebrtes\u00ebs t\u00eb Shkoll\u00ebs s\u00eb Shqiptar\u00ebve. Ai stolisi fasadat e saj me basorilieve q\u00eb paraqesin aspekte t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar p\u00ebr liri, gjurm\u00ebt e t\u00eb cilave kan\u00eb egzistuar deri von\u00eb e q\u00eb mund t\u00eb jen\u00eb ende edhe sot e k\u00ebsaj dite. Shkolla e shqiptar\u00ebve e cila u ngrit p\u00ebr nevojat t\u00eb m\u00ebrgimtar\u00ebve tan\u00eb n\u00eb Republik\u00ebn e Venedikut, gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb vet prej vitit 1442 deri n\u00eb fund t\u00eb shekullit XVIII, jo vet\u00ebm q\u00eb luajti nj\u00eb rol t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb ngitjen e kuadrove nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, por ajo \u00ebsht\u00eb shquar edhe nga vlerat artistike q\u00eb zot\u00ebronte godina e saj.<\/p>\n<p>Merita t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt ka pasur Viktor Karpa\u00e7i, nj\u00eb piktor shqiptar nga rrethi i Kor\u00e7\u00ebs, i cili pa dyshim qe nj\u00ebri nd\u00ebr artist\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb Rilindjes Evropiane. N\u00ebn mbik\u00ebqyrjen e tij \u00ebsht\u00eb ngritur shkolla dhe jan\u00eb dekoruar ballina dhe pjesa e mbrendshme e shkoll\u00ebs s\u00eb shqiptar\u00ebve gjat\u00eb kap\u00ebrcyellit t\u00eb shekullit XV dhe fillimit t\u00eb shekullit XVI. Vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb opusin shum\u00eb t\u00eb pasur t\u00eb tij z\u00ebn\u00eb pikturat q\u00eb i b\u00ebri p\u00ebr shkoll\u00ebn e bashk\u00ebv\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tij t\u00eb cilat ruhen n\u00eb muzet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb bot\u00ebs.<\/p>\n<p>Si shkoll\u00eb e shek. XVI, \u201dScuola dela albanezi\u201d, p\u00ebrve\u00e7 r\u00ebnd\u00ebsis\u00eb historike dhe artistike, ka dhe r\u00ebnd\u00ebsi pedagogjike. Mbajtja m\u00eb k\u00ebmb\u00eb e saj p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb, d\u00ebshmon se shqiptar\u00ebt e m\u00ebrguar duke p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nj\u00eb t\u00ebrsi dhe duke qen\u00eb t\u00eb organizuar, jo vet\u00ebm q\u00eb ndienin nevoj\u00ebn e hapjes s\u00eb nj\u00eb institucioni p\u00ebr edukimin e f\u00ebmij\u00ebve t\u00eb tyre, por edhe se trash\u00ebgonin nj\u00ebfar\u00eb tradite, se kishin forca ekonomike, organizative dhe kulturore p\u00ebr ta mbajtur at\u00eb. Ajo, gjithashtu, ka vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb nivelit t\u00eb zhvillimit t\u00eb arsimit profesional t\u00eb asaj kohe.<\/p>\n<p>M\u00eb 20 prill 1711, t\u00eb shtytur dhe ndihmuar nga <strong>Papa shqiptar Klementi XI<\/strong>, hapet n\u00eb Rom\u00eb n\u00eb kuvend te S. Pietroj Montorio nj\u00eb kateder p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe e cila p\u00ebrgatiste misionaret katolik qofshin k\u00ebta edhe t\u00eb huaj p\u00ebr t\u00eb kontribuar vendit ton\u00eb. K\u00ebt\u00eb iniciativ e kan\u00eb marr\u00eb m\u00ebsues e freter shqiptar t\u00eb p\u00ebrkrahur nga Papa shqiptar Klimenti XI, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb p\u00ebrpiluar gramatikat e para, fjalor\u00eb e p\u00ebrkthime dhe librat e duhur.