![\"Pamje](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2010\/parlament.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga: AFRIM KRASNIQI<\/strong> <\/p>\n M\u00eb 27 mars 1920, delegat\u00ebt e zgjedhur nga Kongresi i Lushnj\u00ebs u mblodh\u00ebn n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb at\u00eb q\u00eb quhej \u201cK\u00ebshilli Komb\u00ebtar\u201d, dhe q\u00eb.p\u00ebrb\u00ebn institucionin e par\u00eb t\u00eb parlamentit n\u00eb Shqip\u00ebri. Akti i tyre politik mbetet unikal, me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe dhe meriton t\u00eb gjith\u00eb v\u00ebmendjen shkencore dhe publike. K\u00ebshilli e nisi aktivitetin e tij n\u00eb rrethana t\u00eb jasht\u00ebzakonshme. Shqip\u00ebria ende nuk njihej subjekt nd\u00ebrkomb\u00ebtar n\u00eb raport me Lidhjen e Kombeve, brenda vendit vepronin 5-6 ushtri t\u00eb vendeve t\u00eb huaja, kufijt\u00eb ishin t\u00eb pakontrolluesh\u00ebm, mungonin t\u00ebr\u00ebsisht institucionet dhe praktikat funksionale t\u00eb shtetit, pasojat e Luft\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Bot\u00ebrore soll\u00ebn edhe m\u00eb tep\u00ebr d\u00ebme t\u00eb m\u00ebdha materiale, ekonomike e politike. Nga: AFRIM KRASNIQI M\u00eb 27 mars 1920, delegat\u00ebt e zgjedhur nga Kongresi i Lushnj\u00ebs u mblodh\u00ebn n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb at\u00eb q\u00eb quhej \u201cK\u00ebshilli Komb\u00ebtar\u201d, dhe q\u00eb.p\u00ebrb\u00ebn institucionin e par\u00eb t\u00eb parlamentit n\u00eb Shqip\u00ebri. Akti i tyre politik mbetet unikal, me r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb madhe dhe meriton t\u00eb gjith\u00eb v\u00ebmendjen shkencore dhe publike. K\u00ebshilli e nisi aktivitetin […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1983","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\nM\u00eb 27 mars, delegat\u00ebt e zgjedhur p\u00ebrmes nj\u00eb kompromisi t\u00eb gjer\u00eb dhe p\u00ebrfaq\u00ebsues nuk hezituan n\u00eb kuraj\u00ebn dhe vendosm\u00ebrin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrballur realisht dhe direkt me k\u00ebto sfida. Brenda nj\u00eb viti ata ia dol\u00ebn t\u00eb konfirmojn\u00eb pavar\u00ebsin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb, t\u00eb krijojn\u00eb institucionet e para politike dhe kushtetuese, t\u00eb caktojn\u00eb kufijt\u00eb shtet\u00ebror\u00eb, t\u00eb largojn\u00eb trupat e huaja ushtarake dhe t\u00eb marrin miratimin e njohjes s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb si vend an\u00ebtar n\u00eb Lidhjen e Kombeve. Asnj\u00ebher\u00eb m\u00eb par\u00eb dhe n\u00eb asnj\u00eb periudh\u00eb tjet\u00ebr historike elita politike e vendit nuk pati m\u00eb shum\u00eb suksese politike sesa n\u00eb 15 muajt e par\u00eb t\u00eb viteve 1920-1921. Qoft\u00eb edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, meritat dhe trash\u00ebgimia e tyre p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb vep\u00ebr me p\u00ebrmasa t\u00eb m\u00ebdha nderimi dhe nj\u00ebher\u00ebsh, sh\u00ebnojn\u00eb nj\u00eb epok\u00eb politike, ndaj s\u00eb cil\u00ebs sot e n\u00eb t\u00eb ardhmen Shqip\u00ebria i mbetet pafund\u00ebsisht borxh.
