![\"\"](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/klajd_kapinova.jpg\" "\\"Klajd")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga Klajd Kapinova<\/strong><\/p>\n Libri i par\u00eb i k\u00ebtij seriali Mjeda-1 Rinia (1866-1888) i kushtohet rinis\u00eb s\u00eb Ndre Mjed\u00ebs dhe aktivitetit t\u00eb hersh\u00ebm letrar e gjuh\u00ebsor t\u00eb tij. Libri ka gjithsej 640 faqe t\u00eb numruara, me 2728 futnota, me 138 fotografi, spote, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, harta e ilustrime. N\u00eb tre kapitujt e par\u00eb, t\u00eb k\u00ebtij libri autori skrupuloz Dr. Mentor Quku me nj\u00eb p\u00ebrkujdesje profesionisti i jep r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb gjenez\u00ebs dhe bot\u00ebs s\u00eb brendshme t\u00eb Ndre Mjed\u00ebs, f\u00ebmij\u00ebris\u00eb, familjes, mjedisit dhe shkoll\u00ebs.<\/p>\n P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr studiuesi Dr. Quku, p\u00ebrkundet nga ideja se historia e Ndre Mjed\u00ebs \u00ebsht\u00eb p\u00ebrs\u00ebritje e p\u00ebrshpejtuar e historis\u00eb s\u00eb fisit t\u00eb tij. Kat\u00ebr kapitujt e tjer\u00eb; \u201cAventura franceze\u201d, \u201cTre vjet n\u00ebn diellin spanjoll\u201d, \u201cTre vjet t\u00eb tjera n\u00eb Kroaci\u201d dhe \u201c N\u00eb Itali\u201d, sqarojn\u00eb b\u00ebmat e poetit ton\u00eb gjat\u00eb karuzelit t\u00eb tij t\u00eb madh, q\u00eb u detyrua t\u00eb b\u00ebnte rreth e qark Evrop\u00ebs.<\/p>\n Nj\u00eb kapitull q\u00ebndror \u00ebsht\u00eb ai i shtati, q\u00eb biografi origjinal i mjedeologjis\u00eb ia kushton poezis\u00eb Vaji i bylbylit, si dhe problemeve shum\u00eb t\u00eb diskutueshme: frym\u00ebzimit e m\u00ebnyr\u00ebs s\u00eb t\u00eb shprehurit poetik t\u00eb Mjed\u00ebs.<\/p>\n V\u00ebllimi t\u00ebrheq\u00ebs mbyllet me kapitullin e n\u00ebnt\u00eb \u201cViti i mbar\u00eb 1888\u201d, vit kur Mjeda boton tre libra dhe ka n\u00eb dor\u00ebshkrim shum\u00eb vepra t\u00eb tjera. Ishte vet\u00ebm 22 vje\u00e7, kur i pajisur me nj\u00eb inteligjenc\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, me nj\u00eb kujtes\u00eb fenomenale e nj\u00eb talent t\u00eb rrall\u00eb, kishte arritur t\u00eb b\u00ebhej nj\u00eb nga artist\u00ebt dhe poliglot\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb koh\u00ebs. Brenda nj\u00eb kohe relativisht t\u00eb shkurt\u00eb, Mjeda ishte b\u00ebr\u00eb, n\u00eb saj t\u00eb talentit t\u00eb tij t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm, nj\u00eb nd\u00ebr shqiptar\u00ebt m\u00eb t\u00eb njohur.<\/p>\n Mjeda-2 Albanologu (1888-1899)<\/strong><\/p>\n V\u00ebllimi ndahet n\u00eb n\u00ebnt\u00eb pjes\u00eb. Libri ka gjithsej 642 faqe t\u00eb numruara, me 1048 futnota, me 203 fotografi, spote, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, harta e ilustrime. Pjesa e par\u00eb e librit, nga jet\u00ebshkruesi Dr. Quku, \u00ebsht\u00eb konceptuar si prolog, q\u00eb i kushtohet albanologut z\u00ebmadh Ndre Mjed\u00ebs, sot i l\u00ebn\u00eb n\u00eb harres\u00eb.<\/p>\n Pjesa e dyt\u00eb dhe e tret\u00eb i kushtohet poezive t\u00eb Cremon\u00ebs, q\u00eb u hartuan nga Mjeda gjat\u00eb kat\u00ebr viteve shkollore n\u00eb Kolegjin De Vida, ku ai ishte profesor muzike dhe bibliotekar: Malli p\u00ebr atdhe, Shtegtari, Uzdaja pa dobi, Meyerling, si dhe dy poezit\u00eb kushtuar mikut Pal Moretit. Pastaj vijn\u00eb tre pjes\u00eb q\u00eb i kushtohen periudhave kur Mjeda jetoi, studioi dhe krijoi n\u00eb Krakov, Gorizie dhe Kraljevica.<\/p>\n Nj\u00eb vend t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb z\u00ebn\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbimi Mjeda-Meyer, i cili na jep informacione t\u00eb shumta dhe interesante lidhur me kontributet e Mjed\u00ebs n\u00eb fushat e studimeve albanologjike. Gjithashtu jepen vler\u00ebsime shkencore lidhur me poezit\u00eb relike t\u00eb Mjed\u00ebs: Gjuha shqipe, Iliri dhe Epiri, Nji shoqit t\u2019em qi kthete n\u00eb Shqipni, I tretuni.<\/p>\n Kapitujt shtat\u00eb dhe tet\u00eb i kushtohen angazhimit t\u00eb Mjed\u00ebs me studime t\u00eb karakterit albanologjik, si dhe lidhjeve t\u00eb tij me rrethet shkencore t\u00eb koh\u00ebs, sidomos me albanologun m\u00eb t\u00eb madh t\u00eb shekullit XIX, Gustav Meyer. Mjeda, ka mbledhur dhe ka p\u00ebrgatitur p\u00ebr botim proverba, shprehje proverbiale shqipe, k\u00ebng\u00eb lirike, humoristike, historike, si dhe legjenda gege.<\/p>\n T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebto u botuan me emrin e Meyerit n\u00eb Studime shqiptare VI, Viene, 1897, p\u00ebr shkaqe oportuniteti t\u00eb rrethanave t\u00eb koh\u00ebs. Me interes jan\u00eb k\u00ebrkimet q\u00eb b\u00ebn Quku p\u00ebr t\u00eb gjetur Fjalorin Etimologjik t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n V\u00ebllimi voluminoz mbyllet me pjes\u00ebn e n\u00ebnt\u00eb, q\u00eb hedh drit\u00eb lidhur me problemin e largimit t\u00eb Mjed\u00ebs nga jezuit\u00ebt dhe p\u00ebr etap\u00ebn e kthimit t\u00eb Mjed\u00ebs n\u00eb atdhe n\u00eb atdhe, n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1899.<\/p>\n Mjeda-3 libri i par\u00eb Alfabeti (1899-1912)<\/strong><\/p>\n Ky v\u00ebllim ka si objekt periudh\u00ebn e kthimit t\u00eb Mjed\u00ebs n\u00eb atdhe deri n\u00eb Shpalljen e Pavar\u00ebsis\u00eb dhe i kushtohet ndihmes\u00ebs s\u00eb Mjed\u00ebs p\u00ebr alfabetin e gjuh\u00ebs shqipe. Hulumtuesi pasionat Dr. Mentor Quku, gjat\u00eb gjith\u00eb shtrirjes s\u00eb vepr\u00ebs n\u00eb fjal\u00eb i provon me dokumente dhe silogjizma bind\u00ebse pun\u00ebn k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse nj\u00ebzetvjecare t\u00eb Mjed\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb alfabet shkencor dhe praktik p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb rolin e tij t\u00eb shquar n\u00eb punimet e Kongresit t\u00eb Manastirit.<\/p>\n Libri ka gjithsej 680 faqe t\u00eb numruara, me 970 futnota, me 160 fotografi, spote, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, harta e ilustrime. P\u00ebr nj\u00eb shekull kjo ngjarje madhore komb\u00ebtare, u manipulua p\u00ebr shkaqe jasht\u00ebshkencore. Kongresin e Manastirit autori e quan prelud i Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb, kuvendin m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb koh\u00ebve moderne, ku u realizua \u00ebndrra e shum\u00eb brezave t\u00eb shqiptar\u00ebve, pajtimi dhe bashkimi politik i tyre.