![\"Afrim](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/afrim_krasniqi.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga Afrim Krasniqi<\/strong>, GSH, 12.06.2010<\/em><\/p>\n Dy partit\u00eb e m\u00ebdha politike, PD e PS, nuk kan\u00eb b\u00ebr\u00eb ende asnj\u00eb hap p\u00ebr arritjen e nj\u00eb kompromisi politik p\u00ebr kriz\u00ebn politike, por kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr marr\u00ebveshje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta kund\u00ebr t\u00eb tret\u00ebve, ato p\u00ebrs\u00ebri jan\u00eb gati p\u00ebr cdo kompromis. M\u00eb 2008 dy pal\u00ebt brenda pak or\u00ebsh ndryshuan kushtetut\u00ebn n\u00eb disa c\u00ebshtje q\u00eb soll\u00ebn ndryshime edhe n\u00eb sistemin politik. Kompromisi m\u00eb i madh ishte ai kund\u00ebr kryetarit t\u00eb shtetit; nga nj\u00eb president konsensual, pra p\u00ebrfaq\u00ebsues n\u00eb spektrin e gjer\u00eb politik parlamentar, n\u00eb president minorance, pra p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb partis\u00eb s\u00eb radh\u00ebs n\u00eb pushtet. Kompromisi antipresidencial u acancua edhe n\u00eb Kodin Zgjedhor.<\/p>\n Presidentit iu mohua nj\u00eb rol i mundsh\u00ebm zgjedhor; atij iu hoq p\u00ebrfaq\u00ebsuesi direkt ose indirekt n\u00eb KQZ, e detyruan k\u00ebt\u00eb t\u00eb fundit t\u00eb betohet para parlamentit (i vetmi institucion q\u00eb betohej ishte vet\u00eb presidenti) dhe jo p\u00ebrpara presidentit dhe s\u00eb fundi, por me r\u00ebnd\u00ebsi, i imponuan Presidentit dekretimin e zgjedhjeve plot 9 muaj p\u00ebrpara.<\/p>\n N\u00eb jav\u00ebn e par\u00eb t\u00eb qershorit 2010 pal\u00ebt kryesore politike arrit\u00ebn kompromisin e radh\u00ebs kund\u00ebr t\u00eb tret\u00ebve, dhe ironikisht, p\u00ebrs\u00ebri kund\u00ebr Presidentit. PD e PS me konsensus i dhan\u00eb jet\u00eb ndryshimeve n\u00eb ligjin p\u00ebr faljen, nj\u00eb kompetenc\u00eb eskluzive dhe tradicionale e kryetarit t\u00eb shtetit. Me Kushtetut\u00ebn e vitit 1998 Presidenti \u201cushtron t\u00eb drejt\u00ebn e faljes sipas ligjit\u201d, por me ndryshimet e reja ligjore, kjo kompetenc\u00eb b\u00ebhet t\u00ebr\u00ebsisht formale, madje humbet sensin dhe dometh\u00ebnien e saj. Me ligjin e ri presidenti nuk do t\u00eb jet\u00eb m\u00eb institucioni thelb\u00ebsor, por pasues i Ministrit t\u00eb Drejt\u00ebsis\u00eb, nj\u00eb zyrtar politik i forc\u00ebs politike t\u00eb radh\u00ebs n\u00eb pushtet.