![\"\"](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/arben_xhaferi.jpg\" "\\"Arben")
<\/p>\n<\/p>\n
Arb\u00ebn Xhaferi<\/strong>, 13.08.2010<\/em><\/p>\n M\u00eb 13 gusht b\u00ebhen 9 vjet nga n\u00ebnshkrimi i Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit, nj\u00eb dokument q\u00eb nd\u00ebrpreu nj\u00eb luft\u00eb q\u00eb sot e k\u00ebsaj dite nuk dihet pse filloi, por dihet pse dhe si u nd\u00ebrpre.<\/p>\n Shum\u00eb kush p\u00ebrpiqet t\u00eb dep\u00ebrtoj\u00eb te misteri i k\u00ebsaj ngat\u00ebrrese, por v\u00ebshtir\u00eb do t\u00eb arrijn\u00eb ta ndri\u00e7ojn\u00eb, ashtu si atentatin kund\u00ebr ish-presidentin maqedonas, Kiro Gligorov.<\/p>\n Sa p\u00ebr ta gudulisur imagjinat\u00ebn do p\u00ebrmendja edhe vdekjen aksidentale t\u00eb ish presidentit maqedonas, Boris Trajkovski i cili, sa ishte i gjall\u00eb, p\u00ebrbuzej nga miq e armiq dhe kur nd\u00ebrroi jet\u00eb u mitizua, s\u00eb pari nga opozita dhe pastaj nga t\u00eb tjer\u00ebt, n\u00eb fund edhe nga bashk\u00ebmendimtar\u00ebt e tij politik\u00eb.<\/p>\n Mitizimin e tij e filloi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb inteligjente ta p\u00ebrhap\u00eb opozita p\u00ebr t\u00eb ikur nga dyshimet bezdis\u00ebse. Vet\u00ebm shqiptar\u00ebt mbet\u00ebn indiferent\u00eb, mbase, p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb informatave, nuk dinin \u00e7ka po ndodh\u00eb n\u00eb realitet. vazhdojn\u00eb t\u00eb thellohen, mbi t\u00eb gjitha p\u00ebr shkak t\u00eb shpjegimeve naive dhe tall\u00ebse: kryengritja pask\u00ebsh filluar p\u00ebr ta penguar marr\u00ebveshjen Georgijevski- Xhaferi p\u00ebr ndarje t\u00eb Maqedonis\u00eb!<\/p>\n Mua ky argument m\u00eb duket i sajuar nga disa hokatar\u00eb q\u00eb nuk e njohin mir\u00eb mend\u00ebsin\u00eb e shqiptar\u00ebve t\u00eb cil\u00ebt kurr\u00eb nuk do t\u00eb merrnin pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb kryengritje motivesh t\u00eb k\u00ebtilla. Fundja, komunikatat e para nuk jepnin sqarime t\u00eb k\u00ebtilla, ngaq\u00eb rrall\u00eb kush do t’i p\u00ebrgjigjej nj\u00eb kushtrimi t\u00eb k\u00ebtill\u00eb.<\/p>\n Madje, marr guximin t\u00eb shtoj se shqiptar\u00ebt e Maqedonis\u00eb me siguri masivisht do t\u00eb merrnin pjes\u00eb n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb, q\u00eb do t\u00eb pengonte ndarjen e Kosov\u00ebs sesa t\u00eb Maqedonis\u00eb. Natyrisht se k\u00ebto pohime mb\u00ebshteten n\u00eb intuit\u00ebn politike, n\u00eb t\u00eb ashtuquajtur\u00ebn inteligjenc\u00eb emotive, q\u00eb heton se di\u00e7ka \u00ebsht\u00eb apo nuk \u00ebsht\u00eb n\u00eb rregull me argumentimin.<\/p>\n N\u00ebse k\u00ebto ngjarje dramatike q\u00eb e shoq\u00ebrojn\u00eb Maqedonin\u00eb prej themelimit t\u00eb saj, antagonizmat e skajshme lidhur me ekzistenc\u00ebn e saj si shtet, si komb, si gjuh\u00eb, si histori, pastaj problemet me kohezionin e brendsh\u00ebm q\u00eb shfaqet si antagoniz\u00ebm i pash\u00ebruesh\u00ebm nd\u00ebretnik, p\u00ebrfundimisht luhatjet lidhur me aleancat gjeostrategjike nuk mund t\u00eb d\u00ebshmohen drejtp\u00ebrdrejt, at\u00ebher\u00eb duhet k\u00ebrkuar metoda t\u00eb tjera q\u00eb hedhin drit\u00eb mbi k\u00ebto zhvillime.