![\"Adrian](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/adrian_civici.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
ADRIAN CIVICI<\/strong>, 07.11.2009<\/em><\/p>\n Iniciativa e fundit mjaft in teresante e Xhorxh Soros-it, p\u00ebr t\u00eb financuar me 50 milion\u00eb dollar\u00eb krijimin e nj\u00eb instituti p\u00ebr \u201ckritik\u00ebn e ekonomis\u00eb moderne\u201d duket se po i hap rrug\u00ebn nj\u00eb reflektimi t\u00eb ri. Tashm\u00eb q\u00eb kriza e jasht\u00ebzakonshme ekonomiko-financiare e dy viteve t\u00eb fundit po shkon drejt fundit, n\u00eb mjediset politike, financiare, akademike e mediatike ka shp\u00ebrthyer nj\u00eb debat fondamental. P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar kriz\u00ebn, vet\u00ebm nga vendet e G-20 u mobilizuan me urgjenc\u00eb mbi 9 mij\u00eb miliard\u00eb dollar\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb pasojat e kriz\u00ebs p\u00ebr vendet e ndryshme, bizneset apo individ\u00ebt llogariten n\u00eb rreth 45 mij\u00eb miliard\u00eb dollar\u00eb. Humbjet ekonomike e financiare llogariten t\u00eb jen\u00eb m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se ato t\u00eb Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb dhe t\u00eb Dyt\u00eb Bot\u00ebrore s\u00eb bashku.<\/p>\n Cil\u00ebt ishin p\u00ebrgjegj\u00ebsit q\u00eb e shkaktuan at\u00eb? Dhe, akoma m\u00eb shum\u00eb se kaq: ekonomist\u00ebt si profesioni apo si ekspertiza m\u00eb e specializuar q\u00eb duhet ta kuptonte dhe parandalonte at\u00eb duket se d\u00ebshtuan n\u00eb rolin e tyre si \u201cdoktor\u00ebt\u201d e sh\u00ebndetit ekonomik e financiar si n\u00eb nivel komb\u00ebtar ashtu dhe nd\u00ebrkomb\u00ebtar. A kan\u00eb ata p\u00ebrgjegj\u00ebsi direkte p\u00ebr k\u00ebt\u00eb kriz\u00eb?… dhe mbi t\u00eb gjitha, a ka ndonj\u00eb reflektim thelb\u00ebsor mbi rolin e ardhsh\u00ebm t\u00eb tyre?… apo, mbi vet\u00eb p\u00ebrmbajtjen e profesionit t\u00eb ekonomist\u00ebve?. Pik\u00ebpyetjet mbi utilitetin social e politik t\u00eb tyre jan\u00eb p\u00ebrdit\u00eb e m\u00eb shum\u00eb n\u00eb fokus t\u00eb analizave t\u00eb specializuara. \u00c7far\u00eb ekonomist\u00ebsh na duhen? \u00c7far\u00eb njohurish jan\u00eb t\u00eb nevojshme p\u00ebr t\u00eb formuar nj\u00eb ekonomist? \u00c7far\u00eb problemesh duhet t\u00eb zgjidhin ata? Si ta vler\u00ebsojm\u00eb cil\u00ebsin\u00eb e tyre? T\u00eb gjitha k\u00ebto pyetje e pik\u00ebpyetje reflektojn\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb re sfidash p\u00ebrball\u00eb ekonomist\u00ebve, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ata ta \u201cjustifikojn\u00eb\u201d veten p\u00ebrball\u00eb asaj \u00e7ka pritet prej tyre sot.