![\"Adri](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/adri_nurellari.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Adri Nurellari<\/strong><\/p>\n Edhe pse kan\u00eb kaluar dy dekada prej r\u00ebnies s\u00eb regjimit komunist dhe kemi kombin m\u00eb t\u00eb ri n\u00eb Europ\u00eb, mentaliteti marksist dhe shabllonet q\u00eb e karakterizojn\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb kultivohen masivisht dhe bindsh\u00ebm n\u00eb ligj\u00ebrimin publik shqiptar. Nj\u00eb nd\u00ebr format m\u00eb tipike me t\u00eb cil\u00ebn shfaqen haptazi rudimentet marksiste, \u00ebsht\u00eb interpretimi i shtremb\u00ebr q\u00eb i b\u00ebhet liberalizmit klasik ose neoliberalizmit n\u00eb ligj\u00ebrimin ton\u00eb, duke p\u00ebrdorur dendur klishet\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb regjimit komunist. Konkretisht, Kapitali i Marksit e interpretonte liberalizmin si nj\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb klas\u00ebs borgjeze p\u00ebr t\u00eb legjitimuar pozicionin e vet sip\u00ebror dhe shfryt\u00ebzues n\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebsaj ideologjie. Ende sot dominon ky interpretim i vepr\u00ebs s\u00eb Adam Smithit, n\u00ebp\u00ebrmjet filtrave t\u00eb Karl Marksit nga shum\u00eb individ\u00eb publik\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ende s\u2019e kan\u00eb marr\u00eb mundimin ta lexojn\u00eb drejtp\u00ebrdrejt Smithin.<\/p>\n N\u00eb fakt Smithi nuk nxjerr argumente n\u00eb favor t\u00eb interesave t\u00eb sip\u00ebrmarr\u00ebsve borgjez\u00eb apo aristokrat\u00ebve t\u00eb fuqish\u00ebm, por flet p\u00ebr nj\u00eb sistem t\u00eb mb\u00ebshtetur te liria q\u00eb m\u00eb s\u00eb shumti do ndihmonte t\u00eb varfrit. Sipas tij, ekonomia e udh\u00ebhequr prej dor\u00ebs s\u00eb padukshme t\u00eb tregut, do t\u00eb b\u00ebnte t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn shp\u00ebrndarje t\u00eb produkteve t\u00eb nevojshme p\u00ebr jet\u00ebn, q\u00eb do t\u00eb ishin b\u00ebr\u00eb sikur bota t\u00eb ishte e ndar\u00eb n\u00eb porcione t\u00eb barabarta mes banor\u00ebve, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, pa e pasur synim, pa e ditur, avancon interesat e gjith\u00eb shoq\u00ebris\u00eb.<\/p>\n N\u00ebse k\u00ebta njer\u00ebz do kishin mir\u00ebsin\u00eb dhe ndershm\u00ebrin\u00eb intelektuale t\u2019i lexonin vet\u00eb drejtp\u00ebrdrejt veprat kryesore liberale, e mos t\u00eb mjaftoheshin me keqinterpretimet apo cop\u00ebzat e nxjerra jasht\u00eb kontekstit t\u00eb komentuesve subjektiv\u00eb t\u00eb k\u00ebtyre veprave, do t\u00eb zbulonin se liberal\u00ebt kan\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb vet\u00ebm lirin\u00eb dhe biznesi konsiderohet armiku num\u00ebr nj\u00eb i liris\u00eb pas shtetit.