{"id":4177,"date":"2010-10-07T10:12:33","date_gmt":"2010-10-07T09:12:33","guid":{"rendered":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/?p=4177"},"modified":"2010-10-07T10:12:33","modified_gmt":"2010-10-07T09:12:33","slug":"duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/","title":{"rendered":"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve"},"content":{"rendered":"

N\u00eb vendin ton\u00eb sot, duhet patjet\u00ebr t\u00eb ngrihet nj\u00eb institucion n\u00eb mbrojtje t\u00eb artist\u00ebve dhe t\u00eb vlerave artistike t\u00eb t\u00eb gjitha zhanreve dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha koh\u00ebrat…<\/em><\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Nga Pierre-Pandeli Simsia, intervist\u00eb me k\u00ebng\u00ebtarin dhe kompozitorin Zija Sara\u00e7i<\/em><\/strong><\/p>\n

Brezi i rinis\u00eb i fillimviteve 70-t\u00eb, besoj, se u kujtohen k\u00ebng\u00ebt e muzik\u00ebs s\u00eb leht\u00eb t\u00eb atyre viteve, t\u00eb krijuara dhe t\u00eb k\u00ebnduara nga vet\u00eb mosha rinore e asaj kohe.<\/em><\/p>\n

K\u00ebng\u00ebt. “Fqinja”, “Bashk\u00eb nd\u00ebrtuam nj\u00eb ur\u00eb”, “Kartolina”, “Kabina num\u00ebr 3”, “Me fjongo t\u00eb gjelb\u00ebr”, “Adresa”, “Bi\u00e7ikleta”, “Stacioni i dashur”, “Un\u00eb dhe shok\u00ebt e mi”, “Molla”, “K\u00ebnga e an\u00ebs sime”, “Mes dritash (Interesant)”,”Qyteti pun\u00ebtor”, “N\u00ebn\u00eb dhe shoqe”, “Shoqja e bank\u00ebs”, “N\u00eb shkoll\u00ebn e mbr\u00ebmjes” “S’t\u00eb krahasoj,” “40-t\u00eb vajzat e klas\u00ebs”, “Un\u00eb, ti dhe ajo” etj, etj. t\u00eb k\u00ebnduara me mjeshtri nga: Sheriff Merdani, Zija Sara\u00e7i, Vladimir Muzha, Fran\u00e7esk Radi, Justina Aliaj, Nevruz Yzeiri, Rozeta Dorraci, Kleopatra Skar\u00e7o-Dokle, Vera Dervishi, Alida Hisku, Valentina Gjoni, Lindita Sota-Theodhori,…<\/p>\n

E ve\u00e7anta e atyre k\u00ebng\u00ebve ritmike dhe melodioze, q\u00eb edhe pse kan\u00eb kaluar 40-t\u00eb vjet\u00eb dhe e ruajn\u00eb freskin\u00eb e tyre \u00ebsht\u00eb se: ato nuk i k\u00ebndoheshin partis\u00eb diktatoriale shqiptare dhe diktatorit dhe, si t\u00eb tilla, duhet t\u00eb d\u00ebnoheshin, t\u00eb burgoseshin, ashtu sikurse edhe ata q\u00eb i krijuan dhe i interpretuan.
\nMidis emrave t\u00eb sip\u00ebrp\u00ebrmendur, q\u00eb nuk i shp\u00ebtoi asaj \u00e7mendurie p\u00ebr t’u d\u00ebnuar, \u00ebsht\u00eb edhe kantautori i mir\u00ebnjohur, Zija Sara\u00e7i<\/strong>.<\/p>\n

Nuk \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb kot shprehja popullore: “Rast\u00ebsia \u00ebsht\u00eb mbreti i \u00e7do gj\u00ebje”<\/strong>
\nKjo m\u00eb ndodhi edhe mua ver\u00ebn e k\u00ebtij viti. Teksa sh\u00ebtisja me bashk\u00ebshorten time Bulevardit kryesor n\u00eb Durr\u00ebs, p\u00ebrpara nesh, midis t\u00eb tjer\u00ebve, po vinte edhe nj\u00eb \u00e7ift.<\/p>\n

Edhe pse shikimet tona u kryq\u00ebzuan edhe pse vitet e mosha kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb vet\u00ebn, e njoh\u00ebm nj\u00ebri tjetrin. Shikimet dhe buz\u00ebqeshja jon\u00eb, foli m\u00eb shum\u00eb, se \u00e7’duhet t\u00eb flisnim ne. Pastaj p\u00ebrqafime v\u00ebllaz\u00ebrore, biseda dhe d\u00ebshira p\u00ebr t\u00eb pir\u00eb nj\u00eb kafe s\u00eb bashku, t\u00eb shmalleshim e t\u00eb bisedonim.
\nIshte kantautori i mir\u00ebnjohur Zija Sara\u00e7i dhe bashk\u00ebshortja e tij, Valentina.<\/em><\/p>\n

Edhe pse Durr\u00ebsi ka shum\u00eb ambiente t\u00eb k\u00ebndshme p\u00ebr t’u ulur p\u00ebr t\u00eb pir\u00eb kafe, menduam, m\u00eb mir\u00eb do ishte t\u00eb uleshim n\u00eb katin e 10-t\u00eb n\u00eb “FLY”<\/p>\n

Zum\u00eb vend n\u00eb nj\u00eb nga verandat e atij lokali t\u00eb bukur, ku kalaja, hoteli i quajtur dikur “VOLLGA” nga ku e ruan edhe sot emrin ai vend, Sheshi “TAULANTIA” hap\u00ebsira ujore e kalt\u00ebr e detit t\u00eb gj\u00ebr\u00eb dhe t\u00eb pafund, duken si n\u00eb p\u00ebll\u00ebmb\u00eb t\u00eb dor\u00ebs.<\/p>\n

Nd\u00ebrsa dy bashk\u00ebshortet tona p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast filluan bised\u00ebn e tyre, Zijaji, me v\u00ebshtrimin posht\u00eb, sikur hyri n\u00eb nj\u00eb bot\u00eb tjet\u00ebr. Po meditonte! Po v\u00ebshtronte i p\u00ebrmalluar, ndoshta po jetonte me kujtimet e bukura t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb dhe rinis\u00eb, me pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb bukur t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n

Un\u00eb, sikur ia lexova ato mendime Zijajit dhe i them: “Je kthyer n\u00eb vitet e hershme t\u00eb kaluara…?”<\/em>
\nKjo u b\u00eb shkas, q\u00eb un\u00eb t’a pyesja dhe biseda jon\u00eb t\u00eb p\u00ebrqendrohej n\u00eb ato vite, Zijaji t\u00eb na tregonte “misteret” e jet\u00ebs s\u00eb tij, n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb bashk\u00ebbisedimi, le ta quajm\u00eb intervist\u00eb.
\nZija Sara\u00e7i mbetet n\u00eb shpirt artist i lindur, me brenga dhe me d\u00ebshir\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb b\u00ebj\u00eb p\u00ebr artin.
\nPo kush \u00ebsht\u00eb Zija Sara\u00e7i, jeta e tij, shk\u00eblqimi dhe rr\u00ebnia me pa t\u00eb drejt\u00eb n\u00eb kulmin e karrier\u00ebs s\u00eb tij si kantautor, ku jeton, si \u00ebsht\u00eb familja e tij, etj, etj?<\/p>\n

D\u00ebshira dhe kurrioziteti im, mendoj se \u00ebsht\u00eb edhe d\u00ebshira e shum\u00eb lexuesve q\u00eb e kan\u00eb njohur dhe i brezit t\u00eb sot\u00ebm t\u00eb ri, q\u00eb pak e njohin.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

– Zija, mbiemri juaj, Sara\u00e7i, \u00ebsht\u00eb i d\u00ebgjuar edhe n\u00eb qytete t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb vendit. Ju nga e keni origjin\u00ebn?<\/em><\/p>\n

– Linda n\u00eb qytetin e Vlor\u00ebs ku \u00c7ertifikat-Lindja ime nuk kishte t\u00eb b\u00ebnte fare me identitetin tim. Jam i biri i Azem Haskut, i cili ishte nje fshatar i pasur me toka dhe bag\u00ebt\u00ec t\u00eb shumta nga fshati Gjorm i Vlor\u00ebs dhe i Hasijes, q\u00eb jetonte pak m\u00eb sip\u00ebr, n\u00eb Smokthin\u00eb. Prind\u00ebrit e mi jan\u00eb martuar n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nga v\u00ebllai i n\u00ebn\u00ebs sime dhe pa d\u00ebshir\u00ebn e saj. N\u00eb vitet e para pas \u00e7lirimit t\u00eb vendit, n\u00ebna ime e prishi martes\u00ebn me Azemin dhe krijoi nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb e t\u00eb pavarur. \u00c7ertifikata ime ishte plot gabime, duke filluar q\u00eb nga dat\u00eblindja; un\u00eb quhesha Lilian, nd\u00ebrsa mbiemri im \u201cSara\u00e7i\u201d, lakohet n\u00eb t\u00eb gjitha qytetet e Shqip\u00ebris\u00eb, me prejardhje profesioni, s\u2019kishte t\u00eb b\u00ebnte fare me Azemin.<\/p>\n

Ne t\u00eb dy v\u00ebllez\u00ebrve na u vu at\u00ebhere mbiemri Sara\u00e7i si dhe gabimet e tjera nga n\u00ebna, p\u00ebr t\u00eb mos u identifikuar si bijt\u00eb e Azemit, nga frika se mos nj\u00eb dit\u00eb babai do t\u00eb mundte t\u00eb na merrte.
\nNd\u00ebrsa sot k\u00ebtu n\u00eb Firence, emri Zija, shqiptohet me mjaft v\u00ebshtir\u00ebs\u00ec, k\u00ebshtu q\u00eb p\u00ebr miqt\u00eb italian\u00eb dhe shqiptar\u00eb p\u00ebr leht\u00ebs\u00ec m\u00eb th\u00ebrrasin \u201cJak\u201d , (Zi-ja\u2026.Jak ). Ky em\u00ebr mua m\u00eb p\u00eblqen t\u00eb them\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn sepse edhe n\u00eb Shqip\u00ebri shum\u00eb njer\u00ebz e kishin m\u00eb kollaj t\u00eb m\u00eb th\u00ebrrisnin Jak.<\/p>\n

– Mund t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr f\u00ebmij\u00ebrin\u00eb tuaj?<\/em><\/p>\n

N\u00eb familjen time t\u00eb gj\u00ebr\u00eb, ku un\u00eb isha vet\u00ebm 5-6 vje\u00e7, t\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga pes\u00eb vajza e dy djem, po t\u00eb shtojm\u00eb k\u00ebtu edhe miqt\u00eb q\u00eb vinin shpesh te sht\u00ebpia jon\u00eb n\u00eb dit\u00eb te ftohta dimri me shi, ku dekorin muzikor e p\u00ebrb\u00ebnte edhe nje \u00e7ati prej llamarine e sht\u00ebpise ngjitur me murin e sht\u00ebpis\u00eb son\u00eb, ne shperndaheshim neper divanet e shtepise, hapnim radion te Radio-Tirana dhe i shoq\u00ebronim t\u00eb gjitha k\u00ebng\u00ebt e saj n\u00eb korr.<\/p>\n

T\u00eb pranishmit n\u00eb intervalet ndermjet k\u00ebng\u00ebve, flisnin shpesh p\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb e k\u00ebng\u00ebtar\u00ebve q\u00eb pararendnin ne radio dhe n\u00eb fantazin\u00eb time xhironin video nga m\u00eb t\u00eb \u00e7udit\u00e7met. T\u00eb mrekullueshmit e atyre viteve: Avni Mula, Pjeter Gjergji, Rudolf Stambolla, Anida Take, Pavlina Nika, po kristalizonin tek mua di\u00e7ka hyjnore dhe t\u00eb k\u00ebndshme, di\u00e7ka t\u00ebrheqese dhe te magjishme. Kjo ndjenj\u00eb ushqehej per \u00e7do dit\u00eb edhe jasht\u00eb mureve t\u00eb shtepis\u00eb sime, rrug\u00ebve n\u00eb lagje.<\/p>\n

Ne, femijt\u00eb e lagjes Muradie n\u00eb Vlor\u00eb, q\u00eb ishte vetem 100 metra larg Sheshit t\u00eb \u201cFlamurit\u201d, atje tek kater topat, ku n\u00eb nj\u00eb k\u00ebnd\u00eb t\u00eb tij ish vendosur nj\u00eb Radio-Tesla e madhe nga e cila bu\u00e7iste muzika, me t\u00eb d\u00ebgjuar q\u00eb po fillonin k\u00ebng\u00ebt e Rit\u00ebs dhe Raxh Kapurit, q\u00eb at\u00ebhere ishin mjaft n\u00eb mod\u00eb, te gjith\u00eb ne te vegjlit i linim lojrat n\u00eb mes dhe vraponim duke mbajtur frym\u00ebn p\u00ebrpara saj. Hear her\u00ebs dyndeshim pak me tej n\u00eb sall\u00ebn e Estrad\u00ebs s\u00eb Vlor\u00ebs te Pallati i Kultures, ku magjepseshim pas k\u00ebng\u00ebve q\u00eb k\u00ebndonin k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt si: Reshat Osmani, Meliha Doda, Kostandin Thana, Themistokli Mone. M\u00eb b\u00ebnin mjaft p\u00ebrshtypje elementet interpretativ skenik tek ata, zerat, prezantimi, k\u00ebng\u00ebt si dhe duartrokitjet e publikut artdashes vlonjat.<\/p>\n

Reshat Osmani, se bashku me Themistokli Mone, ishin krijuesit e repertorit te gjere te kenges qytetare vlonjate. <\/strong><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Trioja e fam\u00ebshme vlonjate, Reshat Osmani, Meliha Doda, Kostandin Thana<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong>
\nNe vitin 1955 u larguam familjarishte nga qyteti im i femijerise Vlora, ku me morri pastaj ne “adoptim” Durresi. U ambientova shume lehte ne Durres, por me qante zemra per ato pak vite femijerie qe kalova n\u00eb Vlor\u00eb. Ika rrethe 5-6 vje\u00e7, por nuk me largoheshin kollaj nga imagjinata ime shoqeria, rruget, plazhi, lojrat dhe shtepia.<\/p>\n

Durresi pastaj, me hapi hap\u00ebsira te medha. Aty nisen te krijoheshin dhe te realizoheshin endrra te medha. Jeta ime filloi te merrte kuptim. Shume shpejt u durrsakezova dhe krijova keshtu nje shoqeri mjafte te gjere, te cilet me donin dhe m\u00eb trajtonin mire.<\/p>\n

– Kur ka lindur d\u00ebshira jote p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnduar dhe, e mendonit ndonj\u00ebher\u00eb veten tuaj n\u00eb sken\u00eb, p\u00ebrpara spektator\u00ebve kur ishit i vog\u00ebl? <\/em><\/p>\n

Ishte koha, kur tek mua kishte lindur ne menyre krejt instiktive kerkesa ndaj vetvetes se ku, ne \u00e7\u2019far\u00eb drejtimi do pozicionohesha. E imagjinoja veten artist filmash, ose boksier, kur ne, shoket e lagjes se at\u00ebhershme vijezonim \u201cRingun\u201d ne rruge dhe fillonim te benim boks 2 e nga 2 dhe kur une fitoja, ne fund thoshja me veten time: Vall\u00eb, do behem boksier i famshem une?<\/p>\n

Pastaj, nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb madhe kam patur t\u00eb luaja shah dhe, sa her\u00eb fitoja me shoket, p\u00ebrs\u00ebri mendoja: mos ndoshta duhet te behem shahist?..<\/p>\n

Kur buz\u00ebmbr\u00ebmjeve, ne me shok\u00ebt rrinim ulur midis pallateve n\u00eb lagjet “Strati” dhe “Bezhani” n\u00eb Vlor\u00eb dhe fillonim t\u00eb kendonim kengen qe dinim, t\u00eb af\u00ebrmit e mi dhe komshijt\u00eb q\u00eb na d\u00ebgjonin nga dritaret e sht\u00ebpive, duartrokisnin, duke m\u00eb uruar p\u00ebr z\u00ebrin tim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Keshtu, pak opinioni e pak deshira ime, b\u00ebn\u00eb q\u00eb t\u00eb shikoja konturet ne horizontin tim f\u00ebminor, linj\u00ebn q\u00eb un\u00eb do t\u00eb ndiqja nga femijeria e deri me sot. Dhe per k\u00ebt\u00eb falenderoj Zotin.<\/p>\n

Me vone, ne Durres pata nje ecur\u00ec te mire ne futboll ku arrita te luaj me te rinjte e Durresit me trainer Malon. Perseri une nuk u shmanga nga rruga, qe tjeter kush e kishte ravijezuar.
\nMe largimin e familjes sime nga Vlora dhe te gjitha kujtimet e bukura t\u00eb f\u00ebmij\u00ebris\u00eb q\u00eb morra pas, ne vitin 1956 u vendos\u00ebm n\u00eb Durr\u00ebs, ku kultura, mentaliteti im, si dhe ecuria me k\u00ebng\u00ebn, morri nj\u00eb rrug\u00eb tjet\u00ebr. Un\u00eb at\u00ebhere u ndjeva m\u00eb i rritur dhe me protagonist, e konsiderova at\u00eb, hyjnoren k\u00ebng\u00eb, si pjes\u00ebn time, di\u00e7ka e bukur po ndodhte n\u00eb jet\u00ebn time.<\/p>\n

Endrra ime, e cila i dha sens jetes sime, te cilen, une vazhdimisht e ledhatoja me imagjinaten time, me dashurine dhe pasionin qe po lindte tek une, nga shtysa e dukurive si dhe e njer\u00ebzve qe me rrethonin. Nje her\u00eb, q\u00eb s\u2019mund ta harroj kurre dhe qe e kam pershkruar mire ne tekstin e nje kenge qe 3 vjet me pare e mbarova ne Firence, me ndodhi qe, ne nje dite te ftohte shiu vjeshte, une degjova qe \u201cEstrada e Shtetit\u201d, si\u00e7 i thoshnin at\u00ebhere, do te jepte shfaqje ne Teatrin \u201cA. Moisiu\u201d n\u00eb Durres dhe une, duke mos pasur mundes\u00ec te hyja per ta shikuar brenda ne salle, iu ngjita pran\u00eb p\u00ebr dy or\u00eb rresht autobuzit t\u00eb artisteve te ardhur nga Tirana, per te pare nga afer te madherishmen, Va\u00e7e Zela.<\/p>\n

Ndersa ajo me shikonte nga kolltuku i saj, thjeshte si nje qenie njer\u00ebzore, un\u00eb nga rruga e ftoht\u00eb, po e perpija, duke e pare si nje qenie hyjnore. Edhe pse e shikoja ashtu i ngulitur, imagjinata ime ndertonte videot e momentit si per ate, po ashtu dhe per veten time dhe une nuk e ndjeja te ftohtin fare ate nate kur rrija perpara saj. E ndjeva vetem, kur autobuzi u nis dhe u largua per Tiran\u00eb. Eh \u00e7\u2019kohe pasionesh! At\u00eb mbremje nuk shkova drejt shtepis\u00eb, por eca drejt erresir\u00ebs s\u00eb bregdetit.<\/p>\n

Fillova lehtas t\u00eb kendoja… dhe te mendoja per di\u00e7ka qe shikoja larg, tej ne horizont.
\nVa\u00e7ja me kish’ mbetur ne mendje gjithe ate mbremje, ku ne bregun e detit sfondin muzikor e plotesonin dallget e tij, e mikut tim t\u00eb vegjelis\u00eb, detit te gjer\u00eb, te cilit pastaj per \u00e7do mbremje shkoja dhe i kendoja, i lutesha dhe e pergjeroja ate, qe te me ndihmonte per te me afruar horizontet e tij.<\/p>\n

– Ju, jeni i vetmi k\u00ebng\u00ebtar i fisit tuaj, apo e keni trash\u00ebgim muzik\u00ebn?<\/em><\/p>\n

Pierre, kam lexuar edhe intervistime t\u00eb tjera t\u00eb tuat, q\u00eb ke b\u00ebr\u00eb me artista te tjer\u00eb, sidomos me poeten e madhe, t\u00eb nderuar\u00ebn Zhuliana Jorganxhi. Un\u00eb, si dhe shumica e artisteve, ndryshoj shume nga poetja jon\u00eb Jorganxhi.<\/p>\n

Zhuliana, \u201cFiglia d\u2019arte\u201d, me te cil\u00ebn un\u00eb ruaj raporte t\u00eb mira shoqerore, \u00ebsht\u00eb me te vertete nje pasuri kombetare, pema gjenealogjike artistike e familjes se saj, q\u00eb personalisht e njoh mjaft mire, eshte me te vertete mjaft e pasur. Ndersa une, pozicionimi ose ardhja ime n\u00eb art, n\u00eb antiteze me ate te Zhulianes, eshte vetem nje \u201cDeserte Roses\u201d, pra, duhet th\u00ebn\u00eb qart\u00eb, se un\u00eb nuk rrjedh nga ndonj\u00eb familje artistesh, nuk e di se \u00e7far\u00eb bente babai im atje lart nd\u00ebr male, pyje qiej dhe yje. Vetem ajo natyre e paster dhe e virgj\u00ebr, mund te deshmoj\u00eb p\u00ebr endrrat dhe deshirat e tij, por per nje gje jam i sigurte, q\u00eb, kur i la stanet dhe zbriti ne Vlore, q\u00eb Zoti e falt\u00eb p\u00ebr at\u00eb q\u00eb b\u00ebri, q\u00eb at\u00eb nat\u00eb kontribuoi n\u00eb mosh\u00ebn 66 vje\u00e7are, q\u00eb edhe un\u00eb t\u00eb merrja pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb bot\u00eb, sa t\u00eb bukur, aq dhe t\u00eb p\u00ebrvuajtur. Dhe ja tani ku jam.<\/p>\n

