{"id":2143,"date":"2010-04-08T22:51:50","date_gmt":"2010-04-08T21:51:50","guid":{"rendered":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/?p=2143"},"modified":"2010-04-08T22:51:50","modified_gmt":"2010-04-08T21:51:50","slug":"testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/","title":{"rendered":"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs"},"content":{"rendered":"<p><strong>Nasho Jorgaqi<\/strong>, <em>05-06-07.04.2010<\/em><\/p>\n<p><em><strong>Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova t\u00eb cilin regjimi komunist nuk e nderoi as n\u00eb dit\u00ebn e vdekjes<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Internimi i Selman Riz\u00ebs pse kund\u00ebrshtoi filozofin\u00eb marksiste<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova q\u00eb bashk\u00eb me Enver Hoxh\u00ebn ishte organizator i demonstrat\u00ebs s\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 1939<\/strong><\/em><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" style=\"margin-left: 10px; margin-right: 10px; border: 0px;\" src=\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg\" border=\"0\" alt=\"Selman Riza\" width=\"200\" align=\"left\" \/><\/p>\n<p>Kaluan k\u00ebshtu shum\u00eb koh\u00eb dhe mund\u00ebsit\u00eb e afrimit nuk u krijuan. Vet\u00ebm kur u shp\u00ebrngul Biblioteka Komb\u00ebtare n\u00eb Pallatin e madh t\u00eb Kultur\u00ebs dhe u krijua nj\u00eb mjedis komod studimi p\u00ebr intelektual\u00ebt e kryeqytetit, do t\u00eb shihja t\u00eb vinte t\u00eb punonte dhe prof. Riza.<\/p>\n<p>Sigurisht m\u00eb erdhi mir\u00eb e n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb se do t\u00eb kisha rast tani ta takoja. Fillova ta p\u00ebrsh\u00ebndesja, bile nj\u00eb her\u00eb iu afrova tavolin\u00ebs s\u00eb tij dhe e pyeta p\u00ebr kuptimin e ca fjal\u00ebve latine q\u00eb m\u00eb kishin dal\u00eb gjat\u00eb koh\u00ebs q\u00eb p\u00ebrgatitja &#8220;Antologjin\u00eb e mendimit estetik shqiptar 1504-1944&#8221;.<\/p>\n<p>Ai jo vet\u00ebm m\u00eb ndihmoi, por dhe u interesua p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb po b\u00ebja. Gjithnj\u00eb serioz, por gjithsesi i mir\u00ebsjellsh\u00ebm dhe kjo sikur ma hoqi drojtjen. Mjaftoi kaq, kur nj\u00eb pasdreke tek po pija cigare n\u00eb hollin e Pallatit, ai m&#8217;u afrua dhe si m\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndeti m\u00eb pyeti: &#8220;Emri Nasho, mos \u00ebsht\u00eb variant i emrit Thanas?&#8221; &#8220;Po&#8221;, iu p\u00ebrgjigja .<\/p>\n<p>&#8220;E di se \u00e7&#8217;do t\u00eb thot\u00eb n\u00eb greqisht Thanas?&#8221; m\u00eb pyeti s\u00ebrish. &#8220;Jo&#8221;, ia ktheva. &#8220;Thanas, &#8211; shpjegoi ai, &#8211; do t\u00eb thot\u00eb i vdeksh\u00ebm, kurse Athanas i pavdeksh\u00ebm. Ke nj\u00eb em\u00ebr me kuptim t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm. \u00c7&#8217;\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, t\u00eb gjith\u00eb jemi t\u00eb vdeksh\u00ebm, por t\u00eb em\u00ebrohesh k\u00ebshtu, t\u00eb kujton nj\u00eb gj\u00eb jo fort t\u00eb k\u00ebndshm\u00eb.&#8221; Un\u00eb buz\u00ebqesha dhe shtova: &#8220;M\u00eb mir\u00eb do t\u00eb ishte t\u00eb mos e dija. Kjo, megjithmend, m\u00eb trishton pak!&#8221;<\/p>\n<p>Ai nuk e ngau bised\u00ebn e tij m\u00eb tej dhe e hodhi fjal\u00ebn gjetk\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb gj\u00eb q\u00eb s&#8217;e mbaj mend. Ajo q\u00eb mbaj mend \u00ebsht\u00eb serioziteti me t\u00eb cilin m\u00eb fliste dhe theksi kritik q\u00eb ndihej nga m\u00ebnyra si arsyetonte.<\/p>\n<p>Nj\u00eb mbres\u00eb q\u00eb m\u00eb qe p\u00ebrftuar qoft\u00eb dhe n\u00eb distanc\u00eb, por q\u00eb m&#8217;u kthye n\u00eb bindje gjat\u00eb kontakteve dhe bisedave tona q\u00eb erdh\u00ebn m\u00eb pas. Sepse m\u00eb pas, un\u00eb do t\u00eb miq\u00ebsohesha me prof.<\/p>\n<p>Riz\u00ebn, p\u00ebr aq miq\u00ebsi sa t\u00eb jepte ai, jo vet\u00ebm se kish mosh\u00ebn e tim eti, por dhe p\u00ebr shkak t\u00eb natyr\u00ebs s\u00eb tij q\u00eb tanim\u00eb e njihja. Dhe nj\u00eb njeri t\u00eb nderuar e me vlera morale e intelektuale si ai, duhet ta pranoje ashtu si\u00e7 ishte. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb do t\u00eb bindesha n\u00eb vitet q\u00eb pasuan, kur do t\u00eb afrohesha me t\u00eb e do t\u00eb b\u00ebheshim miq. Ai ishte jo vet\u00ebm njeri i men\u00e7ur dhe i ditur, por edhe i sinqert\u00eb, pa lajka dhe prapamendime, njeri q\u00eb nuk dinte t\u00eb merrej me thashetheme dhe \u00e7&#8217;\u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme, ta thoshte t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn n\u00eb sy.<\/p>\n<p>Zakonisht bisedonte p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, me tone serioze dhe m\u00ebnyra se si arsyetonte vetvetish\u00ebm sikur krijonte debat. Kjo nuk do t\u00eb thoshte se nuk e p\u00ebrfillte bashk\u00ebbiseduesin, p\u00ebrkundrazi e d\u00ebgjonte me v\u00ebmendje dhe respekt, madje dhe me durim, por pastaj ti duhej t\u00eb kishe m\u00eb tep\u00ebr durim p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar mendimet e tij kund\u00ebrshtuese. Dhe kishte raste q\u00eb kjo e b\u00ebnte komunikimin disi t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb.<\/p>\n<p>Por n\u00eb gjykimin tim me koh\u00eb do t\u00eb bindesha se prirja e prof. Riz\u00ebs p\u00ebr t\u00eb polemizuar ishte brenda karakterit dhe natyr\u00ebs s\u00eb tij. \u00c7do problem a mendim ai do ta kalonte p\u00ebrmes filtrit t\u00eb vet kritik. Ishte dyshues, por jo paragjykues.<\/p>\n<p>D\u00ebgjonte me v\u00ebmendje, por kjo s&#8217;e pengonte t\u00eb shfaqte rezerva, t\u00eb pranonte mendimet e t\u00eb tjer\u00ebve, ve\u00e7 rrall\u00eb tregohej entuziast. Kjo nuk kish t\u00eb b\u00ebnte fare me zilin\u00eb apo ambicjet e liga, me mendjemadh\u00ebsin\u00eb apo megallomanin\u00eb, me ndonj\u00eb prapavij\u00eb dashakeqe apo n\u00ebnvleft\u00ebsuese.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb p\u00ebrfundim mund t\u00eb arrije vet\u00ebm n\u00eb qoft\u00eb se problemet dhe argumentet q\u00eb shtronte e arsyetonte ai t\u00eb arrije t&#8217;i diferencoje dhe t&#8217;i shk\u00ebpusje nga temperamenti i tij gjith\u00eb nerv.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" style=\"margin-left: 10px; margin-right: 10px; border: 0px;\" src=\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza_lasgush_poradeci.jpg\" border=\"0\" alt=\"Selman Riza me Lasgush Poradecin\" width=\"450\" \/><br \/>\n<em>Selman Riza me Lasgush Poradecin<\/em><\/p>\n<p>Sepse logjika e t\u00eb arsyetuarit, formimi i tij solid, erudicioni dhe elokuenca i hapnin bised\u00ebs horizonte dhe e ngrinin nivelin e saj. Dhe ajo q\u00eb t\u00eb lidhte pastaj me t\u00eb, qe fakti se ai nuk vihej n\u00eb rolin e m\u00ebsuesit, por t\u00eb partneritetit t\u00eb barabart\u00eb dhe raporte t\u00eb tilla s&#8217;kish si t\u00eb mos ngjallnin interes dhe t\u00eb t\u00eb zgjonin k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb q\u00eb falte miq\u00ebsia e tij.<\/p>\n<p>Nj\u00eb miq\u00ebsi e sinqert\u00eb, burr\u00ebrore, por e p\u00ebrmbajtur, me sentimente q\u00eb vet\u00ebm mund t&#8217;i ndjeje dhe asnj\u00ebher\u00eb t\u00eb manifestuara prej tij.<\/p>\n<p>P\u00ebrshtypja e p\u00ebrgjithshme q\u00eb m\u00eb ka mbetur nga natyra e prof. Riz\u00ebs sepse m\u00eb kujton nj\u00eb fjal\u00eb t\u00eb urt\u00eb sipas s\u00eb cil\u00ebs: &#8220;Mendjet e vogla bisedojn\u00eb p\u00ebr njer\u00ebzit, mendjet e mesme flasin p\u00ebr ngjarjet, kurse mendjet e larta diskutojn\u00eb p\u00ebr idet\u00eb.&#8221;<\/p>\n<p>Them k\u00ebshtu se zakonisht n\u00eb bisedat e tij vendin kryesor e zinin mendimet, nj\u00eb terren ky, q\u00eb nxiste shk\u00ebmbimin e pik\u00ebpamjeve dhe \u00e7onte dashur pa dashur n\u00eb debat, pa t\u00eb cilin nuk mund t\u00eb kuptohet ekzistenca intelektuale e prof. Riz\u00ebs.<\/p>\n<p>Sigurisht, me k\u00ebt\u00eb nuk dua t\u00eb them se biseda q\u00eb b\u00ebnte ishte abstrakte, por fusha e ideve qe preferenca dhe pasioni i tij zotrues. Me koh\u00eb, do t\u00eb kuptoja se duke qen\u00eb njeri me karakter t\u00eb pal\u00ebkundur, ai mbahej fort pas parimeve dhe duke, qen\u00eb se ato i konsideronte t\u00eb shenjta, i mbronte me t\u00ebr\u00eb arsenalin moral e intelektual. Prej k\u00ebndej buronte fryma polemizuese dhe shpirti kritik, gj\u00eb q\u00eb e kthente her\u00eb pas here bised\u00ebn n\u00eb nj\u00eb oponenc\u00eb t\u00eb nd\u00ebrsjell\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb rol un\u00eb do t\u00eb vihesha sa her\u00eb q\u00eb atij i lindnin probleme ose kishte shqet\u00ebsime nga fusha ku punonte apo kur dhe un\u00eb i k\u00ebrkoja opinion p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb ndryshme. At\u00ebher\u00eb ndodhte ajo q\u00eb t\u00eb p\u00ebrballesha me mendimet e tij, t\u00eb cilat jo rrall\u00eb qen\u00eb aq origjinale e befasuese, t\u00eb guximshme, por dhe t\u00eb diskutueshme, sa hutohesha dhe p\u00ebrpiqesha t\u00eb gjeja nj\u00eb pozicion t\u00eb pranuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>Nuk ishte p\u00ebr t&#8217;u \u00e7uditur q\u00eb mendimet e tij t\u00eb pavarura gjat\u00eb bisedave q\u00eb shpesh ai i kthente n\u00eb diskutime, t\u00eb dilnin jasht\u00eb kornizave ideologjike t\u00eb koh\u00ebs dhe t&#8217;i kund\u00ebrviheshin Bibl\u00ebs e sistemit.