<\/p>\n Lidhur me shtetin dhe biznesin, marr\u00ebdh\u00ebnia e liberal\u00ebve \u00ebsht\u00eb delikate dhe ambivalente. Liberal\u00ebt jan\u00eb miniarkist\u00eb, pra jan\u00eb n\u00eb favor t\u00eb nj\u00eb qeverisjeje t\u00eb vog\u00ebl e t\u00eb domosdoshme, ama jan\u00eb kund\u00ebr nj\u00eb shteti t\u00eb madh dhe intruziv. E nj\u00ebjta gj\u00eb vlen lidhur me bizneset, sip\u00ebrmarr\u00ebsit jan\u00eb t\u00eb domosdosh\u00ebm n\u00eb ekonomi, ama ata duke ndjekur interesin e ngusht\u00eb t\u00eb tyre kan\u00eb nj\u00eb prirje tipike p\u00ebr t\u00eb kufizuar konkurrenc\u00ebn dhe imponuar monopole, mund\u00ebsisht duke u marr\u00eb vesh me shtetin. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast ata shnd\u00ebrrohen n\u00eb armiq t\u00eb liris\u00eb e prandaj garantimi i liris\u00eb ekonomike dhe konkurrenc\u00ebs ngelet objektivi kryesor i ithtar\u00ebve t\u00eb ekonomis\u00eb s\u00eb tregut.<\/p>\n Socialist\u00ebve, duke qen\u00eb se konsiderohen si p\u00ebrfaq\u00ebsues politik\u00eb t\u00eb interesave t\u00eb klas\u00ebs proletare, u nevojitet q\u00eb t\u00eb ken\u00eb nj\u00eb antipod p\u00ebr t\u00eb motivuar luft\u00ebn e klasave, duke ia p\u00ebrshtatur struktur\u00ebs s\u00eb tyre materialiste t\u00eb t\u00eb menduarit. Pra, me logjik\u00ebn e tyre, p\u00ebrderisa socialist\u00ebt pretendojn\u00eb se p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb t\u00eb varfrit, t\u00eb tjer\u00ebt, armiqt\u00eb, duhet t\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb t\u00eb pasurit. P\u00ebr ta vlen vet\u00ebm p\u00ebrqasja dikotomike, keq-mir\u00eb, bardh\u00eb-zi, me t\u00eb varfrit apo me t\u00eb pasurit. P\u00ebr marksist\u00ebt ose neomarksist\u00ebt \u00ebsht\u00eb i pakonceptuesh\u00ebm pluralizmi dhe fakti q\u00eb liberalizmi si ideologji \u00ebsht\u00eb p\u00ebr barazi para ligjit, p\u00ebr mund\u00ebsi gare p\u00ebr t\u00eb gjitha segmentet e shoq\u00ebris\u00eb dhe \u00e7’\u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, \u00ebsht\u00eb e vetmja ideologji q\u00eb kombinon efikasitetin me moralin.<\/p>\n N\u00eb fakt, Adam Smith ka qen\u00eb profesor i filozofis\u00eb s\u00eb moralit n\u00eb universitetin e Gllasgout, dhe fill para se t\u00eb shkruante \u201cPasurin\u00eb e Kombeve\u201d, q\u00eb njihet si libri q\u00eb themeloi shkenc\u00ebn e ekonomis\u00eb, kishte shkruar librin \u201cTeoria e Ndjenjave Morale\u201d (\u201cTheory of Moral Sentiments\u201d). Ai doli n\u00eb konkluzionin se tregu, ekonomia e bazuar n\u00eb tregun e lir\u00eb, \u00ebsht\u00eb m\u00eb e ndershmja dhe nj\u00ebherazi m\u00eb efikasja, jo duke pasur synim gjetjen e nj\u00eb justifikimi p\u00ebr interesat e biznesmen\u00ebve, por duke synuar t\u00eb gjente nj\u00eb sistem q\u00eb p\u00ebrmbushte standardet m\u00eb t\u00eb larta morale. P\u00ebr rrjedhoj\u00eb, ata q\u00eb shkruajn\u00eb e pretendojn\u00eb se neoliberal\u00ebt, apo liberal\u00ebt klasik\u00eb, kan\u00eb p\u00ebr q\u00ebllim mbrojtjen e interesave t\u00eb ngushta t\u00eb biznesmen\u00ebve n\u00eb kurriz t\u00eb konkurrenc\u00ebs s\u00eb lir\u00eb, jan\u00eb n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb mir\u00eb naiv\u00eb e injorant\u00eb dhe n\u00eb rastin m\u00eb t\u00eb keq dashakeq\u00eb e manipulator\u00eb.