<\/p>\n Qytetar\u00ebt nuk do t\u00eb adresohen m\u00eb n\u00eb Presidenc\u00eb, por n\u00eb ministri; ajo do p\u00ebrgatis\u00eb dokumentacionin, do ta d\u00ebrgoj\u00eb tek presidenti, dhe ky i fundit brenda 30 dit\u00ebve do t\u00eb jet\u00eb i detyruar t\u00eb shprehet n\u00ebse \u00ebsht\u00eb dakord ose jo. Natyrisht ai nuk do t\u00eb ket\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb shtoj\u00eb emra, t\u00eb vonoj\u00eb p\u00ebrgjigjen, t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb rigrupim faljes, psh, p\u00ebr festa komb\u00ebtare, apo t\u00eb marr\u00eb nisma faljesh n\u00eb ngjarje t\u00eb sh\u00ebnuara. Duke krahasues k\u00ebt\u00eb model me at\u00eb at\u00eb presidencial t\u00eb vendeve t\u00eb tjera m\u00eb rezulton se n\u00eb 90% t\u00eb rasteve presidenciale (modele presidenciale, gjysempresidenciale dhe parlmentare) kjo kompetenc\u00eb \u00ebsht\u00eb thell\u00ebsisht presidenciale dhe jo kompetenc\u00eb ekzekutive.<\/p>\n Gjith\u00ebsesi, edhe duke l\u00ebn\u00eb menjan\u00eb modelet bashk\u00ebkohore t\u00eb sip\u00ebrcituara, ndryshimet e reja ligjore n\u00eb raport me kompetenc\u00ebn presidenciale p\u00ebr faljen paraqesin n\u00eb vetvete disa paradokse dhe kund\u00ebrshti. E para, parlamenti ka t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb hartoj\u00eb ligje, por n\u00eb rastin e kompetenc\u00ebn presidenciale nisma e tij shihet qartazi si e nj\u00ebanshme, nj\u00eb form\u00eb presioni dhe pak\u00ebnaq\u00ebsie p\u00ebr shkak t\u00eb rolit t\u00eb presidentit aktual n\u00eb kriz\u00ebn m\u00eb t\u00eb fundit politike. Pra, n\u00eb qershorin e 2010-\u00ebs falja, kriteret dhe procedurat e faljes nuk ka arsye t\u00eb ishin n\u00eb krye t\u00eb axhend\u00ebs politike parlamentare; ato jan\u00eb diku nga fundi dhe n\u00ebse pyeten qytetar\u00ebt, n\u00eb fakt jan\u00eb t\u00eb fundit fare.<\/p>\n E dyta, motivi i ndryshimeve doli qart\u00eb nga debatet parlamentare n\u00eb komisionin e ligjeve. Deputet\u00eb t\u00eb dy pal\u00ebve than\u00eb se presidenti ka abuzuar n\u00eb faljet e fundit dhe me k\u00ebt\u00eb justifikuan vendimin p\u00ebr kalimin e presidentit n\u00eb shtojc\u00eb t\u00eb axhend\u00ebs s\u00eb ministrit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. Ky arsyetim ka munges\u00eb vlere politike dhe argumenti. Sepse nj\u00eb parlament serioz nuk merr vendime p\u00ebr ndryshime t\u00eb ligjeve kushtetuese nisur vet\u00ebm nga nj\u00eb veprim formal i nj\u00eb presidenti. N\u00ebse parlamenti ka prova p\u00ebr abuzime kushtetuta i njeh atij mund\u00ebsin\u00eb ta hetoj\u00eb dhe t\u00eb nis\u00eb procedura p\u00ebr shkelje t\u00eb kushtetut\u00ebs ose thyrje t\u00eb r\u00ebnd\u00eb t\u00eb ligjit. Natyrisht parlamenti nuk ka prova, dhe kur nuk ka prova, gabon shum\u00eb kur atakon presidentin dhe kur atakon presidentin, gabon akoma m\u00eb shum\u00eb kur inatet personale shnd\u00ebrrohen n\u00eb ligje kushtetuese e konsensuale.