![\"\"](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/aklosi.jpg\" "\\"Ardian")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga ARDIAN KLOSI<\/strong>, 25.07.2010<\/em><\/p>\n Qysh se u nd\u00ebrrua pushteti n\u00eb Shqip\u00ebri m\u00eb 1991-1992, d\u00ebgjuam se tani filloi tranzicioni. T\u00eb gjith\u00eb e p\u00ebrfytyruam k\u00ebt\u00eb tranzicionin pak a shum\u00eb si nj\u00eb rrug\u00eb, qoft\u00eb dhe e gjat\u00eb, q\u00eb niset nga diku dhe p\u00ebrfundon diku ose si nj\u00eb anije q\u00eb \u00e7an detet e prapambetjes p\u00ebr t\u00eb ardhur te bregu i mir\u00ebqenies dhe i shtetit juridik. Nga Shqip\u00ebria socialiste shkojm\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb kapitaliste, jo, shum\u00eb e zhveshur k\u00ebshtu, shkojm\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb europiane.<\/p>\n Tranzicioni – nj\u00eb metamorfoz\u00eb q\u00eb ndryshon fytyr\u00ebn dhe gjith\u00eb qenien e nj\u00eb shteti.Kan\u00eb kaluar nd\u00ebrkaq 20 vjet dhe jo q\u00eb vet\u00ebm q\u00eb nuk kemi mb\u00ebrritur diku, por as nuk kemi p\u00ebrshtypjen se ndodhemi n\u00eb nj\u00eb rrug\u00eb q\u00eb mb\u00ebrrin n\u00eb nj\u00eb vend, p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr kemi shum\u00eb zhvillime d\u00ebshp\u00ebruese si bie fjala shkat\u00ebrrimin e mjedisit, ose shk\u00ebrmoqjen e trash\u00ebgimis\u00eb kulturore, ose eksodin e rinis\u00eb dhe elitave t\u00eb vendit, ose korrupsionin e thell\u00eb t\u00eb politik\u00ebs dhe administrat\u00ebs shtet\u00ebrore, q\u00eb shum\u00eb vet\u00eb i b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mendojn\u00eb se sistemi i kaluar kishte disa ep\u00ebrsi mbi t\u00eb sotmin. \u00cbsht\u00eb e sigurt q\u00eb vendi ndryshon, pjes\u00eb t\u00eb caktuara t\u00eb tij, sikurse kryeqyteti dhe disa qendra t\u00eb tjera t\u00eb m\u00ebdha, madje n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb marramend\u00ebse, por e gjitha mbetet s\u00ebrish pa kuptimin e rrug\u00ebs, t\u00eb shnd\u00ebrrimit shp\u00ebtues, t\u00eb pik\u00ebmb\u00ebrritjes.<\/p>\n Nj\u00eb num\u00ebr i madh l\u00ebvizjesh dhe ndryshimesh jan\u00eb kund\u00ebrth\u00ebn\u00ebse, t\u00eb paplanifikuara dhe t\u00eb pad\u00ebshiruara, sikurse betonizimi i vij\u00ebs bregdetare ose braktisja e fshatrave ose rritja kaotike e qyteteve. N\u00eb thelbin e vet koncepti i tranzicionit, s\u00eb paku n\u00eb rastin e Shqip\u00ebris\u00eb, ka di\u00e7ka iluzive, g\u00ebnjeshtare, t\u00eb ngjashme me teorin\u00eb finite ose eskatologjin\u00eb e komunizmit q\u00eb do t\u00eb lindte Bot\u00ebn e Re pas nd\u00ebrtimit t\u00eb bazave t\u00eb socializmit. Shumica e popullsis\u00eb shqiptare n\u00eb vitin 1991 ishte fshatare. Po \u00e7’ndodhi me k\u00ebt\u00eb fshatar\u00ebsi, cili ishte tranzicioni i saj? Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe v\u00ebrsheu drejt qyteteve, u ngul n\u00eb periferit\u00eb e Tiran\u00ebs, Durr\u00ebsit, Vlor\u00ebs etj., ose shkoi n\u00eb emigracion drejt Greqis\u00eb dhe Italis\u00eb.