![\"Shinasi](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/shinasi_rama.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Shinasi Rama<\/strong>, 13.11.2009 <\/em><\/p>\n Nj\u00eb nd\u00ebr kontributet m\u00eb thelb\u00ebsore e m\u00eb me influenc\u00eb t\u00eb Immanuel Kant, filozofit gjerman t\u00eb shekullit t\u00eb 18-t\u00eb, ka qen\u00eb argumenti se njer\u00ebzit mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb k\u00ebqij, por institucionet i b\u00ebjn\u00eb ata q\u00eb t\u00eb sillen ndryshe. Status naturalis, thot\u00eb Kant, \u00ebsht\u00eb gjendja e luft\u00ebs. Por institucionet e shtetit (ai ka k\u00ebmb\u00ebngulur se e vetmja form\u00eb institucionale, q\u00eb \u00e7on n\u00eb vendosjen e paqes s\u00eb p\u00ebrhershme, \u00ebsht\u00eb republika tregtare) e ndryshojn\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje. Ajo q\u00eb duhet shtuar k\u00ebtu \u00ebsht\u00eb se institucionet e ata q\u00eb i drejtojn\u00eb ato, mund ta marrin dhe e marrin nj\u00eb popull n\u00eb qaf\u00eb, duke e kthyer n\u00eb gjendjen fillestare t\u00eb natyr\u00ebs.<\/p>\n Ka edhe forma regjimi q\u00eb i shtyjn\u00eb popujt e tyre t\u00eb b\u00ebhen edhe m\u00eb bish\u00eb se barbar\u00ebt, dhe njer\u00ebzit fillojn\u00eb t\u00eb han\u00eb edhe nj\u00ebri-tjetrin, mir\u00ebpo edhe n\u00eb k\u00ebto raste njer\u00ebzit mund t\u00eb rebelohen dhe e gjejn\u00eb rrug\u00ebn e duhur. Ata p\u00ebrdorin sisteme t\u00eb caktuara vlerash, p\u00ebr t\u2019i rezistuar shtetit t\u00eb kontrolluar e t\u00eb instrumentalizuar nga paria sunduese, dhe shoq\u00ebria vjen n\u00eb ekuilibrin e nevojsh\u00ebm. Por forma m\u00eb e pak\u00ebndshme e ndikimit institucional, mbi sjelljen e njer\u00ebzve, ndodh kur tre faktor\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm konvertojn\u00eb s\u00eb bashku.<\/p>\n S\u00eb pari, institucionet jan\u00eb pro forma, por vet\u00ebm formalisht ama, ashtu si duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb ligj e n\u00eb let\u00ebr. S\u00eb dyti, paria sunduese i kontrollon ato institucione pa skrupujt e nevojsh\u00ebm t\u00eb sh\u00ebrbyesit publik dhe i instrumentalizon p\u00ebr q\u00ebllimet e veta arriviste, t\u00eb ngushta e t\u00eb p\u00ebrfitimit. S\u00eb treti, kur shoq\u00ebria pajtohet me k\u00ebt\u00eb gjendje dhe hyn n\u00eb hullin\u00eb e sjelljes q\u00eb d\u00ebshiron paria sunduese, ose pse nuk din me gjet\u00eb rrug\u00ebn e duhur me dal\u00eb nga ky qerthull, ose pse interesat e p\u00ebrditshme dhe veset njer\u00ebzore e bajn\u00eb bashk\u00ebpunimin e saj me parin\u00eb t\u00eb d\u00ebshirueshme e thuajse t\u00eb pashmangshme. N\u00eb k\u00ebto raste, shoq\u00ebria e shnd\u00ebrron veten ne sh\u00ebmb\u00eblltyr\u00ebn e paris\u00eb. Sistemi ku jeton t\u00eb detyron me u sjell\u00eb si bish\u00eb, vet\u00ebm e vet\u00ebm sepse bindja \u00ebsht\u00eb se vet\u00ebm bishat e predator\u00ebt munden me mbijetue. Gjendja e natyr\u00ebs nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm lufta e hapur midis njer\u00ebzve e vrasja e nj\u00ebri-tjetrit, p\u00ebr p\u00ebrfitim material, smir\u00eb apo k\u00ebnaq\u00ebsi perverse. Gjendja e natyr\u00ebs \u00ebsht\u00eb edhe at\u00ebher\u00eb kur gjithkush jeton me frik\u00ebn se ajo vrasje (edhe heqja e buk\u00ebs se goj\u00ebs \u00ebsht\u00eb vrasje) mundet me ndodh\u00eb n\u00eb \u00e7do koh\u00eb, n\u00eb \u00e7do moment, edhe kur je i pazoti me u p\u00ebrball\u00eb me at\u00eb gjendje. Nuk i dihet as kah t\u00eb vjen, as kah e pret, dhe paaft\u00ebsia me veprue kur duhet \u00ebsht\u00eb thelbi i tragjedis\u00eb njer\u00ebzore.