<\/p>\n E treta, ishte e habitshme retorika partizane e opozit\u00ebs socialiste ndaj Presidentit. Pak muaj m\u00eb par\u00eb e nj\u00ebjta opozit\u00eb dhe t\u00eb nj\u00ebjtit deputet\u00eb u ankuan tek Presidenti p\u00ebr p\u00ebrdorimin e t\u00eb burgosurve n\u00eb fushat\u00ebn e fundit elektorale nga ana e ministris\u00eb s\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb. Tani opozita kalon n\u00eb ekstremin tjet\u00ebr, harron akuz\u00ebn dhe me ligj ia atribuon ministrit t\u00eb drejt\u00ebsis\u00eb nism\u00ebn dhe rolin themelor edhe n\u00eb ushtrimin e faljes presidenciale. M\u00eb 2005 t\u00eb majt\u00ebt e p\u00ebrdor\u00eb ministrin\u00eb p\u00ebr leje pushimi elektorale p\u00ebr shum\u00eb element\u00eb kriminal\u00eb, m\u00eb 2009 t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb b\u00ebn\u00eb edhe t\u00eb djatht\u00ebt, tani dy pal\u00ebt, t\u00eb pranishme n\u00eb komision, i japin t\u00eb drejt\u00eb ministrit dhe vart\u00ebsve t\u00eb tij jo vet\u00ebm t\u00eb jap\u00eb leje elektorale, por edhe premtime t\u00eb faljes s\u00eb d\u00ebnimit.<\/p>\n E kat\u00ebrta, parlamenti vendosi kritere t\u00eb qarta, cilat kategori trajtohen n\u00eb falje, cilat jo, duke p\u00ebrjashtuar apriori akuzat p\u00ebr vrasje dhe krime t\u00eb r\u00ebnda. N\u00eb fakt t\u00eb nj\u00ebjtit deputet\u00eb t\u00eb dy pal\u00ebve kan\u00eb formosur n\u00eb k\u00ebto vite dhjetra k\u00ebrkesa p\u00ebr falje t\u00eb veprave t\u00eb tilla penale, psh, t\u00eb grave vras\u00ebse, t\u00eb gjakmarrjes, t\u00eb moshave t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb akuzuara p\u00ebr trafikun e drog\u00ebs, apo akte t\u00eb tjera me p\u00ebrfitim publik dhe elektoral. Tani ata i thon\u00eb presidentit, keni gabuar q\u00eb liruat ata q\u00eb ju k\u00ebrkuam ne, q\u00eb sot nuk do t\u00eb keni m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb ta b\u00ebni dhe vet\u00eb ata marrin atributet e hartimit t\u00eb listave t\u00eb faljes.<\/p>\n E fundit dhe m\u00eb thelb\u00ebsorja nuk lidhet thjesht me aktin e fundit t\u00eb kompromisit parlamentar, por me logjik\u00ebn politike dhe juridike t\u00eb nismave t\u00eb tilla. Shqip\u00ebria e vitit 2010 nuk e ka m\u00eb luksin t\u00eb hartoj\u00eb ligje q\u00eb lidhen me individ\u00eb t\u00eb vecant\u00eb dhe sjellje t\u00eb tyre t\u00eb vecanta. Ligji i faljeve u ndryshua m\u00eb 1993, u rishikua m\u00eb 2010, dhe n\u00eb 17 vjet jan\u00eb nd\u00ebrruar kat\u00ebr president\u00eb. Do t\u00eb duhet t\u00eb kemi edhe 3-4 president\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb ky ligj t\u00eb rishikohet, ndaj do t\u00eb duhej q\u00eb ligji t\u00eb mos hartohej me nxitim, duke u nisur nga nj\u00eb dekret i fundit presidencial, por t\u00eb shihet n\u00eb plan afatgjat\u00eb dhe n\u00eb raport me institucionin e Presidentit.<\/p>\n Par\u00eb n\u00eb thelbin e problemit, \u00ebsht\u00eb i qart\u00eb fakti se politika shqiptare me nj\u00eb kompromis jo shum\u00eb t\u00eb zgjuar dhe largpam\u00ebs, e ka v\u00ebn\u00eb institucionin e Presidentit t\u00eb Republik\u00ebs n\u00eb nj\u00eb situat\u00eb paradoksale. Kur vijn\u00eb zgjedhjet presidenciale dy pal\u00ebt nxjerrin n\u00eb tavolina 20-30 emra nga m\u00eb t\u00eb zakonshmit, p\u00ebr t\u00eb krijuar iden\u00eb se kushdo mund t\u00eb jet\u00eb president dhe k\u00ebshtu, p\u00ebr ta zhveft\u00ebsuar shum\u00eb pozit\u00ebn e tij morale dhe publike.