<\/p>\n Profili dhe p\u00ebrmbajtja e re p\u00ebr ekonomist\u00ebt po analizohet mb\u00ebshtetur n\u00eb ato q\u00eb cil\u00ebsohen \u201ctre portretet apo figurat e ekonomist\u00ebve\u201d. Figura e par\u00eb \u00ebsht\u00eb ajo e nj\u00eb ekonomisti teoricien q\u00eb n\u00ebp\u00ebrmjet matematik\u00ebs, statistik\u00ebs apo ekonometris\u00eb tenton q\u00eb \u00e7do gj\u00eb ta \u201cformalizoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb ekuacion apo formul\u00eb t\u00eb p\u00ebrgjithshme me spekt\u00ebr t\u00eb gjer\u00eb dhe t\u00eb pakufizuar n\u00eb koh\u00eb e hap\u00ebsir\u00eb\u201d. Por, me gjith\u00eb sukseset e ekonomist\u00ebve t\u00eb cil\u00ebsuar si neo-klasik\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt e ngrit\u00ebn n\u00eb art nj\u00eb profil t\u00eb till\u00eb ekonomisti, aktualisht t\u00eb gjith\u00eb po binden se kjo m\u00ebnyr\u00eb veprimi p\u00ebr t\u00eb nd\u00ebrtuar hipoteza t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebrmban n\u00eb vetvete mjaft subjektivitet, aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb vet\u00eb ekonomia si shkenc\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e ngjashme me shkencat ekzakte si kimia, fizika etj.<\/p>\n Profili i dyt\u00eb i ekonomist\u00ebve p\u00ebrmblidhet n\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet \u201cmakroekonomia e aplikuar e tipit keynes-ian\u201d, e cila bashkonte n\u00eb nj\u00eb t\u00eb vetme modelet ekonometrike me politikat ekonomike. Por, zhvillimet ekonomiko-financiare e sociale n\u00eb vitet \u201880-\u201890-t\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar evidentuan nj\u00eb s\u00ebr\u00eb rezervash p\u00ebr k\u00ebt\u00eb tip ekonomist\u00ebsh. Kritikat u fokusuan n\u00eb \u201cvler\u00ebn dhe besueshm\u00ebrin\u00eb e parashikimeve afatmesme dhe afatgjat\u00eb\u201d t\u00eb ecuris\u00eb s\u00eb fenomeneve t\u00eb tilla, si papun\u00ebsia, rritja apo r\u00ebnia ekonomike, inflacioni, p\u00ebrqindjet e k\u00ebmbimit, ekuilibrat dhe dizekuilibrat strukturor\u00eb, lidhjet shkak-pasoj\u00eb nd\u00ebrmjet konsumit dhe investimeve etj.<\/p>\n Politikat ekonomike nuk ndjeheshin t\u00eb sigurta n\u00eb objektivat dhe instrumentet kryesore t\u00eb tyre, duke u mb\u00ebshtetur vet\u00ebm n\u00eb serit\u00eb tendenciale makroekonomike. Profili i tret\u00eb i ekonomist\u00ebve i takon viteve t\u00eb fundit dhe \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb e cil\u00ebson ekonomistin si \u201cnj\u00eb inxhinier social t\u00eb politikave ekonomike\u201d. Detyra e tij \u00ebsht\u00eb orientimi i sakt\u00eb i gjith\u00eb mjeteve dhe instrumenteve q\u00eb disponojn\u00eb autoritetet publike drejt realizimit t\u00eb disa objektivave themelore n\u00eb dobi t\u00eb komunitetit, t\u00eb tilla si: stimulimi i rritjes ekonomike, mbajtja e nivelit t\u00eb lart\u00eb t\u00eb pun\u00ebsimit, lufta kund\u00ebr inflacionit, ekuilibri i tregtis\u00eb s\u00eb jashtme, rritja e fuqis\u00eb bler\u00ebse, stabiliteti i skemave t\u00eb pensioneve dhe mbrojtjes sociale, cil\u00ebsia e sh\u00ebrbimeve publike etj. Ky evolucion u cil\u00ebsua si trilogjia e famshme \u201ct\u00eb parashikosh\u2026 t\u00eb veprosh… t\u00eb garantosh\u201d, dhe u duk se m\u00eb n\u00eb fund ekonomist\u00ebt \u201ce gjet\u00ebn veten dhe u b\u00ebn\u00eb aq t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm sa pretendonin se ishin n\u00eb shoq\u00ebri dhe politik\u00eb\u201d.