![\"Adrian](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/adrian_civici.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
ADRIAN CIVICI<\/strong>, 01.07.2010<\/em><\/p>\n Shqet\u00ebsimet dhe debatet p\u00ebr strategjit\u00eb dhe m\u00ebnyrat m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr daljen e ekonomive dhe financave t\u00eb pjes\u00ebs d\u00ebrrmuese t\u00eb vendeve t\u00eb bot\u00ebs nga kriza, vazhdojn\u00eb me nj\u00eb intensitet t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. N\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb vendimmarrjes bot\u00ebrore n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, si\u00e7 ishte s\u00eb fundi edhe samiti i G20 n\u00eb Kanada, n\u00eb politikat evropiane, apo edhe n\u00eb politikat e mjaft vendeve t\u00eb zhvilluara, apo n\u00eb zhvillim, q\u00ebndrojn\u00eb pik\u00ebpyetje t\u00eb m\u00ebdha q\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb p\u00ebrgjigje urgjente.<\/p>\n Ky debat \u00ebsht\u00eb shum\u00eb i mpreht\u00eb edhe n\u00eb Shqip\u00ebri P\u00ebrtej q\u00ebndrimeve t\u00eb tipit “jemi shum\u00eb mir\u00eb me ekonomin\u00eb dhe financat”, “kemi disa probleme me deficitin buxhetor, por do i korrigjojm\u00eb shpejt”, etj., apo “vendi \u00ebsht\u00eb n\u00eb kolaps t\u00eb plot\u00eb”, “Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb e gjunj\u00ebzuar ekonomikisht”, “financat publike n\u00eb prag krize totale”, etj., duket se kemi m\u00eb shum\u00eb nevoj\u00eb p\u00ebr politika konkrete, t\u00eb shpejta, t\u00eb menj\u00ebhershme dhe me nj\u00eb konsensus t\u00eb gjer\u00eb politik. Po cilat jan\u00eb ato?..dhe, a mund t\u00eb fiksohen disa prej tyre?<\/p>\n Duket se p\u00ebrgjigjet nuk jan\u00eb aq t\u00eb lehta, apo akoma m\u00eb keq, shpesh jan\u00eb kontradiktore e t\u00eb kund\u00ebrta me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn. Kujt duhet t’i referohemi, sidomos po t\u00eb kemi parasysh se n\u00eb politikat tona ekonomike e financiare ne vuajm\u00eb sistematikisht nga dy sindroma kronike. S\u00eb pari, vuajm\u00eb nga “s\u00ebmundja” e trajtimit me slogane dhe pothuajse vet\u00ebm n\u00eb nivel politik e populist t\u00eb shum\u00eb prej politikave e masave fondamentale ekonomike e financiare; s\u00eb dyti, entuziazmohemi shpejt nga \u00e7do arritje apo sukses i vendeve t\u00eb ve\u00e7anta, shpesh shum\u00eb t\u00eb ndryshme nga Shqip\u00ebria, dhe ju referohemi pa hezitim shembullit dhe politikave t\u00eb tyre.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebto momente t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr gjith\u00eb ekonomin\u00eb dhe financat bot\u00ebrore, \u00ebsht\u00eb FMN-ja ajo q\u00eb hedh n\u00eb qarkullim dhe rekomandon pasjen n\u00eb konsiderat\u00eb dhe vendimmarrjen e \u00e7do qeverie n\u00eb p\u00ebrputhje me nj\u00eb dekalog i servirur si “bibla” apo “kurani” aktual i politikave t\u00eb zvog\u00eblimit t\u00eb deficitit buxhetor dhe rritjes ekonomike q\u00eb duhet t\u00eb nd\u00ebrmarrin vendet e zhvilluara dhe ato n\u00eb zhvillim. Jo pa q\u00ebllim, i gjith\u00eb shtypi i specializuar dhe ekspert\u00ebt e fush\u00ebs ekonomike e financiare po e trajtojn\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument si “dhjet\u00eb urdh\u00ebresat e….FMN-s\u00eb”.