Mund t\u00eb vazhdoni t\u00eb flisni nga kujtimet tuaja rinore n\u00eb Durr\u00ebs<\/em>.<\/p>\n

Gjat\u00eb gjith\u00eb dit\u00ebs, un\u00eb mezi prisja t\u00eb binte mbr\u00ebmja dhe t\u00eb vinte Vaso me kitar\u00ebn e tij e t\u00eb shkonim nga Vollga. Une filloja t\u00eb k\u00ebndoja \u201cArien e Nadirit\u201d nga \u201cPeshkatar\u00ebt e Perlave\u201d, t\u00eb B.\u00a0Giglit ose k\u00ebng\u00ebt e L. Tajolit, C. Villa apo A. Celentanos, k\u00ebng\u00ebt e E.Presley e D. Roussos, kenget e Ch. Aznavour dhe D. Martin, kenget e V. Zel\u00ebs dhe P. Gjergjit, t\u00eb Q.K\u00ebrtush\u00ebs, A.Takes dhe B. Taraneshit etj… Shum\u00eb njer\u00ebz e dinin tashm\u00eb q\u00eb un\u00eb shpesh do t\u00eb k\u00ebndoja atje dhe vinin e d\u00ebgjonin. Pastaj Vaso fillonte te luante nje pjese klasike spanjolle qe quhej \u201cDanza Andaluzia\u201d, qe mua me pelqente shume\u2026 Eh..\u00e7\u2019koh\u00eb! Nganjehere, pasioni ose vrulli rinor nuk te lejojne te mendosh gjate per pasojat e nje veprimi tend qe binin ne kundershtim me kohen dhe vendin ku jetoje edhe pse shembujt at\u00ebhere jepeshin vazhdimisht.<\/p>\n

Ne netet me mot te keq, por pa shi, largohesha me tutje Vollges, afer Currilave, porsa kaloja vendin e quajtur “B\u00ebrryli” dhe lija pas shtepine e vetme 2 katshe, ate te peshkatarit. Filloja te beja vokalica dhe te kendoja me te gjithe volumin. Lart kisha qiellin, djathtas kisha kodren e thepisur argjilore, ndersa majtas kisha detin e gjere, qe here e gjeja te trazuar dallge larte, here te qete pjate, ku tej, ne nje fund imagjinar bashkohej embel me qiellin plot yje. Pikerishte atje, ashtu si e imagjinoja une, ndodhej nje vend i magjishem, i lire, me dukej se ne anen tjeter te bregut, ndodheshin dhe kendonin te medhenjt\u00eb: Celentano, Mina, Battisti, Morandi, Modugno, Cocciante, Vila, Tajoli etj…<\/p>\n

Ne krahet e fantazise ku udhetoja, mua me dukej se era merrte zerin tim dhe e percillte matan\u00eb detit. Po,r nese realisht ,un\u00eb isha nje njeri i vetmuar ne mes te territ ku me kercenonin dallget e furishme, Celentano dhe shoket e tij, benin historin\u00eb e kenges italiane. Ja pra, perse e dua detin aq shum\u00eb; me t\u00eb kam kujtime te shumta. Un\u00eb ngjasoj shume me t\u00eb. Ne t\u00eb dy kemi te njejtin karakter, trazimin dhe dallget e larta, thellesin\u00eb dhe gjeresin\u00eb\u2026furtunen, rrembimin dhe heshtjen\u2026vetmine, pervuajtjen dhe qetesin\u00eb, kengen, krijimtarin\u00eb dhe pasionin.<\/p>\n

– T\u00eb kujtohet k\u00ebnga e par\u00eb q\u00eb e ke k\u00ebnduar n\u00eb sken\u00eb p\u00ebrpara spektator\u00ebve?<\/em><\/p>\n

Po, e kam kenduar ne takimin ndermjet Estradave te ndermarjeve ne Durres ne Nentorin e vitit 1967 dhe pikerishte kengen \u201cSi te quajn\u00eb\u201d t\u00eb kompozitorit durrsak, Todi Kutina, shum\u00eb e sukseseshme.
\nAjo k\u00ebng\u00eb \u00ebsht\u00eb e bukur edhe sot, te cilen e kam ripunuar ne Firence, me nje veshtrim korrekt me shijet tradicionale, ashtu si\u00e7 kam vepruar me rreth 128 kenge te tjera te reja dhe te se kaluares se paperseritesme te kenges sone aq te pervuajtur, kompozimet e mija si dhe te kolegeve kompozitore shqiptare.<\/p>\n

Direkt, ne nje pod me te larte te skenes, ate te festivalit te Durresit, kendova kengen e Hajg Zaharianit \u201cE \u00e7ilter\u201d. Pra, pas Serenatave te kenduara bregut te detit nga Vollga deri afer Currilave, ose nga Vila e Zogut nen qiellin e hapur, si dhe pas pjesmarjes me sukses ne Festivalin e III te Festivalit te Durresit, shkrimtari dhe regjizori Gjergj Vlashi me propozoi, q\u00eb un\u00eb t\u00eb debutoja ne Estraden Profesioniste.<\/p>\n

Pjes\u00ebmarrja ime k\u00ebng\u00ebtar me Estrad\u00ebn e Durr\u00ebsit, ishte nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi dhe nj\u00eb e papritur p\u00ebr mua; ishte nj\u00eb hap kualitativ…<\/p>\n

N\u00eb ate situate t\u00eb re, une nuk isha m\u00eb duke kenduar nen qiellin plot yje te bregut te detit, por do ngjitesha ne podin magjik te skenes, ku, nga nj\u00ebra an\u00eb une ndjeja simpatin\u00eb e madhe te publikut dhe qe ishte vetem ana sip\u00ebrfaq\u00ebsore, sepse aty ishte balli i kontaktit me publikun, pra, ajo ishte skena, mir\u00ebpo\u2026 po prapaskena?<\/p>\n

Projektori i porsa ndezur para syve te mi, filloi te me vriste shpirterisht. Fillimisht u prezantova me luften brenda llojit dhe i mahnitur nga ligjet e reja te ambientit, une pothuajse harrova te kendoja si perpara, me tekniken dhe elegancen e pare. Dhe befas, perdja ra, akti i pare perfundoi. Ne Nentor t\u00eb vitit 1967 un\u00eb fillova kryerjen e sh\u00ebrbimit ushtarak, t\u00eb cilin e kreva ne Librazhd. N\u00eb repartin ushtarak, kisha degjuar, se pergjegjes ne Shtepin\u00eb e Kultures, ishte Sheriff Merdani, por une nuk e kisha takuar ndonjehere. Nje dite kishim provat e grupit artistik te Brigades se Librazhdit ne skenen e Shtepis\u00eb s\u00eb Kultures s\u00eb qytetit.<\/p>\n

Spiro, nje fisarmoni\u00e7ist nga Kolonja, filloi menjehere t\u00eb m\u00eb shoq\u00ebroj\u00eb n\u00eb k\u00ebng\u00ebn \u201cYlli Partizan\u201d, kompozuar nga Agim Krajka.<\/p>\n

Une kendoja ndryshe, ai i binte fisarmonik\u00ebs ndryshe. Pas nje zenke te vogel me Spiron, befas vjen nga prapaskena Sherifi, dhe i b\u00ebrtet Spiros: “\u00c7’far\u00eb kerkon nga ai? Luaj mire ti ne fisarmonike” dhe ia merr instrumentin, duke filluar vet\u00eb introduksionin. Kenga shkoi ashtu si\u00e7 duhej. Ia dha instrumentin Spiros dhe i tha: “Nuk e kupton fare ti se \u00e7\u2019far\u00eb niveli ka ky kengetar?<\/p>\n

M\u00eb von\u00eb, vija me shpesh n\u00eb Pallatin e Kultures n\u00eb Librazhd per t’u takuar me Sherifin.
\nNe vitin 1970 lirohem nga sh\u00ebrbimi ushtarak dhe me Sherifin do te takohesha vetem pas nje viti ne Festivalet e Radio-Televizionit dhe, ritakimin e par\u00eb e kemi b\u00ebr\u00eb, kur un\u00eb morra pjes\u00eb n\u00eb Festivalin e 9-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH..<\/p>\n

Gjat\u00eb gjithe kohes nuk u ndam\u00eb m\u00eb. Kur uleshim p\u00ebr t\u00eb ngr\u00ebn\u00eb, te \u201cHotel Peza\u201d apo te \u201cInternacional\u201d, vija re, se si Sherifi punonte me tekstin dhe k\u00ebng\u00ebn. Aty kuptova se, te kendosh, nuk mjaftonte vetem te mesoje vijen melodike ose tekstin e kenges permend\u00ebsh. Une ndjehesha at\u00ebhere si nxenes i tij.<\/p>\n

\u00a0\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zija Sara\u00e7i n\u00eb vitet e rinis\u00eb s\u00eb tij<\/strong><\/p>\n

– N\u00eb cilin festival t\u00eb k\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTV ke marr\u00eb pjes\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb? Nga ju erdhi ftesa dhe si e prit\u00ebt? <\/em><\/p>\n

At\u00ebkoh\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb, zhvillohej konkursi i zerave te rinj. N\u00eb Tetor te vitit 1970, mora edhe un\u00eb pjes\u00eb n\u00eb konkurs. Ishim 35 k\u00ebng\u00ebtar\u00eb konkurues dhe fituan vet\u00ebm tre. Nj\u00ebri nga ata t\u00eb tre isha edhe un\u00eb.<\/p>\n

Ishte turneu i pare me Estrad\u00ebn e Durr\u00ebsit, pas kryerjes s\u00eb sherbimit ushtarak, ku dhe mora konfirmimin per lajmin e bukur, pasi dola edhe fitues n\u00eb at\u00eb konkurs: Fitova t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb Festivalin Komb\u00ebtar t\u00eb K\u00ebng\u00ebs, q\u00eb zhvillohej \u00e7do fund Dhjetori n\u00eb Tiran\u00eb, tradit\u00eb kjo, q\u00eb vazhdon t\u00eb ruhet edhe sot. Pra ishte Festivali i 9-t\u00eb i K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH ku un\u00eb mora pjes\u00eb p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb.<\/p>\n

Gezimi im ishte i pa pershkruar. Do kendoja ne podin me te larte te kenges shqiptare.
\nKompozitori Tahsim Hoshafi, nj\u00eb nga kompozitor\u00ebt e preferuar t\u00eb asaj kohe, erdhi prapa skene dhe m\u00eb tha: “T\u00eb kam zgjedhur ty si k\u00ebng\u00ebtar, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb festival k\u00ebng\u00ebn time”.
\nPra, keshtu une, n\u00eb Festivalin e 9-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH kendova kengen e bukur “N\u00ebn\u00eb dhe shoqe” N\u00eb variantin tjeter, at\u00eb k\u00ebng\u00eb e kendoi Kleopatra Skar\u00e7o.<\/p>\n

Po ashtu edhe kompozitori Nexhmedin Doko m\u00eb ofroi k\u00ebng\u00ebn e tij “Viti i Ri”, me nj\u00eb orkestracion jazz modern orkestruar dhe dirigjuar ne skene nga miku im i pa harruar Gasp\u00ebr Cur\u00e7ia, e cila u vler\u00ebsua me \u00e7mimin e tret\u00eb. K\u00ebnga u dublua nga Justina Aliaj.<\/p>\n

Pra, rruga p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb festivalin komb\u00ebtar t\u00eb k\u00ebng\u00ebs n\u00eb \u00e7’do fund Dhjetori ishte e hapur.
\nN\u00eb Festivalin e 10-t\u00eb kendova kengen e Aleksander Lalos \u201cVajza me balone\u201d. Variantin tjeter e kendoi Rozeta Doraci.<\/p>\n

Un\u00eb p\u00ebrher\u00eb i thoja Sandrit se, kenga jone do mbetet nder vite, gje qe nuk na rezultoi e vertete edhe pse ai shkruante bukur.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Bashkim Alibali, Aleksand\u00ebr Lalo, Zija Sara\u00e7i<\/strong><\/p>\n

Viti 1972, ishte edhe viti kur do zhvillohej Festivali i famshem i 11-t\u00eb ne RTVSH.
\nMua m\u00eb caktuan t\u00eb k\u00ebndoja k\u00ebng\u00ebn e kompozuar nga Josif Minga “Sonte u takoj te gjitheve”.
\nIshte nj\u00eb k\u00ebng\u00eb e bukur dhe q\u00eb i p\u00ebrshtatej z\u00ebrit tim dhe q\u00eb u vler\u00ebsua nga juria e Tiran\u00ebs dhe nga jurit\u00eb e tjera t\u00eb ngritura n\u00eb rrethe t\u00eb ndryshme t\u00eb vendit.<\/p>\n

Nga nj\u00ebzet\u00eb k\u00ebng\u00ebt q\u00eb u k\u00ebnduan n\u00eb at\u00eb festival, k\u00ebnga q\u00eb k\u00ebndova un\u00eb u rendit e kat\u00ebrta, pas tre
\nk\u00ebng\u00ebve fituese.<\/p>\n

N\u00eb Festivalin e 12-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH, Dhjetor 1973, un\u00eb k\u00ebndova dy k\u00ebng\u00eb: “Qyteti i ri” kompozuar nga Rexhep Hasimi dhe dubluar nga Ramadan Muhameti, si edhe k\u00ebng\u00ebn tjet\u00ebr “G\u00ebzime puntore” kompozuar nga Aleksand\u00ebr Pe\u00e7i dhe dubluar nga Lindita Sota, Theodhori.
\nN\u00eb Festivalin e 13-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH, k\u00ebndova k\u00ebng\u00ebn “N\u00ebp\u00ebr dit\u00ebt tona” kompozuar nga i pavdekshmi Kastriot Gjini dhe dubluar nga Alida Hisku.<\/p>\n

N\u00eb Festivalin e 14-t\u00eb k\u00ebndova k\u00ebng\u00ebn “Urimi i bardh\u00eb” kompozuar nga Nikollaq Bulo dhe dubluar nga Violeta Mashani<\/p>\n

– Gjete p\u00ebrkrahje nga k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr kur shkove p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb festival? <\/em><\/p>\n

Porsa hipa ne podin e skenave ne Durres, ne ate te ndermarjes, pastaj ne ate te estrades profesioniste, ne ansamblin popullor, ne festivalet e ndryshme lokale apo dhe kombetare, shpirti im nuk u ndje kurr\u00eb i qet\u00eb. Mir\u00ebpo, ajo lufte nuk behej vetem kunder Zijait, ajo zhvillohej ne menyre horizontale, brenda llojit, por dhe vertikale, e sygjeruar nga lart, per te cilat une nuk kam ndermend te flas as per emra, as per institucione, sepse ne personin tim, nuk ekziston fare ndjenja e hakmarrjes ngadhnjimtare dhe e dyta, une nuk mund te mbaj kurre anes\u00ec politike dhe te jap mendime, duke marre megafonin dhe t\u2019ju tregoj shqiptareve ato qe ata i din\u00eb vete shume mire.<\/p>\n

Ne kohen kur une hipa ne podin e larte te Festivaleve ne Radio, aty gjeta miq te rinj dhe te vjeter si Sheriff Merdanin, Naim K\u00ebr\u00e7uku, Tonin T\u00ebrshana, Bashkim Alibali, Nevruz Yzeiri, njeriu i mir\u00eb goj\u00ebmb\u00ebl dhe gjithmon\u00eb i qeshur, Nevruzin fatkeq, q\u00eb diktatura nuk e la edhe at\u00eb pa e d\u00ebnuar.<\/p>\n

E \u00e7\u2019mund te them une per perkrahjen e kengetar\u00ebve te vjeter, kur jo vet\u00ebm ti, por dhe gjithkush e di mire, se ne \u00e7\u2019atmosfere ishin, jan\u00eb dhe do jene ato te nderuara ambjente artistike, me nje fjale, “ki kujdes se mos te bije sapuni ne shesh”. Kurse institucioni kur donte edhe ne se ti ishe apo nuk ishe i afte, ta perplaste vet\u00eb sapunin perdhe dhe ti ishe i detyruar qe te uleshe per t\u2019a kapur.<\/p>\n

Zija! P\u00ebrmend\u00ebm Festivalin e 11-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH. Un\u00eb kam shkruar m\u00eb par\u00eb kujtimet e mija nga Festivali i 11-t\u00eb, si edhe p\u00ebr k\u00ebng\u00ebt, k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt, kompozitor\u00ebt, prezantuesit e atij festivali . Ti ishe k\u00ebng\u00ebtari, q\u00eb hape edhe at\u00eb festival. Si e prite, kur t\u00eb caktuan hapjen e festivalit?<\/p>\n

P\u00ebr at\u00eb festival \u00ebsht\u00eb folur dhe shkruar shum\u00eb, si\u00e7 e the edhe ti vet\u00eb q\u00eb ke shkruar dhe, \u00e7’do gj\u00eb dihet tani. Nuk dua t\u00eb p\u00ebrs\u00ebris ato q\u00eb jan\u00eb th\u00ebn\u00eb, vet\u00ebm dua t\u00eb theksoj se, Festivali i 11-t\u00eb ishte preteksti i Enver Hoxh\u00ebs p\u00ebr t\u00eb goditur artin dhe artistat shqiptar\u00eb.<\/p>\n

N\u00ebse themi se, ai festival ishte i nj\u00eb forme t\u00eb re spektakli p\u00ebr muzik\u00ebn shqiptare, un\u00eb them, se ajo form\u00eb e re u duk nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb, pra ne Fest. e 10-t\u00eb, meqen\u00ebse kam qen\u00eb edhe vet\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebs.
\nPor \u00ebsht\u00eb m\u00eb se e v\u00ebrtet\u00eb kjo q\u00eb po thua ti. P\u00ebr mua ishte nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi e madhe dhe lumturi, q\u00eb ajo k\u00ebng\u00eb ishte caktuar e para n\u00eb radh\u00eb, p\u00ebr hapur Festivalin e 11-t\u00eb. Kisha shum\u00eb emocione q\u00eb nuk mund t’i p\u00ebrshkruaj dot.<\/p>\n

I kujtoj shpesh, kur miqt\u00eb e mi t\u00eb paharuar Kastriot Gjini, Gasp\u00ebr \u00c7ur\u00e7ia me ate humorin e tij, Ferdinand Deda, i cili drejtoi edhe formacionin simfonik t\u00eb festivalit, si edhe t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt, vinin dhe m\u00eb uronin sukses ne hapjen e asaj forme t\u00eb re t\u00eb spektaklit. U ndjeva shum\u00eb i lumtur…<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

N\u00eb prag t\u00eb Festivalit t\u00eb 11-t\u00eb t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTVSH, Dhjetor, 1972 – Bashkim Alibali, Elida Korreshi, Naim K\u00ebr\u00e7uku,Gavrosh Levonja, Zija Sara\u00e7i, Kleopatra Skar\u00e7o, Sheriff Merdani<\/strong><\/p>\n

Mund t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr festivalet e k\u00ebng\u00ebve t\u00eb atyre viteve?<\/em><\/p>\n

P\u00ebrsa i perket festivaleve ne pergjithes\u00ec te zhvilluara ne ate kohe, me gjithe te metat e rrjedhura nga regjimi i shkuar, kam mendimin tim, ndoshta personal, por ndoshta edhe te nje shumice publiku artdashes shqiptar, ku pa asnje anes\u00ec politike, as majtas as djathtas dhe as dhe ne qender, por vetem ne drejtim te qiellit, andej nga dikush e ka zbritur hyjnoren kenge per ta perdhosur ketu ne toke, ne, t\u00eb vdekshmit mekatare.<\/p>\n

Asnje lloj zhanri i artit, kjo sipas meje, nuk e gjen (relativisht) ndonje e keqe nga tendencat e mbylljes se shpelles nga ku buron ai nen presionin ideologjik dhe veseve te tjera te kohes. Ai e shperthen gurin e rende te ciklopit, dhe nen gurgullimen harmonike te vrullit te tij rifillon perseri jeten me me force. Por Arti vdes, ai shuhet dhe bashke me ate nje shoqeri e tere kthehet ne barbare, vetem at\u00ebhere, kur dyert e tempullit te tij happen kanate kujtd\u00f2, qe ne menyre te pa seleksionuar dhe pa merituar profesionalisht pushton tempujt me format e mir\u00ebnjohura te imoralitetit seksual dhe monetar, forma keto te degjenerimit te shoqerise ne \u00e7do fushe te saj.<\/p>\n

E ku mund ti shkonte ne mende rapsodit te pare, kur u ul para gjindjes per te interpretuar dhe rrenqethur njer\u00ebzit ne mesin e muzgut te pandri\u00e7uar, se do ta ndotnin kengen e tij metamorfozat dhe transformacionet moderne, si prozhektoret maramendes dhe qorrues, jurite dhe spikerat spektakolare, pseudotalentet e zgjedhura dhe organizatoret qe nuk kane tjeter ideal perve\u00e7se binomit lek-seks, duke e shkaterruar \u00e7do gje ne thelbin e asaj qe i shkreti rapsod krijoi, e perplasen ate ne humneren e harreses \u201cAnes lumejve\u201d.<\/p>\n

Dhe pikerisht Festivali famekeq i 11-t\u00eb solli ne publik nje forme te re spetakolare te prezantimit te kengeve, por nisi ne menyre te pakuptuar rritjen e barerave te egra per rreth hyjnores kenge, si ato qe paraqita me lart. Spikerat, jurite dhe heronjte e heshtur \u201cOrganizatoret\u201d e spostuan kengen si qellim kryesor, e b\u00ebrrylosen ate me egoizmin dhe me fallsitetin e tyre dhe e katandisen ate ne gjendjen e sotme, te cilen e kemi te gjithe para syve.<\/p>\n