<\/p>\n Shum\u00eb studiues t\u00eb historis\u00eb jan\u00eb t\u00eb nj\u00eb mendimi se zanafill\u00ebn e ngat\u00ebrresave t\u00eb ndryshme rreth Maqedonis\u00eb duhet k\u00ebrkuar te anulimi i Marr\u00ebveshjes s\u00eb Sh\u00ebn Stefanit ( 1878) nga ana e Kongresit t\u00eb Berlinit (1878) ku u mor vendimi q\u00eb territoret, t\u00eb ashtuquajtur\u00ebs Maqedoni Antike t’ia kthejn\u00eb Perandoris\u00eb Osmane me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb mos lejohet zgjerimi i Bullgaris\u00eb (Rusis\u00eb) n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Ballkanit.<\/p>\n Interesat e ndryshme gjeostrategjike, ekonomike, komb\u00ebtare n\u00eb fund nxor\u00ebn iden\u00eb p\u00ebr themelim t\u00eb nj\u00eb shteti t\u00eb ri q\u00eb do t\u00eb merrte rolin e amortizatorit t\u00eb p\u00ebrplasjeve t\u00eb interesave t\u00eb ndryshme. Kjo ide pati nj\u00eb vones\u00eb t\u00eb arsyeshme, por megjithat\u00eb u realizua. N\u00eb Jugosllavin\u00eb e Dyt\u00eb u formua nj\u00eb republik\u00eb ku maqedonasit fituan mund\u00ebsin\u00eb q\u00eb t’i realizojn\u00eb idealet e tyre.<\/p>\n Por cinik\u00ebt parashtronin nj\u00eb dilem\u00eb sfilit\u00ebse: a mundet nj\u00eb komb historikisht “inekzistent” t\u00eb ket\u00eb ideale komb\u00ebtare? Ose: a e formoi ideali komb\u00ebtar shtetin apo shteti (interesat gjeostrategjike) e formoi kombin!? Popujt q\u00eb sot kontestojn\u00eb di\u00e7ka nga qenia maqedonase jan\u00eb ithtar\u00eb t\u00eb opsionit t\u00eb dyt\u00eb: shteti e paska formuar kombin.<\/p>\n K\u00ebto p\u00ebrmisime nuk do t\u00eb kishin vler\u00eb sikur t\u00eb mos b\u00ebhej fjal\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb metod\u00eb t\u00eb t\u00eb vepruarit politik q\u00eb arsyeton zgjerimin: krijohet nj\u00eb identitet i ri etnik, pastaj k\u00ebrkohet territori ku do t\u00eb nd\u00ebrtohet shteti p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n Pra, me formimin e Jugosllavis\u00eb n\u00eb k\u00ebto hap\u00ebsira u vendos nj\u00eb inkubator, q\u00eb sajonte tipare etnike, q\u00eb list\u00ebs s\u00eb ngjashm\u00ebrive shtonte tipare q\u00eb ve\u00e7onin, duke krijuar identitete t\u00eb reja, fillimisht etnike, pastaj edhe komb\u00ebtare. Grupi i ri etnik, pos vullnetit politik nuk kishte realitet, ose argumente historike, t\u00eb atilla q\u00eb d\u00ebshmojn\u00eb ekzistimin e tij nd\u00ebr shekuj.<\/p>\n Kjo leht\u00ebsi q\u00eb shfaqet si p\u00ebrpjekje p\u00ebr shpikje t\u00eb kombeve t\u00eb reja, natyrisht se l\u00eb pasoja n\u00eb planet tjera. Sa p\u00ebr t\u00eb mos harruar, k\u00ebta inxhinier\u00eb etnik\u00eb tentuan q\u00eb edhe me shqiptar\u00ebt e Jugosllavis\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb nj\u00eb eksperiment t\u00eb k\u00ebtill\u00eb, t\u00eb formojn\u00eb nj\u00eb komb t\u00eb ri.<\/p>\n N\u00eb Jugosllavi, por edhe gjat\u00eb nj\u00eb periudhe m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb historike zhvillohet antagonizmi serbo- shqiptar n\u00eb t\u00eb gjitha rrafshet. Po ashtu n\u00eb Jugosllavi heshtur, por n\u00eb vazhdim\u00ebsi p\u00ebrcaktohej linja ndar\u00ebse nd\u00ebrmjet popujve me origjin\u00eb etnike dhe atyre, q\u00eb cil\u00ebsoheshin si kombe politike.