\nFormalisht, parlamenti i par\u00eb shqiptar nuk ishte i votuar. Rrethanat nuk e lejonin luksin e vot\u00ebs, por nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, m\u00eb 1921-in deputet\u00ebt e grupuar n\u00eb Partin\u00eb P\u00ebrparimtare dhe Partin\u00eb Popullore konkurruan n\u00eb zgjedhje dhe na dhan\u00eb parlamentin e par\u00eb legjitim, t\u00eb votuar dhe t\u00eb gjith\u00ebpranuar. Zgjedhjet e vitit 1921 ishin nd\u00ebr proceset zgjedhore m\u00eb t\u00eb mira n\u00eb historin\u00eb e shtetit shqiptar, shum\u00eb m\u00eb t\u00eb mira n\u00eb cil\u00ebsi, organizim dhe sidomos n\u00eb produktin politik t\u00eb parlamentit, sesa edhe zgjedhjet e pas viteve \u201890. Par\u00eb n\u00eb thelbin e parlamentit t\u00eb par\u00eb, individ\u00ebt q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb aktin e krijimit t\u00eb tij, dhe sidomos ata q\u00eb miratuan baz\u00ebn kushtetuese t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Lart\u00eb t\u00eb Shtetit, Kushtetut\u00ebn e vitit 1922 nuk ishin figura politike t\u00eb rastit, por elita, elita e v\u00ebrtet\u00eb politike, diplomatike, kulturore dhe shkencore e koh\u00ebs. Debatet parlamentare t\u00eb asaj periudhe jan\u00eb nj\u00eb leksion i madh edhe p\u00ebr brezat e sot\u00ebm, p\u00ebr nivelin e lart\u00eb profesional, kultur\u00ebn individuale, vet\u00ebp\u00ebrgjegj\u00ebsin\u00eb dhe cil\u00ebsin\u00eb e propozimeve. Fjalimet e asaj periudhe, interpelancat dhe debatet, sidomos debati kushtetues 1922, edhe sot kan\u00eb vler\u00eb t\u00eb rrall\u00eb si nj\u00eb prej akteve m\u00eb t\u00eb larta politike dhe kushtetuese n\u00eb historin\u00eb e shtetit ton\u00eb. Ata krijuan parti politike, shum\u00eb her\u00eb rivalizuan midis tyre, pat\u00ebn fatin e keq t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb ashp\u00ebr politike, por n\u00eb thelb, me sjelljen dhe sidomos me aktivitetin e tyre parlamentar ata i kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb parlamentarizmit shqiptar gjith\u00e7ka t\u00eb mira q\u00eb ai ka dhe sot krenohet: simbolik\u00ebn, dinjitetin, form\u00ebn ligjore e kushtetuese dhe konceptet per\u00ebndimore t\u00eb legjislacionit dhe debatit politik.
\nIronikisht dhe padrejt\u00ebsisht, e gjith\u00eb kjo periudhe krenarie dhe prodhimtarie parlamentare, e cila e b\u00ebri Shqip\u00ebrin\u00eb shtet dhe hodhi bazat reale t\u00eb modelit shtet\u00ebror dhe demokracis\u00eb per\u00ebndimore, u d\u00ebnua me ashp\u00ebrsi nga regjimet pasuese. Disa i d\u00ebbuan nga vendi, disave ua humb\u00ebn eshtrat, disa vdiq\u00ebn n\u00eb emigrim dhe nuk kan\u00eb adres\u00eb, disa vdiq\u00ebn kampeve t\u00eb internimit ose n\u00eb burgje, disa pat\u00ebn fat t\u00eb ndaheshin nga kjo bot\u00eb me vdekje natyrale, por shumica u d\u00ebnua me harres\u00eb dhe denigrim nominal dhe t\u00eb aktivitetit t\u00eb tyre. Fatkeq\u00ebsisht, harresa, trajtesa selektive deri n\u00eb denigrim moral vijuan edhe gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb rivendosjes s\u00eb sistemit demokratik pas viteve 1990.
\nLe t\u00eb marrim nj\u00eb shembull jo vet\u00ebm simbolik: ende legjislacioni yn\u00eb zyrtar e nis num\u00ebrimin e legjislaturave dhe t\u00eb ligjeve n\u00eb vitet 1945-1946, kur komunist\u00ebt erdh\u00ebn n\u00eb pushtet. Gjat\u00eb 20 viteve kemi par\u00eb e vijojm\u00eb t\u00eb shohim ceremoni formale nderimi p\u00ebr plejad\u00ebn politike t\u00eb viteve 1920-1939, kryesisht n\u00eb funksion t\u00eb njohjeve dhe nevojave personale t\u00eb dit\u00ebs, por nuk kemi par\u00eb ende nj\u00eb akt parlamentar q\u00eb korrigjon vetveten dhe e konsideron legjislacionin modern t\u00eb k\u00ebtyre viteve si pjes\u00eb e legjislacionit zyrtar shqiptar. Ende n\u00eb shkollat tona, publike e private, periudha 1920-1938 me parlamentin dhe partit\u00eb, me jet\u00ebn intensive parlamentare dhe aktivitetin qeveritar, me form\u00eb republikane apo monarkiste, vijon t\u00eb trajtohet skematikisht, n\u00eb mite e shabllone t\u00eb prodhuara nga periudha e diktatur\u00ebs. Debatet parlamentare t\u00eb viteve 1920-1924 nuk b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb ende n\u00eb asnj\u00eb studim serioz t\u00eb botuar nga institucione dhe ente shtet\u00ebrore e publike, nuk jan\u00eb t\u00eb njohura n\u00eb form\u00eb integrale p\u00ebr publikun dhe median, nuk jan\u00eb l\u00ebnd\u00eb e par\u00eb studimi p\u00ebr universitetet e panum\u00ebrta n\u00eb vend dhe nuk b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb n\u00eb asnj\u00eb k\u00ebnd t\u00eb parlamentit aktual shqiptar. N\u00eb muret e Kuvendit ne shohim \u00e7do jav\u00eb fotografi elektorale t\u00eb drejtuesit politik t\u00eb radh\u00ebs dhe gjithher\u00eb mungojn\u00eb nismat p\u00ebr nj\u00eb muze serioz parlamentar, ku t\u00eb jen\u00eb t\u00eb publikuara foto dhe dokumente, t\u00eb dh\u00ebna mbi deputet\u00ebt, debatet, seancat, qeverit\u00eb apo protagonist\u00ebt politik\u00eb t\u00eb tyre.