P\u00ebrse, miku im, ata, personazhet e mesiperme nuk organizojne \u201cSpetakle\u201d vetem me spikera dhe jur\u00ect\u00eb nar\u00e7iziste dhe te shohin se sa vlejn\u00eb, por perdorin \u201cKengen\u201d si katalizatore, si trampoline per meskinitetin e tyre si ajo \u201cZonja Moderne\u201d qe merr me vete qenin e saj, qe s\u2019e le as t\u00eb urinoj\u00eb rrug\u00ebs. Dhe spektatori, qe dikur emocionohej nga melodia, tani i kan\u00eb lene hijen spetakleve plastike, duke shkuar drejt nje jete po plastike. Une fola pak me lart per kengen virgjereshe si ate te festivaleve te para.<\/p>\n

– Dihet tashm\u00eb, praktika e njohur e atyre viteve, kur k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt, deri n\u00eb nat\u00ebn q\u00eb do t\u00eb zhvillohej festivali, ishin n\u00eb ethe, sepse ua nd\u00ebrronin k\u00ebng\u00ebn, ose ua hiqnin fare p\u00ebr t\u00eb konkuruar. Ju ka ndodh juve ndonj\u00eb rast i till\u00eb? Si b\u00ebhej p\u00ebrcaktimi i k\u00ebng\u00ebve? <\/em><\/p>\n

Po e filloj pergjigjen nga fundi i pyetjes suaj. Po ja… si ne kampionatin boteror te futbollit, siper tavolines se redaksise, qe ishte nje kopje e asaj qe rrinte atje, siper tavolines se drejtorit te radios, ku ne fillim rrinin emrat e te gjithfuqishm\u00ebve q\u00eb, sigurisht, e kishin fituar ate mbiemer nga kontaktet me publikun, por kishte dhe emra, qe nga mbeshtetja qe i behej nga dikush, zgjidhte dhe ndertonte ate kontakt ose ate personalitet n\u00eb inverse, d.m.th. ishte kenga qe ndertonte kengetar.<\/p>\n

Neper korridoret e gjere te Radio-Tiranes, shetisnin plot madhesht\u00ec karshill\u00ebqet si dhe tirrej filozofia e te ndertuarit te autoriretit personal, nepermjete nje taktike te para menduar ne qendrim ose prezantim, qe gjat\u00eb hyrjes ne institucion, shetitjeve neper korridoret e tij, ku zhvilloheshin dhe hartoheshin para syve tane pushtimet dhe spostimet ose rrembimet strategjike te kengeve, ne baze te njohjeve apo aftesive personale, e deri ne daljen jashte nga Radio Tirana. Perjashtime at\u00ebhere beheshin, vetem ne rastet e perzgjedhjeve te patundshme te kompozitoreve me emer, te cilet e fillonin bashkepunimin muaj me perpara. E ku mund te perfshihesha une ne kete Panair-Vaterlo.<\/p>\n

Rrija ne tre vitet e para aty, vetem ne saj\u00eb te simpatise se Studios se Redaksis\u00eb ku ndjeja respektin e Nikolla Zoraqit, Gasper \u00c7ur\u00e7is\u00eb, Ferdinand Dedes, Ali Hazbis\u00eb, operator\u00ebve te z\u00ebrit, Ganiut dhe Bedriut si dhe Spiro Kondurit, te cilet ushqenin simpati per karakteristikat e mija vokale. Duke pare qe une nuk kisha ndonje Gran \u201cEngjell Mbrojtes\u201d nga prapa, si\u00e7 kishin te tjeret, ne Festivalin e 14-t\u00eb, mua m\u00eb dhane k\u00ebng\u00eb, q\u00eb per disa arsye te ndryshme, duhej te qendronte ne Festival.<\/p>\n

N\u00eb Festivalin e 11-t\u00eb, p\u00ebrshembull, sulme te medha iu bene kenges q\u00eb k\u00ebndova un\u00eb: “Sonte u takoj te gjitheve”, ku une nuk marre persiper te permend emra, per faktin se ata jan\u00eb miqte e mi dhe se xhungla ka ligjet e saj dhe se kush nuk do e b\u00ebnte at\u00eb rrembim si te joqellimshem.<\/p>\n

Mua n\u00eb at\u00eb koh\u00eb, kishte rreth nj\u00eb muaj e gjysem qe me kishte vdekur nena aksidentalisht dhe, Nikolla Zorraqi dhe Ferdinand Deda, i zbrapsnin me dinjitet te gjitha “sulmet grabitqare” ndaj kenges. Ndodhte at\u00ebhere, nga vizitat e shpeshta te ideologeve te ndryshem, qe ne harten e larmis\u00eb se problemeve qe duhet te shpaloste festivali, ne ditet e fundit, mungonte ndonje ngjyre e mozaikut, at\u00ebhere fillonte zallahija: nd\u00ebrroheshin tekstet, prezantuesit, spostoheshin kenge dhe kengetare dhe jepeshin \u00e7mime; praktik\u00eb kjo, q\u00eb ndiqet edhe sot..<\/p>\n

– N\u00eb fillimvitet 70-te, ti ke k\u00ebnduar edhe n\u00eb anketat muzikore t\u00eb muajit, q\u00eb jepeshin n\u00eb ato vite dhe gjithmon\u00eb je shpallur fitues nga letrat e d\u00ebgjuesve. P\u00ebrmend disa k\u00ebng\u00eb: \u201cMarinari\u201d, \u201cNe, dy k\u00ebng\u00eb t\u00eb nj\u00eb mali\u201d,\u201dMe fjongo te gjelber\u201d, \u201cLumturia\u201d, \u201cKrah p\u00ebr krah\u201d, \u201cSi te quajne\u201d, “Qrpiklagura me ves\u00eb”, t\u00eb cilat, at\u00ebhere u b\u00ebne aq t\u00eb dashura p\u00ebr rinin\u00eb. <\/em><\/p>\n

Ishin vitet, kur pjes\u00ebmarja ime ne \u201cAnketen Muzikore\u201d te Radio-Tiranes, e cila organizohej \u00e7do te diel\u00eb para dite, dhe q\u00eb preferohej gjithmon\u00eb e me shume nga publiku, po me jepte emer dhe repertor te shkelqyer. Ishte fillimi i viteve 1970. Ishte viti (1972) kur in\u00e7izova kengen \u201cVajza me fjongo te Gjelber\u201d te Kristo Kotes, kenge qe m’u p\u00ebrshtat shume.<\/p>\n

Pastaj ne 1973 in\u00e7izova kengen e bukur \u201cSi te quajn\u00eb\u201d te Todi Kutines. Nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, 1974, kengen e titulluar “Si lule maji” ne \u201cAnketen\u201d e famshme te Pallatit Rinia n\u00eb Durr\u00ebs, kompozuar nga Agron Xhunga.<\/p>\n

Ajo k\u00ebng\u00eb u p\u00eblqye dhe redaktor\u00ebt e Radio Tiran\u00ebs, menduan ta k\u00ebndoja n\u00eb anketen muzikore n\u00eb radio, vet\u00ebm me nj\u00eb ndryshim t\u00eb vog\u00ebl, sepse i nd\u00ebruan titullin, “Krah p\u00ebr krah”. Keshtu erdhi Janari i vitit 1975, ku perseri per anketen e Radio-Tiranes regjistrova kengen aq t\u00eb bukur te mjeshtrit te trompes si dhe te kompozitorit, miku im Isuf Xhumri, me tekstin e bukur te poetit Moikom Zeqo, titulluar “Kenga e Marinarit”.<\/p>\n

Ajo k\u00ebng\u00eb, fillimisht u k\u00ebndua n\u00eb Festivalin e K\u00ebng\u00ebs n\u00eb Durr\u00ebs dhe q\u00eb \u00e7udit\u00ebrisht, juria nuk e pa t\u00eb ar\u00ebsyeshme ta votonte p\u00ebr n\u00eb nat\u00ebn e tret\u00eb t\u00eb festivalit, ku edhe p\u00ebrzgjidheshin k\u00ebng\u00ebt m\u00eb t\u00eb mira.
\nMe Isufin fituam \u00e7mim te pare edhe me kengen “Pranvera”<\/p>\n

Gjithashtu n\u00eb anketat muzikore t\u00eb muajit kam k\u00ebnduar edhe k\u00ebng\u00ebt “Ne, dy k\u00ebng\u00eb t\u00eb nj\u00eb mali, kompozuar nga Jani Llapa, kengen e bukur te R.Hasimit, “Lumturia”. Po ndalem pak n\u00eb disa kujtime dhe emocionet e mija.<\/p>\n

Ishin kohet, kur me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb isha n\u00eb kulmin e suksesit tim si k\u00ebng\u00ebtar. Diagrama ime e karieres se kenges po ngrihej vazhdimisht. Ate vit, drejtori i pallatit te kultures ne Shkoder, Ferdinand Bushati, me ftoi ne nje koncert. P\u00ebrpara Pallatit te Sportit pak para shfaqjes, kishte shum\u00eb njer\u00ebz q\u00eb donin t\u00eb vinin n\u00eb koncert edhe pse biletat ishin shitur shume shpejt.<\/p>\n

Fillova koncertin me kengen e Kastrot Gjinit “Bashke ndertuam nje ure”, pastaj “Si te quajn\u00eb”, pastaj kendova “Si lule maji”.<\/p>\n

Edhe tani q\u00eb po flasim bashk\u00eb, po i jetoj ato emocione t\u00eb asaj kohe; publiku u ngrit ne kemb\u00eb, duke duartrokitur dhe fishk\u00ebllyer. N\u00eb sall\u00eb u d\u00ebgjua vet\u00ebm “Pzzzz”<\/p>\n

Kur fillova t\u00eb k\u00ebndoj “Marinari”-n, pash t\u00eb rinj e te reja q\u00eb u p\u00ebrlot\u00ebn. Ashtu, si kur marinaret qe ktheheshin nga udhetimet e gjata dhe me ftonin ne \u201cDarkat e Mb\u00ebritjes\u201d.<\/p>\n

N\u00eb nje bisede kujtimesh per ate kohe, me mjeshtrin Shpetim Sara\u00e7i, i cili me pohoi se: ” Une isha i vogel at\u00ebhere dhe e mbaj shum\u00eb mir\u00eb mend se si shp\u00ebrtheu publiku p\u00ebr t\u00eb par\u00eb koncertin, duke rr\u00ebzuar edhe dyert. Un\u00eb isha pran\u00eb dyerve t\u00eb rr\u00ebzuara…”<\/p>\n

T\u00eb nj\u00ebjtat suksese kam patur edhe n\u00eb koncertet e tjera n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, Tiran\u00eb, Berat, Vlor\u00eb, Elbasan, …
\nTi m\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb flas per nostalgjine e atyre viteve, te cilat ishin vitet me veshtira dhe me te bukura te jetes sone dhe percaktimet ne termin e nostalgjise, qe une bej ne kete interviste qe po ju jap sot, nuk kan\u00eb te bejne fare me kend-veshtrime politike dhe nuk me pelqen te renditem ne asnje ndarje, sepse nuk do deshiroja kurre te ndiqja shembullin e ndokujt per te kapur ndonje llogore ideologjike.<\/p>\n

Un\u00eb jam nje elektron i lire, nje artist i te gjitheve dhe, do ishte nje fatkeqesi per mua ta krijoja nje firo te tille. I dua vertete te gjithe. Pra, une i kujtoj ato kohe, si perzierje te pasionit rinor me duartrokitjet e publikut, si luften per ekzistence me paqen psikologjike, si kaltersin\u00eb qiellore me deshirat per fluturim, si netet pagjume per endrra te pa realizuara. Nostalgjia, \u00ebsht\u00eb shprehje emocionale per nje kohe te humbur qe nuk kthehet me prapa, per vitet me te bukura te jetes te dekoruara me kengen, te cilen e thithje me ajrin, hynte ne gjak, pastaj te dehte dhe nuk dilte me nga ty.<\/p>\n

Per Zija Sara\u00e7in, sapo kishte filluar nje kariere pasionante artistike. Pas Serenatave te kenduara ne rethinat e qytetit te Durresit, e vura edhe une gjurin ne startin e kenges kombetare te asaj kohe. Une u nisa me te vertet me nje ritem shume te ngadalte, perballe kolloseve: Va\u00e7e Zela, Qemal Kertusha, Sheriff Merdani, Tonin T\u00ebrshana, Ema Qazimi, Liliana Kodak\u00e7i, Alida Hisku, Lindita Sota etj…<\/p>\n

Un\u00eb at\u00ebhere ndjehesha si nje nxenes, i vetem fillikat, ku lehtesisht rrihesha nga furtunat e cmirres artistike te kohes; b\u00ebri, qe ajo karriere akoma e pa filluar mire te ndjente tronditjet e para. Por kjo eshte nje histori tjeter e dhimbshme te cilen po e shkruaj ne nje liber te jetes sime.<\/p>\n

Pra si\u00e7 thash me lart, ne ato fillime, une nuk ndjehesha ne nivelin e atyre mjeshtrave qe me rrethonin, pavar\u00ebsisht suksesit ne publik. Shum\u00eb kengetar\u00eb nuk me shikonin me syrin e nje kengetari karriere, Une shoqerohesha at\u00ebhere me Sheriff Merdanin, Naim K\u00ebr\u00e7ukun, Bashkim Alibalin, Aleksand\u00ebr Lalon, dhe me Kastriot Gjinin. At\u00ebhere v\u00ebreja me vemendje Sherifin, se si ai e zberthente kengen, tekstin apo interpretimin e tyre. Un\u00eb mesova shume nga ai dhe nga gjithe ambienti qe me rrethonte.<\/p>\n

Kurr\u00eb nuk e mendoja, q\u00eb kenget e huaja ti kendonte njeri si mua, por sigurisht, hyrja ime ne ate ambjent, beri qe praktikisht te njihesha mire me strukturen e k\u00ebnges shqiptare dhe me ato pak element\u00eb teknik q\u00eb v\u00ebreja p\u00ebrreth, q\u00eb, per mua i ambjentuar me kengen e huaj nga ana fonetike, ku konstruktin e kisha te gatsh\u00ebm nga kengetari origjinal. Pra, at\u00ebhere, ishte shume e veshtire per mua te nd\u00ebrtoja nje konstukt te ri kenge. Sot, mund t\u00eb flas me keqardhje, q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, ambjenti ku hyra une at\u00ebhere, p\u00ebr mos t\u00eb nihilizuar gjith\u00e7ka, mund t\u00eb them, se ishin fare te pak\u00ebt kengetaret qe mendonin keto gjera, sado pak njohuri qe kishin. Aty i meshohej ne t\u00ebr\u00ebsi volumit, kendimit te vijes melodike dhe respektimit ritmik te kenges, ashtu si sot.<\/p>\n

– Pas Festivalit t\u00eb 14-t\u00eb, Dhjetor, 1975, u shk\u00ebpute nga skena e festivaleve, madje edhe k\u00ebng\u00ebt e k\u00ebnduara nga ty, u \u201cburgos\u00ebn\u201d p\u00ebr t\u2019u mos u d\u00ebgjuar m\u00eb. \u00c7\u2019far\u00eb ndodhi me ty n\u00eb at\u00eb koh\u00eb? <\/em><\/p>\n

Terreni ne Radio ishte pergatitur dhe pritej te kompletohej. Estrada e Durresit sapo ishte kthyer nga turneu ne Verr\u00ec t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Durrsak\u00ebt qe me donin shume me shikonin me hab\u00ec, dikush me afrohej dhe me thosh: – kemi marre vesh se te kane arrestuar, me behet qejfi qe paskan qene vetem fjale, me thoshin. Nga Fieri dhe nga Vlora me erdhen motrat me familjet e tyre, se ishin bere merak nga ato qe kishin degjuar. Une, si i ri at\u00ebhere nuk e kuptoja rendesine e menxyres qe po me kercenonte. Drejtoria e Teatrit e cila po pergatitej per turneun e Tiranes moren drejtimin per te Komiteti i Partise per te mesuar ndonje gje. Ne ate kohe ne Durres porsa ishte emeruar sekretar i I-re Qiriako Mihali, i cili i sqaroi ata, se asgje nuk ka per Zijain.<\/p>\n

At\u00ebhere une vazhdova me ata turneun ne Tirane ku suksesi im ishte si asnjehere. Salla dhe spektatoret me rrembyen dhe une e humba kontrollin e nje te kenduari te kujdeseshem, nder to kenget \u201cShtegetimi\u201d, \u201cKrah\u2019per Krahe\u201d, \u201cSi te quajn\u00eb\u201d, \u201cTek syte e saj\u201d, \u201cLumturia\u201d (qe nuk mbaj mend sot as dhe nje note nga ajo kenge)..etj.. Diten e 6-te t\u00eb shfaqjes, erdhen dy gazetar\u00eb t\u00eb \u201cZerit te Popullit\u201d, Th.N dhe M.E, te cilet u shkeputen nga salla dhe erdhen ne prapasken\u00eb Biseduan shkurt me regjizorin Gjergj Vlashi per \u00e7far\u00eb po ndodhte ne salle ato dite si dhe per menyren e te kenduarit tim. Gjergji u mundua t\u2019ju shpjegoj\u00eb atyre, se Zijai keto dite ka qen\u00eb pak pa qejf, por ata e dinin pse kishin ardhur dhe si do flisnin. Pas dy ditesh, ne gazete doli artikulli ne faqen e brendeshme me titull: “Te mos ambientohemi me te huajen”.<\/p>\n

Do te mjaftonte ky artikull, per te kuptuar se ku do e kishte fundin rrapellima. Menjeher\u00eb, repertori im aq i pasur ne raport me kohen e paket qe kisha kenduar, jo vet\u00ebm q\u00eb u hoq nga fonoteka, akoma me keq, u zhduk dhe, si rezultat dhe nga trasmetimet ne Radio-Televizion.<\/p>\n

Menjehere turneu i Estrades ne Tirane u nderpre. Nje ekip tjeter u nis nga Teatri drejt Komitetit te Partise per qendrimin qe duhet te mbanin rreth situates se re. Dhe pikerisht, ne ato momente kaq te veshtira doli \u201cEngjelli i im mbrojtes\u201d. Me duhet te theksoj ketu, pa ndonje paramendim politik po ne sensin human, Qiriako Mihali, pasi e kishte pergatitur pergjigjen mire, i jep urdher atyre qe: Zijai do vazhdoj\u00eb te kendoj\u00eb ne estrade duke u korrigjuar aty, dhe ne mes jush. Shikoni me kujdes repertorin qe do kendoj\u00eb.<\/p>\n

Mrekullia kishte ndodhur, por si eshte e mundur at\u00ebhere? Ja pra, perpara se te vinte ne Durres me ate detyre, ai ishte drejtor i Azotikut ne Fier dhe, sa here levizte jashte Fierit, ai mbante afer dhe nipin tim, Lavdoshin, q\u00eb n\u00eb at\u00eb koh\u00eb ishte shef furnizimi, me te cilin flisnin shpesh per mua.
\n“E njohim ne Zijain, prandaj mbajeni afer” u tha.<\/p>\n

Me thirri mua ve\u00e7as, ku me keshilloi, qe te beja nje autokritike te forte ne seksionin e arsimit. Une isha i detyruar dhe e bear nje autokritike aq te forte, sa shefi i seksionit E.Sh, ne vend qe te prekej e te qante, me hodhi nje buzqeshje te lehte. Orteku u shkermoq ne fakt, por gjendja ime ne mardheniet me artin mbeti ashtu\u2026Ishte shmangur me e keqja, seps\u00e8 ju e kuptoni se ku mund te ndalej ai ortek. Pak vite para meje, Sherifit i gjeten nje arsye per ta burgosur. Fran\u00e7esk Radin dhe Aleksand\u00ebr Lalon i \u00e7uan n\u00eb Veri t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr t’u “ndrequr”. Goditja kishte r\u00ebn\u00eb edhe tek Justina Aliaj. M\u00eb von\u00eb e p\u00ebsoi edhe Alida Hisku, etj. etj.<\/p>\n

Keto ndodhen vetem ne zhanrin e kenges, pa dashur qe ne kete interviste te hyj ose te zgjerohem n\u00eb te gjithe ate menxyre. Une pra, vazhdova turneun me estraden ne Berat, Lushnje, Fier, Vlore, Kor\u00e7e dhe me tej ne jug, ku publiku si proteste ndaj mases se marr\u00eb karshi meje, qe une po kendoja kenge, qe s\u2019kishin te benin aspak me natyr\u00ebn time t\u00eb t\u00eb k\u00ebnduarit, me kthenin disa her\u00eb… E keqja e madhe vertete ishte shmangur, por trajtimi qe m’u be me vone, nuk linte vend, q\u00eb un\u00eb t\u00eb b\u00ebja hapa perpara ne baze te kerkesave te mija per kengen; motorret u shuan dhe kenga u nderpr\u00e8.<\/p>\n

Un\u00eb, dalngadal\u00eb po shuhesha, dhe ashtu si nje arkitekt, i cili ecen perpara ne baze te projekteve dhe ndertimeve te bukura qe ai paraqet, fiton simpatin\u00eb e njerzeve, ashtu dhe \u00e7do artist ishte i destinuar t\u00eb shuhet nga mungesa e materialeve. Ishin disa arsye, q\u00eb at\u00ebhere nuk lejuan qe te behesha nje kengetar eksponent. Koha e shkurter e pjesmarjes sime permanente ne arenen e muzikes kombetare, pra nga viti 70-t\u00eb deri ne 75-\u00ebn.<\/p>\n

Ne meditacionin tim per te gjetur ato arsye, me rezultonte, s\u00eb pari lufta brenda llojit. Ishin kohet, kur ne ring (Aren\u00eb), pa bere emra, po hynin kengetare te rinj, dhe qe te beheshin me te efektshme ato hyrje, duhej qe te prihej koka e dikujt, pra duhej bere nje \u201cPiazza Pulita\u201d dhe at\u00ebhere une isha me lehtesisht per t’u spostuar. Dhe jo me kot, nje nga drejtoret e Radios at\u00ebhere “K.M”, me thote: “Zija, ti ke filluar ti kendosh kenget me nje fryme dhe stil jo shqiptar, prandaj do te bente mire nje shkeputje”.<\/p>\n