<\/p>\n E nd\u00ebrkoh\u00eb, paria sunduese, q\u00eb si t\u00eb gjitha parit\u00eb, gjithkund e n\u00eb \u00e7do koh\u00eb, e din mir\u00eb se \u00e7ka duhet thith\u00eb nga gjaku e shpirti i shoq\u00ebris\u00eb. Mir\u00ebpo, edhe pse e din se, kur vdes njeriu nga kanceri, me t\u00eb vdes edhe kanceri vet\u00eb, paria shpreson e jeton me vdek nj\u00eb dit\u00eb ma von\u00eb se tan\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt. Kjo po ndodh n\u00eb shtetin shqiptar. K\u00ebta tre faktor\u00eb kan\u00eb konverguar dhe jan\u00eb duksh\u00ebm duke e p\u00ebrcaktuar t\u00eb ardhmen e shqiptar\u00ebve. Institucionet e vendosura formalisht jan\u00eb republikane e demokratike. N\u00eb let\u00ebr gjith\u00e7ka \u00ebsht\u00eb e shk\u00eblqyeshme. Mir\u00ebpo, asnj\u00eb struktur\u00eb institucionale nuk funksionon si duhet, thjesht sepse paris\u00eb s\u00eb Tiranes, q\u00eb e sundon at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb caktuar t\u00eb trojeve shqiptare, i intereson q\u00eb institucionet e t\u00eb gjitha niveleve t\u00eb mos funksionojn\u00eb ndryshe, ve\u00e7se si vegla t\u00eb saj e n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb interesave te saj.<\/p>\n Ato institucione, n\u00eb t\u00eb gjitha nivelet, jan\u00eb t\u00eb kapura dhe t\u00eb kontrolluara nga klanet e paris\u00eb s\u00eb Tiran\u00ebs q\u00eb, mbasi u shan\u00eb e u rrah\u00ebn para zgjedhjeve, gjat\u00eb zgjedhjeve e m\u00eb pas, tash e gjet\u00ebn e do ta gjejn\u00eb shpejt gjuh\u00ebn e p\u00ebrbashk\u00ebt me nj\u00ebri-tjetrin. Ky ekuilib\u00ebr krimi u sh\u00ebrben t\u00eb gjitha pal\u00ebve, prandaj do t\u00eb vazhdoj\u00eb t\u00eb mbrohet e t\u00eb zgjatet nga t\u00eb gjitha pal\u00ebt. N\u00eb shtetin shqiptar nuk ka t\u00eb ardhme e nuk ka shpres\u00eb, sepse shpresa q\u00eb u ofrohet shqiptar\u00ebve, integrimi evropian, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rren\u00eb e past\u00ebr dhe, n\u00eb t\u00eb af\u00ebrmen e af\u00ebrt e t\u00eb mesme, krejt\u00ebsisht e pamundshme.<\/p>\n Paria \u00ebsht\u00eb e krimbur n\u00eb parat\u00eb e vjedhura nga arka e shtetit, nga ryshfetet, nga grabitja e pronave, nga allishverishet ma t\u00eb ndyta, por edhe e krimbur moralisht n\u00eb \u00e7do drejtim e n\u00eb \u00e7do aspekt q\u00eb mund t\u00eb konsiderohet. Paria e Tiran\u00ebs e ka treguar fytyr\u00ebn e vet t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, dhe p\u00ebr disa njer\u00ebz ajo \u00ebsht\u00eb e zeze si nata e Ferrit. Ata q\u00eb e kuptojn\u00eb duan t\u00eb ikin nj\u00eb or\u00eb e ma par\u00eb, bile edhe shum\u00eb pjes\u00ebtar\u00eb t\u00eb paris\u00eb vet\u00eb, duan t\u00eb ikin nj\u00eb or\u00eb e m\u00eb par\u00eb prej atje, sepse t\u00eb gjith\u00eb e din\u00eb se dikur, mir\u00eb a keq, kjo gjendje do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb fund. Mir\u00ebpo, jan\u00eb t\u00eb mbajtur peng nga pronat, nga lidhjet, nga interesat dhe e gjejn\u00eb veten t\u00eb detyruar t\u00eb vazhdojn\u00eb loj\u00ebn.<\/p>\n Zvet\u00ebnimi i saj ka penetruar thell\u00eb n\u00eb shtresa t\u00eb tjera t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb dhe kriminalizimi i shoq\u00ebris\u00eb, si dhe rezistenca e disa shtresave t\u00eb caktuara, \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb i duksh\u00ebm sot sesa kurr\u00eb m\u00eb par\u00eb. N\u00eb sip\u00ebrfaqe, askujt nuk i ban p\u00ebrshtypje asgj\u00eb q\u00eb ndodh, dhe atje ndodh p\u00ebrdit\u00eb nj\u00eb hata mbas tjetr\u00ebs, sepse gjith\u00e7ka q\u00eb mundet me e andrrue edhe njeriu ma i zi e ma i ndyt\u00eb ka ndodh\u00eb e pritet me ndodh\u00eb. Shteti shqiptar duket si parajsa e qejfit, ku t\u00eb gjith\u00eb han\u00eb e pin\u00eb, ku Tirana ka m\u00eb shum\u00eb BMW se Berlini, ku ka m\u00eb shum\u00eb mejhane, drog\u00eb e prostituta se gjithkund tjet\u00ebr, e ku sht\u00ebpit\u00eb e jetesa kushton m\u00eb shum\u00eb se n\u00eb Paris, Rom\u00eb e Tokio.