<\/p>\n Por fillimi i mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb ri, dhe sidomos debatet \u201cp\u00ebr fajin e kriz\u00ebs dhe m\u00ebnyrat m\u00eb efektive t\u00eb daljes prej saj\u201d d\u00ebshmuan p\u00ebr mjaft kufizime t\u00eb k\u00ebsaj trilogjie. Kur vinte fjala p\u00ebr politikat ekonomike apo financiare, ekonomist\u00ebt rezultonin t\u00eb ndar\u00eb: keynes-ian\u00eb, monetarist\u00eb, klasik\u00eb, neoklasik\u00eb, institucionalist\u00eb, regulacionist\u00eb, shumpeter-ian\u00eb etj. Edmund Phels, \u00e7mimi Nobel i ekonomis\u00eb n\u00eb vitin 2006 e titullon n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb disi provokative nj\u00eb artikull t\u00eb tij t\u00eb dit\u00ebve t\u00eb fundit: \u201cKriza?… Shkolla t\u00eb mendimit ekonomik, flisni!\u201d. Dhe kjo, sepse zgjedhja e politikave ekonomike, po varen gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr nga koalicionet dhe ekuilibrat politike t\u00eb pushtetit dhe vet\u00eb politik\u00ebs duke i dh\u00ebn\u00eb fund dhe vet\u00eb konceptit t\u00eb neutralitetit t\u00eb ekonomistit si \u201cz\u00ebdh\u00ebn\u00ebs i njohurive dhe koncepteve shkencore\u201d.<\/p>\n Kjo e ka b\u00ebr\u00eb ekonomistin pal\u00eb me politik\u00ebn dhe p\u00ebr pasoj\u00eb e relativizon shum\u00eb at\u00eb dhe politikat ekonomike t\u00eb propozuara e mbrojtura prej tij. Ekonomist\u00ebt u vendos\u00ebn n\u00ebn \u00e7adr\u00ebn e politik\u00ebs dhe n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb saj, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb sot, opinioni publik dhe ekspert\u00ebt e fush\u00ebs mendojn\u00eb se duhet t\u00eb jet\u00eb e kund\u00ebrta, \u201cduhet t\u00eb jet\u00eb politika ajo q\u00eb duhet t\u2019i marr\u00eb referencat baz\u00eb nga ekonomia dhe ekonomist\u00ebt\u201d. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, sot k\u00ebrkohet nj\u00eb profil dhe figur\u00eb e re ekonomist\u00ebsh, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb p\u00ebrmbajtjen dhe veprimin e tyre t\u2019i p\u00ebrgjigjen stadit dhe problemeve t\u00eb reja me t\u00eb cilat po p\u00ebrballen shtete, kontinente apo vet\u00eb bota n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi.<\/p>\n Konkluzionet e para n\u00eb k\u00ebt\u00eb fund-viti 2009, t\u00eb frym\u00ebzuara dhe nga domosdoshm\u00ebria e nj\u00eb \u201cprofili t\u00eb ri ekonomist\u00ebsh\u201d t\u00eb aft\u00eb q\u00eb t\u00eb mos lejojn\u00eb shfaqjen e krizave me p\u00ebrmasa t\u00eb tilla, duket se po kristalizohen \u00e7do dit\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr. S\u00eb pari, ekonomist\u00ebt e sot\u00ebm duhet t\u00eb jen\u00eb t\u00eb aft\u00eb \u201cjo vet\u00ebm ta evidentojn\u00eb fenomenin, por n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb ta kuptojn\u00eb n\u00eb thelbin e tij dhe t\u00eb propozojn\u00eb konkretisht mjetet dhe m\u00ebnyrat p\u00ebr transformimin e tij\u201d. N\u00eb vend q\u00eb t\u00eb merren pafund me modele e v\u00ebrtetime teorike, ata \u201cduhet t\u00eb preokupohen me problemet m\u00eb shqet\u00ebsuese aktuale si papun\u00ebsia, destabiliteti financiar, varf\u00ebria dhe mos-zhvillimi, zgjidhja e problemeve t\u00eb ushqimit dhe energjis\u00eb\u201d, problemet e cil\u00ebsis\u00eb s\u00eb jet\u00ebs etj.