![\"\"](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/rudina_seseri.jpg\" "\\"Rudina")
<\/p>\n<\/p>\n
Rudina Seseri<\/strong>, Shekulli, 14.09.2010<\/em><\/p>\n Nuk na ndodh shpesh t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb Guvernatorin e Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb shpreh mendimet e tij mbi ekonomin\u00eb e vendit, ve\u00e7 rastet e planifikuara, kur botohen raportet periodike t\u00eb bank\u00ebs. K\u00ebshtu q\u00eb fjala e mbajtur rishtazi kishte potencialin t\u00eb ishte me pesh\u00eb, sidomos duke konsideruar q\u00eb vinte nga p\u00ebrfaq\u00ebsuesi m\u00eb i lart\u00eb i nj\u00ebrit prej institucioneve t\u00eb fundit (teorikisht t\u00eb pakt\u00ebn) t\u00eb pauzurpuara nga qeveria. Ajo q\u00eb bie n\u00eb sy n\u00eb k\u00ebt\u00eb ligj\u00ebrat\u00eb \u00ebsht\u00eb se guvernatori s’thot\u00eb asgj\u00eb mbi kriz\u00ebn ekonomike t\u00eb vendit dhe masat p\u00ebr ta luftuar at\u00eb. N\u00eb fakt, n\u00eb fjalimin e tij prej 2119 fjal\u00ebsh nuk e p\u00ebrmendi as edhe nj\u00eb her\u00eb t\u00eb vetme fjal\u00ebn kriz\u00eb.<\/p>\n E p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb gabimisht e gjykojn\u00eb heshtjen e guvernatorit si urt\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb mos shkaktuar panik, kujtojm\u00eb se para se t\u00eb menaxhoj\u00eb emocionet e masave, guvernatori duhet t\u00eb shprehet qart\u00eb p\u00ebr politikat makroekonomike t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Kjo fillon nga pranimi publik q\u00eb Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb n\u00eb kriz\u00eb ekonomike recesionare dhe, nj\u00ebkoh\u00ebsisht, po goditet edhe nga parametra t\u00eb rritur t\u00eb inflacionit. K\u00ebt\u00eb veprim e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb me kuraj\u00eb profesionale e qytetare homolog\u00ebt e tij n\u00eb vendet e tjera, p\u00ebrfshir\u00eb edhe ai amerikan, t\u00eb cilin guvernatori pati rastin ta d\u00ebgjoj\u00eb t\u00eb flas\u00eb p\u00ebr kriz\u00ebn n\u00eb mbledhjen vjetore t\u00eb Bank\u00ebs Federale t\u00eb Rezervave, vet\u00ebm dy jav\u00eb m\u00eb par\u00eb.<\/p>\n Guvernatori yn\u00eb nuk ndjek t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn rrug\u00eb. P\u00ebrkundrazi, n\u00eb ligj\u00ebrat\u00ebn e tij fjal\u00ebn kriz\u00eb e z\u00ebvend\u00ebsoi me shprehjen “luhatshm\u00ebri afatshkurt\u00ebr e aktivitetit ekonomik”, nj\u00eb shprehje q\u00eb s’thot\u00eb asgj\u00eb, sepse kriza e sotme, e cila po zeron gjith\u00eb \u00e7far\u00eb \u00ebsht\u00eb arritur n\u00eb Shqip\u00ebri p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb dekad\u00eb, nuk mund t\u00eb konsiderohet nj\u00eb “luhatje” e aktivitetit ekonomik. Nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb koh\u00ebzgjatja e pap\u00ebrcaktuar e saj nuk mund t\u00eb konsiderohet si “afatshkurt\u00ebr.”<\/p>\n Por, dua t\u00eb ndalem tek ajo \u00e7far\u00eb guvernatori shpalos, si identifikimin e tij unik, mbi nevoj\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb model t\u00eb ri ekonomik. Reagimi me instiktiv ndaj k\u00ebsaj deklarate \u00ebsht\u00eb pyetja se ku ka qen\u00eb Guvernatori gjith\u00eb k\u00ebto koh\u00eb, sepse ka t\u00eb pakt\u00ebn dy ose tre vite q\u00eb ekonomist\u00ebt dhe ekspert\u00ebt flasin e shkruajn\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tem\u00eb. Partia Socialiste e ka adresuar k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje edhe si pjes\u00eb s\u00eb programit t\u00eb saj ekonomik. Guvernatori konstaton se modeli i konsumit dhe i kreditimit t\u00eb tep\u00ebrt \u00ebsht\u00eb problematik dhe ka rezultuar ne mosproduktivitet t\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb prodhimit. Ai ofron si tez\u00eb alternative modelin e eksporteve si m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshmin p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n Po e nis analiz\u00ebn nga ato \u00e7far\u00eb guvernatori p\u00ebrdor si evidenc\u00eb e d\u00ebshtimit t\u00eb modelit t\u00eb konsumit, faktor\u00ebt e prodhimit, duke filluar nga mungesa e produktivitetit n\u00eb shfryt\u00ebzimin e tok\u00ebs dhe pasurive natyrore, q\u00eb lidhet ngusht\u00eb me problemet e pron\u00ebsis\u00eb. Si mund t\u00eb pritet q\u00eb trualli i paluajtsh\u00ebm t\u00eb ket\u00eb produktivitet kur ai nuk shfryt\u00ebzohet, pasi mbi t\u00eb kan\u00eb pretendime pronar\u00ebt e periudh\u00ebs s\u00eb paradiktatur\u00ebs, ata q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrfituar nga ligji 7501, dhe t\u00eb vendosurit rishtazi, t\u00eb cil\u00ebt jan\u00eb kthyer n\u00eb pronar\u00eb shpeshher\u00eb fal\u00eb legalizimeve p\u00ebr efekte elektorale.<\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, si mund t\u00eb pretendohet p\u00ebr rendiment kur ato pak toka me pron\u00ebsi t\u00eb qart\u00eb jan\u00eb t\u00eb shp\u00ebrndara e t\u00eb cop\u00ebzuara pa asnj\u00eb shans p\u00ebr shfryt\u00ebzim efikas apo v\u00ebnie n\u00eb pun\u00eb t\u00eb teknologjive moderne. E imagjinoni dot fermerin t\u00eb investoj\u00eb n\u00eb traktore apo makineri te tjera, kur 2 hektare toke i ka t\u00eb cop\u00ebzuara n\u00eb 4-5 vendndodhje t\u00eb ndryshme?! Pyetja \u00ebsht\u00eb \u00e7far\u00eb lidhje kan\u00eb k\u00ebto probleme monumentale t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb me modelin ekonomik t\u00eb konsumit? Asnj\u00eb. Ato rezultojn\u00eb nga kualiteti i ul\u00ebt i ligjb\u00ebrjes, moszbatimi i ligjit dhe keqmenaxhimi i vendit, tema t\u00eb cilat guvernatori i anashkalon.<\/p>\n Kapitali \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tjet\u00ebr faktor prodhimi, i cili, mes s\u00eb tjerash, sh\u00ebrben si ushqyesi p\u00ebr krijimin dhe zhvillimin e sip\u00ebrmarrjes. N\u00eb Shqip\u00ebri, aksesi i kapitalit p\u00ebrdoret si sinonim me kredimarrjen. Format e tjera dhe m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb kapitalit q\u00eb variojn\u00eb nga investimet private n\u00eb minoritet tek hedhja e aksioneve n\u00eb burs\u00eb, nga krijimi i bondeve t\u00eb kompanive private e deri tek strukturat derivative jan\u00eb thuajse mosekzistuese. Prandaj, para se t\u00eb faj\u00ebsohet kreditimi i tep\u00ebrt si pjes\u00eb e modelit ekonomik – nj\u00eb koncept alogjik – do t\u00eb ishte me vend t\u00eb analizohet p\u00ebrse bursa ekziston vet\u00ebm n\u00eb let\u00ebr dhe p\u00ebrse investitor\u00eb vendas dhe t\u00eb huaj hezitojn\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbejn\u00eb si burim kapitali.<\/p>\n N\u00eb Shqip\u00ebri mungon edukimi n\u00eb mas\u00eb mbi funksionimin e tregjeve financiare dhe konfidenca tek k\u00ebto tregje. Si rezultat i eksperienc\u00ebs s\u00eb hidhur t\u00eb skemave piramidale, n\u00eb gjuhen e popullit “ne u dogj\u00ebm nga qulli dhe i fryjm\u00eb kosit”, pasi u miratua nj\u00eb ligj investimesh tejet limitues. Ky ligj nuk lejon as me baziken, ekzistenc\u00ebn e klasave t\u00eb ndryshme t\u00eb aksioneve me preferenca dhe p\u00ebrgjegj\u00ebsi respektive q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb, mbrojn\u00eb dhe inkurajojn\u00eb investimin minoritar.<\/p>\n E shprehur ndryshe, n\u00eb Shqip\u00ebri ose duhet t\u00eb blesh minimalisht 51% t\u00eb aksioneve t\u00eb nj\u00eb kompanie ose parat\u00eb duhet t’i mbash n\u00eb bank\u00eb, sepse si investitor minoritar nuk ke asnj\u00eb mbrojtje mbi investimet. Kapitali, si faktor prodhimi, meriton n\u00eb vetvete nj\u00eb shkrim t\u00eb dedikuar, por nj\u00eb gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e sigurt se problemet ekzistuese nuk kan\u00eb aspak t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me modelin ekonomik t\u00eb konsumit. Faktor i tret\u00eb i prodhimit jan\u00eb burimet njer\u00ebzore.