<\/p>\n<p>Nj\u00ebher\u00eb duke folur p\u00ebr pik\u00ebpamjet e Stalinit n\u00eb gjuh\u00ebsi, q\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi komunist i kishte shfaqur vite t\u00eb shkuara dhe q\u00eb propaganda i kish b\u00ebr\u00eb aq zhurm\u00eb, profesori m\u00eb tha prerazi se ato nuk q\u00ebndrojn\u00eb shkenc\u00ebrisht dhe shtoi se po t\u00eb hyj\u00eb politika n\u00eb shkenc\u00eb, shkenca pushon si e till\u00eb. Ishte hera e par\u00eb q\u00eb m\u00eb fliste k\u00ebsisoj e megjithat\u00eb e ruajta gjakftoht\u00ebsin\u00eb dhe me takt i thash\u00eb se kjo ishte nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje me zarar, ndaj z\u00ebre se nuk e kam d\u00ebgjuar.<\/p>\n<p>Ai nuk m\u00eb kund\u00ebrshtoi, por u t\u00ebrhoq, e k\u00ebputi fjal\u00ebn n\u00eb mes dhe nuk e ngau m\u00eb tej bised\u00ebn. Pas ndonj\u00eb muaji, nj\u00eb miku im q\u00eb punonte me prof. Riz\u00ebn n\u00eb Institutin e Gjuh\u00ebsis\u00eb, m\u00eb tregoi se gjat\u00eb nj\u00eb diskutimi n\u00eb sektor, ai kish th\u00ebn\u00eb hapur: &#8220;Filozofia marksiste nuk m\u00eb hyn n\u00eb studimet e mia gjuh\u00ebsore.&#8221;<\/p>\n<p>T\u00eb gjith\u00eb kishin mbetur pa frym\u00eb dhe pastaj qen\u00eb ngritur dhe e kishin kund\u00ebrshtuar e kritikuar. Por ai nuk kishte hequr dor\u00eb nga pik\u00ebpamjet e tij dhe qe munduar t&#8217;i argumentonte. Ve\u00e7 kish qen\u00eb e kot, sepse gjith\u00eb sa kish th\u00ebn\u00eb kishte r\u00ebn\u00eb si nj\u00eb bomb\u00eb. M\u00eb pas qen\u00eb b\u00ebr\u00eb mbledhje pas mbledhjesh, bile me autoritete partiake t\u00eb ardhura nga lart\u00eb, duke ngritur nj\u00eb furtun\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb mbi t\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, do t\u00eb shp\u00ebrthenin flet\u00eb-rrufet\u00eb, ku do t\u00eb d\u00ebnoh\u00ebshin mendimet e tij heretike dhe i k\u00ebrkohej t\u00eb jepte llogari. Por ai do t\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre n\u00eb t\u00eb vetat, duke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb autokritik\u00eb evazive, si nj\u00eb bark\u00eb shp\u00ebtimi p\u00ebr t\u00eb kaluar stuhin\u00eb q\u00eb kish p\u00ebrfshir\u00eb aso kohe shoq\u00ebrin\u00eb shqiptare. Askush nuk ia falte, p\u00ebrkundrazi sa vinin e shtoheshin z\u00ebrat p\u00ebr ta d\u00ebnuar. Dhe n\u00eb fakt do t\u00eb d\u00ebnohej.<\/p>\n<p>N\u00eb val\u00ebn e asaj q\u00eb po ndodhte do t\u00eb takoheshim rast\u00ebsisht. Ai kish koh\u00eb q\u00eb nuk po vinte n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare. Ishte nj\u00eb p\u00ebrballje e v\u00ebshtir\u00eb p\u00ebr mua dhe kur i dhash\u00eb dor\u00ebn se si m\u00eb doli pyetja: &#8220;\u00c7&#8217;b\u00ebre k\u00ebshtu, profesor?&#8221; &#8220;At\u00eb \u00e7&#8217;ka ban burri, &#8211; ma priti i vrejtur dhe serioz. &#8211; Burri para burrave thot\u00eb \u00e7&#8217;ka mendon. Nuk mashtron.<\/p>\n<p>Edhe un\u00eb s&#8217;bana asgja ma tep\u00ebr.&#8221; &#8220;Burri mund t&#8217;i mbaj\u00eb dhe p\u00ebr vete, &#8211; thash\u00eb, &#8211; dhe t\u00eb mos dal\u00eb kund\u00ebr rrym\u00ebs. Se rryma s&#8217;pyet, t\u00eb merr me vete dhe s&#8217;dihet ku t\u00eb \u00e7on!&#8221; Mbeti nj\u00eb hop dhe pastaj tha: &#8220;Gjithkush ka mendimin e vet.&#8221; Ndjeva se mezi e p\u00ebrmbante dufin e brendsh\u00ebm. U ndam\u00eb pa e zgjatur m\u00eb tej.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq vazhdonte fushata e flet\u00ebrrufeve, Tirana zjente nga shp\u00ebrthimi i m\u00ebrive, i intrigave e thashethemeve. Marr\u00ebzia kolektive kapi dhe rrethet intelektuale e sidomos institucionet shkencore. U godit dhe prof. Eqrem \u00c7abej, por nj\u00eb nga ata q\u00eb e p\u00ebsuan r\u00ebnd\u00eb do t\u00eb qe dhe prof. Riza.<\/p>\n<p>At\u00eb e larguan nga Instituti dhe p\u00ebr d\u00ebnim e qarkulluan n\u00eb Berat si ciceron pran\u00eb Muzeut t\u00eb qytetit, duke e shk\u00ebputur k\u00ebshtu nga puna e mir\u00ebfillt\u00eb shkencore. Mund ta kishin d\u00ebnuar dhe m\u00eb keq. Por nd\u00ebrhyrja e Enver Hoxh\u00ebs, me t\u00eb cilin kishin qen\u00eb koleg\u00eb n\u00eb Liceun e Kor\u00e7\u00ebs, e shp\u00ebtoi. K\u00ebt\u00eb do ta d\u00ebgjoja m\u00eb von\u00eb. Lideri qe mjaftuar me k\u00ebto fjal\u00eb: &#8220;Selmani gaboi&#8221; dhe kjo ndikoi me sa duket n\u00eb mas\u00ebn q\u00eb u mor.<\/p>\n<p>Pasi shkoi n\u00eb Berat lidhjet tona u nd\u00ebrpren\u00eb p\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb. Nuk dija se \u00e7&#8217;b\u00ebhej me t\u00eb, ve\u00e7 e merrja me mend, duke ia njohur natyr\u00ebn, me siguri ai do t\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb vetmin\u00eb e tij, i mbyllur n\u00eb vetvete dhe si gjithnj\u00eb korrekt me detyr\u00ebn dhe njer\u00ebzit.<\/p>\n<p>&#8211; <strong>3<\/strong> &#8211;<\/p>\n<p>Q\u00eblloi nj\u00ebher\u00eb t\u00eb shkoja n\u00eb Berat me sh\u00ebrbim dhe nj\u00eb mbr\u00ebmje, tek ngjitesha p\u00ebr n\u00eb kala me nj\u00eb t\u00eb af\u00ebrmin tim, do t\u00eb p\u00ebrballesha me profesorin, q\u00eb po zbriste tat\u00ebpjet\u00eb n\u00ebp\u00ebr udh\u00ebn e kalldr\u00ebmt\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb takim krejt i papritur, q\u00eb gati m\u00eb hutoi, sepse nuk ia falja vetes q\u00eb m\u00eb kish dal\u00eb nga mendja se ai ndodhej n\u00eb Berat dhe mund ta takoja. Po ja q\u00eb rasti \u00e7far\u00eb nuk sjell. Iu afrova me d\u00ebshir\u00ebn p\u00ebr ta rrokur n\u00eb qaf\u00eb, por ai m\u00eb zgjati dor\u00ebn dhe vet\u00ebm ma shtr\u00ebngoi.<\/p>\n<p>Nuk ia mora p\u00ebr t\u00eb keq dhe si shk\u00ebmbyem shkurt fjal\u00ebt e rastit, e lam\u00eb t\u00eb takoheshim t\u00eb nes\u00ebrmen te Hotel Turizmi i qytetit. Kur u ndam\u00eb, i af\u00ebrmi im, burr\u00eb i moshuar, q\u00eb nuk kish t\u00eb b\u00ebnte me kultur\u00ebn, m\u00eb pyeti: &#8220;Ore, ku e njeh k\u00ebt\u00eb njeri t\u00eb \u00e7uditsh\u00ebm?!<\/p>\n<p>Sepse ky ngjitet e zbret 2-3 her\u00eb n\u00eb dit\u00eb n\u00eb kala gjithnj\u00eb vet\u00ebm dhe pa fjal\u00eb.&#8221; I tregova se kush ishte njeriu i \u00e7uditsh\u00ebm, se ku kish punuar dhe vlerat e tij. I af\u00ebrmi im m\u00eb d\u00ebgjoi dhe tha: Tani e kuptoj se \u00e7&#8217;t\u00eb b\u00ebn taksirati, qofsh dhe m\u00eb i men\u00e7uri e m\u00eb i dituri i dynjas\u00eb.&#8221;<\/p>\n<p>T\u00eb nes\u00ebrmen u takuam te Turizmi. K\u00ebsaj here u rrok\u00ebm n\u00eb qaf\u00eb dhe u ul\u00ebm ball\u00eb nj\u00ebri tjetrit. Ndryshe nga zakonisht, ndjeva p\u00ebrzem\u00ebrsin\u00eb e tij burr\u00ebrore, miq\u00ebsin\u00eb q\u00eb ai e mbante p\u00ebrbrenda, ndoshta nostalgjin\u00eb p\u00ebr takimet tona n\u00eb Tiran\u00eb.<\/p>\n<p>Koha dhe distanca kishin b\u00ebr\u00eb, me sa duket, pun\u00ebn e tyre. Nuk di, po at\u00eb dit\u00eb pash\u00eb nj\u00eb njeri disi tjet\u00ebr, m\u00eb t\u00eb but\u00eb, nj\u00eb shfaqje t\u00eb panjohur t\u00eb karakterit e t\u00eb shpirtit t\u00eb tij, q\u00eb ai ndoshta e tregonte rrall\u00eb, n\u00eb raste apo situata t\u00eb ve\u00e7anta. Dhe kjo m\u00eb preku, bile m\u00eb p\u00ebrg\u00ebdheli dhe pak sedr\u00ebn q\u00eb ai po m\u00eb falte miq\u00ebsi aq sinqerisht dhe natyrsh\u00ebm.<\/p>\n<p>Pasi e pyeta p\u00ebr sh\u00ebndetin dhe se si po i kalonte dit\u00ebt larg Tiran\u00ebs n\u00eb Berat, me nj\u00eb pun\u00eb q\u00eb s&#8217;ishte pun\u00eb p\u00ebr t\u00eb dhe si i shpreha keqardhjen time p\u00ebr \u00e7&#8217;ka i kish ndodhur, ai zuri t\u00eb m\u00eb tregoj\u00eb me fjal\u00eb t\u00eb kursyera, ku ndjehej nj\u00eb far\u00eb ironie, me nj\u00eb mllef t\u00eb p\u00ebrmbajtur dhe pa u ankuar p\u00ebr asgj\u00eb.<\/p>\n<p>Mbaj mend fjal\u00ebt e para q\u00eb m\u00eb tha: &#8220;Un\u00eb k\u00ebtu jetoj n\u00eb Antipatria, n\u00eb shoq\u00ebri me historin\u00eb e saj t\u00eb bukur. Turist\u00ebt vijn\u00eb e ikin nga muzeu im, marrin me vete mbresat e tyre, po prap\u00eb gjith\u00e7ka mbetet e imja. \u00cbsht\u00eb e bukur dhe madh\u00ebshtore \u00e7do gj\u00eb q\u00eb ka gdhendur koha k\u00ebtu n\u00ebn Tomor!&#8221; &#8220;Po shoq\u00ebri, a ke ndopak?&#8221; e pyeta, megjith\u00ebse e dija p\u00ebrgjigjen pak a shum\u00eb.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" style=\"margin-left: 10px; margin-right: 10px; border: 0px;\" src=\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza_ibrahim_femiu_sokol_dobrashi.jpg\" border=\"0\" alt=\"Selman Riza, Ibrahim Femiu dhe Sokol Dobrashi\" width=\"450\" \/><br \/>\n<em>Selman Riza, Ibrahim Femiu dhe Sokol Dobrashi<\/em><\/p>\n<p>Ai nuk m&#8217;u p\u00ebrgjigj menj\u00ebher\u00eb. U mendua nj\u00eb \u00e7ast dhe buz\u00ebqeshi. N\u00eb fytyr\u00eb i ra nj\u00eb tis i leht\u00eb ironie q\u00eb ia njihja aq mir\u00eb dhe tha: &#8220;Me than\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn, as q\u00eb b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr shoq\u00ebri. Un\u00eb kryej detyr\u00ebn time, jap&#8217; e marr me vizitor\u00ebt n\u00eb muze e m\u00eb tej shoh pun\u00ebt e mia.