<\/p>\n S\u00eb dyti, ekonomist\u00ebt modern\u00eb duhet t\u00eb \u201cb\u00ebhen dishepujt e shp\u00ebrndarjes s\u00eb koncepteve dhe praktikave t\u00eb asaj q\u00eb cil\u00ebsohet si shoq\u00ebri e q\u00ebndrueshme\u201d, q\u00eb garanton lirin\u00eb individuale, drejt\u00ebsin\u00eb sociale dhe respektin p\u00ebr natyr\u00ebn dhe mjedisin n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Ekonomist\u00ebt duhet t\u00eb profilizohen n\u00eb nj\u00eb rol t\u00eb ri, n\u00eb at\u00eb t\u00eb \u201creformatorit social\u201d, duke k\u00ebrkuar impakt gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb madh n\u00eb organizimin dhe qeverisjen e shoq\u00ebris\u00eb. K\u00ebrkimet e fundit n\u00eb fush\u00ebn e \u201cEkonomis\u00eb historike\u201d po hapin perspektiv\u00ebn e riintegrimit t\u00eb ekonomis\u00eb n\u00eb shkencat sociale.<\/p>\n Edhe vet\u00eb ajo q\u00eb quhet \u201cekonomia eksperimentale\u201d po k\u00ebrkon gjithnj\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr hap\u00ebsira t\u00eb reja p\u00ebr t\u00eb shpjeguar sjelljen e individ\u00ebve apo grupeve, hap\u00ebsira q\u00eb duhet t\u00eb jen\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb gjera se ato t\u00eb konturuara dhe propozuara deri tani nga ekonomist\u00ebt liberal\u00eb dhe produkti themelor i tyre \u201chomo oeconomicus\u201d. S\u00eb treti, ekonomist\u00ebt duhet t\u00eb fillojn\u00eb \u201ct\u00eb shkrihen\u201d m\u00eb shum\u00eb me shkencat dhe disiplinat e tjera. Ekspert\u00ebt mendojn\u00eb se ekonomisti modern duhet t\u00eb formohet patjet\u00ebr me njohuri m\u00eb komplekse, duke synuar n\u00eb p\u00ebrgatitjen e ekonomist\u00ebve mjedisor\u00eb, t\u00eb informacionit, t\u00eb sh\u00ebndet\u00ebsis\u00eb, t\u00eb arsimit, t\u00eb teknologjive t\u00eb reja dhe inovacioneve, ekonomist\u00ebve informaticien\u00eb, ekonomist\u00ebve t\u00eb zhvillimit, t\u00eb transportit\u201d, ekonomist\u00ebve urban\u00eb e t\u00eb sh\u00ebrbimeve, ekonomist\u00ebve t\u00eb turizmit, ekonomist\u00ebve t\u00eb territorit etj. S\u00eb kat\u00ebrti, ekonomist\u00ebt duhet \u201ct\u00eb ken\u00eb k\u00ebndv\u00ebshtrim e formim sa m\u00eb global e nd\u00ebrkomb\u00ebtar\u201d.<\/p>\n Ata duhet t\u00eb jen\u00eb n\u00eb gjendje t\u00eb njohin dhe t\u00eb p\u00ebrballen me debatet dhe sfidat q\u00eb vijn\u00eb si pasoj\u00eb e fenomenit t\u00eb ngrohjes globale dhe ndryshimeve klimatike, emigracionit nd\u00ebrkomb\u00ebtar, gjeopolitik\u00ebs s\u00eb naft\u00ebs dhe energjis\u00eb, aksesit n\u00eb burimet dhe l\u00ebnd\u00ebt e para jet\u00ebsore si uji, tokat bujq\u00ebsore, pyjet, ajri, mineralet, problemet e ushqimit dhe varf\u00ebris\u00eb, rolit dhe ndikimit t\u00eb institucioneve nd\u00ebrkomb\u00ebtare si FMN, OBT, Banka Bot\u00ebrore, FAO etj., n\u00eb ekonomit\u00eb lokale e rajonale, rolit t\u00eb ideologjive, fes\u00eb dhe ndryshimeve t\u00eb civilizimeve n\u00eb zhvillim, krizat financiare dhe roli i tyre mbi vende e popuj t\u00eb ndrysh\u00ebm, efektet e teknikave dhe teknologjive t\u00eb reja si nanoteknollogjit\u00eb, organizmat gjenetikisht t\u00eb modifikueshme, ndikimin dhe oportunitetet q\u00eb po prodhon zhvillimi i shpejt\u00eb i Kin\u00ebs, Indis\u00eb, Brazilit etj.