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb moment t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, FMN-ja k\u00ebrkon t\u00eb jet\u00eb n\u00eb lart\u00ebsin\u00eb e shpresave q\u00eb shum\u00eb vende, qeveri e institucione kan\u00eb varur n\u00eb kompetencat e saj, n\u00eb vendin e duhur p\u00ebr objektivat dhe rolin shum\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm q\u00eb i \u00ebsht\u00eb dh\u00ebn\u00eb me konsensus t\u00eb gjer\u00eb nd\u00ebrkomb\u00ebtar, p\u00ebr t\u00eb pilotuar daljen nga kriza dhe rikthimin e ekonomis\u00eb dhe financave bot\u00ebrore n\u00eb rrug\u00ebn e normalitetit. Sfida \u00ebsht\u00eb e jasht\u00ebzakonshme. FMN-ja po tenton t’i orientoj\u00eb vendet dhe qeverit\u00eb drejt “aplikimit t\u00eb strategjive t\u00eb axhustimit buxhetor…por pa v\u00ebn\u00eb n\u00eb rrezik rritjen ekonomike q\u00eb akoma duket mjaft delikate”.<\/p>\n Problemi m\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb duket se \u00ebsht\u00eb mungesa e konsensusit dhe k\u00ebndv\u00ebshtrimet e ndryshme q\u00eb ekzistojn\u00eb n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje. Vendet europiane me n\u00eb krye Gjermanin\u00eb dhe Bank\u00ebn Qendrore Europiane privilegjojn\u00eb m\u00eb shum\u00eb politikat e rigorozitetit buxhetor dhe sh\u00ebndoshjen e financave publike, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb SHBA \u00ebsht\u00eb m\u00eb n\u00eb favor t\u00eb “planeve mb\u00ebshtet\u00ebse e stimuluese n\u00eb ekonomi, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb favorizohet rritja ekonomike”. “Bibla e FMN-s\u00eb” duket se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb version politikash e masash q\u00eb kryq\u00ebzon t\u00eb dyja k\u00ebto k\u00ebndv\u00ebshtrime.<\/p>\n Ekonomist\u00ebt e saj n\u00ebnvizojn\u00eb se “reduktimi i shpejt\u00eb dhe i q\u00ebndruesh\u00ebm i deficiteve publike \u00ebsht\u00eb \u00e7el\u00ebsi p\u00ebr t\u00eb pasur investime t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme private dhe p\u00ebr pasoj\u00eb, rritje t\u00eb q\u00ebndrueshme ekonomike”, por ata theksojn\u00eb gjithashtu se n\u00eb k\u00ebt\u00eb aspekt nuk duhet t\u00eb shkohet n\u00eb ekstrem, pasi “rigoroziteti i madh buxhetor mund t\u00eb asfiksoj\u00eb rritjen ekonomike”, duke shkaktuar k\u00ebshtu nj\u00eb d\u00ebm m\u00eb t\u00eb madh sesa avantazhet q\u00eb p\u00ebrfitohen prej tij.<\/p>\n E gjith\u00eb kjo “filozofi e re” apo paket\u00eb masash q\u00eb propozohet, sintetizohet n\u00eb dhjet\u00eb “urdh\u00ebresa” ose vendime baz\u00eb n\u00eb politikat ekonomike e financiare. Duke filluar nga janari i vitit 2009, Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb “institucionale” n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e saj me FMN-n\u00eb, duke bashk\u00ebpunuar n\u00eb kuadrin e t\u00eb famshmit “artikulli 4”, \u00e7ka n\u00ebnkupton nj\u00eb prezenc\u00eb k\u00ebshilluese, analizuese e rekomanduese t\u00eb FMN n\u00eb Shqip\u00ebri, por gjithsesi jo “detyruese dhe kusht\u00ebzuese”.<\/p>\n N\u00eb k\u00ebt\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim, nisur nga situata jon\u00eb konkrete, problematike, n\u00eb lidhje me efektet e kriz\u00ebs n\u00eb ekonomin\u00eb dhe financat tona, shqet\u00ebsimet p\u00ebr deficitin buxhetor dhe borxhin e brendsh\u00ebm e t\u00eb jasht\u00ebm mjaft t\u00eb lart\u00eb, rritjen ekonomike modeste, etj., \u00ebsht\u00eb shum\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb platforma e FMN-s\u00eb t\u00eb studiohet me kujdes dhe mbi t\u00eb gjitha t\u00eb aplikohet me rigorozitet. Nj\u00eb veprim i till\u00eb, p\u00ebrve\u00e7se do “na fus\u00eb n\u00eb shina” n\u00eb lidhje me masat kryesore ekonomike e financiare q\u00eb duhen nd\u00ebrmarr\u00eb, do ta rris\u00eb edhe besueshm\u00ebrin\u00eb dhe vler\u00ebsimin n\u00eb raport me institucionet vler\u00ebsuese nd\u00ebrkomb\u00ebtare dhe partner\u00ebt tan\u00eb publik\u00eb e privat\u00eb.