<\/p>\n Maqedonasit, malaziasit, boshnjak\u00ebt, deri diku edhe slloven\u00ebt t\u00eb cil\u00ebt, n\u00eb fazat e ekzaltimeve nacionaliste kroate quheshin “Alpski konjushari”(timarxhinjt\u00eb alpin\u00eb), i takojn\u00eb grupit t\u00eb popujve me identitet politik.<\/p>\n Nga aspekti teorik s’ka asgj\u00eb t\u00eb keqe nga t\u00eb qenit popull politik. T\u00eb till\u00eb ka shum\u00eb, madje edhe SHBA-t\u00eb, ashtu si Franca paraprakisht, kan\u00eb pranuar k\u00ebt\u00eb zgjidhje q\u00eb funksion si m\u00eb mir\u00eb.<\/p>\n Nga ana pragmatike kjo p\u00ebrzierje e m\u00ebnyrave t\u00eb nd\u00ebrtimit t\u00eb kombit dhe t\u00eb shtetit, p\u00ebrplasjet nd\u00ebrmjet parimit etnik dhe atij politik, q\u00eb krijon hap\u00ebsir\u00eb p\u00ebr ekspansion dhe hegjemoni, ngushton mund\u00ebsin\u00eb p\u00ebr zgjidhje t\u00eb antagonizmave t\u00eb tjera nd\u00ebretnike, ve\u00e7mas t\u00eb atij serbo-shqiptar. Maqedonasit refuzojn\u00eb zgjidhjen politike t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb identitetit dhe ngulin k\u00ebmb\u00eb n\u00eb tez\u00ebn se ata jan\u00eb etnikisht maqedonas. Nj\u00ebkoh\u00ebsisht ata, popujve q\u00eb kan\u00eb identitet t\u00eb verifikuesh\u00ebm etnik dhe jan\u00eb shtetas t\u00eb Maqedonis\u00eb u ofrojn\u00eb variantin politik t\u00eb kombformimit, at\u00eb variant q\u00eb ata vet\u00eb e refuzojn\u00eb. P\u00ebrfundimisht, t\u00eb gjitha k\u00ebto p\u00ebrplasje, megjithat\u00eb burojn\u00eb nga shteti q\u00eb shpesh her\u00eb \u00ebsht\u00eb jo luajal ndaj shqiptar\u00ebve dhe t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n Kjo kakofoni ligj\u00ebrimesh antagoniste krijon konfuzion edhe te faktori nd\u00ebrkomb\u00ebtar. P\u00ebr t\u00eb pasur nj\u00eb zgjidhje sa m\u00eb t\u00eb q\u00ebndrueshme ata ofrojn\u00eb kategorizimin e nocioneve q\u00eb kan\u00eb nj\u00eb semantik\u00eb t\u00eb kuptueshme p\u00ebr ta.<\/p>\n Prandaj n\u00eb negociatat e Ohrit p\u00ebrdor\u00ebn nocionin “korniz\u00eb” q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb se Maqedonia do t\u00eb ekzistoj\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb korniz\u00eb q\u00eb e ka. Politik\u00ebt maqedonas din\u00eb fare mir\u00eb dometh\u00ebnien politike t\u00eb fjal\u00ebs”korniz\u00eb”(maqedonisht “ramka”, anglisht “framework”). Nocioni “korniz\u00eb’ atyre ua siguron ekzistenc\u00ebn gjeostrategjike: n\u00eb Europ\u00ebn jug-lindore \u00ebsht\u00eb krijuar nj\u00eb shtet i ri, nj\u00eb korniz\u00eb q\u00eb askush nuk mund ta eliminoj\u00eb, madje edhe vet\u00eb maqedonasit.<\/p>\n P\u00ebr popujt q\u00eb b\u00ebjn\u00eb v\u00ebrejtje dhe shfaqin rezerva ndaj shtetit t\u00eb ri, faktori nd\u00ebrkomb\u00ebtar u ofron zgjidhjen brenda korniz\u00ebs. Ta thjeshtoj shpjegimin: deri m\u00eb tani maqedonasit fituan korniz\u00ebn, shtetin unitar, nd\u00ebrkaq shqiptar\u00ebt shansin q\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb brendshme t\u00eb korniz\u00ebs ta p\u00ebrshtatin interesit t\u00eb vet, t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr diversitet q\u00eb garantohet me veton etnike (koncept i demokracis\u00eb konsensuale).