<\/p>\n Fshatar\u00ebt i braktis\u00ebn kooperativat socialiste dhe nuk krijuan kooperativa t\u00eb reja, nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl merren sot me bujq\u00ebsi dhe fare pak syresh kan\u00eb siguruar mir\u00ebqenien n\u00ebp\u00ebrmjet asaj q\u00eb kultivojn\u00eb, pasi tregu shqiptar \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht i mbushur me produkte t\u00eb importit. Pra krah\u00ebt e pun\u00ebs q\u00eb mund t\u00eb kishin zhvilluar bujq\u00ebsin\u00eb shqiptare sot merren me nd\u00ebrtim ose biznese m\u00eb t\u00eb vogla ose rrin\u00eb pa pun\u00eb n\u00eb qytetet e m\u00ebdha. Shum\u00eb fshatra t\u00eb Veriut e t\u00eb Jugut ngjajn\u00eb sot si t\u00eb ngrira n\u00eb koh\u00eb, disa pleq te kafeneja e fshatit e disa plaka q\u00eb mbajn\u00eb dru rrug\u00ebs ose punojn\u00eb nj\u00eb cop\u00eb ar\u00eb na kujtojn\u00eb se k\u00ebtu ka ende jet\u00eb.<\/p>\n \u00cbsht\u00eb ky tranzicioni q\u00eb do t\u00eb d\u00ebshironte fshati shqiptar? Po ajo q\u00eb quhej klas\u00eb pun\u00ebtore e nd\u00ebrmarrjeve t\u00eb m\u00ebdha e t\u00eb mesme industriale socialiste \u00e7’tranzicion p\u00ebsoi? Shqip\u00ebria sot nuk ka industri, uzinat, fabrikat, minierat e dikurshme u shp\u00ebrb\u00ebn\u00eb gati t\u00eb t\u00ebra, shum\u00eb pak prej tyre arrit\u00ebn, pasi u holluan tej mase, t\u00eb mbijetojn\u00eb n\u00eb kushtet e kapitalizmit. Nd\u00ebrmarrje me nj\u00ebfar\u00eb suksesi sot jan\u00eb vet\u00ebm ato t\u00eb voglat q\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht prodhojn\u00eb p\u00ebr firma t\u00eb huaja. Ku shkoi gjith\u00eb ai krah pun\u00ebtor? N\u00eb emigracion edhe ai, ose n\u00eb nd\u00ebrtim e biznese t\u00eb vogla ose i papun\u00eb n\u00eb kafene, sikurse ish-fshatar\u00ebsia punonj\u00ebse. Gjithashtu, nj\u00eb tranzicion i papritur dhe i pad\u00ebshiruar. E k\u00ebshtu mund t\u00eb vazhdonim me tranzicionin e t\u00eb moshuarve, veteran\u00ebve e pensionist\u00ebve, me tranzicionin e ish t\u00eb p\u00ebrndjekurve politik\u00eb, tranzicionin e rinis\u00eb… vet\u00ebm se do t\u00eb vinim n\u00eb tablo gjithmon\u00eb e m\u00eb absurde.<\/p>\n Jeta e njer\u00ebzve ka ndryshuar, shpeshher\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb dramatike, shum\u00eb her\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb eksituese, me \u00ebndje e k\u00ebnaq\u00ebsi q\u00eb dikur as mund t\u00eb p\u00ebrfytyroheshin, me nj\u00ebmij\u00eb g\u00ebzime, mund\u00ebsi, zhg\u00ebnjime q\u00eb i solli liria e re. Ve\u00e7se askush nuk mund t\u00eb thot\u00eb se u nis nga k\u00ebndej dhe do t\u00eb mb\u00ebrrij\u00eb atje. P\u00ebr fat t\u00eb keq, ndryshe nga disa vende t\u00eb tjera t\u00eb Lindjes ishsocialiste si p.sh., Gjermania lindore q\u00eb perms nj\u00eb tranzicioni t\u00eb p\u00ebrshpejtuar qoft\u00eb dhe t\u00eb sforcuar sot pak dallon nga pjesa tjet\u00ebr e vendit q\u00eb e thithi dhe e thuri at\u00eb n\u00eb zhvillimet e veta, Shqip\u00ebria nuk e tregon fort qart\u00eb se ku shkon – po t\u00eb mos llogarisim propagand\u00ebn rraskapit\u00ebse qeveritare me integrim euro-atlantik. T\u00eb pakt\u00eb jan\u00eb njer\u00ebzit q\u00eb b\u00ebjn\u00eb plane t\u00eb sigurta p\u00ebr t\u00eb ardhmen, inekzistuese jan\u00eb ato q\u00eb quhen masterplane ose strategji komb\u00ebtare.