<\/p>\n Prandaj \u00ebsht\u00eb e pandershme q\u00eb ekonomia n\u00eb Shqip\u00ebri dhe Kosov\u00eb t\u00eb p\u00ebrshkruhet si liberale klasike apo neoliberale. Mund t\u00eb quhet oligarkike, plutokratike, monopoliste, oligopoliste, kleptokratike, kaotike etj., por kurrsesi liberale. Mjafton t\u00eb p\u00ebrmenden disa tipare bazike t\u00eb situat\u00ebs ekonomike n\u00eb Kosov\u00eb e Shqip\u00ebri dhe t\u00eb krahasohen me parimet thelb\u00ebsore liberale, p\u00ebr t\u00eb treguar sa larg t\u00eb qenit liberale jan\u00eb ekonomit\u00eb e dy shteteve shqiptare. S\u00eb pari, nj\u00ebher\u00eb mjafton t\u00eb shikohet p\u00ebrmasa e sektorit publik dhe roli vendimtar q\u00eb luan shteti n\u00eb ekonomi, p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb se aktori kryesor ekonomik \u00ebsht\u00eb shteti e jo sektori privat.<\/p>\n Shteti jo vet\u00ebm nd\u00ebrhyn n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb flagrante dhe deformuese n\u00eb treg, por \u00ebsht\u00eb nj\u00ebherazi pun\u00ebdh\u00ebn\u00ebsi kryesor dhe konsumatori kryesor i ekonomis\u00eb, duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb ekonomia t\u00eb jet\u00eb peng e politik\u00ebs dhe jo e konkurrenc\u00ebs. Po ashtu \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb q\u00eb privatizimi rekomandohet nga liberal\u00ebt, me q\u00ebllim q\u00eb ekonomia t’i n\u00ebnshtrohet mekanizmit t\u00eb ofert\u00eb-k\u00ebrkes\u00ebs, mir\u00ebpo procesi i privatizimit q\u00eb \u00ebsht\u00eb aplikuar si n\u00eb Shqip\u00ebri, ashtu edhe n\u00eb Kosov\u00eb, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg t\u00eb qenit liberale. Kjo pasi privatizimi nuk \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb n\u00eb kushtet e konkurrenc\u00ebs s\u00eb lir\u00eb, duke pasur q\u00ebllim rritjen e efikasitetit t\u00eb ekonomis\u00eb, por ka qen\u00eb nj\u00eb form\u00eb shp\u00ebrblimi ndaj aktor\u00ebve politik\u00eb ose satelit\u00ebve t\u00eb tyre.<\/p>\n Madje n\u00eb disa raste privatizimi thjesht ka b\u00ebr\u00eb q\u00eb monopoli publik t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsohet nga nj\u00eb monopol privat, q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb i keq se ai shtet\u00ebror. Kjo pasi publiku ndaj kompanis\u00eb monopol publike ka nj\u00ebfar\u00eb ndikimi n\u00ebp\u00ebrmjet vot\u00ebs, kurse ndaj atij privat \u00ebsht\u00eb krejt i \u00e7armatosur. Prandaj, n\u00ebse p\u00ebr rezultatet e tanishme t\u00eb ekonomis\u00eb i vihet faji privatizimit n\u00eb vetvete, e jo m\u00ebnyr\u00ebs dashakeqe me t\u00eb cil\u00ebn \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb privatizimi, \u00ebsht\u00eb nj\u00ebsoj sikur t\u00eb shajm\u00eb thik\u00ebn e buk\u00ebs meqen\u00ebse dikush e p\u00ebrdor p\u00ebr t\u00eb vrar\u00eb e jo n\u00eb kuzhin\u00eb.