Ishte fillimi i vitit 1975, kur nje dite me ndodhi nje episod i till\u00eb ne Radio Tirana: Pasi incizova nje kenge te re, po nxitoja per te ikur, sepse isha i ftuar ne nje koncert te pallati i madh i kultures. Pasi ika un\u00eb, n\u00eb radio mbet\u00ebn I.Gilani, nje kengetar durrsak dhe Engjellushe Lazen me te cilet u nisem se bashku nga Durresi.<\/p>\n

Qe te dy keta kengetar\u00eb, pas disa kohesh, kur mua me njoftuan shkeputjen e pa revokueshme nga RTV Shqiptar, si dhe me zhduken qe te gjithe repertorin tim te deri at\u00ebhershem nga fonoteka e atij institucioni, me treguan, se \u00e7’far\u00eb ishte diskutuar ne redaksine e Radios per kengen e mesiperme. Shiko, tha at\u00ebhere kryeredaktori, kenga qe posa in\u00e7izoi Zijai sot, mua me pelqen mjaft dhe do jete kenge me shume sukses nese ju do e aprovoni. Une per veten time nuk ma mbaj ta aprovoj…<\/p>\n

Dhe keshtu ajo kenge vertete nuk u aprovua. Ja pra, perse kengetari Zija Sara\u00e7i u zbeh aq shpejt.
\nRadio-Televizioni ne pervjetoret e tij si dhe ne kujtimet e aktiviteteve te meparshme te tij, nuk jepte informacione fare per mua edhe shtypi gjithashtu; kenget e repertorit tim u zhduken.
\nNe memorien kolektive, kengetari Zija Sara\u00e7i mbeti si nje vegim i embel dhe kaq. Une i verreja te gjitha me pervuajtje keto situata.<\/p>\n

Megjithate, jam i lumtur, se me ato pak materiale, qe dikush i ka vene ne internet, me vijne e-maile te shumta urimi dhe, gjithashtu kam kerkesa te shumta per te dhen\u00eb koncerte. Ne bisedat qe bejne simpatizante te shumte ne internet per kenget e mija, sot me emocionojne shume. Une sinqerisht i pershendes dhe i dua shume te gjithe se me ka marre malli te kendoj perpara tyre tani qe jam shume me mire vokalisht si at\u00ebhere. Nuk do jete e larget dita, kur une te kendoj perpara te githe atyre dashamiresve. M\u00eb mungon shum\u00eb kontakti me spektatorin e mrekulluesh\u00ebm shqiptar.<\/p>\n

Zija je nj\u00eb kantautor i vjet\u00ebr. Kur ke filluar te shkruash kenget e tua, si dhe tekstet e tyre?<\/em><\/p>\n

Gjithmon\u00eb, qe ne fillim te karieres sime, kam ndjer\u00eb nevojen e kenges, e cila duhej te plotesonte parametrat e karakteristikes sime vokale, q\u00eb jo shpesh takohej ne kenget qe me ofroheshin at\u00ebhere; her\u00eb mungonte strofa, here mungonte refreni im, ose te dyja. Kisha friken e konsumimit personal, horizontalitetin, veteperseritjen, fenomene keto gerryerse per nje artist. Pastaj e dyta, ishte ekzigjenca ime per tu kompletuar. Megjithate, ishte koha, kur une per arsye te asaj mungese, fillova te krijoj vete kenge. Kompozimin tim te pare e krijova ne Maj te viti 1972, me te cilen u prita me shum\u00eb sukses ne Anketen e \u201cPallatit Rinia\u201d, e titulluar: \u201cEja\u201d te cilen perseri e kam perpunuar ne Firence dhe q\u00eb e ruaj si startin tim drejt kompozicionit. Me vjershen \u201cVaje\u201d te A.Z.\u00c7ajupit, duke nderruar temen, nga teme dashurie ne nje elegj\u00ec narrative shoqerore duke e quajtur: \u201cPa Shprese\u201d.<\/p>\n

Te gjitha kenget e vjetra te mijat dhe te kolegeve qe kam ripunuar si dhe krijimtarin\u00eb e re per gjasht\u00eb vjete me rradhe ketu ne Firence, i kam ndejte mjaft korrekt trajtimit sipas karakterin tim, nostalgjik dhe sentimental si dhe besnik i tradites. Kjo kenge me ka rendit ne vendin e dyte si kantautor shqiptar, se bashku me Francesk Radin, pas \u201cArtistit te Popullit\u201d dhe mjeshtrit Avni Mula. Dhe keshtu, po ate vit, ne muajin Nentor ne Festivalin e IV te kenges ne Durres, fitova \u00e7mimin e par\u00eb me kengen \u201cE \u00c7ilter \u201c te H.Zaharian, me te cilin kishim shume vite bashk\u00ebpunimi, si dhe \u00e7mimin e tret\u00eb me nje kompozimin tim, me tekst te Petraq Ristos, titulluar \u201cLulkuqe mbi Gezhoja\u201d. Kete kenge e kam ripunuar perseri ne Firence, duke i nderruar temen e tekstit nga teme politike ne ate shoqerore, duke e titulluar \u201cMos me Genj\u00e8\u201d<\/p>\n

Keshtu nisa te krijoj nje num\u00ebr te madh kengesh, ku ne vitin 1978, ne Estraden e Durresit, kendova me mjaft sukses nje kengen timen, titulluar \u201cQerpiklagura me ves\u00eb\u201d, me tekst te Bardhyl Agasit, per te cilen, ne vitin 1982, kompozitori dhe tashm\u00eb miku im, Gazmend Mullahi, i sapoem\u00ebruar ne redaksin\u00eb e muzikes n\u00eb Radio Tirana, duke m\u00eb par\u00eb e d\u00ebgjuar n\u00eb premier\u00ebn e Esrades se Durresit, tek salla e Estrades se Tiranes, me tha: – Zija, te degjova me vemendje ne skene, me inisiativen time deshiroj qe te te rehabilitoj pak nga pak. Dhe keshtu pra, s\u00eb bashku me kompozitorin Spartak Tili, e vendos\u00ebn k\u00ebng\u00ebn \u201cQerpiklagura me Vese\u201d, ne \u201cAnketen e Radios\u201d, e cila ne fund te atij muaji u vleresua me \u00e7mimin e pare nga letrat e degjuesve. Dy muaj me vone Spartak Tili do t\u00eb me thoshte: – Zij\u00e0, femijt\u00eb e mi mbet\u00ebn gjithe diten me kengen tende ne goje.<\/p>\n

Pas 8 vjetesh mungese ne RTV, per mua ishte nje rehabilitim i pjesshem dhe i kontrolluar. Kenget e repertorit tim te vjeter, pothuajse ishin zhdukur nga arkivi i Fonotekes se Radios. Ishte koha kur u rehabilituan edhe Justina Aliaj Fran\u00e7esk Radi. Ne fakt, ate kenge e pata konceptuar per Valentinen, por situatat ia nderruan tekstin. Ne Firence, mjeshtrat realizuan nje orkestracion shume te bukur dhe une i krijova edhe tekstin per ate qe e meritonte\u2026 \u201cValentina\u201d. Ne vitin 1983, Petrit Lulo do te kendonte ne Festivalin e Pranveres, kompozimin tim me titull \u201dLule mbi Lapidar\u201d, me tekst te Bardhyl Agasit. Petritit, sikur nuk i pelqeu shume ajo kenge, dhe ne fakt, ishte jashte karakterit te tij. Nje dite, orkestra qe do luante kengen, filloi provat n\u00eb studion 2. Une u ndodha aty dhe, per t’i treguar vlerat e saj, fillova ta kendoj vete.<\/p>\n

Kenga u transformua, morri gjyra te tjera dhe, sapo mbaroj, Shpetim Sara\u00e7i dhe Dash Hoxha me thane: – Pse s’e kendon vete kete kenge? Mir\u00ebpo, per mua ishte akoma moll\u00eb e ndaluar qe te kendoja ne festivale si kengetar dhe, me veshtires\u00ec po pranohesha si autor. Megjithate, une e kam ribere perseri ne Firence ate kenge, duke i nderruar tekstin dhe e kam quajtur “\u00c7ast”. Do vinte pranvera e vitit 1986, kur ne Festivalin e Pranveres do te kendoja me Engjellushe Lazen nje kengen time, duet, me tekst te Haxhi Rames, titullohej “Kengetari im”, e cila u prit me shume sukses. Dy vjet me vone, une do te kendoja perseri ne Festivalin e Pranveres, po me E.Lazen duetin aq\u2019te bukur te kompozitorit te talentuar Maksim Shehu, “Vjen nje Dite”.<\/p>\n

Ne vitin 1990, kur une po ndjeja ndryshimet e medha te kohes edhe ne nje rehabilitim te plote timin, u paraqita ne Festivalin e Pranveres me nje nga kenget e mija me te bukura qe kisha krijuar posa\u00e7erishte per ate koncert, te cilen e pata titulluar “Nje jete” Ne provat e javes s\u00eb fundit, perpara koncertit me vjen udheheqesi artistik i festivalit Zh.C dhe me thote: Zija, kenga nuk eshte e keqe, por ty nuk te nderon. Une jam i mendimit qe ta heqim nga festivali, nes\u00e8 edhe ti do jesh dakort. Une, qe i dija vlerat e kenges i thashe nje \u201cjo\u201d te prere. Kur nje or\u00eb me perpara me takuan Dash Hoxha dhe Shpetim Sara\u00e7i, i cili i kishte bere dhe nje orkestracion shum\u00eb te bukur kenges.<\/p>\n

Ata te dy me thane, qe personi e ngriti dhe ne mbledhjen e komisionit artistik dhe qe te gjithe i tham\u00eb se, kenga eshte nga me te bukurat e atij festivali dhe se nuk ishim dakort. Dhe keshtu pra, e kendova kengen ne ate festival, e cila u prit me shume sukses, ku erdhen dhe me uruan mjafte artiste si G.Mullahi, V.Grabocka, Timo Flloko dhe mjaft\u00eb koleg\u00eb te tjer\u00eb te mi. Ai vit, ishte dhe debutimi im i fundit ne skenen shqiptare. U terhoqa at\u00ebhere, sepse isha ne nje moment kur duhej ti p\u00ebrkushtoheshim shkollimit te dy djemve, te cilet at\u00ebhere, me mundime te medha i \u00e7uam s\u00eb bashku me Valentinen ne Itali per studime.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, ne Firence, pas nje pune te pa lodhur 6-t\u00eb vje\u00e7are, ku krijimeve te mija te reja u duhej seciles pa tjeter teksti i ri dhe, per kete, bashkpunimet ne distance me poetet qene shume te veshtira. At\u00ebher\u00eb u detyrova te filloja vete ti kompletoja, fillimisht me mjaft veshtiresi, por pastaj puna filloi te kete rezultat. Gjate atyre viteve krijova rreth 40-t\u00eb tekste ne shqip, si dhe rrethe 16-t\u00eb tekste ne italisht. Tani qe e ndjej se mund te eci vete me kembet e mija dhe jam i pavarur ne krijimtarin\u00eb time, me lodhje te madhe, me net pa gjum\u00eb, jam krenar qe nuk ndalova si shume te tjere, qe u nisem bashke, nuk u rrezova. Kengen time te re ne 4 komponentet e konstruksionit te saj e paraqes ball\u00ebhapur ne \u00e7’far\u00ebdo ambienti.<\/p>\n

– N\u00eb vitin 1985, pra dhjet\u00eb vjet m\u00eb von\u00eb pas 1975, emrin t\u00ebnd e d\u00ebgjuam n\u00eb Festivalin e 24-rt t\u00eb K\u00ebng\u00ebs n\u00eb RTV, por me nj\u00eb ndryshim, jo si k\u00ebng\u00ebtar, por si kompozitor me k\u00ebng\u00ebn \u201c\u00c7ilt\u00ebrsi\u201d, k\u00ebnduar nga dueti Jolanda Dhamo dhe P\u00ebllumb Elmazi. Nuk munde ta kendoje ti ate kenge me Jolanden? Si ndodhi q\u00eb Zija Sara\u00e7in po e rikthenin p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb festivale?<\/em><\/p>\n

Si\u00e7 e kam thene edhe me lart, ne shkurt t\u00eb vitit 1982, kompozitori Gazmend Mullahi, me riaktivizoi ne anketen e se dieles me kengen \u201cQerpiklagura me vese\u201d Miqesia ime me Nikolla Zorraqin dhe Ferdinand Deden dhe rrespekti reciprok me t\u00e0, beri, qe une here pas here te dergoja ndonje kenge ne radio ne baze te aktivitetit te rradhes qe vinte.<\/p>\n

Kengen \u201c\u00c7iltersi\u201d qe paraqita ne komisionin e Festivalit te 24-rt ne RTV, maestro Ferdi e pelqeu shume dhe e zgjodhi per ta drejtuar vet\u00eb, njekohesisht, i beri vete dhe orkestracionin. Qe ne fillim me tha, mos te pretendoja qe ta kendoja vete kengen, sepse mundet ta digjja. Pam\u00eb interesin me te madh, qe une te paraqitesha si kompozitor ne ate festival.<\/p>\n

Pjes\u00ebmarja ime si kengetar, mund te digjte kengen. Shum\u00eb orkestrante te formacionit simfonik dhe artista te tjere, me uronin per kengen e \u00e7ilter dhe te bukur me tekstin e te famshmit Haxhi Rama. Ne ishim te ndergjegjshem dhe te kenaqur edhe pse juria nuk e renditi p\u00ebr t’u k\u00ebnduar ne naten e trete, ku edhe shpalleshin k\u00ebng\u00ebt fituese.<\/p>\n

Sot, kur me ndodh q\u00eb hyj ne internet, lexoj me kenaqes\u00ec, qe pas kaq vitesh shume njerez, e klikojne dhe e vleresojne shume. Per mua tjeter gje nuk ka vlere. Festivalet ne te shumten e rasteve, kan\u00eb vlerat e grumbullimit si dhe te paradave te spektakleve \u00e7oroditese, dhe jo te pasurimit te repertorit publik me ushqimin aq te deshiruar te kengeve. Ato e kan\u00eb humbur ate vleren fillestare, timoni tashm\u00eb ka devijuar dhe, kur timoni devijon, ne e dim\u00eb se \u00e7’far\u00eb te pret. Pjes\u00ebmarja ime gjithsesi e rralle dhe e kufizuar n\u00eb festivale pas viteve 85-s\u00eb, i dedikohet gjithmon\u00eb miqesise me dirigjentin, kompozitorin, \u201cMjeshtrin e Madh\u201d, Ferdinand Deda, me ate talent te jashtezakonshem ne fushen e muzikes shqiptare.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ferdinand Deda, kompozitor dhe ish dirigjent i Orkestr\u00ebs s\u00eb Radiotelevizionit Shqiptar<\/strong>.<\/p>\n

Por gjithashtu, gezoja edhe simpatin\u00eb e atij mjeshtri te fuqishem dhe te urte, Kompozitorit Nikolla Zoraqi, atij njeriut me zemer te arte dhe me bote te madhe, q\u00eb, si karakter, ishte me shume i rezervuar dhe per hir te se vertetes, une nuk kisha koifidenca dhe ndonje miqesi te ve\u00e7ante me te. Edhe tani e kujtoj ate buzeqeshjen dhe dashamiresine e tij qe i lexohej lehtas ne fytyre. Maestro Ferdinandit vazhdimisht i pelqenin kompozimet e mija, te cilat une ia tregoja. Ato kenge gjeten drite ne Firence ku une jetoj dhe punoj.<\/p>\n

Se dyti, pjes\u00ebmarrja ime ka qene e lidhur me disa persona dashamires ne brendesi te Redaksis\u00eb se Radios, si: Ali Hazbia, Ganiu, Zyhdiu, Bedriu dhe me von\u00eb Gazmend Mullahi.
\nPor, rihyrja ime e kufizuar ishte edhe per pasionin, luften per te mos u asimiluar dhe tretur nga koha. Kisha nje vullkan ne gji qe me digjte dhe me shtynte perpara.<\/p>\n

– Sukses ke patur gjithashtu edhe me k\u00ebng\u00ebn \u201cVjen nj\u00eb dit\u00eb\u201d k\u00ebnduar n\u00eb festivalin e interpretuesve t\u00eb k\u00ebng\u00ebs, me bashkqytetaren t\u00ebnde Engjellushe Laze, emrin e s\u00eb cil\u00ebs e p\u00ebrmende m\u00eb sip\u00ebr. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Engjellushe Laze dhe Zija Sara\u00e7i<\/strong><\/p>\n

Me Engjellushe Lazen kam kenduar shume kompozime te mijat si \u201cEndrra ime\u201d, \u201cKengetari im\u201d po ashtu edhe te kompozitoreve te tjere si \u201cVjen nje dite\u201d e Maksim Shehut, duete te Hajg Zaharianit dhe Todi Kutines etj.
\nNe fakt, zeri i Engjellushes kishte nuanca, te cilat perputheshin me karakteristikat e zerit tim. Kenga e Maksim Shehut, \u201cVjen nje dite\u201d ishte “prere” per ne te dy, ne festivalin e Durresit. Me at\u00eb k\u00ebng\u00eb, u vler\u00ebsuam me \u00e7mimin e par\u00eb. Kenga ndertonte me te vertete nje atmosfere \u201cLove story\u201d, ku Maksi, me mjesht\u00ebri, i kishte prere nje kostum (orkestracion) origjinal, me nje tekste shume te bukur te Haxhi Rames. Pra, kur ne nje kenge bashkohen elementet e mesiperm, at\u00ebhere suksesi eshte i garantuar.
\nMaksi, qe une kam kenduar disa nga kenget e tija, mund te them se, ai, perve\u00e7 qe eshte nj\u00eb njeri i mire, ka dhe shume sentiment ne muziken qe ai krijon, gje qe sot po mungon ne xhiro perhere e me shume. Ngado q\u00eb e kemi k\u00ebnduar at\u00eb k\u00ebng\u00eb, eshte pritur me sukses nga publiku. Ne festival, i b\u00ebm\u00eb edhe nje interpretim te ve\u00e7ante.
\nPerve\u00e7 Engjellushes, ne Durres kam kenduar duete dhe me Jolanda Dhamon, me Naim K\u00ebr\u00e7ukun.
\nDurresi at\u00ebhere ka patur mjaft kengetar\u00eb te tjere, te cilet, lindnin si rezultat i aktiviteteve te shumta qe organizoheshin aty. Ishin Estrada Profesioniste e qytetit, Pallati Rinia, takimet e ndermarjeve, Ansambli Popullore i qytetit etj, nga ku buronin plot talente.
\nNe Durres at\u00ebhere kishte larm\u00ec jo vetem me kengetar\u00eb, por dhe me aktore te drames dhe te humorit, valltare, poete si dhe instrumentista te mrekullueshem. Tani Durresi eshte thare fare.<\/p>\n

– Shpesh, n\u00eb \u00e7\u2019do bised\u00eb, ti p\u00ebrmend edhe emrin e bashk\u00ebshortes t\u00ebnde, Valentina. \u00c7\u2019far\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebr ty Valentina, p\u00ebrve\u00e7se nj\u00eb bashk\u00ebshorte e nderuar? Si jeni njohur?<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Valentina Sara\u00e7i, e shoqja e Zija Sara\u00e7it<\/strong><\/p>\n

N\u00eb ato vitet e rinis\u00eb sime, isha i ftuar ne Festivalin e Elbasanit per 3 vjet me rradh\u00eb. Pas shume \u201cShetitjesh n\u00eb ara t\u00eb gjata\u201d, rash\u00eb ne kurthin e asaj zonjushe 16 vje\u00e7are. Babai i saj e kishte ndertuar shtepin\u00eb “kastile” perballe Teatrit \u201cSkampa\u201d, dhe une provoja me kot te kaloja neper rrug\u00eb t\u00eb tjera. Por \u00e7\u2019duhet te beja un\u00eb, q\u00eb te gjitha rruget te \u00e7onin tek ajo? E nga te kaloja une? Uji i fresket i \u00e7esmes tek guri i oborit te shtepise se Valentines me \u201cfreskonte shume\u201d ne ato dite te ftohta Nentori, qe une nuk e di se \u00e7\u2019fare i kishte hedhur ajo brenda, duke ma humbur krejt ekuilibrin. Ne fakt, di\u00e7k\u00e0 reflektohej aty, sepse uji per \u00e7udi ishte i pangjyr\u00eb, ndersa une mundohesha dhe mundohesha gjate ta kuptoja. Kur ajo qeshte, at\u00ebhere gjith\u00e7ka zgjidhej si me magj\u00ec. Hajde, hajde Ko\u00e7i me thoshte ajo (te zonja nga qyteti), se pive uje sa per 3 dite bashke.
\nKeshtu, perfundimisht, une u dor\u00ebzova, por u dorezua edhe ajo. Ate Nentor te vitit 1974, ku Valentina me grupin e valleve te shkolles po pergatiteshin per t\u00eb dh\u00ebn\u00eb koncert n\u00eb Gjirokaster, ne u njohem me mire, u lidhem. Une per ate kam krijuar vetem dy tre kenge si dhe shume koke\u00e7arje. Valentina per mua ka qene nje shoqe, grua me karakter; sa tufane dhe furtuna kemi kaluar se bashku, sa e sa nete pa gjume. Un\u00eb, qe po ta fillojme nga f\u00ebmij\u00ebria ime, jam shoqeruar me lloj-lloj kategori njer\u00ebzish, kam bere gjera ne adoleshence, qe sa here qe i kujtoj me vjen turp nga vetja ime, por kuptoj edhe nje gje mjaft te rendesishme, metamorfoza ime karaktreriale, fizike, profesionale, ka qene gjithmon\u00eb ne pozitivitet.<\/p>\n