<\/p>\n Kur presidenti merr nj\u00eb vendim kushtetues refuzues ndaj nj\u00eb ligji ndaj tij l\u00ebshohen akuza t\u00eb ashpra, fyerje dhe komente denigruese, duke i th\u00ebn\u00eb nj\u00eb goditje tjet\u00ebr permanente institucionit. Kur politika ka kriz\u00eb, ka mosmarr\u00ebveshje, ka ankesa ndaj nj\u00ebra tjetr\u00ebs, pal\u00ebt nxitojn\u00eb t\u00eb shkojn\u00eb tek zyra e kryetarit t\u00eb shtetit dhe t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb mb\u00ebshtetjen e tij ose s\u00eb paku, nd\u00ebrmjet\u00ebsimin e tij. Por kur pal\u00ebt nuk marrin at\u00eb q\u00eb duan, dalin n\u00eb kanalin e par\u00eb televiziv dhe shfyjn\u00eb ndaj Presidentit si ndaj atij shoferit q\u00eb u ka z\u00ebn\u00eb rrug\u00ebn n\u00eb trafik.<\/p>\n Kur lexon kompetencat kushtetuese ato duken t\u00eb plota, por kur lexon kuptimin real \u00eb shprehjes \u201csipas ligjit\u201d p\u00ebr cdo kompetenc\u00eb, kushdo mund t\u00eb shtroj\u00eb pyetjen, cfar\u00eb lidhje kan\u00eb k\u00ebto kompetenca me Presidentin. Sepse presidenti dekreton por nuk mund t\u00eb refuzoj\u00eb ministrat, sepse dekreton por nuk mund t\u00eb refuzoj\u00eb kryetarin e akademis\u00eb s\u00eb shkencave dhe rektor\u00ebt, sepse presidenti em\u00ebron por nuk mund t\u00eb em\u00ebroj\u00eb gjyqtar\u00ebt e lart\u00eb dhe kushtetues, sepse presidenti jep shtet\u00ebsin\u00eb por nuk mund ta b\u00ebj\u00eb k\u00ebt\u00eb pa miratimin e ministrit t\u00eb brendsh\u00ebm, sepse presidenti jep dekorata por kjo e drejt\u00eb u \u00ebsht\u00eb njohur edhe disa ministrave n\u00eb qeveri, sepse presidenti jep grada ushtarake por ato p\u00ebrzgjihen nga organet politike t\u00eb qeveris\u00eb, sepse presidenti em\u00ebron e liron ambasador\u00ebt, por vet\u00ebm pasi ka bindur m\u00eb par\u00eb kryeministrin, sepse presidenti ligj marr\u00ebvedhje dhe dekreton negociator\u00ebt, por n\u00eb rastin e kufirit me Greqin\u00eb ai nuk u pyet, sepse presidenti cakton dat\u00ebn e zgjedhjeve por me Kod e kan\u00eb detyruar t\u00eb mos dekretoj\u00eb muajt e ver\u00ebs dhe t\u00eb dimrit, sepse presidenti drejton K\u00ebshillin e Siguris\u00eb Komb\u00ebtare, por kompetencat e tij ndaj k\u00ebtij organi jan\u00eb m\u00eb t\u00eb vogla sesa t\u00eb nj\u00eb kryetari komune.