<\/p>\n Por, jo vet\u00ebm klasa politike, por edhe shumica e maqedonasve refuzojn\u00eb t\u00eb pranojn\u00eb e l\u00eb m\u00eb zbatojn\u00eb nj\u00eb marr\u00ebveshje t\u00eb k\u00ebtill\u00eb.<\/p>\n Bie fjala t\u00eb majt\u00ebt maqedonas k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb t\u00eb n\u00ebnshkruhen marr\u00ebveshjet tjera nd\u00ebretnike, sipas insistimit t\u00eb faktorit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, t\u00eb sigurt se do t\u00eb gjejn\u00eb metoda se si ta pengojn\u00eb zbatimin real t\u00eb Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit.<\/p>\n Ata k\u00ebt\u00eb edhe b\u00ebn\u00eb gjat\u00eb qeverisjes 2002-2006. T\u00eb djatht\u00ebt, kryesisht hapur konstatojn\u00eb se pas “Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit” m\u00eb nuk do t\u00eb ekzistoj\u00eb ajo Maqedoni q\u00eb ata dikur e paskan njohur. Qeveria e sotme p\u00ebrmes nacionalizmit t\u00eb tyre klerikal aq shum\u00eb p\u00ebrhapin simbole nacionale dhe fetare, saq\u00eb i p\u00ebrmbysin t\u00eb gjitha simbolikat tjera, kryesisht t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n Kryeministri maqedonas ka marr\u00eb nj\u00eb vendim q\u00eb t’i sfidoj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb me q\u00ebndrimin e tij radikal: faktorin e brendsh\u00ebm, at\u00eb t\u00eb jasht\u00ebm, profesionist\u00ebt, krijuesit etj. Z. Gruevski ka gjetur shtegun p\u00ebr t’i send\u00ebrtuar \u00ebndrrat e f\u00ebmij\u00ebris\u00eb s\u00eb tij, por jo vet\u00ebm kaq: ai me k\u00ebto veprime i teston limitet e durimit t\u00eb t\u00eb gjith\u00eb faktor\u00ebve, ve\u00e7mas t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n Ai jo vet\u00ebm q\u00eb nuk mendon ta implementoj\u00eb Marr\u00ebveshjen e Ohrit, por at\u00eb e ka shnd\u00ebrruar n\u00eb floskul\u00eb diplomatike, q\u00eb n\u00eb munges\u00eb t\u00eb temave t\u00eb tjera p\u00ebrdoret si urat\u00eb, apo si mallkim. Nuk mbaj mend asnj\u00eb diplomat t\u00eb mos e ka p\u00ebrmendur togfjal\u00ebshin “implementimi i Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit”.<\/p>\n Kjo tem\u00eb dhe kjo fraz\u00eb tashm\u00eb, pos misionit hakmarr\u00ebs dhe tall\u00ebs ka humbur \u00e7do kuptim. Marr\u00ebveshja nuk implementohet ngaq\u00eb askush nga faktori i huaj nuk tregon gatishm\u00ebri q\u00eb t\u00eb hapet \u00e7\u00ebshtja q\u00eb mezi u mbyll. Por ku t\u00eb k\u00ebrkohet zgjidhja? Te kontestimi i paluhatsh\u00ebm i varianteve q\u00eb nuk p\u00ebrputhen me Marr\u00ebveshjen e Ohrit si dhe zgjerimi i m\u00ebtejm\u00eb i t\u00eb drejtave sipas frym\u00ebs s\u00eb marr\u00ebveshjes.<\/p>\n \u00c7do kompromis me ngushtimin e t\u00eb arriturave sipas k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje, p\u00ebrdorimi zyrtar i gjuh\u00ebs shqipe, p\u00ebrfaq\u00ebsimi adekuat, p\u00ebrdorimi i plot\u00eb i mekanizmit t\u00eb konsensusit, zbatimi i ligjit p\u00ebr amnisti etj. do t’i trim\u00ebroj\u00eb edhe m\u00eb shum\u00eb nacionalist\u00ebt maqedonas q\u00eb kan\u00eb humbur sensin e realizmit: ata ndryshojn\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn, historin\u00eb, p\u00ebrvet\u00ebsojn\u00eb ngjarje dhe personalitete, sfidojn\u00eb durimin jo vet\u00ebm t\u00eb shqiptar\u00ebve, por edhe t\u00eb UE-s\u00eb, SHBA-s\u00eb, NATO-s, luajn\u00eb me alternativat gjeostrategjike etj.