\u00a0N\u00eb permiresim, me Valentinen dhe kengen ne krahe, nuk kam rreshtur kurre ne permiresimin e vazhdueshem si njeri dhe si kengetar, kam kerkuar vazhdimisht te kompletohem ne rrugen time te kenges. Kam perfunduar ketu ne Firence rreth 128 kenge te mijat te vjetra dhe te reja, te kolegeve te mi shqiptar\u00eb, me nje kualitet te larte muzikor, duke respektuar dhe ruajtur korrektesisht ne ato kenge, kujtimin dhe nostalgjin\u00eb e gjithe artdashesve, pa futur ne to modernizmat e kohes se sotme.<\/p>\n

Ne ato kenge mbreteron melodija, tekstet dhe orkestracionet e bukura. Perfundova shkollen 3 vje\u00e7are per \u201cCanto Moderne\u201d, u specializova per realizimin e spetakleve te llojeve te ndryshme ne sherbim te talenteve te reja. Karburanti im kryesor ka qene pra Valentina, kenga dhe pasioni im. Valentina ka qen\u00eb perhere mbeshtetesja kryesore e te gjitha marrezive te mija pasionale me kengen. Kemi investuar se bashku dhe pa rezerva ne te gjitha realizimet muzikore per 6-t\u00eb vjet\u00eb me rradhe ne nje \u201cShtepi Diskografike\u201d ketu ne Firence. T\u00eb gjitha ato u b\u00ebn\u00eb me shpenzimet tona.
\nDoni me per Valentinen? (Qesh) (Edhe Valentina q\u00eb i rri pran\u00eb qesh; qeshim t\u00eb kat\u00ebr.)<\/em><\/p>\n

\u00a0<\/p>\n

Po kthehem n\u00eb vitet e larg\u00ebta dhe po rikthehem p\u00ebrs\u00ebri tek “K\u00ebnga e Marinarit”.
\nNe festivalin e 5-t\u00eb ne Durres, mua m’u dha per interpretim \u201cKenga e Marinarit\u201d e kompozuar nga mjeshtri Isuf Xhumri; variantin tjeter e k\u00ebndoi Petrit Dobjani, nje kengetar i kendshem dhe me nje vokal potent. Kenga u prit shume mire nga spektatori, por nuk hyri naten e trete finale t\u00eb festivalit. Pas nje viti, m\u00eb vjen nj\u00eb ftes\u00eb nga Nikolla Zorraqi, per t\u00eb k\u00ebnduar nj\u00eb kenge te tijen. Ne redaksin\u00eb e radios n\u00eb Tiran\u00eb, takoj dhe Ali Hasbia-n, i cili me ben shenje qe mos te largohem. Kur iken te gjithe, Aliu me ve te degjoj nje orkestrale dhe me thote: E kan\u00eb provuar shume kengetar\u00eb kete kenge, po nuk e nxorre dhe ti, do ta thyej; hajde ta degjojm\u00eb melodine ne pjano.<\/em>
\nSapo filloi, e njoha nga introduksioni dhe i thashe: lere se e njoh. Hym\u00eb direkt ne studio. Per rreth gjys\u00ebm ore e perfunduam . Ne syte e Aliut pashe nje shkelqim dhe ne fytyre nje buzeqeshje te lehte. Per \u00e7far\u00eb e do, e pyeta? Sepse ne rrefren e kisha tepruar pak me nuanca kurajoze per ate kohe, te cilat me rrezikonin.
\nDegjo Zija me tha: Te kisha dhe 3-4 kenge te tjera si kjo nga ty me interpretime te tilla, do te kisha \u00e7uar ne Hollyvood, ndersa kete kenge, e kam regjistruar per qejfin tim. E mori shiritin dhe e ky\u00e7i ne dollapin e tij.
\nNe nje ane m’u be qejfi per fjalet e Aliut, nga ana tjeter me hyri frika sepse kenga kishte \u201cTendencat e Huaja\u201d qe, sipas atyre benin \u201cMu\u201d. Mund te me rrezikonin, sepse, n\u00ebse ne themi, qe nje kenge, si krijimtari muzikore mund te jete e huaj ose shqiptare, per kengetaret ne interpretim vokal, meqenese nuk ekziston nje shkolle per te percaktuar kufijt\u00eb, nuk mundemi dot te percaktojme, se ku eshte e huaja dhe ku shqiptarja.<\/p>\n

Percaktime te tilla mediokre beheshin per te tjera qellime, ndersa per mua ato ishin harritje profesionalene dhe tregonte, se une po hidhja hapa te tjera ne drejtim profesional.
\nLidhja ime me \u201cKengen e Marinarit\u201d dhe me Valentinen ka edhe nje ve\u00e7ori tjeter; ajo kenge eshte himni jone si \u00e7ift, si dhe nje \u201cKujtim\u201d dhe inaugurim i fejeses sone. Une, qe in\u00e7izimi me pelqeu aq shume, e kisha mbledhur mendjen, qe ajo kenge ishte bere vetem per qejfin e Aliut, e kurre nuk do e shikonte driten e kontaktit me spektatorin, e kisha fshire fare nga lista.
\nNe te dielen e pare te muajit Shtator te vitit 1975, une me familjen time ne oren 9.00 te mengjesit do te hynim per t’i kerkuar doren e Valentines familjes se saj. Ne te njejten kohe une degjova siglen muzikore te \u201cAnketes Muzikore\u201d per muajin Shtator. U bene pershendetjet dhe zume vendet ne dhomen e pritjes. Kur pa pritur degjoj introduksionin (hyrjen) e \u201cKenges Marinarit\u201d. “O Zot” thash. E paska futur Aliu kengen.<\/p>\n

Pavaresisht se me Valentinen kishim nje vit qe duheshim dhe diferenca e moshes ishte 12 vjet\u00eb, familja e saj nuk e d\u00ebshironte shum\u00eb at\u00eb lidhje. Une i qete, qe ne fakt me pelqeu koin\u00e7idenca e kenges, ngrihem dhe i them mikpritesve: Miq, me kete k\u00ebng\u00eb, q\u00eb do t\u00eb degjoni tani, j’u pershendes te gjitheve. Te gjithe heshten dhe po e degjonin me vemendje, kur, porsa mbaroi introduksioni (Hyrja), dhe filloj te kendoj vet\u00eb,\u201cFani Spath\u00ec\u201d. Dy motrat e Valentines qe me simpatizonin si kengetar, filluan nga komplimentet e tyre, dhe ja pra keshtu\u2026 kalaja u muarr\u00eb. Fjala u dha.<\/p>\n

\u201cKenga e Marinarit\u201d miku im, eshte edhe kenga jone dhe, duke vazhduar ne kete logjik\u00eb, doja te shtoja se, nje kenge melodioze, e bukur, nderton per cilind\u00f2 nje moment, eshte nje pike ndalimi ose referimi per nje kohe, nje ngjarje, nje moment dashurie ose dhimbje dhe, sa here e ridegjojme ate, para syve te kujtdo, kalojne ngjethshem momentet e bukura te jetes. In\u00e7izimin e ri te \u201cKenges se Marinarit\u201d qe tani xhiron me sukses ngado, q\u00eb e kam ripunuar dhe in\u00e7izuar pak vite me pare, ku i kam ndejtur besnik te njejtit sentiment, te njejtin orkestracion, qe i madhi Ferdinand Deda i ka bere 35 vjete me pare, duke respektuar edhe nostalgjine e d\u00ebgjuesve te mi te dashur, ve\u00e7se i kam kushtuar vemendje kualitetit te d\u00ebgjimit.
\nKeshtu kam vepruar me te gjitha kenget qe kam ribere ne Firence. Keshtu pra, me ndodhi ne koncertet, qe ne pranvere te vitit 2008 dhash\u00eb ne Vloren time, ku pas shfaqjes me nderuan duke me ardhur ne skene nd\u00ebr te tjere simpatizante, dhe aktori komik i mir\u00ebnjohuri i Vlores, Afrim Agalliu me vellain dhe te shoqen. Ata d\u00ebshironin nj\u00eb autograf nga un\u00eb, nd\u00ebrsa bashk\u00ebshortja e tij, me tha: Me kengen \u201cTek syt\u2019e saj\u201d kam kujtimin me te shtrejte te jetes, njohjen me shokun tim. Une u ndjeva vertet i lumtur.
\nMe Valentin krijuam nje familje te shendetshme<\/strong>.
\nKemi dy djem. Bardi, i cili u laurua ne \u201cAccademia Navale\u201d ne Livorno dhe me pas u laurua ne Piza \u201cDoktorr i Shkencave Politike\u201d. na kan\u00eb lumturuar, duke na b\u00ebr\u00eb gjysh\u00ebr, me mbes\u00ebn ton\u00eb q\u00eb e duam shum\u00eb.
\nNdersa Maresteli, djali tjet\u00ebr, i cili studion muzike ne Firence ka nje rritem studimesh me te ngadalte sepse edhe punon. Pra, kjo eshte Valentina per mua, q\u00eb ti m\u00eb pyet. Te kesh keshtu pra nje grua si Vali prane, nuk ke se si mos te permbysesh gjendjen e keqe shendetesore qe kalova une, por nuk ke edhe si mos te ecesh gjithmon\u00eb perpara.<\/p>\n

– Jetoni me familjen n\u00eb Firenze, Itali; kur u larguat nga Durr\u00ebsi dhe si p\u00ebrfunduat n\u00eb Firenze?<\/em><\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Familja Sara\u00e7i<\/strong><\/p>\n

Erdha vetem fillimisht ne Firence me vize turistike, per te regjistruar Marestelin ne konservatorin \u201cLuigi Cherubini\u201d, sepse Bardi per te studiuar, fitoi konkursin ne Shqiperi. E regjistrova djalin dhe u ktheva perseri. Pas shume veshtiresish, per tu ambientuar Maresteli me jeten ne Firence, menjehere une dhe Vali morem nje vendim shume te veshtir\u00eb; Vali te vinte me vize turistike ne Firence per ti ndejtur prane djalit, duke bere keshtu kete sakrifice te madhe.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, ai vendim q\u00eb ne morr\u00ebm, solli tek une pasoja te renda shendetesore. Vali shkoi prane djalit dhe pas tre vjetesh dhe veshtiresish si dhe vuajtje te pambaruara, shkova edhe une prane tyre me \u201cBashkim familje\u201d. Per 3 vjet me rradhe, larg familjes, vetem ne Durres, u transformova shendeterisht nga nje depresion i madh. Vetmia u be nje burim i madh psikologjik per semundje te tjera, te qena dhe te pa qena. Ne se do vija tre muaj me pas, sipas doktorave, jeta ime do te kishte pasoja te pakthyeshme.
\nMe mb\u00ebrritjen time ne Firence pran\u00eb familjes, dal\u00ebngadal\u00eb, u krijuan konditat per nje permiresim te shendetit tim ne 360 grade.<\/p>\n

– Mund t\u00eb flas\u00ebsh p\u00ebr familjen t\u00ebnde dhe p\u00ebr jet\u00ebn e re n\u00eb Firenze.<\/em><\/p>\n

Me ardhjen time ne Firence, menjeher\u00eb, une dhe familja ime, beme te mundur qe ti nenshtrohesha analizave te thella per te kontrolluar gjendjen time shendetesore.
\nE dyta qe bera, ishte kerkesa, per t’u njohur me artistat qe punonin dhe jetonin aty. Per kete, se bashku me Valin, shkuam per te takuar me \u201cKonsole Onorario\u201d te Shqiperise ne Firence, i cili ne ate kohe ishte Prof. Lutfi Guri.
\nBiseduam gjeresisht per gjendjen e komunitetit tone ne pergjithes\u00ec si dhe te artisteve tane ne ve\u00e7anti. I shpreha devotshmerine time per te punuar me mish e me shpirt, per te bere te mundur, qe artistet shqiptar\u00eb te ndjeheshin te bashkuar, me te drejtat dhe detyrat e tyre ne ate qytet te mrekullueshem, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Firencia, djepi i kultures dhe shkences boterore me emra te tille si, Leonardo da Vinci apo Dante Aligeri, Filippo Brunelleschi, Pietro Mascagni, apo Margherita Hack, Oriana Fallaci dhe Francesco Petrarca, Giacomo Puccini, Galileo Galilei, Giotto.
\nJa pra, Firencia ose e tere krahina e Toscanes dhe t\u00eb gjitha medalionet q\u00eb e zbukurojne. Ishte nje nder i madh per mua, te zgjidhja dhe t\u00eb jetoja ne kete qytet te magjishem dhe te mrekullueshem.
\nKur mb\u00ebrita ne Firence ate fillim marsi, dimri akoma s\u2019kishte dale, gjethet e pemeve mbushnin anet e lumit te vogel Mugnone, ku une kisha shtepine dhe jetoja me familjen, nje shtepi dy kateshe dhe nje lagje mjaft e qete afer Ponte Rossos. Shetitjet e mija gjate lumit ishin suxhestionuese si dhe nje terapi psiko-fizike per mua dhe vete shetitorja kishte nje magji qe ushqente tek une me imazhin e saj, ndjenjat e mija te brishta. Konsulli i nderit ne Firence, z. Lutfi Guri brenda dy javesh organizoi nje mbledhje te pergjitheshme me rreth 120 artiste nga gjithe krahina e Toskanes, ku nder ta ishin skulptore dhe gazetare, piktore, shkrimtare dhe studiues, kengetar\u00eb dhe muzikante.
\n– Si u ndjeve, kur t\u00eb zgjodh\u00ebn President t\u00eb Lidhjes se Shkrimtareve dhe Artisteve Shqiptare ne Toskane?
\nDhe ja pra, dita e pare e pranveres dhe pikerisht, ne daten 23 Mars 2005, ne mbledhjen e organizuar, folen te gjithe artistet dhe shkrimtaret, q\u00eb jetonin dhe punonin ne te gjithe krahinen e Toskanes, ku secili fliste per jeten e vet\u00eb ne emigracionin e veshtire dhe te egerr, si dhe per nevojen immediate te krijimit te nje Lege Artistesh, e cila do jepte kontributin e saj ne ezigjencat profesionale dhe jetesore te secilit artist, si dhe ne integrimin, informimin dhe argetimin e komunitetit tone ne jeten shoqerore dhe ne ambientin ku jetonte emigracioni yne.
\nT\u00eb pranishmit ne salle zgjodh\u00ebn nje kryesi; midis an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb kryesis\u00eb, m\u00eb zgjodh\u00ebn edhe mua dhe, si\u00e7 jane rregullat ne keto reste, kryesia u terhoq per te zgjedhur presidencen. An\u00ebtar\u00ebt e kryesis\u00eb, m’a besuan mua detyr\u00ebn e presidentit. U ndjeva i nderuar n\u00eb ato \u00e7aste.
\nMir\u00ebpo, zgjedhja ime nuk ishte, se isha une artisti me i mire, sepse ne mbledhje, per me teper ne kryesi, kishte talente te reja artistike ne te gjitha llojet e zhanreve. Kishte artist\u00eb si: Arben Morina_Piktor mjaft i talentuar, Anila Kati zv\/Presidente e \u201cLeges\u201d_ Piktore, Elvana Bilali _Sekretare e \u201cLeges\u201d_ Gazetare, kengetare dhe Poete, Artur Spanjolli _Shkrimtar dhe Piktor, Aliona Pelo _Piktore, Zamira Canaj _Gazetare, Denata Ndreca _Zv\/Presidente e \u201cLeges\u201d _Shkrimtare, Arian Kalari _Skulptor, Cezarin Toma Poet, Holta Arapi, piktore. President nderi u zgjodh z. Lutfi Guri, i cili dha nje kontribut te math ne krijimin e saj.<\/p>\n

Ata me zgjodhen mua, mendoj une, se pari, per respekt, se dyti, mendonin, se une isha me i ngeshem per kryerjen e kesaj detyre. Per mua ishte nje nder jashtezakonisht i madh, por shume i veshtire, sepse nuk rezultoi me vone qe do isha i lire shume, por e dyta dhe me e rendesishmja ishte, se ai eveniment i rendesishem me gjeti mua ne nje gjendje shume te keqe shendetsore fizike dhe psikologjike, e cila fillimisht u shpreh dhe me dukuri te lodhjes sime. Megjithate, une e pranova detyren dhe iu vura me mish e me shpirt ne realizimin e shume detyrave, si dhe veprimtarive artistike.
\nHapem ne Firence disa ekspozita, ku artistet tane shpalosen punet e tyre krijuese, beme disa re\u00e7ensione librash te autorve tane, z. Tomson Nishani, nje botanist, shkrimtar si dhe nje publi\u00e7ist i devotshem, \u201cPresident i Mikut te librit Shqip\u201d si filial i \u201cLeges\u201d sone, por mbi te gjitha nje njeri human vertet per tu lavderuar, i cili me ka ndejtur prane ne shume probleme te veshtira qe ishin per tu zgjidhur.<\/p>\n

Me inisiativen e tij inteligjente si dhe patriotike, ai solli nga Shqiperia mbi 300 libra ne gjuhen Shqipe, edhe pse ne nje moshe te thyer, te cilat i vendosi ne menyre solemne neper bibliotekat kryesore te Firences, ku ne si \u201cLega degli Artisti e Scrittori Albanesi\u201d in Toscana, dham\u00eb nje koncert me ate rast. Ne fund te fundit edhe ne shqiptaret dhe, pikerisht Lega jone, dham\u00eb nje kontribut te shkelqyer ne krijimin e Seksionit tone Shqip dhe me autore shqiptare neper bibliotekat e famshme te Firences.
\nSi u ndjeva une, me pyet ti? Si te ndjehesha o miku im. Une gjat\u00eb gjithe jetes sime artistike, nuk kisha ndjer\u00eb ndonje here nje perfillje te tille, nje respekt aq te madh, me miq aq te shumte dhe aq afer, te cil\u00ebt me dhane nje stimul aq te madh per te punuar per nje kauz dhe nje komunitet si\u00e7 eshte Komuniteti Shqiptar ne Firence.<\/p>\n

– Si e gjete veten artist n\u00eb Firenze?<\/em><\/p>\n

Me zgjedhjen time si President te \u201cLeges\u201d, menjehere m’u krijuan mundesite per tu njohur me Maestro Claudio Chiaccion, ku bear me te nje kontrate-mar\u00ebrveshje pes\u00eb vje\u00e7are, per te punuar me te nje sere kengesh te muzikes popullore dhe te lehte shqiptare, kenge te mijat dhe te kolegeve shqiptar\u00eb, te vjetra dhe te reja, si dhe nje mori kengesh te suksesit boterore, te lehta, pop, te muzikes klasike, qe mua nder vite me kishin ngelur ne mendje per t’i kenduar. Vertete nje repertor shume i gjere. U bear keshtu me i pasuri ne bote me Baza Orkestrale. Punova pra per shume kohe ne nje \u201cPiano Bar\u201d ne periferi te Firences te quajtur: \u201cTaverna dei Buon Gustai\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Pastaj krijova Ansamblin e Kengeve dhe Valleve Shqiptare, duke dhene per tre vjete me rradhe mjaft koncerte te ndryshme ne aktivitetet qe na ngarkonte shpesh Komuna e Firences, si dhe neper provincat e ndryshme ku ndodheshin bashk\u00ebatdhetar\u00eb shqiptar\u00eb. Kemi dhen\u00eb shfaqje mjaft te suksesshme neper sallat me me emer te teatrove te qytetit si ne \u201cTeatro Verdi\u201d apo \u201cTeatro Puccini\u201d, te \u201cTeatro delle Tende\u201d, ne hap\u00ebsirat e medha plot bukuri natyrore te mbare Toskanes.<\/p>\n

Gjate asaj kohe, preve\u00e7 disa koncerteve qe kam dhen\u00eb ne sallat e siperpermendura te Firences, kam kenduar i ftuar ne Torino, Prato, Milano Rimini, si dhe mora pjese ne gushtin e kaluar ne festivalin e Arberesheve te Kozences ne provincen S D Corone. Kemi dhen\u00eb shfaqje edhe nen qiellin plot yje si dhe ne natyren magjepse te Firences. Dhe ja, disa nga aktivitetet e \u201cLa Lega degli Artisti e Scrittori Albanesi in Toscana\u201d (L.A.S.A.T.) E quajtur me emrin e Shkrimtares dhe Publi\u00e7istes se njohur \u201dDora D\u2019Istria\u201d dhe qe nga 23 Marsi i vitit 2010 ka si presidente nderi Artisten e madhe, \u201cNderin e Kombit\u201d Shqiptar, kengetaren Va\u00e7e Zela.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gjat\u00eb aktiviteteve t\u00eb L.A.S.A.T. n\u00eb inaugurimin e ekspozit\u00ebs s\u00eb talenteve t\u00eb skulptur\u00ebs dhe piktur\u00ebs t\u00eb titulluar \u201cLe Orme \u2013 Gurmet\u201d, ku paraqit\u00ebn veprat e tyre artist\u00ebt: Arben Morina, Anila Kati, Arian Kalari, Zafina Vasa, etj<\/strong><\/p>\n

Assessori i Kultures ne Komunen e Firences Z. Eugenio Gianni, theksoi ate, qe edhe publiku shqiptar dhe ai italian qe vizituan at\u00eb ekspozit\u00eb te shkelqyer, shkruan ne librin e shenimeve per talentet shqiptare si dhe per veprat mjaft te bukura, te cilat ata paraqiten ne ate ekspoze.
\nShfryt\u00ebzoj rastin, t\u00eb p\u00ebrmend n\u00eb k\u00ebt\u00eb bashkbisedim nje nga talentet tona kombetare, Arben Morina, i cili me veprat e tij, eshte prezantuar dhe eshte bere i mir\u00ebnjohur jo vetem ne vendin tone dhe n\u00eb Itali, por edhe ne Sh.B.A.<\/p>\n