<\/p>\n K\u00ebto pyetje e pik\u00ebpyetje jan\u00eb shum\u00eb aktuale dhe p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb, ku pothuajse t\u00eb gjith\u00eb jan\u00eb dakord se roli dhe kontributi i ekonomist\u00ebve n\u00eb analiz\u00ebn e shkaqeve t\u00eb nivelit ton\u00eb t\u00eb zhvillimit apo n\u00eb \u201cpaketat e masave dhe politikave\u201d t\u00eb propozuara prej tyre p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb nga kjo gjendje, jan\u00eb akoma t\u00eb pamjaftueshme. Ekonomist\u00ebt e konsoliduar e cil\u00ebsor\u00eb jan\u00eb ndoshta mungesa m\u00eb e madhe n\u00eb stafet politike, n\u00eb strukturat drejtuese t\u00eb institucioneve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e komenteve dhe informacioneve t\u00eb masmediave, n\u00eb debatin intelektual e akademik, n\u00eb k\u00ebrkimin shkencor e financimin e tij, n\u00eb k\u00ebshillimin e institucionalizuar t\u00eb Parlamentit apo politik\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi etj. Mendimi ekonomik shqiptar ka nevoj\u00eb t\u00eb modernizohet dhe institucionalizohet n\u00eb p\u00ebrputhje me tendencat moderne t\u00eb k\u00ebtij profesioni e specialiteti.<\/p>\n N\u00eb front t\u00eb par\u00eb t\u00eb k\u00ebtij preokupimi duhet t\u00eb jen\u00eb universitetet dhe fakultetet e ekonomis\u00eb dhe biznesit q\u00eb me curriculumet e tyre t\u2019i p\u00ebrgjigjen sakt\u00ebsisht tendencave e shqet\u00ebsimeve p\u00ebr llojin dhe cil\u00ebsin\u00eb e ekonomist\u00ebve q\u00eb formojn\u00eb e diplomojn\u00eb. Dhe t\u00eb jemi t\u00eb sigurt se ky shqet\u00ebsim nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm shqiptar. Zgjedhja e Xhorxh Soros-it q\u00eb iniciativ\u00ebn e tij t\u2019ia besonte Universitetit t\u00eb Evrop\u00ebs Qendrore n\u00eb Budapest dhe Prag\u00eb d\u00ebshmon m\u00eb s\u00eb miri p\u00ebr rolin q\u00eb pritet t\u00eb luajn\u00eb universitetet n\u00eb k\u00ebt\u00eb proces. Edhe n\u00eb SHBA, Angli, Franc\u00eb, Itali, Gjermani, Kanada, Australi, Kin\u00eb, Indi, Suedi, etj., vende q\u00eb shquhen p\u00ebr shkolla e universitete nga m\u00eb cil\u00ebsor\u00ebt n\u00eb fush\u00ebn e ekonomis\u00eb, \u00ebsht\u00eb hapur tashm\u00eb nj\u00eb debat i p\u00ebrgjithsh\u00ebm mbi k\u00ebt\u00eb shqet\u00ebsim: \u201cCili \u00ebsht\u00eb roli i ekonomis\u00eb dhe ekonomist\u00ebve n\u00eb shoq\u00ebrit\u00eb moderne?\u201d. Kriza financiare e ekonomike aktuale i \u201chodhi akoma m\u00eb shum\u00eb benzin\u00eb\u201d k\u00ebtij zjarri diskutimesh e reflektimesh, rezultatet e t\u00eb cilave priten dhe jan\u00eb me mjaft interes p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ADRIAN CIVICI, 07.11.2009 Iniciativa e fundit mjaft in teresante e Xhorxh Soros-it, p\u00ebr t\u00eb financuar me 50 milion\u00eb dollar\u00eb krijimin e nj\u00eb instituti p\u00ebr \u201ckritik\u00ebn e ekonomis\u00eb moderne\u201d duket se po i hap rrug\u00ebn nj\u00eb reflektimi t\u00eb ri. Tashm\u00eb q\u00eb kriza e jasht\u00ebzakonshme ekonomiko-financiare e dy viteve t\u00eb fundit po shkon drejt fundit, n\u00eb mjediset […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"\n