<\/p>\n Autori Dr. Quku, p\u00ebrmes nj\u00eb metodike thell\u00ebsisht shkencore, ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb version t\u00eb ri mbipunimet e Kongresit t\u00eb Manastirit. Ai ka provuar se secili nga delegat\u00ebt shkoi n\u00eb Kongres si dal\u00ebzot\u00ebs i nj\u00eb alfabeti t\u00eb caktuar dhe se t\u00eb gjitha rrug\u00ebt p\u00ebr kompromis, q\u00eb u provuan dit\u00ebt e para t\u00eb punimeve d\u00ebshtuan. Ky v\u00ebllim provon pun\u00ebn e madhe q\u00eb b\u00ebri Mjeda yn\u00eb, p\u00ebr alfabetin e nj\u00ebsuar t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, se ai ka qen\u00eb i aft\u00eb t\u00eb fal\u00eb pun\u00ebn e tij shum\u00ebvje\u00e7are si dhe t\u00eb ndryshoj\u00eb q\u00ebndrimin e tij, sa her\u00eb q\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb ia kan\u00eb k\u00ebrkuar interesat madhore t\u00eb kombit.<\/p>\n K\u00ebshtu ndodhi n\u00eb dit\u00ebn e 20 n\u00ebntorit 1908, kur Mjeda b\u00ebri kthes\u00ebn e madhe n\u00eb momentin e fundit, kur po shihej qart\u00eb d\u00ebshtimi i Kongresit t\u00eb Manastirit. Mjeda, t\u00ebrhoqi alfabetin e tij me shenja diakritike, p\u00ebr afirmimin e t\u00eb cilit kishte punuar intensivisht p\u00ebr nj\u00ebzet vjet me radh\u00eb dhe punoi p\u00ebr nj\u00eb alfabet tjet\u00ebr, alfabetin q\u00eb kemi sot.<\/p>\n Hulumtuesi shkencor Dr. Quku, p\u00ebrmes gjuh\u00ebs s\u00eb fakteve historike, ka provuar rolin vendimtar prej negociatori t\u00eb talentuar t\u00eb Ndre Mjed\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb moment kthese. Studiuesi Mentor Quku ka provuar se alfabeti i Kongresit t\u00eb Manastirit \u00ebsht\u00eb alfabet kompromisi, nj\u00eb akt pajtimi p\u00ebr gjith\u00eb shqiptar\u00ebt, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zgjidhje politike.<\/p>\n Paraqet interes gjithashtu kapitulli i fundit i librit me titull: \u201cPas Manastiri\u201d, i cili tregon se si, n\u00eb prag t\u00eb Pavar\u00ebis\u00eb, Ndre Mjeda u marrtirizua nga xhonturqit p\u00ebr shkak t\u00eb pjes\u00ebmarrjes dhe rolit shum\u00eb aktiv t\u00eb tij n\u00eb Kongresin XII Nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb Orientalist\u00ebve n\u00eb Hamburg, n\u00eb Kongresin e Manastirit 1908, si dhe p\u00ebr transkriptimin e teksteve shkollore shqipe n\u00eb alfabetin e ri unik p\u00ebr t\u00eb gjtih\u00eb shqiptar\u00ebt, alfabetin e Manastirit.<\/p>\n Mjeda-3 libri i dyt\u00eb Liria (1899-1912)<\/strong><\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim autori ndri\u00e7on jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn shum\u00ebp\u00ebrmasore t\u00eb Ndre Mjed\u00ebs, (p\u00ebrjashto ndihmes\u00ebn p\u00ebr alfabetin e gjuh\u00ebs shqipe). Libri ka gjithsej 766 faqe t\u00eb numruara, me 1087 futnota, me 136 fotografi, spote, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, harta e ilustrime. N\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim, Dr. Mentor Quku hedh drit\u00eb mbi vepr\u00ebn e poetit gjat\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij n\u00eb vende t\u00eb ndryshme, ku e solli puna t\u00eb sh\u00ebrbente si famullitar, administrator, sekretar, m\u00ebsues.<\/p>\n N\u00eb krye t\u00eb k\u00ebtij libri, autori sqaron me dokumente e analiza periudh\u00ebn kat\u00ebrvje\u00e7are t\u00eb Vigut t\u00eb Mirdit\u00ebs ku sh\u00ebrbeu si famullitar (1899-1902). M\u00eb tej ai e ndjek fatin e Mjed\u00ebs n\u00eb Rubig, N\u00ebnshat, Kodhel, Daj\u00e7 t\u00eb Zadrim\u00ebs, Grash, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrfunduar n\u00eb Kukel. E kund\u00ebrta ndodh me pjes\u00ebt e tjera t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij. Mjeda nuk mund t\u00eb q\u00ebndronte indiferent kur shtrohej problemi i lirimit t\u00eb atdheut, ai i nd\u00ebrtimit t\u00eb shtetit t\u00eb ri shqiptar, apo ai i procesit formues t\u00eb vet\u00ebdijes komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve. K\u00ebshtu ai p\u00ebrpiqet t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb dhe t\u00eb luaj\u00eb nj\u00eb rol udheq\u00ebs n\u00eb kryengritjet popullore, t\u00eb luaj\u00eb rol prej misionari n\u00eb emancipimin e fshatit shqiptar, n\u00eb modernizimin e bujq\u00ebsis\u00eb, blegtoris\u00eb, pemtaris\u00eb, n\u00eb arsimimin e brezit t\u00eb ri, e sidomos n\u00eb studimin e pasurimin e gjuh\u00ebs shqipe, gj\u00eb q\u00eb ai e vler\u00ebsoi si pasurin\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe komb\u00ebtare.<\/p>\n V\u00ebllimi mbyllet me kapitullin Retrospektiv\u00eb, ku trajtohen probleme nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, q\u00eb kan\u00eb lidhje me n\u00ebn\u00ebn e Mjed\u00ebs, me vitin e botimit t\u00eb Shahirit Elierz, me Kongresin e Hamburgut, me Kongresin e Manastirit, me problemin e autor\u00ebsis\u00eb s\u00eb disa p\u00ebrkthimeve n\u00eb italisht t\u00eb poezive t\u00eb Mjed\u00ebs si dhe me t\u00eb dh\u00ebna rreth studiueses s\u00eb Ndre Mjed\u00ebs, Jolanda Kodr\u00ebs.<\/p>\n Mjeda-4 Identitet<\/strong><\/p>\n Libri hedh drit\u00eb mbi etap\u00ebn e kat\u00ebrt biografike t\u00eb poetit (1912-1925), q\u00eb p\u00ebrshin sh\u00ebrbimet e tij si famullitar, si m\u00ebsues, si deputet, si asamblist, si koordinator. Libri \u00ebsht\u00eb i pajisur me nj\u00eb aparat shkencor t\u00eb dendur, me skica, harta, tabela, grafik\u00eb, spote, fotografi, fotokopje, frontespice, \u00e7ka flet p\u00ebr metod\u00ebn shkencore t\u00eb autorit, i cili b\u00ebn krahasime, \u00e7el debate, t\u00eb ngre teza e hipoteza, b\u00ebn analiza e provokime shkencore. Libri ka gjithsej 634 faqe t\u00eb numruara, me 923 futnota, me 96 fotografi, 5 spote, 66 fotokopje dokumentesh, 6 grafika e pasqyra, 4 harta e ilustrime. Mjeda-5 Gjuh\u00ebtari<\/strong><\/p>\n N\u00eb periudh\u00ebn e fundit jet\u00ebsore, (1925-1937), Mjeda pati nj\u00eb p\u00ebrkushtim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb ndaj veprimtaris\u00eb