– Si e priti Artistja e Popullit Va\u00e7e Zela titullin \u201cPresidente Nderi\u201d?<\/em><\/p>\n

Ne mbledhjen e 13 Marsit, 2010, ne 5 vjetorin e krijimit te saj, \u201cLega degli Artisti e Scrittori Albanesi\u201d in Toscana, me propozim te studiuesit, zotit Ilia Karanxha, nga ajo date e atij takimi dhe n\u00eb vazhdim, do te quhej edhe me nje shtese: \u201cDora D\u2019Istria\u201d, nje emer i nderuar ky ne arenen nderkombetare, si shkrimtare, poete, publi\u00e7iste, si ze i degjuar ne ate kohe per te drejtat e gruas ne bote, si dhe nje nga luftetaret me ne ze per \u00e7lirimin e vendit tone nga zgjedha Turke.
\nKy emertim i ri i Leges sone, ishte nje nder i madh per gjithe artistat dhe shkrimtaret qe bejne pjese aktive ne \u201cLegen\u201d tone. Ne te njejten kohe une propozova si \u201cPresidente Nderi\u201d te Lidhjes sone \u201cArtisten e Popullit\u201d dhe Mitin Shqiptar te kenges, zonjen Va\u00e7e Zela, \u201cNderin e Kombit\u201d
\nT\u00eb gjithe pjes\u00ebmarr\u00ebsit ne mbledhje brohorit\u00ebn sapo d\u00ebgjuan propozimin tim. T\u00eb emocionuar, me than\u00eb t’i njoftoja dhe t’i mbaja ne korrent per te gjithe zhvillimet e bisedave me Va\u00e7en ne lidhje me propozimin.
\nPer ar\u00ebsye shendetesore, Va\u00e7ja nuk mund\u00ebte dot te komunikonte me mua nepermjet postes elektronike, por po ju citoj e-mai-lin origjinal te shumepritur, qe i nderuar,i zoti Pjeter Rodiqi, me dergoi me rastin e pranimit te propozimit tone per Va\u00e7e Zelen si \u201cPresidente Nderi\u201d te Leges sone:
\nI dashur Zija!
\nPropozimin t\u00ebnd p\u00ebr t\u00eb zgjedhur Va\u00e7en si Presidente Nderi t\u00eb Leg\u00ebs suaj p\u00ebr rajonin e Toskan\u00ebs “Dora d\u2019Istria”, Va\u00e7ja e mir\u00ebpriti me emocione t\u00eb ve\u00e7anta dhe mall\u00ebngjim, ndon\u00ebse \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrgjegjshme, q\u00eb n\u00eb kushtet e gjendjes s\u00eb saj sh\u00ebndet\u00ebsore, do ta ket\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t’ua p\u00ebrcjell\u00eb mir\u00ebnjohjen e saj personalisht. Ajo j’u uron shum\u00eb suksese n\u00eb pun\u00ebn tuaj, sa fisnike aq edhe t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, q\u00eb do t\u00eb ndikoj\u00eb padyshim, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar sadopak reputacionin fatkeq\u00ebsisht jo t\u00eb mir\u00eb q\u00eb g\u00ebzojn\u00eb te gjith\u00eb bashkatdhetar\u00ebt tan\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht n\u00eb vendet e Per\u00ebndimit, e ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb Itali. Edhe ne, Irma dhe un\u00eb, bashkohemi me te dhe i urojm\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Lidhjes suaj nga zemra pun\u00eb t\u00eb mbar\u00eb dhe suksese.
\nShum\u00eb t\u00eb fala Valit dhe \u00e7unave. Miq\u00ebsisht Pjet\u00ebr<\/em><\/p>\n

Pra, ishte vertet\u00eb nj\u00eb privilegj i madh i gjithe artisteve dhe shkrimtareve te \u201cL.A.S.A.T. Dora D\u2018istria\u201c ( me \u201cPresidente Nderi\u201c te madhen Va\u00e7e Zela. Une dhe ata te gjithe e priten me gezim te madh lajmin e pranimin e saj dhe qe ne mbledhjen e jashtzakonshme qe do zhvillojme ne fund te Shtatorit me te gjithe antaret e Leges, do ti nisim artistes sone Va\u00e7e Zela si dhe familjes se saj formulimin e falenderimit nga ana e leges sone.<\/p>\n

Ke qen\u00eb i ftuar n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Artistes s\u00eb Popullit Va\u00e7e Zela, n\u00eb Bazel, Zvic\u00ebr. Do jet\u00eb edhe k\u00ebnaq\u00ebsia e lexuesit t\u00eb flisnit p\u00ebr takimin me Artisten e Popullit.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Me Artisten e Popullit, Va\u00e7e Zela<\/strong><\/p>\n

Vazhdimisht kam pasur kontakte direkt me Va\u00e7en nepermjet telefonit dhe me adresen elektronike, ku kemi shkembyer mesazhe me e-mail me Pjeter Rodiqin, ate burre xhentil dhe inteligjent, shokun e ngushte te jetes te se madhes Va\u00e7e Zela. Ai \u00ebsht\u00eb nje burre i rralle, qe se bashku me Irmen, vajzen e tyre qe i qeshnin syte dhe zemra ne \u00e7do moment te prezences se saj, i kane ndenjur prane ne \u00e7do sekonde te jetes se saj te veshtire shendetesore. Perhere jemi interesuar per ecurin\u00eb shendetesore te saj. Ishte nje privilegj si dhe nje gezim i madh, kur ne shtepin\u00eb tone ne Firence, na mb\u00ebrriti ftesa per t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb, un\u00eb dhe Valentina, ne festimin e 70 vjetorit t\u00eb dat\u00eblindjesi se artistes, m\u00eb 12 prill 2009.
\nCeremonia u zhvillua ne nje shtepi te madhe druri karakteristike zvicer<\/em><\/p>\n

ane, me nje salle madheshtore, ku te gjitha pergatitjet i kishte kryer me nje kujdes ne perfeksion Irma, e pa lodhur, plot gjalleri, e dashur dhe me humor. Shtepia ishte vendosur ne nje pozicion gjeografik interesant, ne nje fushe sugestionuese plot gjelberim, fare afer, rreth 100 metra ne ndarjen ideale te kufirit ndermjet Zviceres, Frances dhe Gjermanise.
\nKur hyme une dhe Valentina ne shtepine e Va\u00e7es, qe ndodhej ne nje nga bulevardet kryesore te Bazelit, na dalin perpara motrat e Va\u00e7es, Pjetri dhe Hysniu, v\u00ebllai i Va\u00e7es, q\u00eb sapo kishte mb\u00ebritur nga Tirana.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Gjat\u00eb ceremonis\u00eb s\u00eb festimit t\u00eb dat\u00eblindjes s\u00eb Nderit t\u00eb Kombit, Va\u00e7e Zela<\/strong><\/p>\n

Ne dhomen tjeter pas soxhornos, perball\u00eb deres, ndodhej vete Va\u00e7ja, e cila me veshtiresi te medha u shkeput paksa nga divani dhe, duke qeshur u perqafua me Valin dhe me mua. M’u duk me e bukur se tjeter here, ne mes te nje morije lulesh, per te cilat dimer-vere edhe pse me mundim te madh, nuk i linte asnjehere vetem dhe pa nje perkujdesje plot dashuri. E kishte mbushur, si ballkonin qe shikonte nga bulevardi po ashtu edhe tarracen qe shikonte nga nje oborr i madh. Pastaj u ulem ne divan afer me te dhe filluam me kujtimet e dikurshme. U afruan edhe motrat dhe vellezrit e saj. Me Pjetrin mund te rrije gjithe diten dhe te flisje gjere ne te gjitha fushat e mund\u00ebshme.
\nTe nesermen, te gjithe iu drejtuam atij vendi te magjishem, qe fola pak me larte. Njer\u00ebzit qe ishin ftuar ne feste ishin kryesisht familjaret e Va\u00e7es dhe te Pjetrit, une dhe Vali, ambasadori shqiptar ne Viene, zoti Mehmet Elezi me te shoqen, zoterinjt\u00eb intelektual\u00eb, vellezerit Nazmi dhe Ali Jakurti me familjet e tyre qe jetonin ne Vjene, si dhe mjaft intelektual\u00eb te tjere me familjet, te cilet gjithashtu jetonin ne Viene.<\/p>\n

Pak donim ne, Hysniu dhe une dhe salla u ndez me kenge nga me te ndryshme nga te gjitha trevat shqiptare. Vetem bilbili i pervuajtur nuk kendonte dot, qeshte nga jashte dhe vuante nga brenda. Balada qe une e kisha shkruajtur 6 muaj me par\u00eb per respekt te asaj ikone dhe qe kurre nuk me shkonte ne mendje se do t’a kendoja direkt ne 70 vjetorin e lindjes s\u00eb saj, kishte ne trajtim perputhje te sakte me tekstin dhe sinkron me realitetin e jetes se saj.<\/p>\n

\u00a0Tek syte e Va\u00e7es, shikoja qarte pervuajtjen per ate qe iku dhe buzeqeshjen per piedestalin, ku puna e saj dhe nje popull i tere e kishte vendosur dhe ku e kisha vendosur edhe une me merite ne kenge, per te cilen u ngriten dhe folen shume te ftuar, Zoti Mehmet Elezi, kengetari Hysni Zela dhe te tjere. Te nesermen Pjetri na njoftoi te gjitheve se do benim nje sh\u00ebtitje neper Bazelin e mrekullueshem, ku do ta kryente vete rolin e ciceronit, per te na spjeguar muzet\u00eb dhe monumentet aq te bukura, te cilat i njihte mjaft mire nga nje qytet teresisht i bukur. Beme shume fotografi, kujtime te bukura nga nje qytet i bukur si Bazeli.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Hysni Zela, Pjet\u00ebr Rodiqi, Zija Sara\u00e7i<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Zija Sara\u00e7i dhe Hysni Zela<\/strong><\/p>\n

Si Valentina, ashtu dhe une, lam\u00eb pas, momente dhe kujtime shume te bukura per ate feste, dhe ata njerez te mire. Thash, i lam pas, por ato do te rishfaqen here pas here ne kujtesen tone, si ngjarje te shenuara dhe t\u00eb paharuara.<\/p>\n

– K\u00ebndoni k\u00ebng\u00eb t\u00eb muzik\u00ebs popullore dhe asaj t\u00eb leht\u00eb. Ku e gjen m\u00eb tep\u00ebr veten, n\u00eb muzik\u00ebn popullore, apo n\u00eb muzik\u00ebn e leht\u00eb?<\/em><\/p>\n

Ne vitet 1972 dhe 1973, dy here rradhazi, se bashku me nje durrsak tjeter Sotiraqin, dhash\u00eb provat per kanto klasike ne Akademin\u00eb e Larte te Arteve.
\nQ\u00eb te dyja heret, e fitova te drejten per te vazhduar ate te bekuar shkolle ne provimet e qershorit dhe, kur paraqitesha ne shtator, m\u00eb thonin, se isha zevendesuar.
\nNe provat qe beja, u njoha dhe me te madhin Nevruz Yzeiri, i cili me ndihmoi, duke me ushtruar disa elemente te nevojshem per provim, si vokalica, diafragmen si dhe punuam arien qe kisha zgjedhur per provim. Kur une shkoja ne shtator dhe i thoshja Nevruzit se me kishin zevendesuar, ai, qe e dinte lojen me rrihte shpatullat dhe buzeqeshte.
\nPo i them k\u00ebto shembuj, per te treguar se isha i apasionuar edhe pas muzikes klasike. Mahnitesha pas arieve si: Aria e Nadirit, nga Peshkataret e Perlave te Zh.Bizes, ose Una furtiva lacrima, E\u2019 la solita storia del’ pastore.. V\u00e0 Pensiero etj.
\nKenget klasike i kam kenduar me endje vazhdimisht. Edhe ne repertorin tim te sotem kam shume orkestrale te kengeve klasike. Ndersa kengen popullore e kam pelqyer vazhdimisht, por ne ve\u00e7anti ne repertorin e sotem i kam kushtuar vemendje vetem asaj kenge, e cila me perket mua si karakter dhe jo pse eshte e bukur. Kam kenge gati te te gjitha trevave shqiptare. Muzika e lehte, sigurisht, eshte e privilegjuar ne repertorin tim.<\/p>\n

– Mban kontakte me koleg\u00ebt e tu k\u00ebng\u00ebtar\u00eb t\u00eb atyre viteve dhe, mendon, q\u00eb mund t\u00eb aktivizoni nj\u00eb \u201cfestival\u201d ku t\u00eb k\u00ebndoni k\u00ebng\u00ebt tuaja t\u00eb m\u00ebparshme?<\/em><\/p>\n

Kam mar\u00ebdhenie shume te mira me kengetar\u00ebt e plejades se gjenerates qe gjeta ne arenen e kenges, ata, qe per mua ishin \u201cFanar\u201d i endrr\u00ebs sime, i nje ideali per t’u realizuar dhe vet\u00eb hipja ime ne skene perkrah tyre, ishte nje hap i rendesishem. Keshtu kam mar\u00ebdhenie te shkelqyera me avanguarden: Va\u00e7e Zelen, Sheriff Merdanin, Qemal Kertushen, Tonin Tershanen, Besnik Taraneshin, Nevruz Yzeirin, Alida Hiskun, Bashkim Alibalin, Naim Ker\u00e7ukun… Jan\u00eb shum\u00eb emra. Kam mar\u00ebdhenie shume te mira dhe me ata kengetar\u00eb q\u00eb erdhen pas meje si: Kozma Dushin, Luan Zhegun, Miga Hysin, Jolanda Dhamon, Myfarete Lazen, Luan Manahasen, Engjellushe Lazen, Petrit Dobianin, Ramadan Muhametin… Nuk e di se si eshte Luan Manahasa sot, sepse u be kohe e gjate pa e takuar.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Zija Sara\u00e7i dhe Bashkim Alibali, vitet e rinis\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb prag festivali<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Zija Sara\u00e7i, kur ishte i ftuar p\u00ebr t\u00eb dh\u00ebn\u00eb koncert n\u00eb Lushnje dhe Luan Manahasa<\/strong><\/p>\n

Nje nga kengetaret me te cilet kam pasur dhe kam nje miqes\u00ec te sinqerte, eshte dhe i madhi Tonin Tershana, me te cilin u njoha ne nje koncert te perbashket ne Shkoder dhe qe u perforcua gjithmon\u00eb e me shume gjate viteve te festivaleve ne RTV.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Tonin T\u00ebrshana, Artist i Merituar<\/strong><\/p>\n

Ka ardhur shpesh ne shtepin\u00eb time ne Durres. Tonini, ishte i vetmi kengetar serenatash i tipit tim, i cili i ka dhene Kombit tone me zerin e tij, nje repertor kengesh mjaft te bukura. Eshte padyshim, nje gur i \u00e7muar ne themelet dhe ne mozaikun e kenges sone. Ka titullin \u201cArtist i Merituar\u201d . Kemi kenduar shume se bashku ne jeten tone private. Gdhinim net\u00eb te tera ne Durres. Keto vitet e fundit te ndryshimeve, jemi takuar me rrall\u00eb. Heren e fundit ndejtem bashke ne Kor\u00e7e vjet ne maj, ku kenduam se bashku ne nje \u201cPiano-Bar\u201d te qytetit, si dhe kujtuam ato vite te bukura te rinis\u00eb sone. Ai tani jeton ne Greq\u00ec, por prap komunikojme shpesh.
\nPas 20 vjetesh, jam rilidhur me Skype me djalin e te madhit Reshat Osmani, mjeshtrit, kengetarit dhe kompozitorit, nje nga krijuesit kryesor te Kenges Qytetare Vlonjate, Besnikun, mikun tim te vjeter, fisarmoni\u00e7ist si dhe drejtues i talentuar i orkestres se \u201cEstrades se Vlores\u201d i cili jeton ne Athine, dhe me te cilin na lidh nje miqesi e madhe dhe e sinqerte familjare, Nuk pushojme se foluri te dy, per vlerat e medh\u00e0 te muzikes vlonjate te at\u00ebhershme ne ve\u00e7anti, si dhe qendrimin kritik ndaj muzikes se sotme Shqiptare.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Besnik Osmani<\/strong><\/p>\n

M\u00eb lejo, t\u00eb lutem, t\u00eb kujtoj edhe artistin, njeriun e madh, Kujtim Spahivogli, me t\u00eb cilin u njoha, fal\u00eb Zotit, ne dasmen e kusheririt te Valit, ne Shkozet te Durresit. U veteprezantuam porsa dalluam prezencen e njeri tjetrin ne ambjentin e krijuar. U ulem pran\u00eb dhe diskutuam gjat\u00eb gjithe kohes per problemin e artit ne pergjithes\u00ec, si dhe per bashkevuajtjen reciproke. Nga afer nuk e kisha pare kurre, por, me beri pershtypje te jashtezakoneshme, menyra e thjeshte e qendrimit.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Kujtim Spahivogli<\/strong><\/p>\n

Gjate kohes qe bisedonim, ndjehesha i lumtur; ai me magjepste me menyren se si fliste, si tregonte. Mendoja gjithmon\u00eb rolet e tij te shkelqyera te Hamleti, Xherxhinskin te \u201cOret e Kremlinit\u201d, pastaj ne te njejten kohe imagjinoja ate burre te bukur ne mes te 40-tave, ate artist kolosal, i cili per regjimin ishte me i nevojshem t\u00eb punonte n\u00eb \u201cUren e Mbrostarit\u201d pak kilometra larg Fierit, per t’i meshuar kazmes dhe lopates. Me fliste per veshtiresite qe ai haste ne jeten e pertejme ku e kishin syrgjynosur.<\/p>\n

Me fliste me dhimbje per ndarjen me te bijen dhe bashk\u00ebshorten, Vllasov\u00ebn. Syte e tij ngjyr\u00ebblert\u00eb leshuan lot! Fliste per pasionin dhe dashurine e madhe per teatrin dhe une, qe nuk dija t’i shprehja aq bukur ato qe po pesoja, ne te njejten koh\u00eb, ndjeja rrenqethje dhe nje lloj admirimi. M\u00eb von\u00eb miq\u00ebsia jon\u00eb vazhdoi edhe m\u00eb e gj\u00ebr\u00eb; Kujtimi vinte ne shtepin\u00eb time dhe ne, gdhinim net t\u00eb tera, duke diskutuar per problemet tona, te cilat kishin nje fillim por qe nuk i dihej fundi, megjithese ai ishte mjaft optimist. Ishte dobesuar shume dhe fytyra i kishte marre nje ngyre te embel kaf\u00e8.<\/p>\n

Kur une i thoshja, se, po te shikoj me te arrir\u00eb se Charles Bronson apo Henry Fonda te “C’era una volta il West”, ati, me siguri, i kisha pikuar ne zemer, por nuk e jepte kollaj veten, duke me thene: Zija, a e di ti se po te jesh ti ne Itali mund te renditesh me te paret kengetare te tyre?. Edhe mua me behej qejfi qe opinioni i atij kishte ato vleresime per mua dhe filloja i kendoja arien e Nadirit te \u201cPeshkataret e Perlave\u201d te Bizes, apo \u201cUna furtiva lacrima\u201d dhe i flisja per pasionin tim t\u00eb par\u00eb, kengen klasike, ku, si\u00e7 e p\u00ebrmenda, dy her\u00eb dola fitues n\u00eb provat p\u00ebr t\u00eb vazhduar Institutin e Lart\u00eb t\u00eb Arteve dhe, a\u00eb e fitoja konkursin ne qershor dhe ne shtator isha i zevendesuar.<\/p>\n

Pastaj erdhi koha, kur Kujtimin filluan ta rehabilitonin dhe e \u00e7uan fillimisht ne Myshqet\u00e0, ne perifer\u00ec te Tiranes si mesues. Zij\u00e0, me tha me ate rast, me duket se po e kap fillin dhe do me shikosh se si do ta kercej kete rradh\u00eb vallen; kam filluar te vrapoj dhe te pergatitem fizikisht. Do kap kohen e humbur, dua te bej gjera te medh\u00e0. Keshtu erdhi \u201cAtaku\u201d i pare ne zemren e tij te dobesuar nga lodhja dhe nga deshira e parealizuar…
\nNuk erdhi m\u00eb, nuk erdhi t\u00eb m\u00eb fliste per artin e interpretimit skenik si nje element kryesor ne profesionin e tij dhe timin. Tani qe kujtoj ato pak kujtime per ate gjen\u00ec, me rrenqethet mishi dhe krejt ne menyre te vetvetishme me vjen dilema tronditese: \u201cThe Show Must Go On\u201d.<\/p>\n

Mir\u00ebpo, eshte e kuptueshme q\u00eb, nje artist, duhet te vuaj\u00eb patjeter per te arritur majat, po pse valle kaq shum\u00eb? Ky qe nje fllad i lehte qe me pershkoi mendjen, per te folur per nje mik te tille si Artisti i madh i skenes sone kombetare, Kujtim Spahivogli. Tund koken lehtas dhe perz\u00e8 mendimin, ashtu si\u00e7 bejme mbi tastieren e pianos kur kerkojme te nderrojme mundimshem akordin e nje kenge qe porsa na coptoi zemren, me akordet e nje kenge tjeter \u00e7far\u00ebd\u00f2, vetem per te harruar dhimbjen.<\/p>\n