<\/p>\n “Urdh\u00ebresa e par\u00eb”: “hartimi i nj\u00eb plani buxhetor t\u00eb besuesh\u00ebm afat-mes\u00ebm 3-4 vje\u00e7ar me objektiva dhe tregues t\u00eb qart\u00eb e transparent\u00eb” p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb afatin e realizimit t\u00eb tij. Nj\u00eb mas\u00eb e till\u00eb do k\u00ebrkonte ve\u00e7 t\u00eb tjerave edhe nj\u00eb konsensus t\u00eb gjer\u00eb politik. Ne flasim e diskutojm\u00eb shum\u00eb p\u00ebr uljen e shpenzimeve t\u00eb buxhetit t\u00eb vitit 2010, me 30 miliard\u00eb lek\u00eb, p\u00ebr arritjen e deficitit n\u00eb nivelin 4%, uljen e shpenzimeve p\u00ebr investime me rreth 22%, etj., dhe t\u00eb gjitha k\u00ebto vet\u00ebm p\u00ebr 2010, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb do t\u00eb ishte efektive t\u00eb hartohet e diskutohet mbi nj\u00eb plan buxhetor 3-4 vje\u00e7ar t\u00eb qart\u00eb, transparent e leht\u00ebsisht t\u00eb monitoruesh\u00ebm. Duhet evituar reagimi i tipit “ortodoks” q\u00eb synon vendosjen e ekuilibrave n\u00eb koh\u00eb rekord e me nj\u00eb goditje t\u00eb vetme. Synimi nuk duhet t\u00eb jet\u00eb detyrimisht rikthimi n\u00eb shifrat dhe p\u00ebrqindjet e periudh\u00ebs s\u00eb para-kriz\u00ebs, pra asaj t\u00eb viteve 2005-2007, por hartimi i nj\u00eb skenari t\u00eb ri gradual, t\u00eb p\u00ebrshtatur me situatat konkrete t\u00eb \u00e7do vendi. Rregulli i tret\u00eb q\u00eb shkon n\u00eb mb\u00ebshtetje t\u00eb s\u00eb dytit, k\u00ebrkon q\u00eb “objektivi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm duhet t\u00eb jet\u00eb zvog\u00eblimi progresiv i madh\u00ebsis\u00eb s\u00eb borxhit publik n\u00eb raport me PBB” dhe jo thjesht fiksimi mbas nj\u00eb niveli t\u00eb caktuar.<\/p>\n “Urdh\u00ebresa e kat\u00ebrt” i fton t\u00eb gjitha vendet q\u00eb t\u00eb fokusohen ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb reduktimin e shpenzimeve, por duke qen\u00eb shum\u00eb t\u00eb kujdesshme me prekjen e investimeve publike q\u00eb lidhen direkt me rritjen ekonomike dhe pun\u00ebsimin. Qeverit\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb qarta se “g\u00ebrsh\u00ebr\u00ebt” m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha duhet t\u00eb bien mbi shpenzimet jo-produktive, sidomos ato operative, etj. Kujdes special k\u00ebrkohet me z\u00ebrat dhe elementet q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb planin e t\u00eb ardhurave buxhetore, duke mos prekur me taksa e tatime t\u00eb reja, sidomos biznesin prodhues dhe at\u00eb t\u00eb sh\u00ebrbimeve.<\/p>\n Rregulli i pest\u00eb q\u00eb n\u00ebnvizohet duksh\u00ebm \u00ebsht\u00eb dhe domosdoshm\u00ebria e “reformimit t\u00eb shpejt\u00eb t\u00eb reformave n\u00eb fush\u00ebn e sigurimeve sociale, pensioneve, etj”, fush\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Shqip\u00ebria ka nevoj\u00eb p\u00ebr nd\u00ebrhyrje urgjente. Ka shum\u00eb vite q\u00eb diskutojm\u00eb dhe nuk po arrijm\u00eb dot t\u00eb b\u00ebjm\u00eb nj\u00eb reform\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e sigurimeve sociale dhe pensioneve. N\u00eb k\u00ebt\u00eb \u00e7\u00ebshtje, \u00ebsht\u00eb mungesa totale e konsensusit politik dhe ndoshta edhe e ideve konkrete cil\u00ebsore, p\u00ebr t\u00eb aplikuar nj\u00eb reform\u00eb t\u00eb till\u00eb q\u00eb klasifikohet si nga m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishmet n\u00eb sfer\u00ebn e politikave strukturore q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb \u00e7do vend.