shkencore, letrare, gjuh\u00ebsore, asketike e pedagogjike. Libri ka gjithsej 733 faqe t\u00eb numruara, me 801 futnota, me mbi 200 fotografi, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, harta e ilustrime. N\u00eb vitet 1925-1929, Mjeda jetoi i mb\u00ebrthyer n\u00eb famullin\u00eb e tij n\u00eb Kukel, realisht i d\u00ebnuar q\u00eb t\u00eb mos l\u00ebvizte jasht\u00eb famullis\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb edhe do t\u00eb rigjall\u00ebroj\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbimin me shum\u00eb albanolog\u00eb t\u00eb huaj, miq e dashamir\u00eb, nx\u00ebn\u00ebs dhe dishepuj t\u00eb tij t\u00eb shumt\u00eb. Kjo faz\u00eb do t\u00eb karakterizohet nga nj\u00eb intensitet i lart\u00eb i angazhimeve t\u00eb tij t\u00eb shumta. Megjith\u00ebse thuajse i vetmuar dhe i zhg\u00ebnjyer n\u00eb planin komb\u00ebtar e at\u00eb social, ai do t\u00eb punoj\u00eb fort deri n\u00eb fund t\u00eb jet\u00ebs. Ai njihet p\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb e tij p\u00ebr k\u00ebrkime t\u00eb dokumenteve t\u00eb vjetra t\u00eb shqipes, p\u00ebr p\u00ebrpunimin dhe botimin e tyre. Relikte t\u00eb dialektit t\u00eb shqipes s\u00eb Istries, puna me veprat e Budit, transkriptimi i 14 ligjeratave t\u00eb Cuneus Profetarum t\u00eb Bogdanit, si edhe Shenjime bibliografike: Bartoli Matteo Nji relikte e dialektit t\u2019Istries, N\u00eb \u201cStudi albanesi\u201d, Roma, 1931. N\u00eb vitet 1930-37, Mjeda punoi gjat\u00eb p\u00ebr nj\u00eb vep\u00ebr fondmentale t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare, Fjalorin leksikografik t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Mjeda-7 Bashk\u00ebkoh\u00ebsit<\/strong><\/p>\n Libri ka gjithsej 494 faqe t\u00eb numruara, me mbi 290 fotografi, spote, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, skica, harta e ilustrime. Tek ky v\u00ebllim, autori p\u00ebrmes goj\u00ebs s\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsve t\u00eb Mjed\u00ebs, hyn thell\u00eb n\u00eb zemr\u00ebn e ngjarjeve dhe t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb poetit, p\u00ebr t\u00eb ia paraqitur publikut lexues n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb gjith\u00e7ka t\u00eb shfaqej n\u00eb v\u00ebrtet\u00ebsin\u00eb, e me drit\u00eb-hijet e veta. Me perjashtim te vellimit Mjeda-1 q\u00eb ka si redaktor Selami Tabakun dhe korrektor letrar Paulin perjen, t\u00eb gjith\u00eb v\u00ebllimet e tjera t\u00eb serise kan\u00eb redaktor studiuesin e onomastik\u00ebs Dr. Jusuf Shpuza dhe korrektor letrar Palok\u00eb Rrotanin. Libri \u00ebsht\u00eb p\u00ebrpunuar n\u00eb Studio grafike Vizion me udh\u00ebheq\u00ebs Meritan Spahia. Kush \u00ebsht\u00eb shkenc\u00ebtari i Mjedologjis\u00eb Dr. MENTOR QUKU?<\/strong><\/p>\n Ka lindur n\u00eb Bilisht t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 20 janar 1939. F\u00ebmij\u00ebrin\u00eb dhe rinin\u00eb e kaloi n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs. Shfaqi nj\u00eb talent t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb piktur\u00eb. Mori m\u00ebsime nga ikonografja e njohur Viktori Puzanova, si dhe nga piktor\u00ebt e shquar Simon Rrota dhe Vladimir Jani. Punoi n\u00eb Arkivin e Propaganda Fides, Arkivin e Jezuit\u00ebve Rom\u00eb, Arkivin Historik t\u00eb Provinc\u00ebs Venet.-Met. Gallarate; B\u00ebri k\u00ebrkime n\u00eb Arkivin e Bibliotek\u00ebs s\u00eb Hamburgut, Chataue Aleux Laval, Bibliotek\u00ebn Naukowa Ksi\u0119\u017cy Jezuit\u03ccw, Krakow; n\u00eb The Royal Library, Manuscripts and Rare Books-Copenhagen; n\u00eb Manastirin e Ara Christi, El Puig, Valencia, Kuvendin San Spirito, Porta Coeli. \u00cbsht\u00eb laurat i \u00e7mimit letrar \u201cSerembe\u201d(2008).<\/p>\n Seria MJEDA n\u00eb qarkullim:<\/strong><\/p>\n -Mjeda-1 (1866-1888) Rinia VLER\u00cbSIME<\/strong><\/p>\n E nderuaraValbon\u00eb, E fal\u00ebnderoj bab\u00ebn Tuaj p\u00ebr vepr\u00ebn q\u00eb ka qit\u00eb n\u00eb drit\u00eb edhe pse ndoshta mundi i Tij as p\u00ebrs\u00ebaf\u00ebrmi nuk do t\u00eb paguhet, por q\u00eb do t\u00eb bahet i pavdeksh\u00ebm me k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr kolosale. Ju p\u00ebrsh\u00ebndes dhe n\u00eb se flisni, Mentorin t\u00eb ma p\u00ebrshendesni p\u00ebrzem\u00ebrsisht. Me dije, dashuri dhe p\u00ebrkushtim t\u00eb lakmuesh\u00ebm, studiuesi Mentor Quku, ka k\u00ebrkuar parreshtur t\u00eb zbuloj\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn dhe vet\u00ebm t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn, t\u00eb shmang\u00eb deformimet apo gabimet q\u00eb sjellin koh\u00ebt. Jan\u00eb aq t\u00eb shumta, t\u00eb argumentuara dhe bind\u00ebse ballafaqimet, krahasimet, debatet e polemikat q\u00eb ai send\u00ebrton n\u00eb serialin e monografive t\u00eb tij, p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb koklavitura e t\u00eb nd\u00ebrlikuara t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare, si p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e alfabetit, t\u00eb l\u00ebvizjes demokratike n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e viteve \u201920, p\u00ebr historin\u00eb e shkoll\u00ebs shqipe, t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, etj, \u00e7far\u00eb provon se argumentet e shumta i kan\u00eb zhd\u00ebrvjellt\u00ebsuar edhe metod\u00ebn dhe optik\u00ebn e vler\u00ebsimit t\u00eb dukurive ose, th\u00ebn\u00eb ndryshe, kan\u00eb p\u00ebrcaktuar stilin e tij si studiues. Ai ka arritur t\u00eb jap\u00eb, duke tejkaluar nivelin e deritanish\u00ebm, mozaikun e shum\u00ebvlersh\u00ebm t\u00eb Mjed\u00ebs, q\u00eb \u00ebsht\u00eb jasht\u00ebzakonisht i pasur dhe i larmish\u00ebm. Lidhja Quku-Mjeda \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fatalitet me fat, nj\u00eb lidhje deri n\u00eb palc\u00eb. M\u00eb shum\u00eb se 30 vjet Quku \u201cbashk\u00ebjeton\u201d me njeriun dhe personalitetin Ndre Mjeda. I projektuar br\u00ebnda Mjed\u00ebs, Quku ka premtuar nj\u00eb seri me dhjet\u00eb v\u00ebllime, pun\u00eb q\u00eb i takon nj\u00eb akademie. Ai \u00ebsht\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr at\u00eb q\u00eb ka marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr dhe po ia del m\u00eb s\u00eb miri t\u00eb kryej\u00eb k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb dhe i vet\u00ebm. Puna me Mjed\u00ebn e mbush me energji dhe i jep forc\u00eb p\u00ebr t\u00eb ecur para pa u ndalur. Ky optimiz\u00ebm dhe vullnet i mir\u00eb e ka sjell\u00eb k\u00ebtu ku \u00ebsht\u00eb sot. Mir\u00ebnjohje! E kemi menduar, dikush ia ka th\u00ebn\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb duhet t\u2019ia themi k\u00ebt\u00eb fjal\u00eb Mentor Qukut. P\u00ebr t\u00eb kjo \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetja m\u00eb e madhe.