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu, poeti, pedagogu dhe autori i nj\u00eb varg tekstesh shkollore <strong>Jeronim de Rada<\/strong> (1814-1903), nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb gjat\u00eb punoi si m\u00ebsues n\u00eb Kolegjin e Sh\u00ebn-Adrianit n\u00eb Sh\u00ebn-Mit\u00ebr Koron\u00eb (Itali). Gjat\u00eb periudh\u00ebs 1838-1878, De Rada drejtoi gjimnazin klasik \u201cGaropoli\u201d t\u00eb Koriliano-Kalabros (Itali). N\u00eb saje t\u00eb p\u00ebrpjekjeve t\u00eb tij u formua katedra e gjuh\u00ebs shqipe pran\u00eb Kolegjit t\u00eb Sh\u00ebn-Adrianit. Gjat\u00eb viteve 1849-1852 dhe 1889-1892 De Rada dha aty m\u00ebsimet e gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n<p>Kontribut mjaft t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb z\u00eb vend me r\u00ebnd\u00ebsi n\u00eb l\u00ebvizjen e arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Italis\u00eb n\u00eb shek. XIX, kryesisht n\u00eb fush\u00ebn e studimeve t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe si dhe p\u00ebrhap\u00ebs i dor\u00ebshkrimeve t\u00eb shkrimtar\u00ebve arb\u00ebresh\u00eb \u00ebsht\u00eb padyshim <strong>Dhimiter Kamarda<\/strong> (1821-1882). Ky ishte nj\u00eb gjuh\u00ebtar i shquar, autor i dy varianteve t\u00eb alfabetit t\u00eb shqipes, problem ky q\u00eb shqetsonte t\u00eb gjith\u00eb rilind\u00ebsit tan\u00eb. Nj\u00eb figur\u00eb tjet\u00ebr e shqiptar\u00ebve t\u00eb ngulitur n\u00eb vende tjera \u00ebsht\u00eb <strong>Elena Gjika<\/strong> (1829-1888), historiane, publiciste, nj\u00eb nga figurat e shquara q\u00eb ka kontribuar p\u00ebr Rilindjen ton\u00eb Komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>N\u00eb historin\u00eb e mendimit pedagogjik shqiptar t\u00eb shek. XIX <strong>Dora d&#8217;Istria<\/strong> z\u00eb vend si grua q\u00eb dha mendime p\u00ebr gjuh\u00ebn, let\u00ebrsin\u00eb dhe historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb dhe q\u00eb hartoi projekte p\u00ebr themelimin e institucioneve arsimore e kulturore dhe t\u00eb nj\u00eb akademie shqiptare. Kemi t\u00eb dh\u00ebna se <strong>Panajot Kupitori<\/strong> (1821-1881), ishte nga Hidra, m\u00ebsues i gjuh\u00ebs shqipe nd\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt e Greqis\u00eb, pedagog, gjuh\u00ebtar, albanolog. Me iniciativ\u00ebn dhe n\u00ebn drejtimin e tij u hap nj\u00eb shkoll\u00eb nate p\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt. K\u00ebtu m\u00ebsimet zhvilloheshin n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>Nj\u00eb figur\u00eb tjet\u00ebr e arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Greqis\u00eb \u00ebsht\u00eb <strong>Anastas Kullurioti<\/strong> (1830-1887) i cili pasi mori arsimin fillor n\u00eb Kulluri (Salamin\u00eb), vendlindja e tij, t\u00eb mesm\u00ebn n\u00eb Athin\u00eb, m\u00ebrgoi n\u00eb SHBA, ku vazhdoi studimet e larta. Anastas Kullurioti udh\u00ebhiqej nga parimi q\u00eb ideja komb\u00ebtare shqiptare t\u00eb shtrihet dhe ngul rr\u00ebnj\u00eb vet\u00ebm me an\u00ebn e m\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs amtare. M\u00eb pas botoi gazet\u00ebn \u201cZ\u00ebri i Shqip\u00ebris\u00eb\u201d dhe mjaft libra me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr kultur\u00ebn dhe shkoll\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>Shkoll\u00eb shqipe nd\u00ebr