<\/p>\n Sistemi jon\u00eb i sigurimeve sociale dhe pensioneve, jo vet\u00ebm q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sistem i v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb menaxhim, dhe jo shum\u00eb efektiv n\u00eb sh\u00ebrbimet e tij, por mbi t\u00eb gjitha po b\u00ebhet gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr nj\u00eb barr\u00eb e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr buxhetin e shtetit dhe financat publike. Konceptimi dhe aplikimi i nj\u00eb reforme t\u00eb till\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga domosdoshm\u00ebrit\u00eb m\u00eb urgjente n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n “Urdh\u00ebresa” e shtat\u00eb, i b\u00ebn thirrje t\u00eb gjitha qeverive q\u00eb t\u00eb jen\u00eb “sa m\u00eb t\u00eb drejta”, “t’i kushtojn\u00eb shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr r\u00ebnd\u00ebsi rregulla t\u00eb mir\u00ebqeverisjes” duke i dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb vend maksimal transparenc\u00ebs qeveris\u00ebse n\u00eb raport me rregullat, normat dhe standardet baz\u00eb, tashm\u00eb t\u00eb njohura e t\u00eb miratuara n\u00eb mjaft dokumente e marr\u00ebveshje nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Rregulli i shtat\u00eb dhe i tet\u00eb i k\u00ebtij dekalogu i kushtohen “reformave t\u00eb m\u00ebdha pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht vet\u00ebm n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb rritjes ekonomike”, si dhe “forcimit t\u00eb institucioneve e tregjeve financiare” t\u00eb \u00e7do vendi.<\/p>\n Shum\u00eb qeveri kan\u00eb aprovuar tashm\u00eb strategji t\u00eb ve\u00e7anta e t\u00ebr\u00ebsisht t\u00eb orientuara n\u00eb nxitjen dhe garantimin e rritjes ekonomike, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri ne diskutojm\u00eb shum\u00eb p\u00ebr shifr\u00ebn e saj, por nuk kemi akoma nj\u00eb dokument strategjik themelor e thelb\u00ebsor p\u00ebr garantimin e saj. Vazhdojm\u00eb t\u00eb jemi konfuz\u00eb dhe mjaft t\u00eb pastabilizuar n\u00eb ide e politika, kur \u00ebsht\u00eb fjala p\u00ebr burimet e rritjes, potencialet e q\u00ebndrueshme t\u00eb vendit apo avantazhet konkurruese, q\u00eb ka apo duhet t\u00eb krijoj\u00eb Shqip\u00ebria n\u00eb funksion t\u00eb rritjes ekonomike. Dy urdh\u00ebresat e fundit k\u00ebrkojn\u00eb v\u00ebmendje maksimale e veprime konkrete koordinuese nd\u00ebrmjet politikave monetare dhe atyre buxhetore, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ato t\u00eb mos jen\u00eb konkurrente, por plot\u00ebsuese e mb\u00ebshtet\u00ebse t\u00eb nj\u00ebra-tjetr\u00ebs.<\/p>\n T\u00eb dhjet\u00eb k\u00ebto rregulla apo “urdh\u00ebresa” mund t\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb platform\u00eb shum\u00eb t\u00eb mir\u00eb p\u00ebr nj\u00eb debat publik, veprim politik apo qeveris\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri. Realizimi i tyre me nj\u00eb konsensus e transparenc\u00eb do t\u00eb ishte e domosdoshme dhe p\u00ebrfituese p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb, t\u00eb majt\u00eb apo t\u00eb djatht\u00eb qofshin.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ADRIAN CIVICI, 01.07.2010 Shqet\u00ebsimet dhe debatet p\u00ebr strategjit\u00eb dhe m\u00ebnyrat m\u00eb t\u00eb mira p\u00ebr daljen e ekonomive dhe financave t\u00eb pjes\u00ebs d\u00ebrrmuese t\u00eb vendeve t\u00eb bot\u00ebs nga kriza, vazhdojn\u00eb me nj\u00eb intensitet t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm. N\u00eb nivelet m\u00eb t\u00eb larta t\u00eb vendimmarrjes bot\u00ebrore n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb, si\u00e7 ishte s\u00eb fundi edhe samiti i G20 n\u00eb Kanada, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3156","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\nRregulli i dyt\u00eb q\u00eb sugjerohet nga FMN \u00ebsht\u00eb q\u00eb vendet dhe qeverit\u00eb duhet t\u00eb aplikojn\u00eb masa graduale duke ju larguar zgjidhjeve drastike apo populiste.<\/p>\n