<\/em><\/p>\n Arjeta Ferlushkaj<\/strong><\/p>\n Albanologu i shquar Quku, fal\u00eb nj\u00eb pune t\u00eb palodhshme prej shum\u00eb dekadash, vjen para lexuesit mbar\u00ebshqiptar me nj\u00eb kolan\u00eb t\u00eb plot\u00eb t\u00eb jet\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb gjeniut t\u00eb shek. XX, Ndre Mjeda. Me k\u00ebto monografi tet\u00ebv\u00ebllimesh, Dr. Quku, na mund\u00ebsoi jo vet\u00ebm ne, bashk\u00ebkoh\u00ebsve t\u00eb tij, por edhe brezave t\u00eb ardhsh\u00ebm njohjen e plot\u00eb t\u00eb jet\u00ebs dhe veprave t\u00eb k\u00ebtij Rilindasi t\u00eb Madh, aq sa, pa k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr monumentale, ai do t\u00eb kishte mbetur n\u00eb \u201chije\u201d, sikurse kan\u00eb mbetur shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb deri m\u00eb sot. <\/em><\/p>\n Me k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr, ai u jep edhe nj\u00eb leksion t\u00eb mir\u00eb historian\u00ebve t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb dhe studiuesve t\u00eb figurave t\u00eb shquara t\u00eb k\u00ebsaj gjinie, se me \u00e7far\u00eb pasioni e p\u00ebrkushtimi t\u00eb madh duhet t\u2019u p\u00ebrvishen hulumtimeve, studimeve dhe analizave p\u00ebr ndri\u00e7imin e plot\u00eb edhe t\u00eb figurave t\u00eb tjera, q\u00eb nderojn\u00eb kombin ton\u00eb nd\u00ebr shekuj. Me Mjed\u00ebn, Dr. Quku hyri me dinjitet n\u00eb elit\u00ebn e studiuesve m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, duke z\u00ebn\u00eb nj\u00eb vend nderi n\u00eb krye t\u00eb k\u00ebsaj elite dhe s\u00eb bashku me Rilind\u00ebsin e Madh-Mjeda, pavdeksoi edhe veten e tij.<\/em> I nderuari Mentor, Kontributi real q\u00eb keni dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr t\u00eb nxjerr\u00eb n\u00eb pah vlerat historike – kulturore t\u00eb Shkodr\u00ebs n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb dhe m\u00eb gj\u00ebr\u00eb jan\u00eb d\u00ebshmia m\u00eb e qart\u00eb p\u00ebr vlerat tuaja si qytetar i denj\u00eb i Shkodr\u00ebs, si intelektual e punonj\u00ebs shkencor, por edhe si drejtues i zoti e me vizion. Asnj\u00eb pun\u00eb nuk mund t\u00eb jet\u00eb e suksesshme n\u00eb qoft\u00eb se nuk paraprin shpirti e frym\u00ebzimi p\u00ebr vepra t\u00eb mira q\u00eb do t\u00eb z\u00ebn\u00eb vend n\u00eb Altarin e Kultur\u00ebs Komb\u00ebtare dhe do t\u2019u sh\u00ebrbej\u00eb brezave.<\/em> \u00c7do lexues, sado i zakonsh\u00ebm t\u00eb jet\u00eb, nuk ka se si t\u00eb mos p\u00ebrulet dhe t\u00eb heq\u00eb kapelen dy her\u00eb. Nj\u00eb her\u00eb p\u00ebr Mjed\u00ebn e Madh dhe her\u00ebn e dyt\u00eb p\u00ebr at\u00eb, q\u00eb po na e jep, kaq t\u00eb madh e t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb Mjed\u00ebn, Mentor Qukun. Nd\u00ebrsa studiuesit, historian\u00ebt, gjuh\u00ebtar\u00ebt, politikan\u00ebt e v\u00ebrtet\u00eb, ata, kan\u00eb nj\u00eb visar, n\u00ebse duan t\u00eb njohin Mjed\u00ebn, n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe Shqip\u00ebrin\u00eb e atyre viteve n\u00eb ve\u00e7anti.<\/em> Jam me mbresat e pashlyeshme t\u00eb leximit t\u00eb vepr\u00ebs \u201cMjeda-2\u201d, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb nd\u00ebrmarrje t\u00eb madhe jet\u00ebsore, t\u00eb pashembullt, s\u00eb paku n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb ton\u00eb t\u00eb shkruar, ju uroj sh\u00ebndet e forc\u00eb p\u00ebr ta p\u00ebrfunduar sa m\u00eb shpejt e me dinjitet shkencor. P\u00ebr mua q\u00eb kam ndjekur mir\u00eb shkrimet tuaja, pothuaj nga ato t\u00eb parat e deri m\u00eb sot n\u00eb korpuse t\u00eb plota, p\u00ebr Ndre Mjed\u00ebn, ka qen\u00eb trim\u00ebri e guxim burr\u00ebror i juaji p\u00ebr t\u2019ia hyr\u00eb filozofis\u00eb, teologjis\u00eb, religjionit kristian, let\u00ebrsis\u00eb, analiz\u00ebs s\u00eb tekstit, metrik\u00ebs, figuracionit letrar, gjuh\u00ebs etimologjis\u00eb, epistolarit, organizimit t\u00eb jet\u00ebs t\u00eb nj\u00ebrit prej urdh\u00ebrave m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb dhe enigmatik\u00eb (e pse jo edhe m\u00eb t\u00eb p\u00ebrfolur gjat\u00eb shekujve), Shoq\u00ebris\u00eb Jezu (SJ), dishepujt e s\u00eb cil\u00ebs njoh\u00ebn, p\u00ebrzgjodh\u00ebn, rrit\u00ebn, kulturuan dhe edukuan fenomenin MJEDA! Nuk po them p\u00ebr pedagogjin\u00eb dhe psikologjin\u00eb, sepse ne jemi pedagogjikas!<\/em> Mentor Quku, i cili ka vite q\u00eb studion Mjed\u00ebn, deri tash ka botuar kat\u00ebr v\u00ebllime p\u00ebr Mjed\u00ebn, botime q\u00eb Akademia e Shkencave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb apo Instituti i Gjuh\u00ebsis\u00eb dhe Let\u00ebrsis\u00eb nuk i ka pa as n\u00eb \u00e2nd\u00ebrr. Po lexoj v\u00ebllimin q\u00eb studjon, hulumton, p\u00ebrimton, ve\u00e7on, bashkon, p\u00ebrshkruan, v\u00ebrteton, daton, polemizon, pohon veprimtarin\u00eb e jasht\u00ebzakonshme t\u00eb Dom Ndreut p\u00ebr alfabetin e gjuh\u00ebs shqipe, q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb histori gati krejt e re p\u00ebr themelimin e alfabetit ton\u00eb. <\/em><\/p>\n Drejt me than\u00eb, ndon\u00ebse Mjeda \u00ebsht\u00eb n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb vemendjes, ky lib\u00ebr i kushtohet po aq gjith\u00eb veprimtaris\u00eb, peripecive dhe p\u00ebrpjekjeve titanike t\u00eb atdhetar\u00ebve shqiptar\u00eb p\u00ebr alfabetin q\u00eb kulmon me Kongresin e Manastirit. Gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb n\u00eb nj\u00eb v\u00ebshtrim t\u00eb ri, mbi t\u00eb gjitha mbi t\u00eb v\u00ebrteta t\u00eb reja. Vepra e tij \u00ebsht\u00eb madhore, madje universale, sa letrare aq dhe historike, sa arkivore aq edhe shkencore, sa \u201ce vjet\u00ebr\u201d po aq edhe nj\u00eb risi.