<\/p>\n<p>Lexoj e sh\u00ebtis, shtegtoj e harrohem pas shqipes, q\u00eb i kam kushtuar jet\u00ebn dhe k\u00ebto m\u00eb mjaftojn\u00eb. Po ndodh dhe ndonj\u00eb rast si ky q\u00eb do t\u00eb kallxoj.&#8221; Heshti, v\u00ebshtroi nga lumi Osum dhe nisi t\u00eb m\u00eb tregoj\u00eb: &#8220;Duke shetitur nj\u00eb dit\u00eb, ndala te ura e Goric\u00ebs.<\/p>\n<p>Ishte koh\u00eb zhegu; disa dit\u00eb m\u00eb par\u00eb kishin r\u00ebn\u00eb shira dhe kish ardhur Osumi. Uj\u00ebt rridhte n\u00ebn k\u00ebmb\u00ebt e ur\u00ebs dhe un\u00eb i p\u00ebrkulur n\u00eb parmak\u00ebt e saj sodisja uj\u00ebt q\u00eb rridhte teposht\u00eb i kthjell\u00ebt si pik\u00eb loti. Nj\u00eb bukuri e rrall\u00eb q\u00eb m\u00eb b\u00ebri p\u00ebr vete dhe m\u00eb futi n\u00eb mendime.<\/p>\n<p>M&#8217;i kujtuan fjal\u00ebt e Heraklitit &#8220;Koha rrjedh si uj\u00ebt e lumit q\u00eb kurr\u00eb nuk kthehet mbrapsht.&#8221; Fjal\u00eb me mend, nj\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb e p\u00ebrjetshme, e pamohueshme. K\u00ebt\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb at\u00eb \u00e7ast, jo vet\u00ebm po e mendoja, por dhe po e p\u00ebrjetoja n\u00eb gjith\u00eb qenien time njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Pra, i qesh kthyer i t\u00ebri vetvetes, n\u00eb nj\u00eb \u00e7ast krejt t\u00eb pafajsh\u00ebm, kur d\u00ebgjoj nj\u00eb z\u00eb t\u00eb rrept\u00eb: &#8220;Shok qytetar!&#8221; Nuk i besova vesh\u00ebve dhe m&#8217;u desh\u00ebn disa dekika t\u00eb kthej kryet e t\u00eb t\u00eb drejtoj trupin. Ishte nj\u00eb polic. &#8220;\u00c7&#8217;b\u00ebn k\u00ebtu?&#8221; &#8211; m\u00eb pyet prap\u00eb rreptas, thua se m\u00eb kish z\u00ebn\u00eb n\u00eb faj. Un\u00eb i ngula syt\u00eb dhe pa iu p\u00ebrgjigjur, i vura dor\u00ebn qet\u00ebsisht n\u00eb sup dhe e afrova nga parmak\u00ebt e ur\u00ebs.<\/p>\n<p>Ai u hutua, nd\u00ebrsa un\u00eb shqiptova fjal\u00ebt: &#8220;Vrej aty posht\u00eb, vrej sa bukur \u00ebsht\u00eb.&#8221; Ai \u00e7udit\u00ebrisht m&#8217;u bind, uli kryet mekanikisht dhe m&#8217;pyeti: &#8220;\u00c7far\u00eb?&#8221; &#8220;Uj\u00ebt q\u00eb rrjedh, \u00e7far\u00eb tjet\u00ebr! Nj\u00eb bukuri e madhe, mor djal\u00eb!&#8221;<\/p>\n<p>Ai e soditi disa dekika dhe si ngriti trupin nga parmaku i ur\u00ebs, gati p\u00ebshp\u00ebriti, me nj\u00eb z\u00eb q\u00eb s&#8217;i ngjante t\u00eb parit: &#8220;M\u00eb p\u00eblqen&#8221; dhe shtoi: &#8220;Ti qenke njeri q\u00eb t\u00eb b\u00ebn sir!&#8221; &#8220;Un\u00eb sir nuk b\u00ebj, &#8211; i thash\u00eb, &#8211; por k\u00ebnaqem n\u00eb k\u00ebt\u00eb zheg kur shoh k\u00ebt\u00eb bukuri t\u00eb natyr\u00ebs.<\/p>\n<p>A p\u00ebrb\u00ebn kjo ndonj\u00eb shkelje rregulli, ose ruajna, o zot, shkelje ligji?&#8221; &#8220;Jo, &#8211; ia pat menj\u00ebher\u00eb polici, &#8211; por t\u00eb them t\u00eb drejt\u00ebn, m\u00eb ke t\u00ebrheq v\u00ebmendjen, se t&#8217;kam par\u00eb kushedi sa her\u00eb, duke shetitur vet\u00ebm dhe desha t\u00eb di kush je e \u00e7&#8217;pun\u00eb b\u00ebn!&#8221; Un\u00eb i buz\u00ebqesha dhe i nxorra let\u00ebrnjoftimin. Ai s&#8217;e preku me dor\u00eb e ma ktheu mbrapsht e pastaj m\u00eb k\u00ebrkoi ndjes\u00eb. Un\u00eb i zgjata dor\u00ebn dhe k\u00ebshtu u ndam\u00eb.&#8221;<\/p>\n<p>Kurse un\u00eb me profesorin at\u00eb dit\u00eb nuk e pata t\u00eb leht\u00eb t\u00eb ndahesha. Do t\u00eb q\u00ebndronim gjat\u00eb, do t\u00eb bisedonim miq\u00ebsisht, por duke i anashkaluar \u00e7\u00ebshtjet e dit\u00ebs. Dikur u ndam\u00eb, se at\u00eb e prisnin pun\u00ebt n\u00eb muze dhe un\u00eb kisha angazhimet e mia. N\u00eb Berat ai do t\u00eb q\u00ebndronte afro dy vjet.<\/p>\n<p>Do t\u00eb punonte dhe n\u00eb Bibliot\u00ebk\u00ebn e qytetit dhe pastaj u kthye n\u00eb Tiran\u00eb sapo mbushi mosh\u00ebn e pensionit. Pas kthimit, vendq\u00ebndrimi i tij i p\u00ebrhersh\u00ebm do t\u00eb ishte salla shkencore e Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare. Aty do t\u00eb shiheshim ose do t\u00eb takoheshim p\u00ebr dit\u00eb.<\/p>\n<p>Dilnim n\u00eb hollin e Bibliotek\u00ebs ose ngjteshim lart\u00eb n\u00eb kafe dhe bisedonim. N\u00eb sall\u00eb ai kishte tavolin\u00ebn e tij, ulej zakonisht n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn tavolin\u00eb dhe aty punonte sipas nj\u00eb orari t\u00eb vetin. Pak jepte e merrte me t\u00eb tjer\u00ebt dhe akoma m\u00eb pak i afroheshin t\u00eb tjer\u00ebt atij.<\/p>\n<p>Si gjithnj\u00eb serioz e hijer\u00ebnd\u00eb dhe i t\u00ebrhequr i t\u00ebri pas pun\u00ebs, k\u00ebrkonte qet\u00ebsi dhe ndodhte t&#8217;i t\u00ebrhiqte v\u00ebrejtjen ndonj\u00ebrit q\u00eb b\u00ebnte zhurm\u00eb. Kush i afrohej t&#8217;i k\u00ebrkonte ndonj\u00eb mendim ngrihej nga vendi dhe dilte n\u00eb holl t\u00eb bisedonte. K\u00ebshtu do t\u00eb ndodhte dhe me mua. Un\u00eb, si dhe t\u00eb t\u00eb tjer\u00eb do t&#8217;ia respektonim k\u00ebt\u00eb autodisiplin\u00eb profesorit.<\/p>\n<p>Nga takimet e k\u00ebsaj kohe, do t\u00eb kujtoja nj\u00eb rast q\u00eb nuk e kam harruar.<\/p>\n<p>Nj\u00eb rast q\u00eb skalit do t\u00eb thosha karakterin e tij burr\u00ebror. E ftova nj\u00ebher\u00eb p\u00ebr kafe, me g\u00ebzimin q\u00eb kisha p\u00ebr t&#8217;i dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb lajm t\u00eb mir\u00eb. At\u00eb koh\u00eb, un\u00eb po merresha me studimin e historis\u00ebst\u00eb Rinis\u00eb Komuniste Shqiptare dhe m&#8217;u desh t\u00eb hulumtoja n\u00eb Arkivin Qendror t\u00eb Shtetit.<\/p>\n<p>Do t\u00eb kaloja n\u00ebp\u00ebr duar dhjetra dosje , me qindra dokumente t\u00eb organeve t\u00eb larta t\u00eb pushtuesve fashist\u00eb, si ato t\u00eb M\u00ebk\u00ebmb\u00ebsis\u00eb mbret\u00ebrore, qeveris\u00eb kuislinge, t\u00eb sh\u00ebrbimeve sekrete e t\u00eb policis\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha kishin t\u00eb b\u00ebnin me gjurmimin dhe p\u00ebrndjekjen e L\u00ebvizjes antifashiste, t\u00eb patriot\u00ebve shqiptar\u00eb, sidomos t\u00eb komunist\u00ebve. Rast\u00ebsisht m\u00eb ra n\u00eb dor\u00eb dosja me emrin e Selman Riz\u00ebs.<\/p>\n<p>M\u00eb habiti n\u00eb fillim p\u00ebr nga v\u00ebllimi, pastaj nga pasuria e dokumentacionit q\u00eb d\u00ebshmonte me fakte p\u00ebr p\u00ebrndjekjen sistematike dhe t\u00eb vazhdueshme q\u00eb i kidhin b\u00ebr\u00eb fashist\u00ebt gjat\u00eb gjith\u00eb pushtimit italian, nga viti 1939-1943.<\/p>\n<p>Dosja hapej me dokumentin e par\u00eb, q\u00eb fliste p\u00ebr pushimin e tij nga puna n\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1939 me motivimin si nj\u00eb nga organizator\u00ebt e demonstrat\u00ebs s\u00eb par\u00eb antifashiste t\u00eb nx\u00ebn\u00ebsve t\u00eb Liceut t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs.<\/p>\n<p>Emri i tij vinte pas atij t\u00eb Enver Hoxh\u00ebs. Dokumente t\u00eb tjera flisnin p\u00ebr internimin e tij n\u00eb Itali n\u00eb ishullin fam\u00ebkeq t\u00eb Ventotenes dhe k\u00ebshtu me radh\u00eb, d\u00ebshmi pafund p\u00ebr antifashizmin e mikut tim.<\/p>\n<p>Bile, pas kthimit nga internimi (1942) n\u00eb Shqip\u00ebri, dokumentohej refuzimi i ftes\u00ebs djall\u00ebzore t\u00eb qeveris\u00eb kuislinge p\u00ebr t&#8217;u kthyer p\u00ebrs\u00ebri n\u00eb arsim. Ai preferoi t\u00eb punonte si llogaritar n\u00eb nj\u00eb shoq\u00ebri tregtare private n\u00eb Kavaj\u00eb, por kurrsesi t&#8217;i sh\u00ebrbente shtetit t\u00eb pushtuesve. Megjith\u00eb mend u befasova pa mas\u00eb.<\/p>\n<p>T\u00eb kish nj\u00eb t\u00eb kaluar t\u00eb till\u00eb politike, m\u00eb aq p\u00ebripeci dhe sakrifica, k\u00ebt\u00eb nuk e dija, aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb ai asnj\u00ebher\u00eb n\u00eb bisedat tona nuk m\u00eb kish treguar gj\u00eb. Dhe n\u00eb fakt nuk e prisja, duke e njohur tanim\u00eb karakterin e tij. Por mbahesha pas shpres\u00ebs se ai me siguri nuk ishte n\u00eb dijeni q\u00eb ekzistonte nj\u00eb dokumentacion aq i pasur n\u00eb Arkivin e Shtetit p\u00ebr t\u00eb.<\/p>\n<p>Mbaj mend se para se t&#8217;ia hapja bised\u00ebn at\u00eb dit\u00eb n\u00eb kafe isha n\u00eb siklet. Nj\u00eb kthim n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn e tij s&#8217;ishte e leht\u00eb, mund dhe t\u00eb m\u00eb keqkuptonte, ndaj nuk dija nga ta nisja fjal\u00ebn.<\/p>\n<p>Por prap s&#8217;e zgjata m\u00eb dhe hyra drejt&#8217; e n\u00eb tem\u00eb. I thash\u00eb se kisha punuar n\u00eb Arkiv t\u00eb Shtetit dhe duke hulumtuar p\u00ebr nj\u00eb studim q\u00eb kisha nd\u00ebrmarr\u00eb p\u00ebr luft\u00ebn antifashiste, kisha ndeshur n\u00eb dosjen e tij dhe isha befasuar dhe \u00e7uditur. Shtova pastaj se nuk dija asgj\u00eb p\u00ebr t\u00ebr\u00eb ato veprimtari q\u00eb kish zhvilluar dhe pasojat e r\u00ebnda q\u00eb kish pasur, t\u00eb cilat qen\u00eb pasqyruar n\u00ebp\u00ebr dokumente autentike.