<\/p>\n Qarkullon n\u00eb vend fjala q\u00eb, aq sa zgjati regjimi komunist, pra 45 vjet, po kaq do t\u00eb zgjasin mundimet tona derisa Shqip\u00ebria t\u00eb b\u00ebhet nj\u00eb vend normal europian dhe t\u00eb kap\u00ebrcehet t\u00ebr\u00ebsisht trauma e asaj epoke. E ngjashme me prognoz\u00ebn q\u00eb thuhet se b\u00ebri diktatori Enver Hoxha para se t\u00eb vdiste m\u00eb 1985: 5 vjet do t\u00eb m\u00eb qani, 5 vjet do t\u00eb m\u00eb shani, gjith\u00eb jet\u00ebn do t\u00eb m\u00eb kujtoni. K\u00ebto t\u00eb l\u00ebn\u00eb t\u00eb n\u00ebnkuptosh se Shqip\u00ebria po ndiqte nj\u00eb zhvillim normal europian deri m\u00eb 1944, kur Pjes\u00ebt e ndryshme t\u00eb shtetit t\u00eb ri t\u00eb krijuar n\u00eb vigjilje t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb par\u00eb Bot\u00ebrore, ishin mjaft t\u00eb pabarabarta mes tyre. Disa qendra tregtare t\u00eb Jugut si Kor\u00e7a, Gjirokastra, Berati kishin krijuar nj\u00eb pasuri dhe tradit\u00eb qytetase q\u00eb nuk i dallonte shum\u00eb nga qytetet n\u00eb Veri t\u00eb Greqis\u00eb. Elbasani n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb mesme e sidomos Shkodra n\u00eb Veri, t\u00eb pasuruara edhe k\u00ebto nga tregtia, kishin kultivuar qendra arsimore-kulturore me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb ngritjen e vet\u00ebdijes komb\u00ebtare. Nd\u00ebrkaq provincaishte tejet e prapambetur, orientale dhe anadollake, bujq\u00ebsia arkaike. Lidhja e ngusht\u00eb e kryeministrit, m\u00eb pas mbretit Zog me Italin\u00eb fashiste n\u00eb vitet 20 e 30 pruri nj\u00ebfar\u00eb zhvillimi t\u00eb kryeqytetit dhe disa akseve rrugore, n\u00eb prag t\u00eb pushtimit t\u00eb vendit nga Musolini m\u00eb 1939 mund t\u00eb thuhej se shteti i vog\u00ebl shqiptar kishte marr\u00eb nj\u00ebfar\u00eb fizionomie.<\/p>\n Nd\u00ebrkaq Veriu i vendit ngjante sikur vinte nga mesjeta e thell\u00eb, k\u00ebtu sundonte ende Kanuni i Maleve, me nj\u00eb legjislacion e vet\u00ebgjyq\u00ebsi kolektive q\u00eb nuk e pranonte autoritetin shtet\u00ebror. Shum\u00eb gjat\u00eb \u00ebsht\u00eb spekulluar me tez\u00ebn se \u00e7’rrug\u00eb do t\u00eb kishte ndjekur Shqip\u00ebria sikur n\u00eb konferenc\u00ebn e t\u00eb m\u00ebdhenjve n\u00eb Jalt\u00eb vendi t’i ishte l\u00ebn\u00eb ashtu si Greqia kampit per\u00ebndimor. Jugu padyshim q\u00eb nuk do t\u00eb dallonte shum\u00eb nga fqinji jugor. Por s’ka kuptim t\u00eb shtyhemi m\u00eb tej n\u00eb spekullime, sidomos n\u00eb qoft\u00eb se historin\u00eb nuk e shohim si grumbullim rast\u00ebsish por zhvillim pasojash logjike.