<\/em> Erdhi pra dita q\u00eb e v\u00ebrteta t\u00eb delte n\u00eb drit\u00eb. Dhe k\u00ebt\u00ea, p\u00ebr Dom Ndr\u00e9 Mjed\u00ebn e bani Mentor Quku. Merita e tij, \u00e2sht se ka dijt\u00eb me sundue nji mal njohunish e njoftimesh t\u00eb cilat sidoqoft\u00eb asht tep\u00ebr e v\u00ebshtir\u00eb me i mbar\u00ebshtue dhe se ka mb\u00ebrrijt\u00eb me na dhan\u00eb, p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb, nji Mjeda q\u00eb na shfaqet ashtu si pak kush ka mujt\u00eb me e hamend\u00eb t\u00eb till\u00eb.<\/em> Vepra \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sintez\u00eb e madhe kronologjike e jet\u00ebs, vepr\u00ebs, bashk\u00ebkoh\u00ebsve dhe e koh\u00ebs n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn jetoi Ndre Mjeda. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00ebkoh\u00ebsisht nj\u00eb arkiv i madh dhe shembull i k\u00ebrkimit jet\u00ebsor t\u00eb nj\u00eb teme, sikur \u00ebsht\u00eb kjo e Mjed\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebn studiuesi i pasionuar Mentor Quku e ka ngritur n\u00eb shkenc\u00eb m\u00eb vete: mjedologji. Autori nuk p\u00ebrfaq\u00ebson grup studiuesish q\u00eb kan\u00eb marr\u00eb nj\u00eb detyr\u00eb institucionale. Ai n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00ebsht\u00eb duke kryer nj\u00eb mision, me t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb kthyer n\u00eb nj\u00eb institucion m\u00eb vete.<\/em><\/p>\n Begzad Baliu<\/strong><\/p>\n Profesor Quku t\u00eb uroj nga zemra p\u00ebr pun\u00ebn e madhe, shum\u00eb t\u00eb madhe q\u00eb ke b\u00ebr\u00eb, duke arritur ta shterrosh Mjed\u00ebn, edhe pse n\u00eb bised\u00eb ju shpesh m\u00eb keni th\u00ebn\u00eb se figura t\u00eb tilla nuk shterrohen kurr\u00eb. Me veprat q\u00eb na keni dhurue, pra duke e shterrue k\u00ebt\u00eb figur\u00eb kaq komplekse, Ju keni kryer nj\u00eb detyr\u00eb t\u00eb madhe atdhetare, duke e pasuruar gjerdanin e kultur\u00ebs son\u00eb me nj\u00eb gur t\u00eb \u00e7muar. E kam pas\u00eb gjithmon\u00eb bindjen se keni qen\u00eb nj\u00eb pun\u00ebtor i klasit t\u00eb par\u00eb, tash m\u00eb duket se asht pak t\u00eb them Mjesht\u00ebr i Madh.<\/em><\/p>\n Sk\u00ebnder Temali<\/strong><\/p>\n Mentor Quku ka kap\u00ebrcyer mbi nj\u00eb metodik\u00eb standarte n\u00eb zb\u00ebrthimin e nj\u00eb figure historike, q\u00eb zakonisht kufizohet me shprehjen stereotipe: \u201cJeta dhe veprimtaria\u201d e x, y, z…\u201d. N\u00eb punimin e tij gjigand ka ndar\u00eb jet\u00ebn me veprimtarin\u00eb, e k\u00ebto t\u00eb dyja i ka ndar\u00eb po ashtu n\u00eb t\u00eb tjera kategori, duke i kushtuar jo pak secil\u00ebs prej tyre, por edhe nj\u00eb v\u00ebllim t\u00eb t\u00ebr\u00eb si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti i alfabetit. Apo si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti i v\u00ebllimeve t\u00eb pritshme q\u00eb do t\u00eb dalin dy vitet e ardhshme: Atdheu, Liria, dhe Gjuh\u00ebtari. Tet\u00eb do t\u00eb jen\u00eb gjithsej v\u00ebllimet p\u00ebr figur\u00ebn e Mjed\u00ebs, \u00e7ka sh\u00ebnon edhe nj\u00eb rekord n\u00eb l\u00ebmin e studimeve n\u00eb letrat shqipe, si nga volumi ashtu dhe nga p\u00ebrmbajtja.<\/em> \u00cbsht\u00eb puna jet\u00ebsore e hulumtuesit Mentor Quku, si\u00e7 mund t\u00eb thuhet, \u00ebsht\u00eb edhe projekti m\u00eb i madh i hartuar ndonj\u00ebher\u00eb p\u00ebr nj\u00eb krijues t\u00eb Rilindjes son\u00eb Komb\u00ebtare. \u00c7\u00ebshtja e par\u00eb q\u00eb t\u00eb imponohet, pasi t\u00eb mbyllesh kopertinat e k\u00ebtij v\u00ebllimi, q\u00eb \u00ebsht\u00eb nisma shum\u00ebv\u00ebllim\u00ebshe e pun\u00ebs s\u00eb k\u00ebtij autori, \u00ebsht\u00eb: a e kemi lexuar ne Mjed\u00ebn, \u00e7ka dim\u00eb p\u00ebr Mjed\u00ebn, a e kemi studiuar ne krijimtarin\u00eb e tij, a kemi njohurit\u00eb elementare p\u00ebr jet\u00ebn dhe rrug\u00ebn krijuese t\u00eb Mjed\u00ebs? Shum\u00eb prej k\u00ebtyre dilemave hiqen pasi t\u00eb lexohet ky lib\u00ebr si\u00e7, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb, shum\u00eb dilema shtohen posa p\u00ebrfundohet libri. Mendoj se kjo \u00ebsht\u00eb ve\u00e7oria e par\u00eb e nj\u00eb hulumtuesi, t\u00eb heq\u00eb dhe t\u00eb shtoj\u00eb dilema.<\/em> Mentor Quku studiues i njohur, q\u00eb t\u00ebr\u00eb jet\u00ebn ia ka kushtuar hulumtimit dhe studimit t\u00eb jet\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb Ndre Mjed\u00ebs, koh\u00eb m\u00eb par\u00eb ka botuar vepr\u00ebn studimore: Mjeda 1. \u00cbsht\u00eb kjo nj\u00eb vep\u00ebr studimore, e shkruar me p\u00ebrkushtim dhe akribi shkencore, q\u00eb hap nj\u00eb epok\u00eb t\u00eb re n\u00eb studimin e figur\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb Ndre Mjed\u00ebs. \u00cbsht\u00eb kjo nj\u00eb monografi studimore alternative, ku ka shum\u00eb gjurmime, shum\u00eb vler\u00ebsime dhe rivler\u00ebsime, shum\u00eb provokime shkencore, shum\u00eb hipoteza, por edhe shum\u00eb bibliografi e arkivistik\u00eb.<\/em> Nga Klajd Kapinova Libri i par\u00eb i k\u00ebtij seriali Mjeda-1 Rinia (1866-1888) i kushtohet rinis\u00eb s\u00eb Ndre Mjed\u00ebs dhe aktivitetit t\u00eb hersh\u00ebm letrar e gjuh\u00ebsor t\u00eb tij. Libri ka gjithsej 640 faqe t\u00eb numruara, me 2728 futnota, me 138 fotografi, spote, fotokopje dokumentesh, grafika e pasqyra, harta e ilustrime. N\u00eb tre kapitujt e par\u00eb, t\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3706","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n![\"\"](\"http:\/\/fjala.shkoder.net\/wp-content\/uploads\/2010\/08\/mjeda-300x223.jpg\" "\\"Mjeda\\"")
<\/p>\n
\nShkenc\u00ebtari hulumtues Dr. Quku, ka sqaruar me fakte bind\u00ebse pjes\u00ebmarrjen e Mjed\u00ebs n\u00eb kryengritjen e Mirdit\u00ebs (1901-1902), n\u00eb ngritjen e shkoll\u00ebs s\u00eb par\u00eb shqipe n\u00eb Alpet e Veriut, n\u00eb Iball\u00eb (1901-1903), arrestimin e tij nga turqit, n\u00eb 11-20 tetor 1902 dhe m\u00eb von\u00eb, n\u00eb prag t\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb, n\u00eb 1-2 n\u00ebntor 1912.