<\/p>\n<p>Ai m\u00eb d\u00ebgjonte me v\u00ebmendje t\u00eb p\u00ebrq\u00ebndruar, nd\u00ebrsa i kishte r\u00ebn\u00eb n\u00eb fytyr\u00eb nj\u00eb hije, m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb se zakonisht, aq sa un\u00eb nuk po kuptoja se \u00e7&#8217;po ndodhte me t\u00eb. Nj\u00eb pamje e till\u00eb sikur m\u00eb tuti dhe ma trembi entusiazmin. Ndjeva t\u00eb m\u00eb kap\u00eb nj\u00eb lloj zhg\u00ebnjimi, sepse isha nisur p\u00ebr mir\u00eb dhe nuk po m\u00eb dilte ashtu si\u00e7 e kisha menduar.<\/p>\n<p>P\u00ebr k\u00ebt\u00eb u binda kur e mbarova fjal\u00ebn dhe u p\u00ebrballa me heshtjen e tij, nd\u00ebrsa ai v\u00ebshtronte nga dritarja, ku dukej sheshi Sk\u00ebnderbej. Dikur d\u00ebgjova t\u00eb thot\u00eb me nj\u00eb ton serioz : &#8220;I dashur mik, t\u00eb faleminderit p\u00ebr gjith\u00ebsa m\u00eb kallxove. Gjana t\u00eb kalueme.<\/p>\n<p>Ajo \u00e7&#8217;ka due t\u00eb t\u00eb them si burri burrit dhe mos ma merr p\u00ebr keq asht kjo: un\u00eb i p\u00ebrmbahem fort mendimit se ajo \u00e7&#8217;ka ban njeriu p\u00ebr atdhe t\u00eb vet, lypet me u harrue.<\/p>\n<p>S&#8217;ka pse me e p\u00ebrmend. Atdheu asht fryma jote. A flitet p\u00ebr frym\u00ebn? Mandej, ti e din fort mir\u00eb q\u00eb Arkivi e ka t\u00eb shkrueme n\u00eb rregullore q\u00eb t\u00eb ndalon me e nxjerr\u00eb t\u00eb fsheht\u00ebn prej andej e me ia than\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve, aq ma tep\u00ebr t\u00eb interesuemit q\u00eb p\u00ebrmendet n\u00eb dokumente, si\u00e7 po ban ti me mue.&#8221;<\/p>\n<p>Un\u00eb shtanga. Ai sikur ma refuzoi keqazi at\u00eb q\u00eb i thash\u00eb, bile duke ma shprehur si asnj\u00ebher\u00eb tjet\u00ebr n\u00eb geg\u00ebrishte, q\u00eb sado epike m\u00eb ting\u00ebllonte, ia r\u00ebndoi m\u00eb shum\u00eb theksin qortues. P\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast, u ndjeva keq, si nx\u00ebn\u00ebsi para m\u00ebsuesit, t\u00eb nj\u00eb m\u00ebsuesi t\u00eb rrept\u00eb madje. M&#8217;u lidh gjuha.<\/p>\n<p>\u00c7&#8217;mund t\u00eb thosha dhe heshta sy ulur. Ai e kuptoi dhe mori fjal\u00ebn rishtazi, po k\u00ebsaj here me nj\u00eb ton paksa t\u00eb zbutur: &#8220;Mik i dashur, mos ma merr p\u00ebr t\u00eb keq. Kjo asht \u00e7\u00ebshtje parimi q\u00eb mbahet njeriu. Un\u00eb e kuptoj dhe e \u00e7moj fort miq\u00ebsin\u00eb dhe dashurin\u00eb tande. T\u00eb faleminder\u00ebs!&#8221;<\/p>\n<p>Un\u00eb isha aq&#8217; i l\u00ebnduar n\u00eb sed\u00ebr sa nuk iu p\u00ebrgjigja menj\u00ebher\u00eb. Sadoq\u00eb e prisja nj\u00eb far\u00eb reagimi jo fort entuziast nga ana e tij, prap\u00eb nuk e mendoja t\u00eb ishte kaq i prer\u00eb. I thash\u00eb vet\u00ebm k\u00ebto fjal\u00eb: &#8220;S&#8217;ka gj\u00eb, profesor, s&#8217;ka gj\u00eb. Ju kuptoj fare mir\u00eb&#8221; dhe u hodh\u00ebm pastaj n\u00eb nj\u00eb bised\u00eb tjet\u00ebr, ku un\u00eb m\u00eb shum\u00eb do t\u00eb d\u00ebgjoja se sa do t\u00eb flisja.<\/p>\n<p>N\u00eb dit\u00ebt q\u00eb erdh\u00ebn, sigurisht ne do t\u00eb takoheshim n\u00eb sall\u00ebn e Bibliotek\u00ebs si ngahera. Ai do t\u00eb tregohej m\u00eb i p\u00ebrzem\u00ebrt se zakonisht, kurse un\u00eb p\u00ebrpiqesha t\u00eb mos e tregoja qefmbetjen. Por kjo nuk zgjati shum\u00eb dhe miq\u00ebsia jon\u00eb do t\u00eb vazhdonte si m\u00eb par\u00eb. Do t\u00eb ishte bile ai q\u00eb do t\u00eb m\u00eb ftonte pas nj\u00eb kohe t\u00eb pinim kafe.<\/p>\n<p><strong>Persekutimi i Selman Riz\u00ebs, jasht\u00eb Kongresit t\u00eb Drejtshkrimit<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>U mblodh\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb kongres historik gjuh\u00ebtar\u00eb, shkrimtar\u00eb e publicist\u00eb t\u00eb nderuar nga gjith\u00eb Shqip\u00ebria, trojet shqiptare dhe diaspora. Vura re at\u00eb dit\u00eb q\u00eb mungonte n\u00eb sall\u00eb Selman Riza.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>S&#8217;do mend q\u00eb m\u00eb erdhi shum\u00eb keq, megjith\u00ebse nuk ishte fare e papritur po t\u00eb merrje parasysh kriteret e rrepta q\u00eb u ndoq\u00ebn n\u00eb p\u00ebrzgjedhjen e delegat\u00ebve. Ishte e qart\u00eb se profesorit t\u00eb nderuar nuk ia kishin harruar at\u00eb q\u00eb kish ndodhur pak vite m\u00eb par\u00eb, kur e kishin qarkulluar n\u00eb Berat.<\/p>\n<p>M\u00eb kujtohet q\u00eb n\u00eb dit\u00ebt kur po b\u00ebheshin p\u00ebrgatitjet p\u00ebr Kongresin e Drejtshkrimit, n\u00eb nj\u00eb bised\u00eb q\u00eb pata me prof. Riz\u00ebn, e pyeta se \u00e7&#8217;mendim kish ai p\u00ebr gjuh\u00ebn e nj\u00ebsuar letrare shqipe. Sipas platform\u00ebs zyrtare, t\u00eb njohur tanim\u00eb n\u00eb rrethet shkencore, n\u00eb baz\u00ebn e saj qe v\u00ebn\u00eb dialekti tosk. Mendoja se nj\u00eb pyetje e till\u00eb, p\u00ebr nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje aq delikate q\u00eb ishte n\u00eb diskutim e sip\u00ebr do ta b\u00ebnte bised\u00ebn ton\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb.<\/p>\n<p>Dyshoja se ai nuk do t\u00eb qe dakord me k\u00ebt\u00eb zgjidhje q\u00eb po i jepej. Por p\u00ebr \u00e7udin\u00eb time, ai, pa u menduar gjat\u00eb, m&#8217;u p\u00ebrgjigj qetazi dhe prer\u00eb: &#8220;Tosk\u00ebrishtes i takon. \u00cbsht\u00eb e vetmja alternativ\u00eb e arsyetuar shkenc\u00ebrisht, p\u00ebr ta v\u00ebn\u00eb n\u00eb baz\u00ebn e gjuh\u00ebs son\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt.&#8221;<\/p>\n<p>T\u00eb them t\u00eb drejt\u00ebn, nj\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb till\u00eb nuk e prisja, duke u nisur jo vet\u00ebm nga paragjykimi se ai ishte geg, por dhe sepse platform\u00ebn e nj\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs e kishin p\u00ebrgatitur disa nga kund\u00ebrshtar\u00ebt e tij. M\u00eb tej, profesori m\u00eb tregoi se ai kishte qen\u00eb partizan i tosk\u00ebrishtes qysh n\u00eb vitet 30.<\/p>\n<p>Aso kohe, ai bile kish botuar dhe artikullin &#8220;Shqiponja dhe shqipja&#8221; n\u00eb revist\u00ebn &#8220;P\u00ebrpjekja shqiptare&#8221;, kushtuar pik\u00ebrisht k\u00ebtij problemi jetik t\u00eb shqipes. &#8220;Shqiptari i v\u00ebrtet\u00eb, aq m\u00eb tep\u00ebr gjuh\u00ebtari, &#8211; tha, &#8211; nuk duhet kurrsesi t\u00eb jet\u00eb lokalist, kur \u00ebsht\u00eb puna p\u00ebr nj\u00eb \u00e7\u00ebshtje madhore.<\/p>\n<p>Problemi duhet gjykuar racionalisht dhe jo n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb sentimentale. Tosk\u00ebrishtja n\u00eb krahasim me geg\u00ebrishten \u00ebsht\u00eb m\u00eb e p\u00ebrbashkueme, kurse geg\u00ebrishtja ende jo, sadoq\u00eb dhe ajo ka po aq vlera sa simotra e saj.&#8221;<\/p>\n<p>Dhe si u menduar nj\u00eb cop\u00eb her\u00eb, m\u00eb tregoi me buz\u00eb n\u00eb gaz: &#8220;At\u00ebherna, kur u botua artikulli pata madje dhe telashe me koleg\u00ebt geg\u00eb, por s&#8217;desha t&#8217;ia dij. S&#8217;\u00ebsht\u00eb pun\u00eb sentimenti n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes, po \u00e7\u00ebshtje arsyetimi, arsyetimi shkencor.<\/p>\n<p>M\u00eb vjen p\u00ebr t\u00eb qeshur kur kujtoj fjal\u00ebt e Justin Rot\u00ebs, i cili m\u00eb tha: &#8220;Ti kosovar, si don me e vu tosknishten n\u00eb nj\u00eb rang me gegnishten. M\u00eb beso, m\u00eb ke ba me brejt hekra!&#8221; E pra, k\u00ebshtu mendoja dhe k\u00ebshtu mendoj dhe sot e tan dit\u00ebn!&#8221;<\/p>\n<p>M\u00eb preku profesori at\u00eb dit\u00eb p\u00ebr gjith\u00eb sa m\u00eb tha. Nuk desha ta besoja, por nj\u00eb njeri me karakter si ai, vet\u00ebm k\u00ebshtu mund t\u00eb fliste. Erdhi pastaj dita kur u thirr Kongresi i Drejtshkrimit. U mblodh\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb kongres historik gjuh\u00ebtar\u00eb, shkrimtar\u00eb e publicist\u00eb t\u00eb nderuar nga gjith\u00eb Shqip\u00ebria, trojet shqiptare dhe diaspora.<\/p>\n<p>Vura re at\u00eb dit\u00eb q\u00eb mungonte n\u00eb sall\u00eb Selman Riza. S&#8217;do mend q\u00eb m\u00eb erdhi shum\u00eb keq, megjith\u00ebse nuk ishte fare e papritur po t\u00eb merrje parasysh kriteret e rrepta q\u00eb u ndoq\u00ebn n\u00eb p\u00ebrzgjedhjen e delegat\u00ebve.<\/p>\n<p>Ishte e qart\u00eb se profesorit t\u00eb nderuar nuk ia kishin harruar at\u00eb q\u00eb kish ndodhur pak vite m\u00eb par\u00eb, kur e kishin qarkulluar n\u00eb Berat. Ai e dinte mir\u00eb k\u00ebt\u00eb dhe nuk ushqente iluzione. Ndaj e kish pritur i qet\u00eb, me heshtjen e tij burr\u00ebrore, q\u00eb un\u00eb ato dit\u00eb do ta konstatoja dhe do ta p\u00ebrjetoja.<\/p>\n<p>Asnj\u00eb fjal\u00eb n\u00eb bisedat tona para dhe pas Kongresit, p\u00ebr at\u00eb shp\u00ebrfillje publike q\u00eb ishte b\u00ebr\u00eb. Asnj\u00eb t\u00eb vetme dhe un\u00eb asnj\u00ebher\u00eb s&#8217;do t\u00eb dilja n\u00eb at\u00eb shteg. M\u00eb dukej se ajo q\u00eb kish ndodhur me t\u00eb, nuk i b\u00ebnte nder jo vet\u00ebm gjuh\u00ebtar\u00ebve shqiptar\u00eb, por gjith\u00eb inteligjenc\u00ebs son\u00eb, ku b\u00ebja pjes\u00eb dhe un\u00eb e miqt\u00eb e mi. Por \u00e7&#8217;kishim n\u00eb dor\u00eb ne? Ishte koha e partis\u00eb shtet dhe profesori e dinte fare mir\u00eb k\u00ebt\u00eb.