<\/p>\n M\u00eb e keqja \u00ebsht\u00eb se shum\u00eb jan\u00eb t\u00eb bindur se nuk ka rrug\u00eb tjet\u00ebr, se nuk mundet me pase rrug\u00eb tjet\u00ebr, p\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj. Po ashtu, shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb e ndjejn\u00eb thell\u00eb dhimbjen e plag\u00ebve, q\u00eb as jan\u00eb mbyllur e as do t\u00eb mbyllen, por jan\u00eb t\u00eb pazot\u00ebt me veprue. E k\u00ebshtu, shteti shqiptar gjendet, 20 vjet mbas Ramjes s\u00eb Murit t\u00eb Berlinit, n\u00eb nj\u00eb qorrsokak, n\u00eb t\u00eb cilin nuk gjendet asnj\u00eb shtet tjet\u00ebr q\u00eb doli nga sistemi i m\u00ebparsh\u00ebm. Me institucione t\u00eb kapura, me nj\u00eb pari kriminale e me nj\u00eb shoq\u00ebri q\u00eb \u00ebsht\u00eb duke u kriminalizuar, me njer\u00ebz pa shum\u00eb besim e shpres\u00eb n\u00eb t\u00eb ardhmen, e natyrisht, kush nuk ka shprese nuk ka t\u00eb ardhme. N\u00ebse nuk nd\u00ebrrohet rrug\u00eb, shteti shqiptar mundet me e pa t\u00eb shkruar n\u00eb mur t\u00eb ardhmen e vet.<\/p>\n Ma e pakta q\u00eb mundet me u than\u00eb, \u00ebsht\u00eb se ajo e ardhme \u00ebsht\u00eb e shkuara q\u00eb po p\u00ebrs\u00ebritet n\u00eb nj\u00eb form\u00eb tjet\u00ebr, shum\u00eb t\u00eb pak\u00ebndshme, vet\u00ebm me u imagjinue. E dhimbja shtohet edhe ma shum\u00eb, kur i sheh popujt e tjer\u00eb duke ec\u00eb me kuraj\u00eb n\u00eb rrug\u00eb t\u00eb tjera, nd\u00ebrsa ne po endemi n\u00eb rrug\u00eb pa rrug\u00eb, q\u00eb i kemi kalue disa her\u00eb ma par\u00eb. P\u00ebr shqiptar\u00ebt, edhe nj\u00ebher\u00eb si 20 vjet ma par\u00eb, kan\u00eb ardh koh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira. Po shkojm\u00eb ku ishim ma par\u00eb, format nderojn\u00eb, por sistemi i paris\u00eb funksionon gjithnj\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb saj.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Shinasi Rama, 13.11.2009 Nj\u00eb nd\u00ebr kontributet m\u00eb thelb\u00ebsore e m\u00eb me influenc\u00eb t\u00eb Immanuel Kant, filozofit gjerman t\u00eb shekullit t\u00eb 18-t\u00eb, ka qen\u00eb argumenti se njer\u00ebzit mund t\u00eb jen\u00eb t\u00eb k\u00ebqij, por institucionet i b\u00ebjn\u00eb ata q\u00eb t\u00eb sillen ndryshe. Status naturalis, thot\u00eb Kant, \u00ebsht\u00eb gjendja e luft\u00ebs. Por institucionet e shtetit (ai ka k\u00ebmb\u00ebngulur […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"\n
\nN\u00eb ato kushte, kur k\u00ebta tre faktor\u00eb konvertojn\u00eb, ajo shoq\u00ebri \u00ebsht\u00eb e destinuar pashmangshm\u00ebrisht me u tranformue n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri t\u00eb kriminalizuar, thell\u00ebsisht t\u00eb p\u00ebr\u00e7ar\u00eb, leht\u00ebsisht t\u00eb manipulueshme, ku gjith\u00e7ka e secili e ka nj\u00eb \u00e7mim, ku individi jeton pa vlera, pa moral, pa nder e pa shpres\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhmen. Njeriu p\u00ebr njeriun bahet ujk, dhe mbijetesa \u00ebsht\u00eb objektivi i vet\u00ebm e i pambrritsh\u00ebm p\u00ebr te gjith\u00eb. Askush nuk ka siguri p\u00ebr \u00e7ka ka, askush nuk e din se \u00e7ka bjen e nes\u00ebrmja, askush nuk mundet me jetue ndryshe, ve\u00e7se dita me dit\u00eb, ma mir\u00eb me than\u00eb me e shtye dita me dit\u00eb; askush nuk mundet me iu g\u00ebzue t\u00eb kenunit njer\u00ebz; nuk munden, edhe me dasht\u00eb p\u00ebr me ken\u00eb e me u ba njer\u00ebz.<\/p>\n