\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim faktografik, i jepet nj\u00eb vend i duksh\u00ebm krijimeve t\u00eb tij poetike t\u00eb k\u00ebsaj periudhe, Bashkonju, T\u00eb popujve t\u00eb lypim lirim, P\u00ebr nj\u00eb shkoll\u00eb shqipe mbyll\u00eb prej qeveris otomane, Shqypes arbnore, si dhe soneteve Lirija, Lissus, Scodra. Po ashtu jepen t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb reja p\u00ebr poezit\u00eb asketike t\u00eb Mjed\u00ebs, si dhe k\u00ebng\u00ebt mirditore t\u00eb trim\u00ebris\u00eb t\u00eb mbledhura e p\u00ebrpunuara p\u00ebr botim nga ai.
\nTek kundron me andje k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr sheh se albanologu yn\u00eb Dr. Quku, jep t\u00eb dh\u00ebna interesante p\u00ebr projektet e Mjed\u00ebs p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebrkime n\u00eb arkivat, muzeumet e bibliotekat e Rom\u00ebs, Vjen\u00ebs p\u00ebr dokumente me r\u00ebnd\u00ebsi p\u00ebr historin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb jan\u00eb projektet e tij p\u00ebr t\u00eb vazhduar vepr\u00ebn seriale t\u00eb Farlatit-Coletit Illyricum Sacrum.
\nN\u00ebse shikohet me kujdes kronika e ngjarjeve n\u00eb vijim t\u00eb vepr\u00ebs n\u00eb fjal\u00eb tep\u00ebr intriguese p\u00ebr lexuesin jan\u00eb projektet e tij ekologjike, p\u00ebr t\u00eb rezatuar modele p\u00ebr zonat p\u00ebrreth. Edhe k\u00ebtu autori nxjerr konkluzionin e r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm se Mjeda nuk i caktoi asnj\u00eb rol poezis\u00eb s\u00eb tij, gj\u00eb q\u00eb provon se krijimtaria e tij poetike ishte art i v\u00ebrtet\u00eb, art i kulluar.<\/p>\n
\nVepra e re ndri\u00e7on me dokumenta e analiza t\u00eb holl\u00ebsishme jet\u00ebn e Dom Ndre Mjed\u00ebs, n\u00eb mes t\u00eb Shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shtetit shqiptar (28 n\u00ebntor 1912) dhe Shpalljes s\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Par\u00eb shqiptare (2 mars 1925). Libri tenton t\u00eb theksoj\u00eb p\u00ebrpjekjet e shqiptar\u00ebve p\u00ebr t\u00eb formatuar identitetin komb\u00ebtar dhe t\u00eb personazhit kryesor t\u00eb librit, Dom Ndre Mjed\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb ruajtur identitetin personal.
\nPik\u00ebrisht p\u00ebr k\u00ebt\u00eb Mjeda u p\u00ebrq\u00ebndrua n\u00eb studimin e gjuh\u00ebs shqipe, histors\u00eb, etnologjis\u00eb, folklorit, mitologjis\u00eb. Autori preferon t\u00eb sqaroj\u00eb disa nga dilemat, t\u00eb krijoj\u00eb dilema, t\u2019i hap\u00eb dhe t\u2019i nxis\u00eb ato, duke i ftuar studiuesit q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshihen n\u00eb diskutime, t\u00eb nd\u00ebrmarrin gjurmime n\u00eb arkiva, biblioteka e muzeume.
\nVepra \u00ebsht\u00eb e shoq\u00ebruar me treguesit e emrave t\u00eb njer\u00ebzve dhe t\u00eb vendeve gjeografik\u00eb si dhe me nj\u00eb p\u00ebrmbledhje n\u00eb anglisht q\u00eb e b\u00ebn vepr\u00ebn objekt p\u00ebr rrethet albanologjike. Edhe k\u00ebsaj radhe hulumtuesi i kujdesh\u00ebm dhe shum\u00eb rezultativ Dr. Mentor Quku i ka q\u00ebndruar besnik ides\u00eb p\u00ebr t\u00eb paraqitur jet\u00ebn e Mjed\u00ebs n\u00eb unitet me vepr\u00ebn e tij si dhe me epok\u00ebn q\u00eb e lindi.<\/p>\n
\nN\u00eb vitet 1930-1937, Mjeda punoi si profesor i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb Shkod\u00ebr, duke mbajtur nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe postin zyrtar si famullitar i Kuklit. Ai g\u00ebzoi p\u00ebrkrahjen dhe nxitjen e nj\u00eb reformatori t\u00eb madh, si\u00e7 ishte Gjenerali i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Jezuit\u00ebve, Wladimir Ledohowsky. Mjeda do t\u00eb merret kryesisht me studime gjuh\u00ebsore, si edhe me botime t\u00eb k\u00ebsaj natyre, me v\u00ebllime t\u00eb ve\u00e7anta ose me artikuj problemor\u00eb e kritik\u00eb.<\/p>\n
\nNj\u00eb nd\u00ebr projektet e tij t\u00eb vjetra ishte ngritja e nj\u00eb akademie letrare shqiptare. Mbas p\u00ebrfundimit t\u00eb ciklit t\u00eb akademive t\u00eb koh\u00ebve t\u00eb kaluara q\u00eb ai krijoi ose punoi, (Shoq\u00ebria Agimi, KLSH) ai i rizgjoi planet e tij, duke themeluar n\u00eb Shkod\u00ebr shoq\u00ebrin\u00eb letrare Sh\u00ebn Jeronimi. N\u00eb kuadrin e k\u00ebsaj shoq\u00ebrie letrare, Mjeda do t\u00eb botoj\u00eb disa vepra kryesisht t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb vjet\u00ebr shqiptar\u00eb. Ai do t\u00eb botoj\u00eb vepr\u00ebn e Bogdanit, \u00c7eta e Profet\u00ebve, si edhe do t\u00eb filloj\u00eb t\u00eb transkriptoj\u00eb Pasqyr\u00ebn e t\u00eb Rr\u00ebfyemit t\u00eb Pjet\u00ebr Budit.
\nNj\u00eb kapitull i ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb faz\u00eb \u00ebsht\u00eb debate q\u00eb lindi mes tij dhe studiuesit t\u00eb ri Filip Fishta. Dom Ndre Mjeda dha shembullin e k\u00ebrkuesit shkencor n\u00eb gjuh\u00ebsi. Ai organizoi n\u00eb mosh\u00eb t\u00eb shtyr\u00eb ekspedit\u00ebn n\u00eb vendlindjen e Pjet\u00ebr Budit, Gurin e Bardh\u00eb p\u00ebr t\u00eb njohur t\u00eb folmen e Budit, si edhe k\u00ebrkime n\u00eb arkivat e Parisit e t\u00eb Rom\u00ebs p\u00ebr t\u00eb gjetur veprat e rralla t\u00eb panjohura t\u00eb Budit.
\nArdhja e Mjed\u00ebs profesor i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb Seminarin e jezuit\u00ebve, korrespondon me fillimet e revist\u00ebs Leka, si edhe me afrimin e Mjed\u00ebs pran\u00eb saj. Mund t\u00eb themi se pesha e madhe q\u00eb kishte n\u00eb mjediset jezuite, b\u00ebri q\u00eb personaliteti i Mjed\u00ebs t\u00eb interferohej edhe n\u00eb profilin e Lek\u00ebs.
\nNj\u00eb nd\u00ebr k\u00ebto efekte \u00ebsht\u00eb stabilizimi i norm\u00ebs letrare q\u00eb p\u00ebrdori revista. Mund t\u00eb themi se praktika drejt\u00ebshkrimore e revist\u00ebs mori nj\u00eb profil t\u00eb qart\u00eb q\u00eb shkonte drejt afrimit me tosk\u00ebrishten n\u00ebn drejtimin e Mjed\u00ebs. Nji gj\u00e2 e b\u00e2ni t\u00eb Madh e t\u00eb padeksh\u00ebm Mjed\u00ebn: dashunija e st\u00ebrfuqishme p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe.