<\/p>\n<p><strong>&#8211; 5 &#8211;<\/strong><\/p>\n<p>Prof. Riza do t\u00eb tregohej i p\u00ebrmbajtur dhe i matur n\u00eb l\u00ebvdata, sidomos p\u00ebr pun\u00ebt e koleg\u00ebve t\u00eb fush\u00ebs s\u00eb tij. Dhe kur ndodhte kjo, gj\u00eb q\u00eb nuk ndodhte shpesh, ishte i kursyer dhe asnj\u00ebher\u00eb nuk i l\u00ebshohej emocioneve. I vetmi njeri p\u00ebr t\u00eb cilin ai fliste me entusiaz\u00ebm dhe dilte nga natyra e tij e zakonshme ishte Kostaq Cipo.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb, ai kishte stim\u00eb tep\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, gati e adhuronte, por dhe k\u00ebt\u00eb gjithsesi e shprehte me raste. Cipon e kish pasur profesor, ndofta t\u00eb parin, t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb Liceun e Kor\u00e7\u00ebs dhe m\u00eb von\u00eb qen\u00eb koleg\u00eb. Kjo e b\u00ebnte t\u00eb ndjehej n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre nx\u00ebn\u00ebs i tij, por padyshim mik i patjet\u00ebrsuesh\u00ebm.<\/p>\n<p>E \u00e7monte lart p\u00ebr karakterin, p\u00ebr ndershm\u00ebrin\u00eb dhe modestin\u00eb, por mbi t\u00eb gjitha e cil\u00ebsonte sh\u00ebmb\u00eblltyr\u00eb t\u00eb shqiptaris\u00eb, shfaqur dhe m\u00ebshiruar kjo n\u00eb p\u00ebrkushtimin dhe devoconin e tij thuajse fetar q\u00eb kish treguar ndaj gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n<p>Ishte nga ata intelektual\u00eb q\u00eb e kish p\u00ebsuar si vet\u00eb ai, duke u internuar nga fashist\u00ebt n\u00eb Itali p\u00ebr qendrimin e vendosur atdhetar. Dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb q\u00ebndrim, thoshte, e kish \u00e7uar n\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb dashuria p\u00ebr fjal\u00ebn shqipe.<\/p>\n<p>Me k\u00ebt\u00eb dashuri t\u00eb shtrenjt\u00ebruar, sipas tij, kish hartuar vepra themelore t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare nga t\u00eb cilat vler\u00ebsonte &#8220;Gramatik\u00ebn e gjuh\u00ebs shqipe&#8221; dhe pun\u00ebn cil\u00ebsore q\u00eb kish kryer si kryetar i komisionit p\u00ebr &#8220;Fjalorin e gjuh\u00ebs shqipe&#8221; (1954), i pari fjalor i mir\u00ebfillt\u00eb shpjegues i gjuh\u00ebs son\u00eb.<\/p>\n<p>Mbaj mend q\u00eb do ta quante nj\u00eb gjuh\u00ebtar artist, pasi tregonte ndjeshm\u00ebri emocionale ndaj fjal\u00ebs dhe kish nj\u00eb stil t\u00eb vetin n\u00eb t\u00eb shkruar. N\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvjetor jubilar t\u00eb vdekjes s\u00eb Cipos, (s&#8217;m\u00eb kujtohet n\u00eb 20 apo 25 vjetorin) ai shkroi dhe nj\u00eb artikull me k\u00ebt\u00eb rast.<\/p>\n<p>E d\u00ebrgoi n\u00eb nj\u00eb nga gazetat e koh\u00ebs, po ia zvarrit\u00ebn aq shum\u00eb sa ai u detyrua pastaj ta botoj\u00eb n\u00eb &#8220;Revist\u00ebn pedagogjike&#8221;, q\u00eb kaloi pa r\u00ebn\u00eb n\u00eb sy t\u00eb publikut t\u00eb gjer\u00eb. Profesorit i mbeti qejfi, aq sa nuk kish d\u00ebshir\u00eb t&#8217;ia kujtoje. Ai zakonisht nuk bashk\u00ebpunonte me shtypin, ve\u00e7 atij shkencor, po dhe nj\u00eb her\u00eb q\u00eb u afrua, nuk gjeti mir\u00ebkuptimin e duhur.<\/p>\n<p>Raportet e prof. Riz\u00ebs me prof. \u00c7abejn p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb kapitull m\u00eb vete, q\u00eb nuk m\u00eb takojn\u00eb ndofta mua t&#8217;i evokoj.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, se miku im nuk e kish zakon t&#8217;i p\u00ebrfliste n\u00eb biseda ato, s\u00eb dyti, se un\u00eb nuk i kam njohur nga af\u00ebr marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre, pasi s&#8217;kam punuar me ta dhe s\u00eb treti, k\u00ebto raporte jan\u00eb komplekse dhe i takojn\u00eb nj\u00eb sfere shkencore.<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, si\u00e7 e kam p\u00ebrshkruar dhe m\u00eb sip\u00ebr, vet\u00ebm nj\u00eb her\u00eb jam ballafaquar me raportet e tyre dhe ajo ngjarje m\u00eb dha t\u00eb kuptoj se ata ishin koleg\u00eb, por jo miq dhe n\u00eb fakt k\u00ebt\u00eb do ta tregonte koha. Ashtu si p\u00ebr shum\u00ebk\u00ebnd dhe p\u00ebr mua, ata ishin dhe mbeten personalitete t\u00eb spikatura t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare.<\/p>\n<p>Nuk dua t\u00eb v\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes shenj\u00eb barazimi, sepse secili ka vlerat dhe meritat e veta. S&#8217;ka dyshim se ata ishin gjuh\u00ebtar\u00eb dhe intelektual\u00eb t\u00eb nj\u00eb formati jo t\u00eb zakonsh\u00ebm, me kontribute t\u00eb dalluara, q\u00eb lan\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb pashlyera. Duke i p\u00ebrqasur me nj\u00ebri tjetrin nuk mund t\u00eb mos vesh re p\u00ebrngjasimet dhe ndryshimet midis tyre.<\/p>\n<p>Ata i takonin nj\u00eb brezi, me dy vjet diferenc\u00eb nga shoku shoku, vinin nga dy krahina t\u00eb skajshme t\u00eb trojeve shqiptare, \u00c7abej nga Gjirokastra, Riza nga Gjakova. I pari rridhte nga nj\u00eb familje qytetare e kamur, i dyti nga nj\u00eb familje e thjesht\u00eb, me prejardhje mal\u00ebsore.<\/p>\n<p>Ishin rritur dhe brumosur n\u00eb nj\u00eb frym\u00eb dhe mjedis atdhetar t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, po me mentalitete t\u00eb ndryshme. \u00c7abej me nj\u00eb f\u00ebmini e rini pa telashe, Riza, i mbetur jetim, e kaloi k\u00ebt\u00eb mosh\u00eb n\u00eb Jetimore.<\/p>\n<p>T\u00eb dy qen\u00eb t\u00eb zgjuar, me interesa e synime intelektuale, t\u00eb vullnetsh\u00ebm e t\u00eb zellsh\u00ebm, pun\u00ebtor\u00eb t\u00eb palodhur, me shpirt k\u00ebrkues e ambicioz\u00eb. Por m\u00eb pas, gjat\u00eb shkollimit mor\u00ebn formim akademik nga shkolla evropiane t\u00eb larg\u00ebta nga nj\u00ebra tjetra. Nj\u00ebri do t\u00eb vinte nga bota gjermanike, tjetri nga ajo frankofone.<\/p>\n<p>\u00c7abej do t\u00eb formohej n\u00eb Grac e Vjen\u00eb t\u00eb Austris\u00eb, n\u00eb qendra me tradita n\u00eb studimet albanologjike, nx\u00ebn\u00ebs i K. Pa\u00e7it, N. Joklit, kurse Riza do t\u00eb studionte n\u00eb Tuluz\u00eb t\u00eb Franc\u00ebs, n\u00eb nj\u00eb shkoll\u00eb po aq serioze e me k\u00ebrkesa t\u00eb larta shkencore, por q\u00eb dallonte p\u00ebr nga konceptet dhe metodat e studimit t\u00eb bot\u00ebs akademike gjermanike. K\u00ebshtu, \u00c7abej do t\u00eb merrte nj\u00eb formim etno-gjuh\u00ebsor serioz, si\u00e7 do t\u00eb merrte nj\u00eb formim serioz dhe me themel dhe Riza n\u00eb fush\u00ebn e gjuh\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p>Nga veprat q\u00eb shkruan, del q\u00eb i pari do t\u00eb ishte etnolog, i specializuar n\u00eb l\u00ebmin e gjuh\u00ebsis\u00eb krahasuese indoeuropiane dhe albanologji, sidomos me etnologji, por dhe me probleme t\u00eb folklorit e t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb, nd\u00ebrsa i dyti ishte dhe mbeti kryesisht morfolog duke ia kushtuar jet\u00ebn kryesisht problemeve t\u00eb mir\u00ebfillta t\u00eb k\u00ebsaj fushe t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe. Pra, kish n\u00eb profilet e tyre gjera t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta, por dhe diferenca, t\u00eb cilat do t\u00eb shfaqeshin n\u00eb veprimtarin\u00eb e tyre shkencore.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, duke i v\u00ebn\u00eb p\u00ebrball\u00eb k\u00ebto dy figura t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb shqiptare, nuk mund t\u00eb mos konstatosh natyrat dhe karakteret e tyre t\u00eb ndryshme. S&#8217;ka dyshim q\u00eb t\u00eb dy qen\u00eb njer\u00ebz me integritet t\u00eb lart\u00eb moral, t\u00eb drejt\u00eb e t\u00eb ndersh\u00ebm, studiues t\u00eb p\u00ebrkushtuar. Por dallonin p\u00ebr nga natyra.<\/p>\n<p>\u00c7abej ishte natyr\u00eb e but\u00eb, fjal\u00eb \u00ebmb\u00ebl e fjal\u00eb pak, p\u00ebrgjith\u00ebsisht i heshtur, kish ndjesi artistike, kurse Riza vinte natyr\u00eb paksa e ashp\u00ebr, tipik mal\u00ebsor, i hapur e i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb, i v\u00ebmendsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb d\u00ebgjuar, por i gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar, i prirur nga mendimi ndryshe.<\/p>\n<p>Po k\u00ebta dy intelektual\u00eb, duke punuar n\u00eb l\u00ebmenj t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt apo t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt, n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin mjedis, ku studioheshin dhe ballafaqoheshin probleme shkencore, do t\u00eb kishin momente afrimi e bashk\u00ebpunimi, por p\u00ebr hir t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, si\u00e7 kam d\u00ebgjuar nga koleg\u00ebt e tyre, shum\u00eb her\u00eb dhe momente kund\u00ebrshtimi, p\u00ebrplasje mendimesh, polemika.<\/p>\n<p>Nga kjo pik\u00ebpamje, Riza ishte gati i pap\u00ebrballuesh\u00ebm, i paepur, gjithnj\u00eb si t\u00eb thuash n\u00eb ofensiv\u00eb, polemizues i rrall\u00eb. T\u00eb dy qen\u00eb k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebs dhe serioz\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb tezave dhe mendimeve t\u00eb veta dhe n\u00eb k\u00ebto raste tregonin nivelin e tyre jo t\u00eb zakont\u00eb, por secili brenda natyr\u00ebs s\u00eb tij: \u00c7abej n\u00eb dukje i qet\u00eb, i p\u00ebrmbajtur, pa e ngritur z\u00ebrin, nd\u00ebrsa Riza t\u00ebr\u00eb nerv, shp\u00ebrthyes, me z\u00eb t\u00eb lart\u00eb dhe i hapur, pa rezerva. Kam p\u00ebrshtypjen q\u00eb t\u00eb dy nuk ishin ziliqar\u00eb dhe ambicioz\u00eb ndaj nj\u00ebri tjetrit.