<\/p>\n Nuk ishte rast\u00ebsi q\u00eb komunizmi dhe l\u00ebvizja partizane zuri aq fort rr\u00ebnj\u00eb gjat\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, duke fituar shum\u00eb shpejt ep\u00ebrsi ndaj fronteve nacionaliste ose monarkiste. Popullata e nj\u00eb vendi aq t\u00eb prapambetur, me struktur\u00eb primitive organizimi, u entuziazmua shpejt nga propaganda komuniste p\u00ebr mir\u00ebqenien dhe bot\u00ebn e re, nd\u00ebrsa elitat e vjetra s’kishin \u00e7’t\u00eb ofronin.<\/p>\n Me marrjen e pushtetit regjimi komunist i shp\u00ebrb\u00ebri marr\u00ebdh\u00ebniet e vjetra t\u00eb pron\u00ebsis\u00eb, shtet\u00ebzoi gjith\u00e7ka, ngriti nj\u00eb bujq\u00ebsi kolektiviste e industri t\u00eb sforcuar q\u00eb shk\u00ebputi p\u00ebrfundimisht \u00e7do lidhje me t\u00eb kaluar\u00ebn. Kurse ndalimi i fes\u00eb dhe izolimi i thell\u00eb i vendit n\u00eb vitet 60, 70, 80 plot\u00ebsuan at\u00eb q\u00eb ndihet edhe sot si traum\u00eb me pasoja t\u00eb st\u00ebrzgjatura. N\u00eb fund t\u00eb tyre njer\u00ebzit nuk ndjen\u00eb ringjalljen e shpresave p\u00ebr nj\u00eb bot\u00eb m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, por d\u00ebshp\u00ebrim dhe humbje t\u00eb orientimit. Reagimi i tyre ishte sulmi ndaj anijeve dhe kufijve, nj\u00eb eksod me p\u00ebrmasa biblike. V\u00ebrtet, p\u00ebr ku shkon sot Shqip\u00ebria? Ajo ka drejtuar bashin p\u00ebr nga Veri-Per\u00ebndimi dhe \u00ebsht\u00eb e vendosur t\u00eb mb\u00ebrrij\u00eb Europ\u00eb. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb vendosm\u00ebri me p\u00ebrmasa t\u00eb m\u00ebdha, aq t\u00eb m\u00ebdha sa ke dhe frik\u00eb se mos p\u00ebsoj\u00eb fatin e Titanikut, thyhet m\u00eb dysh dhe mbetet diku rrug\u00ebs.<\/p>\n Mir\u00ebpo vendosm\u00ebria \u00ebsht\u00eb e derdhur n\u00eb beton-arme, nj\u00eb mas\u00eb gri larg ngjyrave dhe trajtave mesdhetare, e cila pasi ka shtruar gjire t\u00eb t\u00ebra si t\u00eb Durr\u00ebsit ose Sarand\u00ebs, pasi ka marr\u00eb edhe premtimin e qeveris\u00eb p\u00ebr tet\u00eb fabrika \u00e7imentoje midis Fush\u00eb Kruj\u00ebs dhe Shkodr\u00ebs, e ka veshur krejt vendin me trajtat e nj\u00eb anijeje simbolike q\u00eb h\u00eb p\u00ebr h\u00eb \u00ebsht\u00eb hedhur diku midis Fierit dhe Beratit, pran\u00eb nj\u00eb qyteze t\u00eb vog\u00ebl, por q\u00eb duke thyer ligjet e f\u00ebrkimeve dhe rezistencave mekanike, do \u00e7aj\u00eb nj\u00eb dit\u00eb gjith\u00eb rrethet vicioze historike, gjith\u00eb frenimet orientale-komuniste, gjith\u00eb paragjykimet e fqinj\u00ebve dhe t\u00eb komisioneve n\u00eb Bruksel, p\u00ebr t\u00eb mb\u00ebrritur mu n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb kontinentit. Nuk do t\u00eb ndjek\u00eb m\u00eb udh\u00ebt detare se ato jan\u00eb t\u00eb gjata dhe t\u00eb kujtojn\u00eb eksodet posht\u00ebruese t\u00eb viteve 1991-1997, por do ta marr\u00eb rrug\u00ebn me tok\u00eb, lug m\u00eb lug e breg m\u00eb breg n\u00ebp\u00ebr trajektoren m\u00eb t\u00eb shkurt\u00ebr.