\nNe k\u00ebt\u00eb v\u00ebllim Dr. Quku analizon vepr\u00ebn e r\u00ebnd\u00ebsishme \u201eVrejtje mbi artikuj e premna pron\u00ebs t\u00eb giuh\u00ebs shqipe\u201c, e cila u pasua nga nj\u00eb debat mes tij e Justin Rrot\u00ebs. Gjithashtu n\u00eb k\u00ebto vite \u00ebsht\u00eb rindezur let\u00ebrk\u00ebmbimi Mjeda-Pedersen, i l\u00ebn\u00eb n\u00eb mes para tri dekadash.
\nMjeda, pasqyrohet si zot\u00ebronj\u00ebs i mir\u00eb i shum\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb huaja, si italisht, latinisht, greqishte e vjet\u00ebr, si edhe gjuh\u00ebt sllave, i shum\u00eb fushave t\u00eb dijes e t\u00eb shkenc\u00ebs, njoh\u00ebs i mir\u00eb i fjal\u00ebformimit t\u00eb fjal\u00ebve shqipe n\u00eb procesin e vet historik, si etimologji, onomastik\u00eb, dialektologji, morfologji e fjal\u00ebs, si n\u00eb studimin e shk\u00eblqyer Prend e Prend\u00eb (1932), apo n\u00eb Dromca toponamastike (Zedda, Zenta, Centa, Cetta, Genta, Senta), (1936), ku debatoi me studiuesin Josip Gel\u010di\u0107.<\/p>\n
\nDo m\u00ebsojm\u00eb p\u00ebr njeriun Mjeda dhe k\u00ebt\u00eb do ta b\u00ebjm\u00eb p\u00ebrmes let\u00ebrk\u00ebmbimit q\u00eb pati n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij. Jan\u00eb kryesisht letra t\u00eb k\u00ebmbyera n\u00eb mes t\u00eb Dom Ndre Mjed\u00ebs dhe Emzot Laz\u00ebr Mjed\u00ebs.
\nNj\u00eb bllok tjet\u00ebr \u00ebsht\u00eb edhe ai i k\u00ebmbyer n\u00eb mes t\u00eb Dom Ndre Mjed\u00ebs dhe At\u00eb Jak Gardinin SJ, n\u00eb periudh\u00ebn 1933-1937. S\u00eb fundi jan\u00eb edhe letra t\u00eb k\u00ebmbyera me personalitete e njer\u00ebz t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb thjesht\u00eb. Shohim s\u00eb pari bllokun e let\u00ebrk\u00ebmbimit t\u00eb Dom Ndre Mjed\u00ebs me Emzot Laz\u00ebr Mjed\u00ebn. N\u00eb AQSH ruhet nj\u00eb bllok i mir\u00eb i letrave q\u00eb Jak Gardini i d\u00ebrgoi Ndre Mjed\u00ebs n\u00eb vitet 1933-1937. Po ashtu jepen edhe pjese te ruajtura nga leterkembimi me albanologe te ndryshem, si edhe me personalitete te ndryshme te koh\u00ebs apo edhe me njer\u00ebz t\u00eb thjesht\u00eb t\u00eb popullit.
\nNj\u00eb kapitull me vete z\u00eb vdekja e poetit, i cili sapo u kthye nga Tirana s\u00ebmuret nga paraliza e zemr\u00ebs dhe vdes n\u00eb Shkoder m\u00eb 1 gusht 1937, n\u00eb vigjiljen e fest\u00ebs se Kuklit, Sh\u00ebn Shtjefnit. Katafalku me trupin e tij, vendoset n\u00eb kish\u00ebn e Jezuit\u00ebve n\u00eb Shkod\u00ebr.
\nRinia studentore, p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb rinis\u00eb shkodrane, miq e dashamir\u00ebs, dishepuj e bashk\u00ebpun\u00ebtor\u00eb b\u00ebjn\u00eb homazhe para trupit t\u00eb tij. Nderimet, fjalimet dhe procesionet n\u00eb qytet me arkivolin e tij u b\u00ebn\u00eb dit\u00ebn e h\u00ebn\u00eb, m\u00eb 2 gusht. U varros n\u00eb kriptin e Kish\u00ebs s\u00eb Jezuit\u00ebve. Humbja e nj\u00eb prej krojeve m\u00eb t\u00eb pastra t\u00eb lirik\u00ebs shqiptare, Dom Ndre Mjed\u00ebs, u p\u00ebrcoll me dhimbje n\u00eb madhe nga populli.<\/p>\n
\nLibri na ka paraqitur nj\u00eb Dom Ndre t\u00eb dalur prej p\u00ebrshtypjeve e mendimeve t\u00eb nj\u00eb morie njer\u00ebzish t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb patur rastin ta njihnin n\u00eb jet\u00eb. Ky ka qen\u00eb nji shestim krejt i posa\u00e7\u00ebm i autorit. Ndryshe prej shum\u00eb botuesve e studiuesve t\u00eb veprave t\u00eb autor\u00ebve ton\u00eb t\u00eb shquar, Dr. Mentor Quku \u00ebsht\u00eb kapur me nj\u00eb aspekt krejt t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u00eb studiuar personalitetin e nj\u00eb figure t\u00eb madhe letrare e historike.
\nKa qen\u00eb nji ide krejt origjinale dhe mendoj se ka p\u00ebr t\u00eb patur vler\u00eb p\u00ebr studime t\u00eb ngjashme me k\u00ebt\u00eb. Dhe nuk \u00ebsht\u00eb, nj\u00eb pun\u00eb e thjesht\u00eb dhe e leht\u00eb. \u00cbsht\u00eb dashur p\u00ebr t\u00eb ndjekur e gjurmuar nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh personash, pastaj p\u00ebr t\u2019i intervistuar, duke nxjerr\u00eb prej secilit njoftime t\u00eb dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb, t\u00eb cilat kan\u00eb nji vler\u00eb t\u00eb pakrahasueshme p\u00ebr t\u00eb kuptuar m\u00eb mir\u00eb nj\u00eb personalitet kaq poliedrik si Dom Ndre Mjeda.
\nK\u00ebt\u00eb autori e ka b\u00ebr\u00eb duke ndjekur k\u00ebta persona, si i thon\u00eb fjal\u00ebs mal n\u00eb mal e kod\u00ebr n\u00eb kod\u00ebr, duke regjistruar gjith\u00e7ka nxirrnin prej goj\u00ebs, duke pasqyruar kujtimet q\u00eb mbanin n\u00eb mendjet e zemrat e tyre. I ka dhan\u00eb fjal\u00ebt e tyre n\u00eb sintez\u00eb, pa i mbushur me fjal\u00eb t\u00eb kota, por duke i paraqitur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb lakonike, n\u00eb esenc\u00ebn, n\u00eb thelbin e tyne. K\u00ebshtu q\u00eb me pak, pa st\u00ebrhollime, na del p\u00ebrpara nji Dom Ndre i thandruem m\u00eb s\u00eb miri, si, deri m\u00eb sot, pak kush ka mundur ta imagjinoj\u00eb.
\nT\u00eb gjitha k\u00ebto sqarohen jo vet\u00ebm prej dokumentimit, q\u00eb parashtron autori i k\u00ebsaj vepre, e cila n\u00eb vetvete p\u00ebrban nj\u00eb p\u00ebrmendore ngritur Mjed\u00ebs, por k\u00ebt\u00eb e v\u00ebrtetojn\u00eb edhe sa e sa d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb intervistuar t\u00eb cil\u00ebt duhen lexuar mbi e n\u00ebn rreshta sepse, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb thukun, thon\u00eb m\u00eb shum\u00eb se \u00e7ka thjesht shkruhet ose \u00ebsht\u00eb shkruar deri sot.
\nPjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb tekstit, t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsuar prej intervistave, e plot\u00ebson m\u00eb n\u00eb fund riprodhimi i disa shkrimeve kushtuar Dom Ndreut n\u00eb trajt\u00ebn e portreteve, kujtimeve e t\u00eb njoftimeve t\u00eb nxjerruna prej autor\u00ebsh e veprash t\u00eb ndryshme t\u00eb t\u00eb gjitha koh\u00ebve.