\nNj\u00eb argument i dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb sjellja e padenj\u00eb me simbolet e parlamentarizmit t\u00eb viteve 20. Parlamenti i par\u00eb shqiptar i mbajti punimet e tij n\u00eb nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb, e cila p\u00ebr fatkeq\u00ebsin\u00eb ton\u00eb, nuk ekziston m\u00eb. Shum\u00eb shpejt u nd\u00ebrtua nj\u00eb nd\u00ebrtes\u00eb e re parlamentare, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn funksionoi jeta parlamentare p\u00ebr rreth 20-23 vitet e ardhshme. M\u00eb ardhjen n\u00eb fuqi t\u00eb regjimit komunist nd\u00ebrtesa nd\u00ebrroi drejtim dhe nga institucion historik i parlamentit u shnd\u00ebrrua n\u00eb Teat\u00ebr i Kukullave. Sot n\u00eb qend\u00ebr t\u00eb Tiran\u00ebs t\u00eb gjith\u00eb banor\u00ebt e saj e din\u00eb ku ndodhet teatri I kukullave, por pak, shum\u00eb pak prej tyre e din\u00eb se ajo nd\u00ebrtes\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebson parlamentin e par\u00eb funksional shqiptar dhe se aty kan\u00eb folur dhe kontribuar p\u00ebr vite me rrall\u00eb disa prej personaliteteve m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha historike shqiptare q\u00eb nga Fan Noli e Ahmet Zogu, Gjergj Fishta dhe Luigj Gurakuqi, Mehdi Frash\u00ebri dhe Lef Nosi, Aqif Pash\u00eb Elbasani e Ndre Mjeda, Iljaz Vrioni e Pandeli Evangjeli, Ko\u00e7o Kota dhe Eshref Frash\u00ebri. Aty jan\u00eb votuar ligjet themelore t\u00eb republik\u00ebs dhe monarkis\u00eb s\u00eb par\u00eb shqiptare, jan\u00eb miratuar reformat e m\u00ebdha politike dhe ekonomike, kodet civile e penale, reforma p\u00ebr krijimin e institucioneve fetare komb\u00ebtare, reformat kushtetuese, ato t\u00eb arsimit laik, t\u00eb zhvillimit t\u00eb lir\u00eb ekonomik t\u00eb vendit, t\u00eb krijimit t\u00eb administrat\u00ebs s\u00eb par\u00eb civile e profesionale, t\u00eb funksionimit t\u00eb enteve publike dhe nj\u00eb s\u00ebr\u00eb institucionesh t\u00eb tjera q\u00eb i dhan\u00eb fytyr\u00eb, em\u00ebr dhe prestigj shtetit t\u00eb ri shqiptar.