<\/p>\n P\u00ebr ata q\u00eb nuk i kuptojn\u00eb k\u00ebto mesazhe kan\u00eb ofert\u00eb tjet\u00ebr, at\u00eb t\u00eb ngurt\u00ebsuar, urbanistik, SHKUPI 2O14, Aleksandri i Madh tok me Qirilin dhe Metodin dhe nj\u00eb varg “dejcash” (veprimtar\u00ebsh) t\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb rilindjes(?!) hedhin vallen e lumturis\u00eb s\u00eb amshuar sipas koreografis\u00eb s\u00eb kryeministrit Gruevski.<\/p>\n Sipas t\u00eb gjitha gjasave kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me nj\u00eb pansinkretiz\u00ebm q\u00eb shfaqet n\u00eb t\u00eb gjitha fushat: politik\u00eb, histori, art etj. Si duket ekipi i kryeministrit pandeh se nocioni “sinkretiz\u00ebm” ka konotacion pozitiv.<\/p>\n Parimi kryesor n\u00eb Marr\u00ebveshjen e Ohrit \u00ebsht\u00eb k\u00ebrkesa q\u00eb koncepti i shtetit ta pasqyroj\u00eb karakterin, realitetin multietnik t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb. Ky parim ka m\u00eb shum\u00eb pesh\u00eb se \u00e7do nen i Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit, ngaq\u00eb rregullon \u00e7\u00ebshtjen e barazis\u00eb n\u00eb \u00e7do segment.<\/p>\n Ky parim mund t\u00eb sh\u00ebrbej\u00eb si standard edhe p\u00ebr interpretimin e neneve dualiste brenda Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit. Bie fjala n\u00eb Kushtetut\u00eb, gjuha shqipe trajtohet si gjuh\u00eb zyrtare, nd\u00ebrkaq n\u00eb ligje ajo segregohet n\u00eb krahasim me gjuh\u00ebn maqedonase.<\/p>\n Inkoherenca t\u00eb k\u00ebsaj natyre ka shum\u00eb dhe nuk nevoj\u00eb t\u00eb shpenzohet koh\u00eb dhe mund p\u00ebr analiza t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritura.<\/p>\n Problemi kryesor nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb person politik, q\u00eb p\u00ebrpiqet ta rishkruaj\u00eb historin\u00eb sipas nevojave t\u00eb sotme, por t\u00eb nj\u00eb politik\u00eb q\u00eb sh\u00ebnon vazhdimin me konceptet dhe atavizmat q\u00eb paraprakisht e pat\u00ebn shp\u00ebrb\u00ebr\u00eb Jugosllavin\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Arb\u00ebn Xhaferi, 13.08.2010 M\u00eb 13 gusht b\u00ebhen 9 vjet nga n\u00ebnshkrimi i Marr\u00ebveshjes s\u00eb Ohrit, nj\u00eb dokument q\u00eb nd\u00ebrpreu nj\u00eb luft\u00eb q\u00eb sot e k\u00ebsaj dite nuk dihet pse filloi, por dihet pse dhe si u nd\u00ebrpre. Shum\u00eb kush p\u00ebrpiqet t\u00eb dep\u00ebrtoj\u00eb te misteri i k\u00ebsaj ngat\u00ebrrese, por v\u00ebshtir\u00eb do t\u00eb arrijn\u00eb ta ndri\u00e7ojn\u00eb, ashtu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3715","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\nSot, edhe pas 9 vitesh, konfuzioni por edhe dyshimet lidhur me konfliktin e 2001.<\/p>\n
\nPra, problemet lindin kur ngat\u00ebrrohen parimet.<\/p>\n