\nAutori premton q\u00eb brenda vitit t\u00eb na jap\u00eb v\u00ebllimin Mjeda-6, Bibliografia, do na ofroj\u00eb aparatin ku \u00ebsht\u00eb mb\u00ebshtetur monografia.<\/p>\n
\nBallina \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr e piktorit t\u00eb talentuar Gjergj Spathari. Fotografia \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr e mjeshtrit t\u00eb madh, t\u00eb fundit t\u00eb dinastis\u00eb s\u00eb fotograf\u00ebve shkodran\u00eb, Angjelin N\u00ebnshatit. Ilustrimet jan\u00eb vep\u00ebr e piktorit t\u00eb filmit shqiptar, Astrit Tota. E gjith\u00eb seria, e cila \u00ebsht\u00eb realizuar me nj\u00eb cil\u00ebsi t\u00eb lart\u00eb nga Sht\u00ebpia Botuese ILAR.
\nE gjith\u00eb seria dallohet p\u00ebr risi n\u00eb metod\u00ebn krijuese t\u00eb pun\u00ebs, si dhe p\u00ebr drit\u00ebn e re n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn paraqitet autori i shquar i tradit\u00ebs son\u00eb, Ndre Mjeda. Seria Mjeda u drejtohet studiuesve, student\u00ebve, intelektual\u00ebve, por edhe lexuesve t\u00eb thjesht\u00eb t\u00eb pasionuar mbas Ndre Mjed\u00ebs, i cili mbetet m\u00eb klasiku, nj\u00ebher\u00ebsh, edhe m\u00eb moderni i autor\u00ebve tan\u00eb t\u00eb tradit\u00ebs.<\/p>\n
\nLufta e klasave ia nd\u00ebrpreu t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr t\u00eb vazhduar n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. N\u00eb qershor 1954 kreu shk\u00eblqyesh\u00ebm shkoll\u00ebn pedagogjike Shejnaze Juka n\u00eb Shkod\u00ebr, n\u00eb vitin 1957 Institutin e Lart\u00eb Pedagogjik n\u00eb Tiran\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1963 Universitetin e Tiran\u00ebs, Fakultetin e Shkencave t\u00eb Natyr\u00ebs. Aktualisht jeton me bashk\u00ebshorten, Ixhlal Qukun, n\u00eb Shkod\u00ebr, me t\u00eb cil\u00ebn ka tre vajza, Valbon\u00ebn, Orjet\u00ebn dhe Evisin.
\nN\u00eb vitet 1954-1957, ka sh\u00ebrbyer arsimtar n\u00eb shkollat e Shtiq\u00ebnit, Brutit dhe Kuk\u00ebsit. Nd\u00ebrsa n\u00eb vitet 1957-1961 ka sh\u00ebrbyer n\u00eb shkoll\u00ebn e mesme Hydajet Lezha, Lezh\u00eb. P\u00ebr dy vite shkollore, 1961-1963, ka qen\u00eb m\u00ebsues n\u00eb shkoll\u00ebn e mesme Xheladin Fishta, Shkod\u00ebr. M\u00eb 1963-1965 ka kryer sh\u00ebrbimin ushtarak n\u00eb La\u00e7 t\u00eb Milotit. Pastaj, n\u00eb vitet 1965-1991, ka qen\u00eb m\u00ebsues n\u00eb shkoll\u00ebn e Barbullushit.
\nM\u00eb 1991-1992 drejtor n\u00eb shkoll\u00ebn e Bah\u00e7allekut. M\u00eb 1992-2000 ka qen\u00eb drejtor i Muzeut Historik Shkod\u00ebr. Sot \u00ebsht\u00eb n\u00eb pension. \u00cbsht\u00eb drejtor i revist\u00ebs Kumtari, nr. 5,6,7, si dhe i gjasht\u00eb v\u00ebllimeve t\u00eb Seminari Nd\u00ebrkomb\u00ebtar, Shkodra n\u00eb shekuj, I, II\/1, II\/2, III\/1, III\/2, III\/3. Ka drejtuar projektet dhe ka organizuar kat\u00ebr seminare nd\u00ebrkomb\u00ebtare Shkodra n\u00eb shekuj (1, 2, 3, 4).
\n\u00cbsht\u00eb autor i shum\u00eb studimeve e botimeve, si n\u00eb metodik\u00eb t\u00eb dh\u00ebnies s\u00eb m\u00ebsimit, pedagogji familjare, pedagogji shkollore, pedagogji sportive, tekstollogji, psikologji e arteve figurative, psikologji sportive, psikologji e moshave. Gjithashtu n\u00eb histori, histori arti, let\u00ebrsi biografike, let\u00ebrsi politike, let\u00ebrsi p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, histori e let\u00ebrsis\u00eb p\u00ebr f\u00ebmij\u00eb, mitologji, folklor, frazeologji, toponomastik\u00eb.
\nKa botuar n\u00eb Studime filologjike, Studime historike, Studime pedagogjike, Kultura popullore, Buletin shkencor i Universitetit Luigj Gurakuqi Shkod\u00ebr, Kumtari i Muzeut Historik Shkod\u00ebr, Seminari Shkencor Nd\u00ebrkomb\u00ebtar Shkodra n\u00eb shekuj, N\u00ebntori, Les Lettres Albanaises, Shqip\u00ebria e Re, Ylli, Hylli i Drit\u00ebs, Gjuha e Jon\u00eb, Albanica Ekskluzive, Lemba, Flaka, Illyria, Dielli, Koha Javore.
\nTema q\u00ebndrore e studimeve t\u00eb tij mbetet ajo e Ndre Mjed\u00ebs, p\u00ebr t\u00eb cilin ka organizuar k\u00ebrkime n\u00eb Shqip\u00ebri, Kosov\u00eb e n\u00eb shum\u00eb vende jasht\u00eb shtetit. N\u00eb vitin 2004 botoi v\u00ebllimin e par\u00eb Rinia. Me k\u00ebt\u00eb rast fondi Dr. Peters Mahringer-Fonds i b\u00ebri nj\u00eb vler\u00ebsim maksimal, duke i siguruar mund\u00ebsit\u00eb p\u00ebr ekspedita k\u00ebrkimore shkencore n\u00eb arkivat, bibliotekat dhe muzeumet e Vjen\u00ebs.
\nM\u00eb 2005-2006 punoi n\u00eb \u00d6sterreiche Haus-Hof-und Staatsarchiv, \u00d6sterreische NationalBibliothek, Archiv der Universit\u00e4t \u00cbien, Bibliothek des Ost-und S\u00fcdost Europa Instituts, Muzeun Nacional t\u00eb Vjen\u00ebs, Meyerling Museum, Bibliotek\u00ebn e Universitetit t\u00eb Gracit. Bashk\u00ebpunoi me personalitete t\u00eb shquara t\u00eb kultur\u00ebs dhe shkenc\u00ebs si Arshi Pipa, Bernard Stillfried, Ilona Slavinskin, Ivan Boserup, etj.<\/p>\n
\n-Mjeda-2 (1888-1899) Albanologu
\n-Mjeda-3 libri i par\u00eb (1899-1912) Alfabeti
\n-Mjeda-3 libri i dyt\u00eb (1899-1912) Liria
\n-Mjeda-4 (1912-1925) Identiteti
\n-Mjeda-5 (1925-1937) Gjuh\u00ebtari
\n-Mjeda-7 (Bashk\u00ebkoh\u00ebsit)
\nS\u00eb shpejti del:
\n-Mjeda-6 (Bibliografia).<\/p>\n
\n<\/em>Dom Anton K\u00e7ira<\/strong><\/p>\n
\n<\/em>Fatbardha Hoxha<\/strong><\/p>\n
\nTom\u00eb Mrijaj<\/strong><\/p>\n
\nMahir Hoti<\/strong><\/p>\n
\nFadil Kraja<\/strong><\/p>\n
\nTef\u00eb Topalli<\/strong><\/p>\n
\nBesnik Dizdari<\/strong><\/p>\n
\nWilly Kamsi<\/strong><\/p>\n
\nErmir Hoxha<\/strong><\/p>\n
\nEmin Kabashi<\/strong><\/p>\n
\nIsak Ahmeti<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"