<\/p>\n<p>Debatet e tyre zhvilloheshin n\u00eb nj\u00eb truall shkencor dhe nga pozita shkencore. Jo rrall\u00eb k\u00ebto debate n\u00eb mes tyre i nxisnin dhe drejtuesit e Institutit, duke u dh\u00ebn\u00eb p\u00ebr oponenc\u00eb vepra t\u00eb nj\u00ebri tjetrit.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto raste \u00c7abej nuk tregohej plot\u00ebsisht i hapur, i linte mendimet t\u00eb n\u00ebnkuptoheshin, ndjehej nj\u00eblloj shperfilljeje, kurse Riza ishte aq transparent e i drejtp\u00ebrdrejt\u00eb sa lexohej qart\u00eb n\u00eb mendimet dhe arsyetimet e veta. \u00cbsht\u00eb e \u00e7uditshme, por e v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb \u00c7abej, n\u00eb asnj\u00eb nga veprat e tij nuk e citonte ose t&#8217;i referohej punimeve shkencore t\u00eb Riz\u00ebs.<\/p>\n<p>Me siguri kjo e prekte sedr\u00ebn e k\u00ebtij t\u00eb fundit, por, kur binte fjala p\u00ebr \u00c7abejn, miku im nuk mbaj mend q\u00eb ta shprehte k\u00ebt\u00eb qejfmbetje. Ai kishte burr\u00ebri, nuk e ulte veten n\u00eb nivelin e pak\u00ebnaq\u00ebsive t\u00eb r\u00ebndomta.<\/p>\n<p>Aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb e dinte q\u00eb nj\u00eb i tret\u00eb n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e tyre, i hidhte benzin\u00eb zjarrit. Nuk e kam d\u00ebgjuar qoft\u00eb dhe nj\u00eb her\u00eb t\u00eb flas\u00eb kund\u00ebr \u00c7abejt, t\u00eb merret me jet\u00ebn e tij personale. Bile m\u00eb kujtohet, ato dit\u00eb kur \u00c7abej nd\u00ebrroi jet\u00eb n\u00eb Itali dhe e soll\u00ebn n\u00eb atdhe, ku i b\u00ebn\u00eb homazhet e merituara, prof.<\/p>\n<p>Riza ishte i pik\u00eblluar dhe do ta cil\u00ebsonte vdekjen e tij t\u00eb parakohshme nj\u00eb humbje t\u00eb paz\u00ebvend\u00ebsueshme p\u00ebr shkenc\u00ebn e kultur\u00ebn shqiptare. N\u00eb koh\u00ebn kur ata ishin gjall\u00eb, por dhe tani kur kthehem pas dhe i kujtoj, nuk ka si t\u00eb mos ndjej keqardhje q\u00eb k\u00ebta dy burra t\u00eb shquar qen\u00eb dhe mbet\u00ebn deri n\u00eb fund koleg\u00eb t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr nj\u00ebri tjetrin, por nuk arrit\u00ebn kurr\u00eb t\u00eb b\u00ebhen miq. E megjithat\u00eb kjo \u00ebsht\u00eb normale dhe si e till\u00eb, njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>Ishte fundi i viteve 70, koha e lidhjeve t\u00eb ngushta n\u00eb mes Universitetit ton\u00eb dhe atij t\u00eb Prishtin\u00ebs. Nj\u00eb koh\u00eb e paharruar, plot kontakte dhe takime v\u00ebllaz\u00ebrore n\u00eb mes koleg\u00ebsh q\u00eb dhe tani m\u00eb zgjon nostalgji t\u00eb thell\u00eb.<\/p>\n<p>Shkonim e vinim te nj\u00ebri tjetri si n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb ton\u00eb. Ndjeheshim sikur kishim rigjetur t\u00eb af\u00ebrmit e humbur prej koh\u00ebsh dhe s&#8217;dinim si t&#8217;i g\u00ebzoheshim gjith\u00eb k\u00ebsaj q\u00eb po ndodhte. Jepnim leksione, mbanim ligj\u00ebrata, shk\u00ebmbenim p\u00ebrvoja e mendime, i dhuronim libra nj\u00ebri tjetrit. Ishim t\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb nga val\u00eb t\u00eb fuqishme patriotizmi dhe af\u00ebrsie shpirt\u00ebrore, thua se na kish zbritur nga lart\u00eb nj\u00eb fat i lum q\u00eb nuk u p\u00ebrs\u00ebrit m\u00eb kurr\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb atmosfer\u00eb t\u00eb ndezur q\u00eb ishte krijuar, sidomos n\u00eb radh\u00ebt e intelektual\u00ebve do t\u00eb vija re q\u00eb profesor Riza q\u00ebndronte larg. T\u00eb gjith\u00eb e dinin se ishte kosovar, nga Gjakova, se kish njer\u00ebz t\u00eb fisit andej, se kushedi sa fije e lidhnin me at\u00eb pjes\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb q\u00eb kish mbetur jasht\u00eb. Merret me mend se si mund ta p\u00ebrjetonte nj\u00eb iredentist veteran si ai afrimin q\u00eb po ndodhte n\u00eb mes shqiptar\u00ebve t\u00eb dy an\u00ebve. Ne pedagog\u00ebt e Universitetit vinim e shkonim.<\/p>\n<p>Po k\u00ebshtu dhe koleg\u00ebt kosovar\u00eb. Organizoheshin konferenca e takime, po prof. Riz\u00ebn s&#8217;e shihja gj\u00ebkundi. N\u00eb sall\u00ebn e Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare studionin her\u00eb pas here me dhjet\u00ebra pedagog\u00eb e studiues nga Kosova, por rrall\u00eb her\u00eb do t\u00eb shikoja profesorin n\u00eb shoq\u00ebri me ta.<\/p>\n<p>As q\u00eb b\u00ebhej fjal\u00eb q\u00eb t\u00eb shkonte t\u00eb jepte leksione n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb fillim kjo do t\u00eb m\u00eb \u00e7udiste, por duke menduar pastaj p\u00ebr rrethanat e jet\u00ebs s\u00eb tij, do ta kuptoja fare mir\u00eb se p\u00ebrse ndodhte kjo, prandaj dhe n\u00eb bisedat tona nuk e prekja drejtp\u00ebrdrejt tem\u00ebn e Kosov\u00ebs ose do t\u00eb tregohesha i matur. Do t\u00eb m\u00eb t\u00ebrhiqte v\u00ebmendjen fakti q\u00eb dhe koleg\u00ebt kosovar\u00eb nuk i afroheshin profesorit, i q\u00ebndronin larg ose i shmangeshin. Aq m\u00eb tep\u00ebr, q\u00eb dhe ai rrinte n\u00eb distanc\u00eb.<\/p>\n<p>E gjith\u00eb kjo ndodhte p\u00ebr shkak t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb tij. Koleg\u00ebt kosovar\u00eb, si duket kishin porosi t\u00eb mos takoheshin me nj\u00eb iredentist t\u00eb njohur si ai, por dhe ai ishte aq realist e dinjitoz sa nuk e b\u00ebnte veten. Un\u00eb padashur do t\u00eb isha d\u00ebshmitar i k\u00ebsaj situate t\u00eb \u00e7uditshme e delikate.<\/p>\n<p>Por \u00e7far\u00eb do t\u00eb ndodhte? Aty nga fundi i viteve 70, kur po i vinte fundi dasm\u00ebs s\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrimit ton\u00eb, dy gjuh\u00ebtar\u00eb kosovar\u00eb t\u00eb Institutit Albanologjik, emrat e t\u00eb cil\u00ebve fatkeq\u00ebsisht s&#8217;m\u00eb kujtohen sakt\u00eb dhe q\u00eb studionin n\u00eb sall\u00ebn e Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare, m\u00eb takojn\u00eb nj\u00eb dit\u00eb dhe m\u00eb luten t&#8217;i siguroja nj\u00eb takim me prof. Riz\u00ebs. Me sa duket m\u00eb kishin par\u00eb tek rrija e pija kafe me t\u00eb ose kur takoheshim n\u00eb sall\u00ebn shkencore.<\/p>\n<p>\u00c7&#8217;\u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta, m\u00eb erdhi mir\u00eb q\u00eb m\u00eb k\u00ebrkonin mua t\u00eb b\u00ebhesha nd\u00ebrmjet\u00ebs, por isha i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm se nj\u00eb detyr\u00eb e till\u00eb shoq\u00ebrore nuk ishte e thjesht\u00eb. Hynin n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes dhe rrethana politike, q\u00eb mund ta v\u00ebshtir\u00ebsonin pozit\u00ebn e profesorit. Megjithat\u00eb, e mora me optimiz\u00ebm dhe nuk b\u00ebra asnj\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb ndonj\u00eb miratim zyrtar.<\/p>\n<p>Gjith\u00eb puna ishte a do t\u00eb pranonte profesori, ndon\u00ebse nuk dyshoja se ai thell\u00eb thell\u00eb do ta kishte k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb takohej me v\u00ebllez\u00ebrit e vendlindjes. Por argumenti m\u00eb i fort\u00eb q\u00eb kisha qe se dy gjuh\u00ebtar\u00ebt kishin ardhur me nj\u00eb mision fisnik: Instituti Albanologjik i Prishtin\u00ebs kish vendosur t\u00eb botonte nj\u00eb v\u00ebllim me vepra t\u00eb tij gjuh\u00ebsore dhe me k\u00ebt\u00eb rast k\u00ebrkonte lejen e autorit.<\/p>\n<p>Pa humbur koh\u00eb, duke p\u00ebrfituar dhe nga raportet tona miq\u00ebsore, gjeta momentin dhe ia parashtrova d\u00ebshir\u00ebn ose m\u00eb sakt\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb takim t\u00eb dy koleg\u00ebve t\u00eb rinj kosovar\u00eb me t\u00eb. Ai m\u00eb d\u00ebgjoi me v\u00ebmendje dhe p\u00ebr k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb time e mir\u00ebpriti dhe pranoi. Por, pasi m\u00eb d\u00ebgjoi deri n\u00eb fund, m\u00eb tha se n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast duhen zbatuar rregullat.<\/p>\n<p>Pra, t\u00eb merret leje n\u00eb institucionet p\u00ebrkat\u00ebse. Un\u00eb buz\u00ebqesha dhe i thash\u00eb, &#8220;S&#8217;ka nevoj\u00eb&#8221;, nd\u00ebrsa ai u b\u00eb serioz dhe k\u00ebmb\u00ebnguli: &#8220;Ve\u00e7 n\u00eb qoft\u00ebse e lypin rregullat s&#8217;duhen neglizhue.&#8221; Pastaj shtoi prerazi: &#8220;Me kusht q\u00eb t\u00eb jesh dhe ti i pranish\u00ebm.&#8221;<\/p>\n<p>I premtova dhe k\u00ebshtu u b\u00eb. U takuam n\u00eb kafen e Pallatit t\u00eb Kultur\u00ebs. Mbaj mend q\u00eb t\u00eb dy pal\u00ebt qen\u00eb t\u00eb emocionuar, por n\u00eb qoft\u00eb se profesori tregohej i p\u00ebrmbajtur, i fshihte emocionet pas seriozitetit, dy miqt&#8217; ishin gati t\u00eb hutuar dhe m&#8217;u desh mua ta kap\u00ebrcejm\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb q\u00eb u krijua.<\/p>\n<p>M\u00eb b\u00ebri p\u00ebrshtypje q\u00eb miku im, ndryshe nga zakonisht, ishte veshur me kostum dhe kish marr\u00eb nj\u00eb pamje, s&#8217;di t\u00eb them, zyrtare apo festive. Kjo tregonte r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb i jepte takimit me dy siv\u00ebllez\u00ebrit e tij kosovar\u00eb.<\/p>\n<p>Nuk pati fjal\u00eb hyr\u00ebse, ve\u00e7 fraz\u00ebs q\u00eb shqiptoi nj\u00ebri nga miqt\u00eb: &#8220;Ju profesor kini mbjell\u00eb i pari far\u00ebn e albanologjis\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb.&#8221; Ai vet\u00ebm tundi kok\u00ebn dhe priti vazhdimin. U kalua drejt&#8217; e n\u00eb tem\u00eb, por pa mundur dot ta p\u00ebrmbanin g\u00ebzimin q\u00eb ndjenin q\u00eb ai kish pranuar p\u00ebr t&#8217;u takuar. Prap\u00eb profesori nuk b\u00ebri asnj\u00eb koment.<\/p>\n<p>At\u00ebher\u00eb nj\u00ebri prej tyre shpalosi projektin q\u00eb kish hartuar Instituti Albanologjik i Prishtin\u00ebs p\u00ebr t\u00eb botuar nj\u00eb v\u00ebllim me veprat e tij t\u00eb zgjedhura gjuh\u00ebsore. Ishte fjala p\u00ebr disa nga studimet p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje ky\u00e7 t\u00eb shqipes, si\u00e7 jan\u00eb ato p\u00ebr Pronor\u00ebt, Emrat, Nyjet apo Diftoren e gjuh\u00ebs son\u00eb. Profesori i d\u00ebgjoi i p\u00ebrq\u00ebndruar dhe si tha se ndjehej tep\u00ebr i nderuar dhe u ishte mir\u00ebnjoh\u00ebs koleg\u00ebve t\u00eb rinj t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb kosovare, t\u00eb cil\u00ebt nuk i njihte personalisht, e miratoi plot\u00ebsisht projektin.<\/p>\n<p>Pastaj tha n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb pavet\u00ebsore se fara e albanologjis\u00eb e hedhur n\u00eb Kosov\u00eb, kish qen\u00eb e sh\u00ebndosh\u00eb dhe e mbar\u00eb, p\u00ebrderisa tani kishin dal\u00eb nj\u00eb \u00e7et\u00eb e t\u00ebr\u00eb gjuh\u00ebtar\u00ebsh vendali dhe kishin arritur t\u00eb kryenin studime t\u00eb shqipes me vlera t\u00eb thukta shkencore. Kjo e g\u00ebzonte dhe e b\u00ebnte optimist. N\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, ai nuk evokoi ndonj\u00eb kujtim t\u00eb vetin nga Kosova dhe s&#8217;iu refrerua fare veprave t\u00eb tij.<\/p>\n<p>E megjithat\u00eb, atmosfera e bised\u00ebs sikur u ngroh dhe nj\u00ebri nga miqt&#8217;, duke p\u00ebrfituar nga kjo, i propozoi q\u00eb Instituti ishte gati t\u00eb botonte dhe ndonj\u00eb nga studimet q\u00eb ai kishte n\u00eb dor\u00ebshkrim. Profesori menj\u00ebher\u00eb u vrenjt, mori nj\u00eb pamje zyrtare dhe, pa u menduar gjat\u00eb, tha: &#8220;Jo, un\u00eb jam qytetar i Shqip\u00ebris\u00eb dhe ma par\u00eb do t&#8217;i botoj n\u00eb atdheun am\u00eb e mandej ju fare mir\u00eb mundet me i marr\u00eb e me i botue n\u00eb Prishtin\u00eb.&#8221;<\/p>\n<p>Sigurisht, dy miqve nuk u erdhi mir\u00eb dhe u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb arsyetonin e t&#8217;i mbushnin mendjen se n\u00eb k\u00ebt\u00eb mes nuk kish asgj\u00eb t\u00eb keqe. Por profesori u tregua i vendosur dhe tha: &#8220;Kjo nuk \u00ebsht\u00eb as etike e \u00e7ka asht ma e r\u00ebnd\u00ebsishme as n\u00eb p\u00ebrshtatje me rregullat q\u00eb zbatohen k\u00ebtu.&#8221;<\/p>\n<p>Pas k\u00ebtyre fjal\u00ebve, miqt\u00eb nuk ngul\u00ebn k\u00ebmb\u00eb m\u00eb tej dhe me kaq si duket i kishte ardhur fundi takimit. Ata u ndan\u00eb pastaj p\u00ebrzem\u00ebrsisht dhe un\u00eb u ndjeva i shkarkuar nga barra q\u00eb kisha marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr.<\/p>\n<p>Koleg\u00ebt kosovar\u00eb e mbajt\u00ebn fjal\u00ebn. Nuk kaloi shum\u00eb koh\u00eb dhe Instituti Albanologjik i botoi studimet e tij t\u00eb zgjedhura n\u00eb nj\u00eb v\u00ebllim voluminoz n\u00ebn titullin &#8220;Studime albanistike&#8221; (1979). Libri ishte p\u00ebrgatitur nga gjuh\u00ebtar\u00ebt e Prishtin\u00ebs F. Agani, B. Bokshi dhe R. Ismajli.<\/p>\n<p>Nj\u00eb dit\u00eb profesori, tek studionim n\u00eb sall\u00ebn shkencore t\u00eb Bibliotek\u00ebs Komb\u00ebtare, m\u00eb ftoi te tavolina e tij dhe me nj\u00eb g\u00ebzim q\u00eb ia shprehnin syt\u00eb dhe z\u00ebri, nxori nga \u00e7anta librin e botuar q\u00eb ia kishin d\u00ebrguar nga Prishtina p\u00ebrgatit\u00ebsit, n\u00ebp\u00ebrmjet Drit\u00ebro Agollit. &#8220;Ma kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shum\u00eb qejfin, &#8211; tha. &#8211; U lumt\u00eb!&#8221;<\/p>\n<p>&#8211; <strong>7<\/strong> &#8211;<\/p>\n<p>Ne do t\u00eb shiheshim gati \u00e7do dit\u00eb, tek punonim n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn sall\u00eb t\u00eb Bibliotek\u00ebs. Ai edhe pse kish dal\u00eb n\u00eb pension nuk e kish nd\u00ebrprer\u00eb kurrsesi pun\u00ebn studimore. Si gjithnj\u00eb vinte dhe largohej nga Biblioteka n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin orar, ulej gjithnj\u00eb n\u00eb nj\u00eb nga tavolinat e radh\u00ebve t\u00eb para, punonte ngultas, krejt i p\u00ebrq\u00ebndruar duke shkruar zakonisht n\u00eb disa fletore t\u00eb trasha, her\u00eb me stilolaps, her\u00eb me laps, evitonte bisedat n\u00eb tavolin\u00eb dhe po kaq i rregullt ishte dhe n\u00eb shetitjet e tij.<\/p>\n<p>Sh\u00ebtiste n\u00eb intervalet e pun\u00ebs n\u00ebp\u00ebr hollin e Pallatit, po pasdrekeve e shikoje t\u00eb sh\u00ebtiste p\u00ebrgjat\u00eb trotuareve, nga sheshi Sk\u00ebnderbej deri te sheshi para Universitetit. Si zakonisht, ai shetiste vet\u00ebm, m\u00eb hapin e tij karakteristik, i t\u00ebrhequr n\u00eb mendimet e veta, duke iu p\u00ebrgjigjur me mir\u00ebsjellje p\u00ebrsh\u00ebndetjeve t\u00eb t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n<p>Q\u00ebllonte, jo rrall\u00eb, q\u00eb t\u00eb ulesha n\u00eb nj\u00eb tavoline t\u00eb sall\u00ebs n\u00eb krah ose pas tij. Do t\u00eb shk\u00ebmbenim p\u00ebrsh\u00ebndetje n\u00eb heshtje dhe vet\u00ebm kaq. Nuk e trazonim asnj\u00ebher\u00eb nj\u00ebri-tjetrin kur ishim duke studiuar. Un\u00eb ia dija k\u00ebt\u00eb zakon dhe bisedat do t&#8217;i b\u00ebnim duke dal\u00eb n\u00eb holl ose ngjiteshim n\u00eb kafe.<\/p>\n<p>Ai do t\u00eb m\u00eb pyeste p\u00ebr pun\u00ebn q\u00eb kryeja, por jo aq p\u00ebr krijimtarin\u00eb, se sa p\u00ebr studimet letrare duke shk\u00ebmbyer mendime, sidomos p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrta me fush\u00ebn e gjuh\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p>Nga bisedat q\u00eb b\u00ebnim, do t\u00eb mernja vesh se gjat\u00eb koh\u00ebs q\u00eb kish dal\u00eb n\u00eb pension, ai sikur ishte t\u00ebrhequr nga studimet e mir\u00ebfillta gjuh\u00ebsore, sidomos nga fusha e morfologjis\u00eb s\u00eb shqipes.<\/p>\n<p>Vitet e fundit, profesori i qe kushtuar nj\u00eb fushe tjet\u00ebr, q\u00eb kur ma tha nuk m\u00eb kish shkuar fare mendja. Ishte fjala p\u00ebr nj\u00eb sfer\u00eb jo vet\u00ebm t\u00eb pa trajtuar, por dhe krejt t\u00eb panjohur n\u00eb studimet tona. M\u00eb tregoi se po merrej me filozofin\u00eb e gjuh\u00ebs.<\/p>\n<p>Menj\u00ebher\u00eb m\u00eb shkoi mendja te telashi i madh q\u00eb kish p\u00ebsuar vite t\u00eb shkuara dhe mbaj mend q\u00eb reagova duke i th\u00ebn\u00eb: &#8220;Fush\u00eb shum\u00eb delikate kjo, profesor.&#8221; Ai ma priti: &#8220;Tash jam i lir\u00eb, n\u00eb pension, s&#8217;kam asnj\u00eb detyrim. Shkruaj \u00e7ka m\u00eb diktojn\u00eb interesat e mia intelektuale.&#8221;<\/p>\n<p>Nuk e ngava m\u00eb tutje. Tek e fundit ishte puna e tij. P\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, e kish marr\u00eb me d\u00ebshir\u00eb e aq p\u00ebrkushtim dhe \u00e7&#8217;\u00ebsht\u00eb m\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme e mbante si t\u00eb fsheht\u00eb, sa un\u00eb nuk do t\u00eb guxoja asnj\u00ebher\u00eb ta pyesja.<\/p>\n<p>Vet\u00ebm nj\u00ebher\u00eb m\u00eb la t\u00eb kuptoja se ajo \u00e7&#8217;po shkruante do t\u00eb ishte nj\u00eb vep\u00ebr e postume, q\u00eb do t\u00eb botohej nj\u00eb dit\u00eb kur ai do t\u00eb kishte ikur.<\/p>\n<p>Dhe k\u00ebshtu ndodhi v\u00ebrtet\u00eb. Kjo vep\u00ebr, ndofta e fundit, u botua pasi ai kish nd\u00ebrruar jet\u00eb, n\u00eb vitet e demokracis\u00eb q\u00eb ai s&#8217;e arriti dot dhe u botua s\u00ebpari n\u00eb Kosov\u00eb. Dhe botimi atje nuk ishte pakuptim.<\/p>\n<p>Atje ku kish par\u00eb s\u00eb pari drit\u00ebn e diellit, atje do ta shihte drit\u00ebn e botimit edhe vepra e tij testament. Nj\u00eb vep\u00ebr voluminoze, afro 700 faqe, me nj\u00eb titull dometh\u00ebn\u00ebs &#8220;Mendime t\u00eb shk\u00ebputura t\u00eb nj\u00eb vazhde t\u00eb vetme.&#8221;<\/p>\n<p>Jan\u00eb mendime e meditime p\u00ebr jet\u00ebn e p\u00ebr vdekjen, p\u00ebr filozofin\u00eb e moralin, p\u00ebr shkenc\u00ebn e politik\u00ebn, sigurisht dhe p\u00ebr gjuh\u00ebn, nj\u00eb enciklopedi meditative, fryt i p\u00ebrvoj\u00ebs s\u00eb gjat\u00eb e t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, i kultur\u00ebs dhe intresave t\u00eb gjera, i forc\u00ebs s\u00eb mendimit dhe v\u00ebshtrimit t\u00eb tij kritik, por dhe i bot\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb pasur shpirt\u00ebrore dhe i p\u00ebrjetimeve ekzistenciale njer\u00ebzore.<\/p>\n<p>T\u00eb gjitha k\u00ebto, t\u00eb dh\u00ebna n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb koncentruar, n\u00eb trajt\u00eb aforizmash, por dhe mikroshqyrtimesh, paragrafesh t\u00eb gjata ose t\u00eb shkurtra, me nj\u00eb gjuh\u00eb lakonike dhe me prirje p\u00ebrgjith\u00ebsuese. P\u00ebr fat t\u00eb keq, kjo vep\u00ebr nuk njihet nga lexuesi i Shqip\u00ebris\u00eb dhe as \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb deri m\u00eb sot objekt studimi dhe vler\u00ebsimi nga kritika shkencore.