<\/p>\n N\u00eb ushtrimin e k\u00ebtyre kompetencave gati formale, p\u00ebrs\u00ebri politika k\u00ebrkon t\u00eb imponoj\u00eb vullnetin politik t\u00eb radh\u00ebs n\u00eb d\u00ebm t\u00eb frym\u00ebs kushtetuese dhe integritetit kushtetues t\u00eb pozit\u00ebs s\u00eb Presidentit. M\u00eb 2004-2007 dhjetra konferenca dhe nisma politike adresuan kund\u00ebr presidentit p\u00ebr nj\u00eb gjyqtar n\u00eb KLD, por kur presidenti mbaroi mandatin, borit\u00eb dhe fjalimet politike pushuan dhe emri i gjyqtarit ka 3 vjet q\u00eb nuk p\u00ebrmendet, edhe pse vijon t\u00eb jet\u00eb n\u00eb KLD. M\u00eb 1992, 1998, 2001, 2003, 2007 pal\u00ebt propozuan dhe votuan p\u00ebr n\u00eb Gjykat\u00eb Kushtetuese gjyqtar\u00eb n\u00eb t\u00eb shkuar politike, m\u00eb 2010 pal\u00ebt kan\u00eb nd\u00ebrruar mendje dhe k\u00ebrkojn\u00eb t\u00eb kund\u00ebrt\u00ebn, dhe se askush nuk garanton se m\u00eb 2011, 2012 apo m\u00eb tej pal\u00ebt nuk do t\u00eb ndryshojn\u00eb q\u00ebndrim, n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb shpikur kritere q\u00eb cojn\u00eb n\u00eb kontrollin e gjykat\u00ebs.<\/p>\n K\u00ebshtu, m\u00eb 2004 u refuzuan dekretet presidenciale p\u00ebr gjyqtar t\u00eb lart\u00eb sepse gjyqtari kishte gjykuar nj\u00eb ceshtje n\u00eb koh\u00ebn e qeveris\u00eb tjet\u00ebr (1993), m\u00eb 2008 u refuzuan pes\u00eb dekrete gjyqtar\u00ebsh sepse presidenti nuk ishte konsultuar me parlamentin, m\u00eb 2010 disa prej k\u00ebtyre dekreteve kan\u00eb kaluar edhe pse presidenti nuk u konsultua me parlamentin nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb nj\u00eb dekret u rr\u00ebzua sepse gjyqtari kishte gjykuar nj\u00eb c\u00ebshtje n\u00eb koh\u00ebn e qeveris\u00eb tjet\u00ebr (1990). Po vijoi k\u00ebshtu, ndonj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb kemi dy norma kushtetuese paralele: nj\u00eb norm\u00eb kushtetuese q\u00eb ndjek presidenti dhe nj\u00eb norm\u00eb ekstra kushtetuese q\u00eb pal\u00ebt ndjekin ndaj presidentit.<\/p>\n Shqip\u00ebria ka nevoj\u00eb p\u00ebr President, madje nj\u00eb President funksional. Kemi patur modele presidenciale t\u00eb forta, president q\u00eb drejtonin edhe parti edhe qeveri, president\u00eb q\u00eb q\u00ebndronin n\u00eb zyr\u00eb, president\u00eb q\u00eb q\u00ebndronin mbi pal\u00ebt, president\u00eb aktiv\u00eb, president\u00eb politike dhe apolitik\u00eb. Nuk jan\u00eb problem mungesa e modeleve, por problem kryesor \u00ebsht\u00eb vizioni q\u00eb dy liderit dhe dy partit\u00eb politike kan\u00eb p\u00ebr kryetarin e shtetit. Ata duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb qart\u00eb n\u00ebse duan t\u00eb kemi president dhe n\u00ebse po, cfar\u00eb presidenti duam t\u00eb ken\u00eb, a p\u00ebrputhet ky vizion me nevojat e vendit, frym\u00ebn kushtetuese dhe pritjet qytetare. Jan\u00eb shum\u00eb arsye t\u00eb besojm\u00eb se m\u00ebsimi prej k\u00ebtyre modeleve nuk duhet t\u00eb jet\u00eb shkuarja drejt modelit t\u00eb ri, atij t\u00eb presidentit noter e formal, por e kund\u00ebrta, kalimi tek institucioni presidencial q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson jo vet\u00ebm formalisht qytetarin e par\u00eb t\u00eb vendit.