<\/p>\n Dimensioni oligarkik duket akoma m\u00eb qart\u00eb nga fakti q\u00eb ekonomia dominohet nga nj\u00eb grusht aktor\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt kan\u00eb pozita t\u00eb privilegjuara e t\u00eb garantuara nga lidhja q\u00eb ata kan\u00eb me politik\u00ebn, duke imponuar \u00e7mimet dhe cil\u00ebsin\u00eb q\u00eb atyre iu konvenon dhe duke vjel\u00eb pjes\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb fitimeve nga ekonomia. N\u00eb Kosov\u00eb, m\u00eb pak se 10 biznesmen\u00eb zot\u00ebrojn\u00eb shumic\u00ebn d\u00ebrrmuese t\u00eb ekonomis\u00eb dhe nuk e kan\u00eb p\u00ebr gj\u00eb ta mbytin tregun kosovar me mallra t\u00eb importuar nga Serbia, duke ia z\u00ebn\u00eb frym\u00ebn prodhimit vendas dhe konkurrenc\u00ebs s\u00eb mallrave me origjin\u00eb tjet\u00ebr.<\/p>\n Pak jav\u00eb m\u00eb par\u00eb opozita d\u00ebshmoi publikisht se n\u00eb Shqip\u00ebri rreth 60 kompani me lidhje apo mb\u00ebshtetje politike qarkullojn\u00eb mbi 4 miliard\u00eb euro n\u00eb vit, duke d\u00ebshmuar qart\u00eb q\u00eb ekonomia e Shqip\u00ebris\u00eb \u00ebsht\u00eb oligopoliste. P\u00ebrpos k\u00ebsaj, mjafton t\u00eb shikohet arena politike dhe fakti q\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb e dominuar nga i nj\u00ebjti num\u00ebr i vog\u00ebl politikan\u00ebsh t\u00eb shum\u00ebfuqish\u00ebm, p\u00ebr t\u00eb kuptuar q\u00eb oligarkia politike ka shkaktuar oligopolet ekonomike.<\/p>\n Jan\u00eb t\u00eb panum\u00ebrta elementet q\u00eb demonstrojn\u00eb se ekonomia shqiptare n\u00eb Shqip\u00ebri dhe Kosov\u00eb \u00ebsht\u00eb infektuar keq nga elitat politike t\u00eb korruptuara q\u00eb kan\u00eb futur duart thell\u00eb n\u00eb ekonomi. Analiza e situat\u00ebs aktuale d\u00ebshmon q\u00eb ne si komb nuk jemi duke ndjekur nj\u00eb model kapitalist neoliberal, por jemi duke adoptuar gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb tiparet e ekonomive oligarkike t\u00eb Amerik\u00ebs Latine. Prandaj para se socialist\u00ebt t\u00eb b\u00ebrtasin q\u00eb liberalizmi ka d\u00ebshtuar n\u00eb Shqip\u00ebri dhe Kosov\u00eb, iu duhet q\u00eb fillimisht t\u00eb provojn\u00eb n\u00ebse liberalizmi ekonomik \u00ebsht\u00eb aplikuar ndonj\u00ebher\u00eb te ne.<\/p>\n P\u00ebrderisa t\u00eb gjitha tiparet tregojn\u00eb se kjo gj\u00eb \u00ebsht\u00eb e paprovueshme, kritik\u00ebt e neoliberalizmit duhet q\u00eb ta p\u00ebrmbajn\u00eb marazin e tyre t\u00eb brendsh\u00ebm ideologjik dhe urrejtjen individuale q\u00eb kan\u00eb ndaj tregut, ta shfryjn\u00eb n\u00eb nivel filozofik e teorik, apo duke marr\u00eb shembuj t\u00eb tjer\u00eb, sepse ekonomia e Kosov\u00ebs dhe Shqip\u00ebris\u00eb gjith\u00e7ka mund t\u00eb jet\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se ekonomi e tregut t\u00eb lir\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Adri Nurellari Edhe pse kan\u00eb kaluar dy dekada prej r\u00ebnies s\u00eb regjimit komunist dhe kemi kombin m\u00eb t\u00eb ri n\u00eb Europ\u00eb, mentaliteti marksist dhe shabllonet q\u00eb e karakterizojn\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb kultivohen masivisht dhe bindsh\u00ebm n\u00eb ligj\u00ebrimin publik shqiptar. Nj\u00eb nd\u00ebr format m\u00eb tipike me t\u00eb cil\u00ebn shfaqen haptazi rudimentet marksiste, \u00ebsht\u00eb interpretimi i shtremb\u00ebr q\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3290","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n