ngulimet shqiptare n\u00eb m\u00ebrgim kemi edhe \u201cShkoll\u00ebn Normale\u201d t\u00eb Shoq\u00ebris\u00eb \u201cDrita\u201d, institucion arsimor me profil pedagogjik, i themeluar n\u00eb Bukuresht m\u00eb 1892 me iniciativen e shoq\u00ebris\u00eb \u201cDrita\u201d. Projekti p\u00ebr ngritjen n\u00eb Rumani t\u00eb nj\u00eb shkolle p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e m\u00ebsuesve shqiptar\u00eb ishte rezultat i pun\u00ebs s\u00eb palodhshme t\u00eb patriotit <strong>Nikolla Na\u00e7o<\/strong>. N\u00eb vitet &#8217;80 t\u00eb shekullit t\u00eb XIX, Rumania kishte filluar p\u00ebr vete, organizimin e rrjetit \u201ct\u00eb t\u00eb ashtuquajturave shkolla normale p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e m\u00ebsuesve t\u00eb fillor\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Duke pasur njohje t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb sferat e larta shoq\u00ebrore e intelektuale rumune, Na\u00e7oja siguroi p\u00ebrkrahjen e tyre p\u00ebr hapjen e nj\u00eb \u201c<em>skoli-m\u00ebsonj\u00ebtore n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe n\u00eb Bukuresht<\/em>\u201d. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb kolonia shqiptare n\u00eb Rumani ishte shum\u00eb e madhe. Vet\u00ebm n\u00eb Bukuresht ajo num\u00ebronte 3 000 frym\u00eb, nd\u00ebrsa krahina e Vllahis\u00eb strehonte n\u00eb at\u00eb koh\u00eb 20 000 shqiptar\u00eb. Hapja e nj\u00eb shkolle nga shqiptar\u00ebt n\u00eb mjedisin ku ata banonin ishte k\u00ebrkes\u00eb e koh\u00ebs.<\/p>\n<p>Njoftimi p\u00ebr hapjen e Shkoll\u00ebs Normale t\u00eb Shoq\u00ebris\u00eb \u201cDrita\u201d u b\u00eb nga gazeta \u201cDrita\u201d m\u00eb 24 korrik 1892. Nikolla Na\u00e7o, kryetar i shoq\u00ebris\u00eb \u201cDrita\u201d n\u00ebnvizonte se \u00ebsht\u00eb hapur nj\u00eb \u201c&#8230;<em>shkoll\u00eb normale e ep\u00ebr me internat<\/em>&#8230;\u201d. Kjo shkoll\u00eb filloi s\u00eb punuari m\u00eb 10 maj 1892 n\u00eb Bukuresht ku e kishte qendr\u00ebn dhe vet\u00eb Shoq\u00ebria \u201cDrita\u201d. Drejtor i shkoll\u00ebs u caktua Nikolla Na\u00e7o, kurse \u201cdrejtues shkencor-pedagogjik&#8230;\u201d akademiku rumun, Bogdan P.Hazhdeu, personalitet shkencor mjaft i njohur n\u00eb k\u00ebt\u00eb shtet, i cili ishte njoh\u00ebs i gjuh\u00ebs shqipe dhe mik i popullit shqiptar.<\/p>\n<p>Shkolla funksiononte mbi baz\u00ebn e kursit t\u00eb par\u00eb t\u00eb gjimnazit (<em>4 klas\u00eb<\/em>), ndiqej nga shqiptar\u00eb t\u00eb emigruar dhe rumun\u00eb, konviktor\u00eb dhe t\u00eb jasht\u00ebm. M\u00ebsimet jepeshin n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe dhe rumune. Si tekste m\u00ebsimi jan\u00eb p\u00ebrdorur veprat shqipe t\u00eb botuara nga shtypshkronja shqiptare n\u00eb Bukuresht, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb psh. rasti i librit \u201c<em>Le\u00e7itje Sqipe<\/em>\u201d, (1887), kurse m\u00ebsimi i gramatik\u00ebs shqipe mb\u00ebshtetej n\u00eb vepr\u00ebn \u201cGramatika e gjuh\u00ebs shqipe\u201d. (Gramatica limbri albaneze), tekst t\u00eb cilin Bogdan P. Hazhdeu e p\u00ebrgatiti posa\u00e7\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb. T\u00eb rinjt\u00eb q\u00eb mbaronin k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb fitonin aft\u00ebsi profesionale p\u00ebr m\u00ebsues.