\nVlera e parlamentarizmit t\u00eb viteve 20 b\u00ebhet edhe m\u00eb e \u00e7muar kur krahasohet me parlamentin e periudhave t\u00eb tjera historike, sidomos at\u00eb aktual. Sot nuk kemi m\u00eb mendimtar\u00eb politik\u00eb, nuk kemi elit\u00eb politike, nuk kemi debat publik elitar, nuk ka politikan\u00eb q\u00eb citohen p\u00ebr mendimet e fjalimet e tyre, dhe mbi t\u00eb gjitha, debatet e sotme parlamentare t\u00eb botuara n\u00eb disa v\u00ebllime ngjajn\u00eb si tekste flet\u00ebrrufesh n\u00eb raport me debatet e jasht\u00ebzakonshme parlamentare t\u00eb viteve 20. Ndaj 90 vjet m\u00eb pas parlamenti shqiptar \u00ebsht\u00eb shum\u00eb larg n\u00eb vite, sidomos n\u00eb cil\u00ebsi t\u00eb p\u00ebrb\u00ebrjes, organizimit dhe t\u00eb funksionimit sesa dita kur delegat\u00ebt shtetar\u00eb t\u00eb Kongresit t\u00eb Lushnj\u00ebs vendos\u00ebn t\u00eb krijojm\u00eb e nd\u00ebrtojn\u00eb shtetin, t\u00eb cilit sot i p\u00ebrkasim. N\u00eb 20 vitet e fundit parlamenti n\u00eb Shqip\u00ebri ka sh\u00ebnuar arritjes, sidomos n\u00eb fush\u00ebn e miratimit t\u00eb legjislacionit modern, por n\u00eb thelb, jeta parlamentare dhe vendi i tij n\u00eb sistemin politik vijojn\u00eb t\u00eb jen\u00eb n\u00ebn nivelin e viteve 20. Disa detaje krahasuese: asnj\u00eb kriz\u00eb politike nuk \u00ebsht\u00eb zgjidhur n\u00eb parlamentin e pas viteve 90, asnj\u00eb qeveri nuk \u00ebsht\u00eb rr\u00ebzuar me mocion mosbesimi, nuk kemi qarkullim elitash dhe n\u00eb total, 52 akte parlamentare jan\u00eb cil\u00ebsuar antikushtetuese nga Gjykata Kushtetuese, 18 prej tyre vet\u00ebm n\u00eb 4-5 vitet e fundit.
\nSot pas 90 vjet\u00ebsh, me siguri politika do t\u00eb p\u00ebrkujtoj\u00eb me ndonj\u00eb fjalim patetik t\u00eb drejtuesit t\u00eb radh\u00ebs. Me siguri do t\u00eb thuren lavde dhe elozhe, por n\u00eb fund me siguri edhe ky p\u00ebrvjetor do t\u00eb largohet pa nj\u00eb produkt zyrtar korrektues dhe nderimi. Nuk do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb akt ligjor, i cili t\u00eb shpall\u00eb muze parlamentar nd\u00ebrtes\u00ebn ku zhvilloi jet\u00eb parlamenti i par\u00eb shqiptar, nuk do t\u00eb ket\u00eb akt tjet\u00ebr ligjor q\u00eb t\u00eb detyroj\u00eb sistemin arsimor n\u00eb vend t\u00eb p\u00ebrfshij\u00eb n\u00eb l\u00ebnd\u00ebt detyruese njohjen reale me historin\u00eb, arritjet, tiparet dhe prurjet politike e kulturore t\u00eb elit\u00ebs politike t\u00eb viteve 1920-1925, nuk do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb akt tjet\u00ebr ligjor q\u00eb rivendos n\u00eb vend nderimin real zyrtar p\u00ebr t\u00eb gjitha figurat politike e komb\u00ebtare t\u00eb asaj periudhe dhe s\u00eb fundi, nuk do t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb akt administrativ q\u00eb v\u00eb n\u00eb dispozicion p\u00ebr publikun e interesuar t\u00eb debateve parlamentare dhe arritjeve ligjore e kushtetuese t\u00eb k\u00ebsaj periudhe. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb zakon i keq i kultur\u00ebs feudale politike, nj\u00eb sjellje mohuese ndaj vlerave t\u00eb s\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebs dhe nj\u00eb p\u00ebrpjekje qesharake p\u00ebr t\u00eb ecur n\u00eb modelin e vjet\u00ebr t\u00eb historiografis\u00eb, sipas t\u00eb cilit, fituesi i radh\u00ebs e b\u00ebn historin\u00eb.
\nSot kemi fatin t\u00eb jemi n\u00eb liri, q\u00eb si individ\u00eb t\u00eb p\u00ebrkujtojm\u00eb elit\u00ebn politike t\u00eb 90 viteve m\u00eb par\u00eb, t\u00eb m\u00ebsojm\u00eb prej tyre dhe nj\u00ebher\u00ebsh, t\u00eb sjellim nd\u00ebrmend m\u00ebsimin e madh t\u00eb historis\u00eb, sipas t\u00eb cilit, nj\u00eb politik\u00eb dhe nj\u00eb shoq\u00ebri e bazuar n\u00eb harres\u00ebn apo injorimin e atyre q\u00eb sakrifikuan vet\u00ebn p\u00ebr vendin e tyre, nuk mund t\u00eb ket\u00eb t\u00eb ardhme tjet\u00ebr ve\u00e7 kriz\u00ebs s\u00eb identitetit, besueshm\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb vlerave qytetare e politike. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"