<\/p>\n Si nj\u00eb vend ku 40% e popullsis\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00ebn mosh\u00ebn 30-vje\u00e7are, Shqip\u00ebria duhet t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb avantazh konkurrues. Deri m\u00eb sot, ky avantazh nuk \u00ebsht\u00eb realizuar, pasi pagat p\u00ebrkundrejt aft\u00ebsive jan\u00eb t\u00eb larta dhe forca e pun\u00ebs \u00ebsht\u00eb e keqedukuar. Shkaqet variojn\u00eb nga problemet e lidhura me tranzicionin, tek ndryshimi i sistemit arsimor dhe i p\u00ebrmbajtjes s\u00eb tij \u00e7do dy vite, tek ligjet q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb shkollimin si sip\u00ebrmarrje fitimprur\u00ebse pa parametra garantues p\u00ebr kualitetin e m\u00ebsimdh\u00ebnies. Por, s\u00ebrish, k\u00ebto probleme nuk kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me modelin ekonomik t\u00eb konsumit.<\/p>\n Faktori i fundit, sip\u00ebrmarrja private, ekziston me boll\u00ebk n\u00eb Shqip\u00ebri, por ajo \u00ebsht\u00eb e nd\u00ebrlidhur dhe shpeshher\u00eb e varur jo vet\u00ebm nga qeverit\u00eb n\u00eb fuqi, por edhe nga faktor\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb prodhimit t\u00eb p\u00ebrmendur m\u00eb lart. Por edhe k\u00ebto probleme nuk kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb aspak me nj\u00eb model ekonomik t\u00eb konsumit.<\/p>\n E v\u00ebrteta e hidhur \u00ebsht\u00eb se n\u00eb 20 vitet e fundit Shqip\u00ebria ka ecur kuturu pa nj\u00eb model t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb ekonomik, duke shfryt\u00ebzuar kalimin nga nj\u00eb ekonomi e p\u00ebrqendruar n\u00eb nj\u00eb ekonomi tregu dhe asgj\u00eb m\u00eb shum\u00eb. Kjo shpjegon edhe arsyet pse ekonomia shqiptare \u00ebsht\u00eb rritur, por nuk \u00ebsht\u00eb zhvilluar – dy koncepte totalisht t\u00eb ndryshme, t\u00eb cilat guvernatori i p\u00ebrdor si t\u00eb barabarta n\u00eb ligj\u00ebrat\u00ebn e tij. Shqip\u00ebria nuk mund t\u00eb zhvillohet duke ndjekur nj\u00eb model ekonomik eksportesh, nj\u00eb ide kryeministrore kjo, rishtazi e adoptuar edhe nga guvernatori. Shqip\u00ebria nuk g\u00ebzon pasuri e burimet natyrore masive q\u00eb mund\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb ekonomi eksportesh. Ajo nuk ka as avantazhet n\u00eb kosto dhe masivitet popullsie. Edhe Kina, q\u00eb i p\u00ebrmbush e tejkalon kushte t\u00eb tilla, ka pasur model eksporti, por gradualisht po adopton nj\u00eb model konsumi.<\/p>\n Shqip\u00ebris\u00eb i duhet nj\u00eb model i guximsh\u00ebm zhvillimi, jo thjesht nj\u00eb ecje inkrementale me modelet tipike neoklasike. Vendit i nevojitet nj\u00eb model i tret\u00eb q\u00eb mund\u00ebson kap\u00ebrcimin e gjeneratave t\u00eb zhvillimit, p\u00ebr t\u00eb mos ngelur gjithnj\u00eb t\u00eb fundit. Nj\u00ebsoj e r\u00ebnd\u00ebsishme, Shqip\u00ebris\u00eb i nevojitet edhe nj\u00eb ekzekutim dhe menaxhim i mir\u00ebfillt\u00eb n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet, n\u00eb qeveri, n\u00eb ministri, n\u00eb t\u00eb gjitha institucionet, p\u00ebrfshir\u00eb dhe Bank\u00ebn Qendrore q\u00eb t\u00eb garantoj\u00eb zhvillim ekonomik e mir\u00ebqenie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Rudina Seseri, Shekulli, 14.09.2010 Nuk na ndodh shpesh t\u00eb d\u00ebgjojm\u00eb Guvernatorin e Bank\u00ebs Qendrore t\u00eb shpreh mendimet e tij mbi ekonomin\u00eb e vendit, ve\u00e7 rastet e planifikuara, kur botohen raportet periodike t\u00eb bank\u00ebs. K\u00ebshtu q\u00eb fjala e mbajtur rishtazi kishte potencialin t\u00eb ishte me pesh\u00eb, sidomos duke konsideruar q\u00eb vinte nga p\u00ebrfaq\u00ebsuesi m\u00eb i lart\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3964","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n