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb m\u00ebsuan edhe mjaft figura t\u00eb shquara t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb komb\u00ebtare e nd\u00ebr ta edhe <strong>Mihail Gramenoja<\/strong>, <strong>Aleksand\u00ebr Stavre Drenova<\/strong> (Asdreni), <strong>Thoma Avrami<\/strong>, <strong>Dervish Hima<\/strong>,<strong> Kristo Luarasi<\/strong>, <strong>Shahin Kolonja<\/strong>, <strong>Jani M.Lehova<\/strong>, <strong>Kosta I.Trebicka<\/strong>, <strong>Spiro Garo<\/strong>, <strong>Jashar Erbara<\/strong>, <strong>Dhimit\u00ebr Mole<\/strong>, <strong>Gjergj Xhamoja<\/strong> etj. Pra, n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb m\u00ebsuan nx\u00ebn\u00ebs t\u00eb ardhur nga Tosk\u00ebria, Geg\u00ebria, Kosova, kolonit\u00eb shqiptare etj. t\u00eb cil\u00ebt sipas rregullor\u00ebs, me t\u00eb mbaruar shkoll\u00ebn \u201c<em>kan\u00eb bor\u00e7&#8230; t\u00eb ven\u00eb m\u00eb \u00e7do an\u00eb q\u00eb i d\u00ebrgon qiveri i Shoq\u00ebris\u00eb<\/em>\u201d.<\/p>\n<p>Ata \u201c<em>do t\u00eb d\u00ebrgohen me harg\u00e7in (shpenzimet) e Shoq\u00ebris\u00eb, m\u00ebsonj\u00ebtor\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri e Kosov\u00eb, n\u00eb (kolonit\u00eb shqiptare), Bullgari, Serbi, Mali i Zi, Greqi, Rusi, Itali dhe Austro-Ungari, t\u00eb hapin skoli shqipe<\/em>&#8230;\u201d. Shkolla Normale e Shoq\u00ebris\u00eb \u201cDrita\u201d u ngrit n\u00eb nj\u00eb periudh\u00eb kohe kur nevoja p\u00ebr m\u00ebsues ndihej e madhe kudo n\u00eb vendet e Ballkanit. Shkolla u mbyll m\u00eb 1899. Ky njoftim merret vesh nga nj\u00eb let\u00ebr e Mark Hil\u00ebs, babait t\u00eb <strong>Hil Mosit<\/strong>, q\u00eb mban dat\u00ebn 9 maj 1899, nga Stambolli.<\/p>\n<p>Nj\u00eb shkoll\u00eb tjet\u00ebr me r\u00ebnd\u00ebsi nd\u00ebr ngulimet shqiptare t\u00eb Arb\u00ebneshit, lagje periferike e qytetit Zara t\u00eb Dalmacis\u00eb, \u00ebsht\u00eb <em>Shkolla Normale<\/em>, e cila funksionoi n\u00eb vitet e para t\u00eb shek. XX\u00a0dhe ndiqej nga djem dhe vajza t\u00eb Arb\u00ebneshit. Gjuha shqipe n\u00eb k\u00ebt\u00eb shkoll\u00eb u fut me k\u00ebrkes\u00ebn e banor\u00ebve t\u00eb Arb\u00ebneshit, q\u00eb donin t&#8217;u m\u00ebsonin f\u00ebmij\u00ebve gjuh\u00ebn amtare, p\u00ebrmes m\u00ebsuesve shqiptar\u00eb dhe teksteve n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. N\u00eb vitet e para t\u00eb p\u00ebrfshirjes s\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb planin m\u00ebsimor t\u00eb k\u00ebsaj shkolle k\u00ebt\u00eb l\u00ebnd\u00eb e dha <strong>Konstantin Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi<\/strong> (1906). Dh\u00ebnia e gjuh\u00ebs shqipe k\u00ebtu u zhvillua n\u00eb nj\u00eb atmosfer\u00eb kontradiktash politike. Ndjekja e m\u00ebsimit nga dhjet\u00ebra vajza e djem ndihmoi n\u00eb njohjen dhe p\u00ebrpunimin e gjuh\u00ebs amtare tek arb\u00ebnesh\u00ebt e k\u00ebsaj zone n\u00eb at\u00eb periudh\u00eb.<\/p>\n<p><em>Zvic\u00ebr, 1994 -1997<\/em>.