<\/p>\n Kjo anije, ende e pambaruar n\u00eb kantierin e Roskovecit, u fotografua n\u00eb nj\u00eb dit\u00eb t\u00eb qershorit 2010 nga Jutta Benzenberg. Ajo ka dhoma t\u00eb shumta, kafene e restorante, salla p\u00ebr bilardo dhe loj\u00ebra fati, brenda do ulen jo m\u00eb nj\u00eb delegacion qeveritar ose parlamentar me kryetarin e shtetit dhe sekretaret e hijshme rrotull tij, por p\u00ebrfaq\u00ebsues nga t\u00eb gjitha shtresat pun\u00ebtore dhe jopun\u00ebtore t\u00eb vendit.<\/p>\n Nuk do t\u00eb jet\u00eb nevoja ta t\u00ebrheqin me litar\u00eb 100 a 1000 vet\u00eb p\u00ebrmbi male e lugina sikurse b\u00ebn\u00eb dikur peruan\u00ebt e gjor\u00eb n\u00ebn urdhrat e baronit t\u00eb marr\u00eb Fitzcarraldo dhe regjisorit Werner Herzog; jo, me marazin 550-vje\u00e7ar t\u00eb mbledhur n\u00eb gji q\u00eb nga koha e luft\u00ebrave t\u00eb Sk\u00ebnderbeut, kur na shk\u00ebput\u00ebn me p\u00ebrdhun\u00eb nga Europa, ajo do t\u00eb ec\u00eb vetvetiu me t\u00ebr\u00eb fuqin\u00eb e motorit koh\u00eb-kap\u00ebs e kur ta shohin anijen prej betoni shqiptare, k\u00ebt\u00eb \u00ebnd\u00ebrr industriale t\u00eb viteve ’60 q\u00eb u b\u00eb realitet vet\u00ebm n\u00eb shekullin 21, popujt dhe qeverit\u00eb e integruara europiane do t\u00eb hapin rrug\u00ebn me respekt.<\/p>\n N\u00eb fotografi po buz\u00ebqesh nj\u00eb plak\u00eb me anijen n\u00eb sfond. \u00cbsht\u00eb pronarja, n\u00ebna e zbatuesit rast\u00ebsor t\u00eb asaj ideje, q\u00eb u ngjiz shum\u00eb m\u00eb thell\u00eb nd\u00ebr shekuj e q\u00eb sot gjen shprehje t\u00eb shumta n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend, t\u00eb kapur disi n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi me vetveten dhe jo shum\u00eb t\u00eb qart\u00eb p\u00ebr rrug\u00ebt dhe mjetet udh\u00ebtuese q\u00eb duhet t\u00eb zgjedh\u00eb. Se bie fjala, tridhjet\u00eb kilometra m\u00eb n\u00eb veri, n\u00eb qytetin e Kavaj\u00ebs, dikush e ktheu oxhakun e fabrik\u00ebs s\u00eb gozhd\u00eb-bulonave n\u00eb minare xhamie, me ballkonin dhe altoparlantin e myezinit t\u00eb kthyer nga Lindja.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga ARDIAN KLOSI, 25.07.2010 Qysh se u nd\u00ebrrua pushteti n\u00eb Shqip\u00ebri m\u00eb 1991-1992, d\u00ebgjuam se tani filloi tranzicioni. T\u00eb gjith\u00eb e p\u00ebrfytyruam k\u00ebt\u00eb tranzicionin pak a shum\u00eb si nj\u00eb rrug\u00eb, qoft\u00eb dhe e gjat\u00eb, q\u00eb niset nga diku dhe p\u00ebrfundon diku ose si nj\u00eb anije q\u00eb \u00e7an detet e prapambetjes p\u00ebr t\u00eb ardhur te bregu […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3482","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\npllakosi fatkeq\u00ebsia e komunizmit q\u00eb e shqiti vendin me p\u00ebrdhun\u00eb nga ai q\u00eb do t\u00eb kishte qen\u00eb zhvillimi i natyrsh\u00ebm n\u00eb p\u00ebrputhje me vokacionin per\u00ebndimor t\u00eb tij (per\u00ebndimor sikurse gjuha gjysm\u00eb-latine, sikurse aleancat e Sk\u00ebnderbeut me pap\u00ebt dhe Venedikun kund\u00ebr pushtimit osman). Mir\u00ebpo edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb konceptim ka disa gabime, n\u00eb t\u00eb cilat vlen t\u00eb ndalesh shkurt.<\/p>\n