<\/p>\n Pat\u00ebn mund\u00ebsi t\u00eb nd\u00ebrtonin nj\u00eb institucion presidencial funksional dhe t\u00eb besuesh\u00ebm; e pat\u00ebn dhe e humb\u00ebn k\u00ebt\u00eb mund\u00ebsi m\u00eb 2008 kur zgjedhjen presidenciale mund ta b\u00ebnin direkt nga populli, sepse nj\u00eb president q\u00eb del direkt nga qytetar\u00ebt, pavar\u00ebsisht kompetencave, ka forc\u00eb morale vepruese shum\u00eb her\u00eb m\u00eb t\u00eb madhe se cdo president q\u00eb del nga selia e partis\u00eb s\u00eb radh\u00ebs. Pal\u00ebt pat\u00ebn mund\u00ebsi q\u00eb kompetencat presidenciale kushtetuese ti forconin, ti krijonin presidentit mekanizmat e mundsh\u00ebm ligjor p\u00ebr monitorim nga af\u00ebr t\u00eb KQZ, p\u00ebr rol thelb\u00ebsor n\u00eb em\u00ebrimin e gjyqtar\u00ebve t\u00eb lart\u00eb e kushtetu\u00ebs, p\u00ebr drejtimin real dhe jo formal t\u00eb KLD-s\u00eb, p\u00ebr rol balancues n\u00eb KKRT apo n\u00eb KD t\u00eb RTV, p\u00ebr rol p\u00ebrcaktues n\u00eb em\u00ebrimet e larta n\u00eb diplomaci, ushtri, polici e sh\u00ebrbim sekret, por pal\u00ebt menduan p\u00ebr veten, menduan p\u00ebr modelin e presidentit q\u00eb ata duan kur jan\u00eb ose kur do t\u00eb vijn\u00eb n\u00eb pushtet, dhe k\u00ebshtu, pasi e krijuan pem\u00ebn presidenciale, filluan dalngadal\u00eb tia presin me g\u00ebrsh\u00ebr\u00eb deg\u00ebt e vogla dhe t\u00eb m\u00ebdha. Tani institucioni po rritet si pema pa deg\u00eb, si noter formal, pa rol publik dhe asnjan\u00ebs n\u00eb cdo situat\u00eb politike, tamam sic realisht e d\u00ebsh\u00ebn dy partit\u00eb, krejt e kund\u00ebrta me d\u00ebshir\u00ebn e vet\u00eb qytetar\u00ebve dhe nevojave reale t\u00eb vendit.<\/p>\n Shqip\u00ebria, gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb, ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb president aktiv, qe votohet nga qytetaret dhe jo partite, nje president t\u00eb cilit nuk i p\u00ebrcaktohen me ligj fjal\u00ebt q\u00eb duhet t\u00eb thot\u00eb dhe hapat q\u00eb duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb, por q\u00eb me ligj i krijohet hap\u00ebsir\u00eb t\u00eb flas\u00eb e t\u00eb veproj\u00eb, ashtu sic e p\u00ebrcakton kushtetuta, si p\u00ebrfaq\u00ebsues i unitetit t\u00eb popullit, si kryetar i shtetit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga Afrim Krasniqi, GSH, 12.06.2010 Dy partit\u00eb e m\u00ebdha politike, PD e PS, nuk kan\u00eb b\u00ebr\u00eb ende asnj\u00eb hap p\u00ebr arritjen e nj\u00eb kompromisi politik p\u00ebr kriz\u00ebn politike, por kur b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr marr\u00ebveshje t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta kund\u00ebr t\u00eb tret\u00ebve, ato p\u00ebrs\u00ebri jan\u00eb gati p\u00ebr cdo kompromis. M\u00eb 2008 dy pal\u00ebt brenda pak or\u00ebsh ndryshuan kushtetut\u00ebn […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-3008","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n