Vall\u00eb, a kam projekte?<\/em>
\nPo! Projekte kam disa, madje shume dhe mjaft cilesore. Por, per t’i realizuar ato, duhet predispozicion kulturor i ambientit, ku hyn ekonomia, dashamiresia e institucioneve private dhe shteterore, e artisteve qe te rrethojne. Une shikoj, se ka persona te pompuar, gjoja profesionist\u00eb, por, qe ne realitet prodhojne vetem koncerte stampa te njera tjetres, te kthyera ne nje rutine perseritje aktivitetesh qe te dhemb koka per t’i ndjekur. Une deshiroj te bej gjera krejt te ndryshme, qe do ta afrojne publikun.<\/p>\n

– Dy djemt\u00eb tuaj, kan\u00eb ecur n\u00eb udh\u00ebn e babait t\u00eb tyre, pra, merren me muzik\u00eb?<\/em><\/p>\n

Deshira jon\u00eb, si e \u00e7do prindi, ishte qe te ndikonim ne perzgjedhjen e se ardhmes se femij\u00ebve tan\u00eb. Deshira jone e madhe ishte q\u00eb dy djemte te hynin ne rrugen e muzikes, por s\u2019ishte e thene. Djali i madh Bardi, filloi te studionte ne shkollen e muzikes \u201cJan Kukuzeli\u201d n\u00eb Durr\u00ebs, por nuk p\u00ebrparoi, sepse nje f\u00ebmij\u00eb ne ate lloj shkolle, kerkonte nje impenjim te madh familjar, donte njeriun ta ndiqte nga afer, gje qe ne nuk e kishim te mundur. Djali tjet\u00ebr, Maresteli, filloi t\u00eb studionte per piano forte po ne ate shkolle. E filloi mbare dhe kishte nje dore te mrekullueshme ne instrument.<\/p>\n

Kur shkova ne Firence dhe e regjistrova ne nje nga shkollat me te famshme italiane, perve\u00e7 te dhenave per instrument, Maresteli kishte edhe nje ze te mrekullueshem. Kombinacioni i te qenit nje instrumentist shume i mire dhe me nje ze te tille, ai do kishte nje kariere te shkelqyer ne boten e artit. Filloi punen dhe dal\u00ebngadal\u00eb, tek ai po shuhej deshira dhe vullneti per ate qe po humbte. M\u00eb ne fund edhe ne u dorezuam, sepse tendenca per te bere ate qe donim ne jashte zgjedhjes se tij, do te na rezultonte nje stres i demshem per te dy palet.<\/p>\n

– Ndjeheni i harruar nga shteti i sot\u00ebm shqiptar?<\/em><\/p>\n

Problemi qe ju ngrini me pyetjen qe me beni mua, nuk eshte problem vetem per Zijain apo per ndonje tjeter kengetar\u00eb te skajuar; eshte nje problem shume i gjere per artiste dhe zhanre te ndryshme te artit ne pergjithes\u00ec. Ne rastin tone, mund t\u2019ju them se \u201cPo\u201d, por e keqja ketu eshte ne sistem.
\nArtistet ne rrjedhen e shekujve kan\u00eb qene te nenvleresuar edhe pse ata i kan\u00eb dhene vlerat, tonin, ngjyrat kultures, epokave, jetes se shoqeris\u00eb, prap termi hamletian \u201cVdis te te dua\u201d mbetet percaktimi me i sakt\u00eb i vler\u00ebsimit te artistit; mos valle e harruat vdekjen e G.Verdit, L.V Bethovenit.
\nKur u ula me Artisten e popullit Va\u00e7e Zela heren e fundit, biseduam gjere edhe kete problem. Shteti, me nje dekret jep tituj dhe, mire b\u00ebn, sepse artisti ne baze te nivelit dhe te punes qe ka bere ne jete, i bejne mire vler\u00ebsime te tilla, si\u00e7 jepeshin at\u00ebhere \u201cPas Vdekjes\u201d. Por nje artist, per te dhene maksimumin ne momente te ndryshme te jetes se tij, kur ekonomia i mungon, si mund te filloj\u00eb dhe te perfundoj\u00eb nje veper, nje projekt apo nje ide?<\/p>\n

Shteti p\u00ebrdor formulen: \u201cNdjehesh artist? Ke besim ne veten tende? At\u00ebhere \u00e7aj!\u201d<\/p>\n

Po xhungla\u2026? Per 3 vjet\u00eb me rradhe, 2006, 2007, 2008, edhe pse isha ne piken e fundit te jetes sime, dor\u00ebzova per \u00e7do vit nga nje kenge ne Festivalet e RTV, kenge qe kur i thoshja Maestros ne studio ose muzikanteve ketu ne Firence qe, ato nuk i pranonin ne festival, fillonin dhe qeshnin. Dhe natyrshem dilte fjala \u201cMafia\u201d. Une nuk mund te flas gjate ketu ne kete bisede rreth problemit tim, sepse fjala ime mund te jete e pabesueshme edhe pse njerezit i njohin keto fenomene, por kur 128 kenget e mija do futen ne xhiro ne zoterim te publikut te gjere, une do flas me tituj kengesh. Pra, do te beje publikisht ballafaqimin ndermjet kenges sime qe nuk u pranua ne festival, me emra personash drejtues te institucionit te RTV-se, apo me emra te an\u00ebtareve te komisionit te pranimit te kengeve per qyfyret e tyre.<\/p>\n

Kam listen si dhe vleresimin me piket qe u kane dh\u00ebn\u00eb kengeve te mija ata artiste, te cilet ne perzgjedhjen e kengeve nuk kane principin e ndershmerise, idealin e artistit, arsyen, per te cilen caktohen ne ate detyre edhe pse vete jane artista, por nisen vetem nga urrejtja, nar\u00e7izizmi artistik dhe injoranca. Por, me e bukura ishte, kur heren e dyte qe une paraqita kenge ne Festivalin Komb\u00ebtar t\u00eb Dhjetorit 2007, kenga ime u aprovua me pike te larta nga komisioni. Televizioni Shqiptar ne lajmet lexoi listen e fituesve, ku tha se do marre pjese edhe kengetari Zija Sara\u00e7i me kengen e tij. Ne festival, u trasmetua edhe Spoti Televiziv per festivalin ku isha edhe une pjesmarres. Por pas 4 ditesh ne listen e fituesve qe u shpallen ne nje gazete, emri im mungonte. Me njoftoi nje shok per kete dhe une u nisa nga Firence p\u00ebr n\u00eb Tiran\u00eb per t’u interesuar.<\/p>\n

Nje an\u00ebtar i jurise me tha: nga ne kenga u aprovua dhe, me kurajo shtoi se, opinioni aty ishte, qe kenga jote ishte me e bukura, por…, do e kete hequr drejtori. Ia vura af\u00ebr veshit kengen qe ta degjonte drejtori, i cili m’u pergjigj se, kenga eshte shume e bukur, por nuk do me thene gje. Me von\u00eb m\u00ebsova, se kishte ardhur nje kengetare shqiptare qe kishte emigruar ne Amerike dhe gjeten kengen time per ta hequr. D.m.th se, nuk eshte e rendesishme se sa e bukur eshte kenga, rendesi ka sa u jep dhe \u00e7far\u00eb iu jep atyre. Drejtori i Radio Tiranes ishte Gezim Podgorrica; se nga e kishin psonisur ate personazh \u201cAntimuzike\u201d dhe \u201cAntiart\u201d te pa shpirt dhe e kishin vene aty.<\/p>\n

Nejse, eshte fare e thjeshte, por une at\u00ebhere u revoltova dhe i thashe, se te gjithe biseden kompromentuese me te e regjistrova; ai i mjeri u tremb aq shum\u00eb, sa ia kishte transmetuar edhe Drejtorit te pergjithshem te RTV-s\u00eb, filozofit te madh te pergjumur 200 kilosh, sepse, kur hyra tek ai dhe ia vendosa kufjet ne vesh, e pelqeu kengen dhe, kur e pyeta, ai tundi koken ne shenje aprovimi. Jo vetem kaq, por e gjithe biseda me ate u zhvillua ne forme pantonime, nga frika se une po e rregjistroja edhe ate. \u00c7’fare njer\u00ebzish qesharak\u00eb qe drejtojne institucionet tona! Ikin t\u00eb paaft\u00eb dhe vijn\u00eb po t\u00eb paaft\u00eb, nd\u00ebrsa ne, duke shetitur \u201cAnes lumejve\u201d.<\/p>\n

Pra institucioni i RTV-s\u00eb, eshte kthyer ne nj\u00eb institucion ku drejtohet nga njerez jo profesionist\u00eb, q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb vet\u00ebm an\u00ebn financiare t\u00eb fitimit t\u00eb tyre… Pse ndodh kjo? Sepse populli, me vullnetin e vet ka krijuar nje organizem te rende, qe quhet \u201cShtet\u201d Pra, nje makine te rende, per ta bere te lumtur ate dhe shkon ne zgjedhje per te votuar partite. Pasi partite perfundojne dhe fitojne ato zgjedhje, \u201cShteti\u201d pra, kerkon qe ta lumturoj\u00eb popullin, duke e v\u00ebn\u00eb \u201cPrehen e fitores\u201d siper tavolines dhe pastaj fillojne ndarjen e drejtimeve te institucioneve te ndryshme shtet\u00ebrore.
\nVjet, mendova t\u00eb b\u00ebja nje turne neper Shqiperi. Me erdhi turp, kur pash, se si \u201cPallatet e Kultures\u201d te qyteteve te medhej, ishin katandisur si vatrat e dikurshme t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb fshatrave. Publikut i mungojne aktivitetet. Shembull po bie ketu dy raste; te parin ne Kor\u00e7e, ku Kryetar i Bashkis ishte \u201cP. Peleshi\u201d i cili rridhte nga nje familje muzikantesh. Fillimisht u hoq, se donte te me ndihmonte te jepja nje koncert serenatash. Kerkuam ta takonim dhe e mir\u00ebpriti k\u00ebrkes\u00ebn ton\u00eb. Se nga kishte hyre ne institucion dhe pa e dituar ai se ne ishim pas deres se tij prej xhami ku ne e shikonim qe po lexonte gazeten, e njoftuam qe kemi ardhur; sekretarja doli dhe duke ngritur supet na tha se, eshte i zene me disa projekte.<\/p>\n

Ne qeshem me te varfrin. Pastaj, kur mori vesh se une do kendoja Serenata, ai si pronar i qytetit te serenatave, jo vetem qe nuk erdhi ne shfaqje, ose te me ftonte per nje kafe, por me gjithe mekanizmat e tij, beri te pamunduren qe une te mos jepja koncerte ne Kor\u00e7en artedashese, qe nje nate perpara ne TV Kor\u00e7a, publiku kor\u00e7ar me dha nje kenaqesi te ve\u00e7ante me pritjen qe me beri. Ishte per mua vertete nje mbremje e paharruar ajo ne Kor\u00e7e.
\nRasti tjeter ishte ne Durresin tim, qe pasi rame dakort me disa kerkesa te vogla modeste te mijat me drejtorin e \u201cVatres se Kultures\u201d per menyren se si do te ndertohej nje dekor i vogel ne skene. Pas dy ditesh kur une kisha vene edhe Strishe-Posterat ne qytete, ne skene nuk ishte rregulluar as edhe nje dekor sipas fjales. Ate dite, nje person, punonjes i Teatrit qe kishte marre persiper rolin e \u201cMon Kukaleshit\u201d te Qazim Mulleti, ne menyre indirekte me thote: Zija, ne qofte se do qe te japesh shfaqje ketu ne Durres, jepu di\u00e7k\u00e0 ketyre dhe do shikosh ti…<\/p>\n

Une i thashe: jam nje artist me dinjitet. Largohu, se po ndjej neveri me keto qe po degjoj. Kur une i kerkova drejtorit se \u00e7\u2019po behet me dekorin, sepse neser ne darke kam shfaqjen? Ai harroi mar\u00ebveshjen, ose beri sikur dhe me tha: \u00e7’far\u00eb te te them une, ne nuk kemi materiale.
\nAt\u00ebhere une i thashe se do shkoj ne Bashki sepse s\u2019mund te rezikoj shfaqjen. N\u00eb menyren me \u00e7\u2019njerzore, pa edukat\u00eb, m\u00eb thot\u00eb: Shko ne Bashki, por, sa t\u00eb jem un\u00eb k\u00ebtu, ti s’ke per t\u00eb k\u00ebnduar n\u00eb sken\u00eb…<\/p>\n

Keshtu pra, kur mb\u00ebritem ne kete pike ku une do largohesha nga qyteti im, pa dal\u00eb perpara publikut tim, ku per 35 vjet\u00eb kam kenduar, iu ktheva, duke i thene: Ti mund te jesh nje marangoz, nje kasap, nje kepucar, k\u00ebtu n\u00eb k\u00ebt\u00eb institucion \u00e7\u2019far do ti\u2026 por pa me thuaj kush te ka prur ty ketu…?<\/p>\n

Ky ishte rasti i ndarjes se \u201cPrese\u201d nga partit\u00eb qe fola me lart. Ika ne Bashki, por edhe atje ishte e kot\u00eb. Atje pash ironine dhe injorancen. Kjo, miku im, \u00ebsht\u00eb gjendja ne teatrot e dit\u00ebve t\u00eb sotme. \u201cShqiperia \u00e7\u2019ka qene, \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb e \u00e7\u2019do t\u00eb b\u00ebhet\u201d. Pa u futur ne politike, une e kuptoj, qe ndonje udheheqes mundet te jete edhe i sinqerte, ose, qe e do vendin dhe popullin e tij, por ketu ke t\u00eb besh me mijra tentakula kanceroze, te cilat levizin per hesap te vet\u00eb, qe nuk duan t\u2019ia dine per asnje gje ve\u00e7 interesit te tyre. Kaluan pra 20 vjet\u00eb; jemi 3 milion shqiptar\u00eb, ndersa Roma ka ve\u00e7 6 milion banore dhe qeveriset vetem nga nje Bashki e jo nga nje \u201cShtet\u201d.<\/p>\n

Ti m\u00eb pyet: valle a ndjehesh i harruar nga shteti?<\/em><\/p>\n

E ku ka kohe shteti te merret me artistat. Sa artista te vjeter shetisin “Anes lumejve” se mass-mediat i kan\u00eb pushtuar artistet profane te perzgjedhur nga biznesi dhe nga profanet. N\u00eb Itali pershembull, ka nje ambasade e cila perfaqeson \u201cShtetin Shqiptar\u201d si dhe nje atashe kulture. Lega jone ne Firence, 4 vjet perpara, i organizoi nje re\u00e7ension te nje libri te tij, i cili u krye me shum\u00eb sukses. N\u00eb bisede private bisedova me te, se \u00e7’far\u00eb po benim ne dhe, nd\u00ebr te tjera i thash: do t’ju kujtoja, se une ketu ne Firence po punoj ne nje Studio-Discodrafike dhe jam pergatitur mire me materiale muzikore shqiptare dhe te huaja.<\/p>\n

Ne se ju do kini aktivitete te ndryshme si ambasade, une jam gati te jap nje dore si per organizimin e tyre, por qofte edhe vetem si kengetar. As edhe nje komunikim me te vogel per 4 vjete, as edhe nje telefonate pershendetje, kur une mesoj, se shpesh kjo ambasade ka organizuar aktivitete te ndryshme. Edhe pse ka vuajtur ne regjimin e shkuar dhe jeta perseri e hipi prap ne fik. Mirepo, edhe une miku im, nuk kam r\u00ebn\u00eb nga fiku, por me rr\u00ebzuan dhe s\u2019po hipi dot. Por ketu hyn ligji \u201ckush hipi hipi\u201d Me fal, por nuk po shikoj dot me poshte meje. Ja pra, ky eshte shteti dhe njer\u00ebzit, ose tentakulat e tij, per te cilat fola me lart.<\/p>\n

Une mendoj, se te hipesh ne nje institucion kulture ne \u00e7do shtet qofsh, kur te krijohet mundesia per te punuar, puno me pasion, per te bere nje ndryshim rr\u00ebnjesor. Nese hyn perseri ne valle, (ose hipen perseri ne fik), mos e harro kurr\u00eb pra ate qe ke hequr, por njekohesishte mos qaj asnjehere me altoparlanta per ate qe iku dhe t’u spjegosh shqiptarve ato qe dine te gjithe, sepse ajo tregon qe tek ty, nuk ka m\u00eb, nuk ekzistone as nje tjeter shtyse kreativiteti profesional. Shiko perpara dhe shfrytezo deri ne place mundesit\u00eb e tua artistike nese te kan\u00eb ngelur, per te dhen\u00eb edhe ti kontributin tend per ndryshimin e gjendjes se mjeruar ne kulturen, qe \u00e7do dit\u00eb e me shum\u00eb po perdhoset ne vendin ton\u00eb.<\/p>\n

– E ndiqni muzik\u00ebn e sotme shqiptare dhe cili \u00ebsht\u00eb mendimi yt?<\/em><\/p>\n

E degjoj dhe me dhemb zemra. Muzika ne Shqiperi eshte transformuar fare, eshte kthyer ne nje muzike tallava, nje \u201cbum papa bumpa\u201d shurdhuese dhe e homogjenizuar me nje muzike pa gusto pan-ballkanike. Televizionet private, shteterore dhe radiot, nuk ndjekin fare nje politike te seleksionimi profesional te debutuesve ne to, ose te nxitjes se vlerave dhe krijimtarise se muzikes shqiptare, si\u00e7 ndodhi ne te gjithe Evropen ne vitet \u201970-t\u00eb, karshi amerikanizimit te muzikes.<\/p>\n

Mass-mediat tona i kan\u00eb zhdukur kufijte e ballkanit perpara se t’i fshij\u00eb politika, duke harruar fare, se \u00e7do gje edhe mund te bashkohet ndermjet popujve, por traditat, doket, kulturen, nuk mundet t’i njesosh.<\/p>\n

Keto jane rruget e imponuara te biznesit muzikor. Pa dashur kurr\u00eb t’i diskutoj problemet e sotme, duke hyre ne analet apo ne sistemet politike, sepse nuk me takon mua te tregoj perparesit\u00eb e njerit sistem ndaj tjetrit, sepse nuk kam asnj\u00eb anesi politike tani, por njekohesisht, nuk mund te rri dot gojemyllur, kur shikoj vendin tim ne batakun ku \u00ebsht\u00eb katandisur muzika me te cilen po ngryset nje jete e t\u00ebr\u00eb.<\/p>\n

Nuk mund te bej dot kurr\u00eb perjashtim muzika nga gjithe kjo shumellojshmeri biznesi qe e rrethon sot ne jeten e perdit\u00ebshme. Secilin specialitet te biznesit te marresh dhe ta analizosh ne ve\u00e7anti sot, permban te njejtat probleme dhe jane te ngjashme simotrat e tjera te tyre qe na rrethojne. Ato krijojne modelet, i joshin njer\u00ebzit me to nepermjet reklamave marramendese dhe ofenduese, udheheqin moden, duke terhequr per hunde nje kategori njer\u00ebzish dhe transformojne jeten e njer\u00ebzve duke i ndare ata ne modern\u00eb dhe te prapambetur.<\/p>\n

Per hir te modernizmit, ata u v\u00ebn\u00eb hund\u00ebve, vesheve, trupit etj..etj.. \u201cPiersings ose Tatuazhe\u201d, jane Discot e famshme qe po han\u00eb te gjalle rinin\u00eb e sotme.<\/p>\n

Rinia sot kudo, nuk ka me deshire te punoje ose te studioje. Fejohen dhe ndahen kur te duan, ne grupe i shikon me \u00e7anta shpine, qe zene kodrat e qyteteve. N\u00eb Firence p\u00ebrshembull, jane te qarta qe te dyja fytyrat kontraditore, te \u201cModernes\u201d dhe te \u201cAntikes\u201d. Te kenaqet shpirti te vizitosh qendren e qytetit me ndertimet e bukura Baroke te viteve 1400 e deri 50 vjeteve perpara, vijne nga gjithe bota dhe e vizitojne, dhe, \u201cModernia\u201d e paturp\u00ebshme futet 100 pash\u00eb nen dhe’, pastaj del ne periferi te qytetit dhe shikon modernen me ndertimet e saj te tipit \u201cKontribut Vullnetar\u201d, shpikje te projektuesve si dhe te ndertuesve per te ndertuar dhe fituar me shpejtesi. E si mund te jete shkeputur nga ky lloj sistemi edhe muzika e mjer\u00eb si pjese e tij?<\/p>\n

Sot individ\u00eb, q\u00eb orkestrojn\u00eb dhe prodhojne kenge, fale tingujve te gatshem sintetik, e kane thjeshtesuar fare ate, strukturen e orkestracioneve te kenges, i cili eshte, kostumi, dekori, hap\u00ebsira dhe objekt par\u00ebsor qe nderton emocionet. Ky anashkalim behet me pretekstin se \u201cRendohet kenga\u201d, dhe keshtu vrapojne ne prodhimin e petullave me uje, pastaj fusin disa efekte rritmike ne to, duke i dh\u00ebn\u00eb keshtu perparesi harbimit dhe jo meditimit melodik.<\/p>\n

M\u00eb p\u00ebrpara, teoria e arritjes se 4 elementeve ne nje kenge si: melodija e kenges, teksti, kengetari dhe orkestracioni, quhej si \u201cPerfeksion\u201d. Sot, nuk do t\u2019ja dije njeri per te harritur keto elemente. Ne pranimin e kengeve ne nje koncert sot, nuk eshte e rendesishme sa e bukur eshte kenga, por sa jep ai qe e sjell ate. K\u00ebng\u00ebtar\u00ebt i p\u00ebrzgjedhin me t\u00eb njejtat parime, tekstet prodhohen nga stampime shterpe te shpejtesive te medha, orkestracionet e bukura jane te rralla. Te orkestrosh nje k\u00ebng\u00eb, \u00ebsht\u00eb art m\u00eb vete, por \u201cShtepite-Discografike\u201d nuk para kan\u00eb koh\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb. Nje orkestrues, m\u00eb p\u00ebrpara gdhinte net\u00eb t\u00eb t\u00ebra per t’i qepur ate kostum kenges.<\/p>\n