<\/p>\n<p><em>Marr\u00eb me shkurtime nga libri: \u201cVIRTYTE E VISARE\u201d, q\u00eb pritet t\u00eb dali s\u00eb shpejti nga shtypi<\/em>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marr\u00eb me shkurtime nga libri: \u201cVIRTYTE E VISARE\u201d, q\u00eb pritet t\u00eb dali s\u00eb shpejti nga shtypi. Shkruan: Shefqet DIBRANI Pothuajse e gjith\u00eb tradita e shkoll\u00ebs shqipe lidhet me m\u00ebrgimin. Figurat m\u00eb t\u00eb shquara shqiptare n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme t\u00eb shkenc\u00ebs, artit dhe pedagogjis\u00eb, q\u00eb p\u00ebr kushtet e pushtimit t\u00eb vendlindjes nga turqit apo pushtimet e [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4594","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Marr\u00eb me shkurtime nga libri: \u201cVIRTYTE E VISARE\u201d, q\u00eb pritet t\u00eb dali s\u00eb shpejti nga shtypi. Shkruan: Shefqet DIBRANI Pothuajse e gjith\u00eb tradita e shkoll\u00ebs shqipe lidhet me m\u00ebrgimin. Figurat m\u00eb t\u00eb shquara shqiptare n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme t\u00eb shkenc\u00ebs, artit dhe pedagogjis\u00eb, q\u00eb p\u00ebr kushtet e pushtimit t\u00eb vendlindjes nga turqit apo pushtimet e [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-11-02T05:01:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM\",\"datePublished\":\"2010-11-02T05:01:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/\"},\"wordCount\":2315,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/11\\\/shefqet_dibrani1.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/\",\"name\":\"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/11\\\/shefqet_dibrani1.jpg\",\"datePublished\":\"2010-11-02T05:01:36+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/11\\\/shefqet_dibrani1.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/11\\\/shefqet_dibrani1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"Marr\u00eb me shkurtime nga libri: \u201cVIRTYTE E VISARE\u201d, q\u00eb pritet t\u00eb dali s\u00eb shpejti nga shtypi. Shkruan: Shefqet DIBRANI Pothuajse e gjith\u00eb tradita e shkoll\u00ebs shqipe lidhet me m\u00ebrgimin. Figurat m\u00eb t\u00eb shquara shqiptare n\u00eb fusha t\u00eb ndryshme t\u00eb shkenc\u00ebs, artit dhe pedagogjis\u00eb, q\u00eb p\u00ebr kushtet e pushtimit t\u00eb vendlindjes nga turqit apo pushtimet e [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2010-11-02T05:01:36+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM","datePublished":"2010-11-02T05:01:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/"},"wordCount":2315,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/","name":"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg","datePublished":"2010-11-02T05:01:36+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#primaryimage","url":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg","contentUrl":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/shefqet_dibrani1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/tradita-e-shkolles-shqipe-ne-mergim\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"TRADITA E SHKOLL\u00cbS SHQIPE N\u00cb M\u00cbRGIM"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4594","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4594"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4594\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4594"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4594"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4594"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}