<\/p>\n<p>&#8211; <strong>8<\/strong> &#8211;<\/p>\n<p>Prof. Riza iku n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur s&#8217;duhet t\u00eb kish ikur: n\u00eb prag t\u00eb ardhjes s\u00eb demokracis\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri dhe disa vjet p\u00ebrpara \u00e7lirimit t\u00eb Kosov\u00ebs. Dy ngjarje k\u00ebto t\u00eb m\u00ebdha, \u00ebndrra t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij , t\u00eb nj\u00eb jete p\u00ebrkushtuar aspirat\u00ebs gjith\u00eb komb\u00ebtare p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb lir\u00eb e demokratike, brenda kufijve t\u00eb saj natyral\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb aspirat\u00eb e till\u00eb, ndon\u00ebse e pashprehur hapur p\u00ebr afro dyzet\u00eb vjet, do ta b\u00ebnte personalitetin e tij disi enigmatik, t\u00eb dalluesh\u00ebm n\u00eb mesin e intelektual\u00ebve t\u00eb brezit t\u00eb vet dhe kjo do t\u00eb dukej dhe n\u00eb p\u00ebrcjelljen e tij t\u00eb fundit.<\/p>\n<p>Nj\u00eb p\u00ebrcjellje e nderuar dhe e merituar q\u00eb evidentoi n\u00eb nj\u00eb far\u00eb m\u00ebnyre diferenc\u00ebn n\u00eb mes opinionit t\u00eb gjer\u00eb popullor dhe atij zyrtar, duke krijuar dashur pa dashur, dit\u00ebn e varrimit nj\u00eb situat\u00eb q\u00eb nuk kaloi pa u v\u00ebn\u00eb re. Ishte \u00e7asti kur arkivolin e kishin ulur para varrit t\u00eb hapur dhe gjindja e mbledhur priste t\u00eb mbahej fjala e rastit. Pritej fjala zyrtare.<\/p>\n<p>I ndjeri kish qen\u00eb p\u00ebr vite me radh\u00eb punonj\u00ebs shkencor i Institutit t\u00eb Gjuh\u00ebsis\u00eb e t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb, nj\u00eb nga personalitetet e albanologjis\u00eb shqiptare. Padyshim i takonte nderimi institucional. Por drejtuesit e tij t\u00eb politizuar nuk e kishin par\u00eb t\u00eb arsyeshme ta kryenin k\u00ebt\u00eb detyr\u00eb, qoft\u00eb edhe formalisht.<\/p>\n<p>U krijua at\u00eb \u00e7ast, nd\u00ebrsa prisnim t\u00eb gjith\u00eb, nj\u00eb heshtje e nder\u00eb dhe v\u00ebshtrimet e njer\u00ebzve u kryq\u00ebzuan. P\u00ebrball\u00eb dallova n\u00eb krah t\u00eb t\u00eb birit t\u00eb t\u00eb ndjerit, Eminit, prof. Aleks Bud\u00ebn, kryetarin e Akademis\u00eb s\u00eb Shkencave, i cili i shqet\u00ebsuar l\u00ebvizte kok\u00ebn sa djathtas majtas.<\/p>\n<p>Dikur u kuptua se s&#8217;kish ardhur asnj\u00eb fol\u00ebs zyrtar. At\u00ebher\u00eb e mori fjal\u00ebn prof. Aleksi, nj\u00eb fjal\u00eb kjo e improvizuar n\u00eb moment, por q\u00eb shprehte dhimbsh\u00ebm dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb lakonike me tonin e tij karakteristik vlerat njer\u00ebzore, atdhetare dhe intelektuale t\u00eb Selman Riz\u00ebz. Sapo ai mbaroi, u d\u00ebgjua nj\u00eb z\u00eb i theksh\u00ebm burri: &#8220;Nuk varroset k\u00ebshtu Selman Riza!&#8221; Ishte Dr. Behxhet Reso, nj\u00eb nga miqt\u00eb e vjet\u00ebr e t\u00eb pandar\u00eb t\u00eb t\u00eb ndjerit.<\/p>\n<p>Foli edhe ai duke e ngritur lart\u00eb figur\u00ebn e tij, por me nj\u00eb duf t\u00eb pap\u00ebrmbajtur, si reagim ndaj heshtjes zyrtare. Turma sikur mori frym\u00eb lirisht dhe pastaj arkivolin e t\u00eb ndjerit e zbrit\u00ebn n\u00eb varrin e hapur p\u00ebr ta mbuluar n\u00eb fund me kurora e buqeta lulesh.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa mor\u00ebm p\u00ebr t\u00eb ikur, nj\u00eb mik i p\u00ebrbashk\u00ebt i imi dhe i profesorit t\u00eb ndjer\u00eb, m\u00eb vuri krahun e m\u00eb tha: &#8220;Selmanit t\u00eb shkret\u00eb nuk iu ndan\u00eb telashet deri dit\u00ebn e fundit t\u00eb jet\u00ebs.&#8221;<\/p>\n<p>E pastaj, kur zum\u00eb vend n\u00eb autobus, shtoi: &#8220;E \u00e7uditshme, si ngjizet fati i njeriut: Selmani i mbetur jetim, ishte 13 vje\u00e7 kur erdhi n\u00eb k\u00ebmb\u00eb nga Gjakova n\u00eb Tiran\u00eb p\u00ebr ta mbyllur jet\u00ebn k\u00ebtu!&#8221;<\/p>\n<p>Nga prof. Riza, ve\u00e7 kujtimeve t\u00eb paharruara q\u00eb ruaj, kam dhe nj\u00eb lib\u00ebr t\u00eb dhuruar nga ai. \u00cbsht\u00eb libri i tij i par\u00eb &#8220;Tri monografina albanologjike. Abeceja.<\/p>\n<p>Drejtshkrimi. \u00c7\u00ebshtje gjuh\u00ebsore.&#8221; Ma solli nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb Bibliotek\u00eb. Nuk e prisja, ndaj dhe m\u00eb preku ky akt i tij miq\u00ebsor. S\u00eb pari se ishte nj\u00eb koe\u00e7idenc\u00eb e bukur. Ishte tamam ai lib\u00ebr q\u00eb ma b\u00ebri t\u00eb njohur p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb emrin e tij, n\u00eb adoleshenc\u00ebn time t\u00eb hershme.<\/p>\n<p>Dhe s\u00eb dyti, po m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, qe dedikimi: &#8220;Shokut Nasho, n\u00eb kujtim t\u00eb miq\u00ebsis\u00eb son\u00eb burrnore, me dashuri e respekt, Selman Riza.&#8221; &#8220;Shum\u00eb t\u00eb faleminderit&#8221;, i thash\u00eb pasi lexova fjal\u00ebt e shkruara dhe i emocionuar e rroka n\u00eb qaf\u00eb si t\u00eb rrokja tim at, q\u00eb ai s&#8217;di sepse ma kujtoi at\u00eb \u00e7ast me p\u00ebrzem\u00ebrsin\u00eb e tij jo t\u00eb zakonshme.<\/p>\n<p>(<em>Fund<\/em>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nasho Jorgaqi, 05-06-07.04.2010 Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova t\u00eb cilin regjimi komunist nuk e nderoi as n\u00eb dit\u00ebn e vdekjes Internimi i Selman Riz\u00ebs pse kund\u00ebrshtoi filozofin\u00eb marksiste Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova q\u00eb bashk\u00eb me Enver Hoxh\u00ebn ishte organizator i demonstrat\u00ebs s\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 1939 Kaluan k\u00ebshtu shum\u00eb koh\u00eb dhe mund\u00ebsit\u00eb e afrimit nuk [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-2143","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nasho Jorgaqi, 05-06-07.04.2010 Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova t\u00eb cilin regjimi komunist nuk e nderoi as n\u00eb dit\u00ebn e vdekjes Internimi i Selman Riz\u00ebs pse kund\u00ebrshtoi filozofin\u00eb marksiste Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova q\u00eb bashk\u00eb me Enver Hoxh\u00ebn ishte organizator i demonstrat\u00ebs s\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 1939 Kaluan k\u00ebshtu shum\u00eb koh\u00eb dhe mund\u00ebsit\u00eb e afrimit nuk [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-04-08T21:51:50+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"46 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs\",\"datePublished\":\"2010-04-08T21:51:50+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/\"},\"wordCount\":9240,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/www.shkoder.net\\\/images\\\/fjala\\\/2010\\\/selman_riza.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/\",\"name\":\"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\\\/\\\/www.shkoder.net\\\/images\\\/fjala\\\/2010\\\/selman_riza.jpg\",\"datePublished\":\"2010-04-08T21:51:50+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\\\/\\\/www.shkoder.net\\\/images\\\/fjala\\\/2010\\\/selman_riza.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\\\/\\\/www.shkoder.net\\\/images\\\/fjala\\\/2010\\\/selman_riza.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2012\\\/02\\\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/fjala.info\\\/2009-2015\\\/author\\\/admin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"Nasho Jorgaqi, 05-06-07.04.2010 Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova t\u00eb cilin regjimi komunist nuk e nderoi as n\u00eb dit\u00ebn e vdekjes Internimi i Selman Riz\u00ebs pse kund\u00ebrshtoi filozofin\u00eb marksiste Nd\u00ebshkimi i gjuh\u00ebtarit nga Kosova q\u00eb bashk\u00eb me Enver Hoxh\u00ebn ishte organizator i demonstrat\u00ebs s\u00eb Kor\u00e7\u00ebs m\u00eb 1939 Kaluan k\u00ebshtu shum\u00eb koh\u00eb dhe mund\u00ebsit\u00eb e afrimit nuk [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2010-04-08T21:51:50+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg","type":"","width":"","height":""}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"46 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs","datePublished":"2010-04-08T21:51:50+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/"},"wordCount":9240,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/","name":"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg","datePublished":"2010-04-08T21:51:50+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/selman_riza.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/testamenti-i-panjohur-700-faqesh-i-selman-rizes\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Testamenti i panjohur 700 faq\u00ebsh i Selman Riz\u00ebs"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2143","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2143"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2143\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2143"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2143"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2143"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}