J’u kujtohen festivalet e para ne \u201cRadio-Tirana\u201d?. Pra, kenget ne to, paraqiteshin me dy variante orkestre dhe kengetaresh. Ishin vertet nje super konkurim, i cili perfshinte edhe publikun ne diskutime. Lindi ne publik aftesia per te b\u00ebr\u00eb diferenca kualitative p\u00ebr kengetaret, tekstet, orkestracionet apo per melodite e tyre. Formacioni orkestral i t\u00eb ndjerit Gasper \u00c7ur\u00e7ia, jo pak her\u00eb vler\u00ebsohej, apo formacioni simfonik i mjeshtrit Ferdinand Deda apo i mjesht\u00ebrve Ermir Krantja, Eno Ko\u00e7o.<\/p>\n

Publiku diskutonte shpesh per kengetaret, tekstet, per dhe kenget, te cilat fishkelleheshin qe te nesermen e festivalit neper rrug\u00eb, nd\u00ebrmarrje, autobuza dhe n\u00eb \u00e7do ambjent tjeter. Kengetaret at\u00ebhere k\u00ebndonin direkt n\u00eb sken\u00eb. Sot kendojne me superpozim dhe orkestra ben gjoja sikur luan ne skene. Prandaj edhe publiku nuk denjon te shikoj\u00eb ato lloje spektaklesh plastik\u00eb, duke iu pergjigjur edhe ai ashtu, i ftoht\u00eb dhe plastik\u00eb.<\/p>\n

Perzgjedhja e kengetareve te rinj neper spektakle, b\u00ebhet jo me horizont dhe jo me profesionalitet. Shpesh shtysa ne perzgjedhjen e tyre eshte leku dhe i te pa aft\u00ebve.<\/p>\n

Q\u00eb kur n\u00eb metamorfoz\u00ebn muzikore per hir t\u00eb modernes hyne dhe pushtuan skenat Europiane dhe Amerikane \u201cSpektaklet\u201d si gjini te komunikimit artistik-televiziv, pro\u00e7es ky i udhehequr nga biznesi muzikor, sot ne nje spektakel rrolin kryesor e luajn\u00eb prezantuesit dhe jurit\u00eb spektakolare. Pra, ata sot jan\u00eb objekti kryesore i diskutimeve publike dhe jo k\u00ebng\u00ebt dhe k\u00ebng\u00ebtar\u00ebt.<\/p>\n

Gjendja pra, \u00ebsht\u00eb permbysur fare, sepse te fuqishmeve dhe t\u00eb pa aft\u00ebve k\u00ebshtu j’u intereson. N\u00ebse do vini re neper televizionet e Italise, kengetaret e rinj i perzgjedhin sot te pa aftet, qe nuk e njohin muziken fare si: Simona Ventura, Maria de Filipi ose Gerri Scotty, Giorgio Facchinetti apo Morgan.<\/p>\n

Me mij\u00ebra jane te rinjt\u00eb q\u00eb aktivizohen, por prodhimi ku eshte? Po talentet ku jane? Keto jane kohet dhe stilet edhe ne vendin tone. Kjo katrahur\u00eb perfshin edhe artet e tjera. Kur degjoja at\u00ebhere kengetaret e Vlores, Kostandin Thana, Meliha Doda, si dhe te madhin Reshat Osmani, i cili ishte jo vetem kengetar i mrekullueshem, por edhe krijuesi i kenges qytetare vlonjate, ne salle renqetheshe me aftesin\u00eb interpretative. Mir\u00ebpo kush i njeh sot ata, kush po shkruan per gjithe plejadat e shkuara te artisteve qe linden, ata qe kultivuan dhe ua b\u00ebn\u00eb te dashura kenget publikut te gjere?<\/p>\n

Gjenerata e sotme e kengetareve, e drejtuesve te orkestrave, e poeteve, apo e kompozitoreve dhe instrumentisteve, jane komplet te stakuar nga njohja e aktiviteteve dhe artisteve te plejadave te shkuara. Nuk mjaftojne dot programe si \u201c100 kenget e shekullit\u201d, per te ringjallur ato kenge te bukura dhe melodioze, ku u prezantuan varferisht dhe fare pa stil realizimet e sotme te kengeve me ato te viteve te kaluara. Dikush qe e nd\u00ebroi profesionin me ndryshimin e sistemit dhe po i ecen puna ne biznesin e muzikes me tha njehere: ato do publiku ! Jo! I thash un\u00eb. Shijet e publikut, qofshin ato per mire apo per keq, j’a kultivon gjithmon\u00eb ajo, e ashtuquajtura mass-media dhe i bear analogjin\u00eb me vitet 60 -75.<\/p>\n

Profani me tha pastaj, se muzika jone popullore, eshte e huazuar nga muzika orientale. E ku e dinte ai, q\u00eb shum\u00eb shtete europiane jane te ndikuara nga ajo muzike dhe i permenda shume kenge greke, jugosllave, italiane, napolitane, franceze, spanjolle, …<\/p>\n

Ne shqiptaret, vertet kemi edhe mjaft ndikime ne muziken ton\u00eb. Kjo erdhi si rezultat i emigracioneve dhe pushtimeve, por si rralle vende, ne kemi nje larmi, nje mozaik t\u00eb t\u00ebr\u00eb tipash dhe karakteresh te muzikes sone autoktone, qe nga isot e famshme labe dhe deri te sygjestjonuesja \u00e7ame, nga kenga e bukur shkodrane ne serenatat e magjishme kor\u00e7are; apo bukurite e kenges permetare, nga ato te trevave te Kosoves, deri ne ato nostalgjike Arbereshe, pa lene menjane ketu edhe vallet tona popullore. Por, ve\u00e7orit\u00eb si dhe bukuria e muzikes son\u00eb popullore, varet gjithmon\u00eb nga kendveshtrimi dhe se si e kerkon, e per \u00e7fare do e perdoresh ate.<\/p>\n

N\u00eb Studion-Discografike ku un\u00eb punoj n\u00eb Firence prej gjasht\u00eb vitesh, maestrot, sinqerisht po magjepsen me bukurit\u00eb dhe larmine e kengeve tona shqiptare. Pra, kenga eshte kthyer ne nje mjet te ethshem fitimi, si rezultat, vlerat e tjera ne menyre te pa evitueshme harrohen. Ne vendin tone, sot duhet, pa tjeter te ngrihet nje institucion ne mbrojtje te artisteve dhe te vlerave artistike te te gjitha zhanreve dhe per te gjitha koherat, por jo ne sensin e te dretave te autorit, por ne drejtim te evidentimit, perzgjedhjes profesionale si dhe perkrahjes ekonomike ne krijimtari.<\/p>\n

\u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb e zorshme per te gjetur njer\u00ebz t\u00eb till\u00eb t\u00eb pasionuar dhe te ndershem, per t’i dhene sensin e duhur dhe shkencor problemit, por them se dhe ndryshimet do te jene kolosale. Kur ne nuk i shohim, ato nuk na mungojne, por kur pa pritur, na shfaqet ne jeten e perditshme ndonje element, at\u00ebhere ndjejme emocion.<\/p>\n

Nje popull, i cili nuk di ti shquaj, ti ruaj dhe kultivoj\u00eb keto vlera kulturore, kthehet ne nje popull barbar\u00eb dhe ne munges\u00eb, atyre vlerave, \u00ebsht\u00eb i destinuar q\u00eb t\u00eb vdes\u00eb.<\/p>\n

Zija, cilat jan\u00eb projektet e tua p\u00ebr t\u00eb ardhmen?<\/em><\/p>\n

Ardhja ime ne Firence i dha shume zgjidhje problemeve, te cilat ishin akumuluar ne jeten time te meparshme.<\/p>\n

Fillimisht me familjen, levizem qe te kontrollonim dhe te \u00e7onim ne normalitet gjendjen time shendetesore, qe ne ato fillime ngjante me ate telin e tendosur fuqimisht nga dy ekstremet dhe q\u00eb, \u00e7’far\u00ebdo levizje qe ti b\u00ebje, kthehesh me kryene\u00e7esi ne vendin e vet. Pastaj erdhi zgjidhja e dyt\u00eb, kur organizuam krijimin e \u201cLeges se Artisteve\u201d. Pastaj, fillimi i menjehershem i punes ne \u201cStudion-Discografike\u201d si dhe gezimi qe me jepte rezultati i mire ne drejtim te cilesis\u00eb se orkestraleve dhe vokalit dhe nje mori kompozimesh te reja, ishte zgjidhja e trete.
\nAktivitetet, koncertet, suksesi ne \u201cPiano-Bar\u201d, apo ne teatrot e medhenj dhe te famshem te Firences si: \u201cTeatro Puccini\u201d, \u201cTeatro delle Tende\u201d, \u201cTeatro Verdi\u201d perpara publikut italian, mundesuan, qe gjendja ime shendetesore te ndryshonte ne 360\u00b0.
\nPer 3 vjet me rradhe vazhdova dhe perfundova shkollen per specializim ne \u201cKanto Moderne\u201d, dhe ne organizimin e spetakleve dhe aktiviteteve artistike.<\/p>\n

Kur shkova n\u00eb Firence, e ndjeja veten nje k\u00ebng\u00ebtar mediok\u00ebr, i cili, fal\u00eb karakteristikes sime vokale, mbahesha sikur kisha arritur majat. Sot, repertori im \u00ebsht\u00eb mjaft i zgjeruar, kendoj ne 6 gjuhe. Kam pergatitur dhjetra kenge popullore, te cilat i kam perzgjedhur ne baze te sentimentit dhe te karakterit tim vokal. Kam repertor me kenge nga me te bukura te kolegeve, kompozitor\u00eb shqiptar\u00eb. Kam rreth 68 kenge kompozime te mijat dhe rreth 128 k\u00ebng\u00eb, hite internacionale sentimentale, kenge, qe s\u00eb bashku me disa kenge napolitane, i kam p\u00ebrzgjedhur nd\u00ebr vite, qe nga adoleshenca, te cilat, nd\u00ebr vite, zinin vende ne memorien time. Gjithashtu, kam rreth 30 arie operash dhe kanconeta te autoreve si: G.Biz\u00e8t, T. Albinon, G.Verdi, P. Tchaikovsky, E.Greig, J.Rodrigo (d\u2019Aranuez), L V Beethoven, W.A.Mozart …<\/p>\n

E kam studiuar kengen ne keto vite, jo vetem ne sensin interpretativ, intonativ, apo ne perfeksion vokal, por ne ate me kryesoren, ne ekzistencen e nj\u00eb raport te thell\u00eb dhe ende misterioz, i cili lidh muzik\u00ebn me shpirtin dhe mendimet e njeriut.<\/p>\n

Pse muzika mund t\u00eb na shqet\u00ebsoj\u00eb, apo n\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt t\u00eb na qet\u00ebsoj\u00eb? Ajo mund t\u00eb na shtyj\u00eb drejt nj\u00eb agresiviteti, apo t\u00eb na nxis\u00eb drejt nj\u00eb dashurie? Ajo mund te na shperfytyroj\u00eb e te na humb\u00eb ekuilibrin, apo te na kthej\u00eb pas ne vitet dhe ne ngjarjet tona te meperparshme, pra te na nxis\u00eb ne \u201cMeditim\u201d i cili ka vlera mjaft te medha shpiterore.<\/p>\n

N\u00eb \u00e7’m\u00ebnyr\u00eb muzika mund t\u00eb ket\u00eb efekte (sheruese) dhe, si mundet ajo t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb p\u00ebrkrah \u201cTerapive Psikologjike\u201d t\u00eb suksesshme? Metoda pra, quhet shkurt me termin shkencor \u201cMusica Terapeutica\u201d, zbatimin e se ciles po punoj qe ta ve ne funksionim perpara publikut tim mbar\u00ebshqiptar. Dhe vijm\u00eb tani tek pyetja jote aq e domosdoshme, qe i behet \u00e7do personi, i cili per rreth 40 vjet ka bashkejetuar me profesionin e tij, \u00e7do dite e \u00e7do nate, ne ditet me te bukura dhe ne ato plot pervuajtje te jetes se tij, per \u00e7do sekonde, i shtyr\u00eb nga pasioni, qofshin ato moralisht apo te perfitimit.<\/p>\n

Muzika e sotme, e cila ka pesuar tranformime te tilla, eshte njesoj, ashtu si efekti i \u201cBajameve\u201d ne trupin e njeriut, qe kur nuk i sherbejne m\u00eb, ato duhen hequr. Me gjithe bagazhin tim artistik qe kam perfituar ne keto 40 vjetet e karrieres sime ne pervojen artistike, por sidomos ne keto 8 vitet e fundit ne Firence, me pasurimin dhe arritjet profesionale ne drejtim te kompozimit dhe poezise dhe perfundimit me sukses te Shkolles se \u201cCantos Moderne\u201d, te kalitura keto ne rrugen teper te mundimshme te veshtiresive te jetes sime, ku kam vuajtur ne menyre krejt te pa meshireshme dualizmin ndermjet pasionit tim te madh dhe pamundesis\u00eb per te kenduar, i ndergjegjesuar qe duhet te kendoje akoma dhe per shume vite me rradhe.<\/p>\n

Prandaj primare per mua eshte, qe perpara te gjithe publikut tim mbareshqiptar\u00eb, te shpalos perseri te gjitha aftesite e mija vokale dhe interpretative. Jam specializuar gjithashtu ne organizimin e spektakleve te shumellojshme por keto te realizuara \u201cA Modo Mio\u201d, ku ne qender te tyre do te jete profesionalizmi, dhe morali, perfshire ketu dhe perfitimet ekonomike, por jo per qellime pasurimi por vetem dhe vetem per te investuar ne fushen e muzikes, duke dhene me mish e shpirt dhe ndershmerisht kontributin tim modest ne ato ndryshime. Jam pergatitur qe te punoje ne drejtim te \u201cTalenteve te reja\u201d apo ne permiresimin e gjendjes se 4 elementeve te kenges per te cilat fola me siper.<\/p>\n

Une, qe s\u2019munda te kendoj dot ne vitet e mija me te bukura rinore, do jap nje kontribut te palodhur personal, pikerisht sot ne vitet e formes me te mire artistike, per te kenduar te gjithe ata qe e meritojn\u00eb, pa u thyer para veseve shkaterruese te kohes se sotme. Kushdo qe e lexon kete \u201cShishe mesazh\u201d ne oqeanin e madh te internetit, dhe qe eshte i \u00e7mendur dhe i apasionuar si une, le te hyje per realizimin ekonomik te projekteve te mija, le te dale nga rreshti, te beje nje hap para.<\/p>\n

Le te bej\u00eb ai nje hap perpara edhe ndokush qe mund te me japi mundesine te realizoj\u00eb nje \u201cFestival te kenges ne RTV Shqiptar\u201d dhe ky do te jete \u201cA Modo Mio\u201d, per ta mbjellur dhe per ta ujitur ate shkretetire te krijuar, per ta punuar dhe gjelberuar dhe, pastaj te shikojme se \u00e7’far\u00eb do te korrim, duke mos pergjuar rreshkitjen dhe shkaterrimin qe po peson bota muzikore e biznesit. Per keto pra, ka nevoj\u00eb publiku yne artedashes shqiptar, dhe do te shikoni se si do vershoj\u00eb dhe se si do i afrohet tempullit te artit te aq vuajtur.<\/p>\n

Dhe, p\u00ebr t’a p\u00ebrfunduar k\u00ebt\u00eb bashk\u00ebbisedim n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb interviste, dua t\u00eb p\u00ebrmend edhe nj\u00eb nd\u00ebr miqt\u00eb e mi me te mire ketu ne Firence, shkrimtari dhe poeti i madh fiorentinas Dalmazio Masini, i cili ne Festivalin e San Remos te vitit 1972 fitoi \u00e7mimin e pare me kengen: \u201dI Giorni dell’Arcobaleno\u201d te kenduar nga i madhi Nicola Di Bari. Ka marre me dhjetra \u00e7mime kombetare.<\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Dalmazio Masini<\/strong><\/p>\n

\"\"<\/strong><\/p>\n

Bashk\u00ebshort\u00ebt Sara\u00e7i dhe Marko Masini, k\u00ebng\u00ebtar italian, <\/strong><\/p>\n

pjes\u00ebmarr\u00ebs n\u00eb festivalet e San Remos<\/strong><\/p>\n

Aktualisht, eshte President i Associazione \u201cAccademia Vittorio Alfieri\u201d dhe drejtor i te perditeshmes \u201cL\u2019Alfiere\u201d. U takuam per here te pare me Dalmacion tek kafja historike e poet\u00ebve, shkrimtar\u00ebve, dhe k\u00ebng\u00ebtar\u00ebve fiorentinas, e themeluar disa shekuj me pare dhe e quajtur \u201cGiubbe Rosse\u201d. Pranoi te bashk\u00ebpunonte me mua per te bere tekstin e nje kenge pasi d\u00ebgjoi vij\u00ebn melodike. Krijoi nje fabul te mrekullueshme. Kengen e kam me dy variante, ne shqip ku tekstin ia pershtata vet\u00eb dhe ne italisht me tekstin e Dalmacios. Prej at\u00ebhere me Dalmacion takohemi vazhdimishte per te pir\u00eb kafen te \u201cPiazza Repubblica\u201d, pikerishe te Kafja e famshme \u201cGiubbe Rosse\u201d e Firences.<\/p>\n

T\u00eb faleminderti shum\u00eb Zija, p\u00ebr gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb bashkbisedim, paksa t\u00eb gjat\u00eb, por tep\u00ebr interesant dhe i k\u00ebndsh\u00ebm<\/em>.<\/p>\n

M\u00eb lejo, miku im Simsia, t’ju falenderoj edhe un\u00eb juve gjithashtu, q\u00eb u ritakuam rast\u00ebsisht pas shum\u00eb vitesh, duke u shmallur me nj\u00ebri tjetrin dhe, q\u00eb ky takimi jon\u00eb, u b\u00eb shkas p\u00ebr k\u00ebt\u00eb bashk\u00ebbisedim.
\nT\u00eb m\u00eb fal\u00eb lexuesi, n\u00ebse jam zgjatur paksa n\u00eb k\u00ebt\u00eb bashkbisedim, por edhe un\u00eb shfryt\u00ebzova rastin.
\nJ’u uroj sh\u00ebndet, lumturi, mbar\u00ebsi t\u00eb keni n\u00eb jet\u00eb dhe n\u00eb familje juve dhe gjith\u00eb shqiptar\u00ebve anemban\u00eb kudo jan\u00eb.
\nJu faleminderit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

N\u00eb vendin ton\u00eb sot, duhet patjet\u00ebr t\u00eb ngrihet nj\u00eb institucion n\u00eb mbrojtje t\u00eb artist\u00ebve dhe t\u00eb vlerave artistike t\u00eb t\u00eb gjitha zhanreve dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha koh\u00ebrat… Nga Pierre-Pandeli Simsia, intervist\u00eb me k\u00ebng\u00ebtarin dhe kompozitorin Zija Sara\u00e7i Brezi i rinis\u00eb i fillimviteve 70-t\u00eb, besoj, se u kujtohen k\u00ebng\u00ebt e muzik\u00ebs s\u00eb leht\u00eb t\u00eb atyre viteve, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-4177","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\nDuhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"N\u00eb vendin ton\u00eb sot, duhet patjet\u00ebr t\u00eb ngrihet nj\u00eb institucion n\u00eb mbrojtje t\u00eb artist\u00ebve dhe t\u00eb vlerave artistike t\u00eb t\u00eb gjitha zhanreve dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha koh\u00ebrat… Nga Pierre-Pandeli Simsia, intervist\u00eb me k\u00ebng\u00ebtarin dhe kompozitorin Zija Sara\u00e7i Brezi i rinis\u00eb i fillimviteve 70-t\u00eb, besoj, se u kujtohen k\u00ebng\u00ebt e muzik\u00ebs s\u00eb leht\u00eb t\u00eb atyre viteve, […]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-10-07T09:12:33+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/ppsimsia-250x300.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"101 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve\",\"datePublished\":\"2010-10-07T09:12:33+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/\"},\"wordCount\":20270,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/10\\\/ppsimsia-250x300.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/\",\"name\":\"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/10\\\/ppsimsia-250x300.jpg\",\"datePublished\":\"2010-10-07T09:12:33+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/10\\\/ppsimsia-250x300.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/fjala.shkoder.net\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2010\\\/10\\\/ppsimsia-250x300.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"N\u00eb vendin ton\u00eb sot, duhet patjet\u00ebr t\u00eb ngrihet nj\u00eb institucion n\u00eb mbrojtje t\u00eb artist\u00ebve dhe t\u00eb vlerave artistike t\u00eb t\u00eb gjitha zhanreve dhe p\u00ebr t\u00eb gjitha koh\u00ebrat… Nga Pierre-Pandeli Simsia, intervist\u00eb me k\u00ebng\u00ebtarin dhe kompozitorin Zija Sara\u00e7i Brezi i rinis\u00eb i fillimviteve 70-t\u00eb, besoj, se u kujtohen k\u00ebng\u00ebt e muzik\u00ebs s\u00eb leht\u00eb t\u00eb atyre viteve, […]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2010-10-07T09:12:33+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/ppsimsia-250x300.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"101 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve","datePublished":"2010-10-07T09:12:33+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/"},"wordCount":20270,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/ppsimsia-250x300.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/","name":"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/ppsimsia-250x300.jpg","datePublished":"2010-10-07T09:12:33+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#primaryimage","url":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/ppsimsia-250x300.jpg","contentUrl":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/10\/ppsimsia-250x300.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/duhet-ngritur-nje-institucion-per-mbrojtjen-e-artisteve\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Duhet ngritur nj\u00eb institucion p\u00ebr mbrojtjen e artist\u00ebve"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4177","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4177"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4177\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4177"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4177"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4177"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}