![\"Dr.](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/nail_draga.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Nga Dr. Nail Draga<\/strong><\/p>\n M.Edith Durham, P\u00ebr fiset, ligjet e zakonet e ballkanasve, Botoi: Arb\u00ebria, Tiran\u00eb, 2009<\/p>\n Botimi i veprave t\u00eb ndryshme t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb huaj dhe sidomos prezantimi i tyre opinionit te p\u00ebrkthyera n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe paraqet moment t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr opinionin kulturor. Sepse si e till\u00eb ajo vep\u00ebr nuk e ka m\u00eb p\u00ebrdorimin e kufizuar t\u00eb saj, por ajo b\u00ebh\u00ebt pron\u00eb e t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb kan\u00eb shprehi dhe interesim p\u00ebr avancimin e \u00e7\u00ebshtjeve dhe njohurive p\u00ebrkat\u00ebse n\u00eb aspektin personal dhe ate profesional. Dhe pas r\u00ebnies s\u00eb sistemit monist tek shqiptar\u00ebt p\u00ebr t\u00eb par\u00ebn her\u00eb n\u00eb shqip t\u00eb plota jan\u00eb duke u p\u00ebrkthyer vepra t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb huaj t\u00eb cil\u00ebt si inspirim dhe \u00e7\u00ebshtje preokupuese kan\u00eb pasur t\u00eb kaluar\u00ebn e shqiptar\u00ebve dhe t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ulqin, 25.02.2010<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Nga Dr. Nail Draga M.Edith Durham, P\u00ebr fiset, ligjet e zakonet e ballkanasve, Botoi: Arb\u00ebria, Tiran\u00eb, 2009 Botimi i veprave t\u00eb ndryshme t\u00eb autor\u00ebve t\u00eb huaj dhe sidomos prezantimi i tyre opinionit te p\u00ebrkthyera n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe paraqet moment t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr opinionin kulturor. Sepse si e till\u00eb ajo vep\u00ebr nuk e ka m\u00eb p\u00ebrdorimin […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1732","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\nN\u00eb saj\u00eb t\u00eb informacioneve q\u00eb disponojm\u00eb del s\u00eb interesimi i personaliteteve t\u00eb huaja qofshin ata studiues, udh\u00ebp\u00ebrshkrues apo aventurist si nga fusha e shkenc\u00ebs apo e kultur\u00ebs p\u00ebr popullin ton\u00eb nuk ka munguar edhe m\u00eb her\u00ebt, por nuk ka dilem\u00eb s\u00eb n\u00eb shek.XIX dhe fillim t\u00eb shek..XX u b\u00eb nj\u00eb kthes\u00eb e dukshme. Vet\u00eb ngjarjet e zhvilluara gjat\u00eb periudh\u00ebs s\u00eb lavdishme t\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare zgjuan kureshtjen e personaliteteve t\u00eb huaja p\u00ebr t\u00eb vizituar viset shqiptare.
\nNga plejada e tyre personaliteteve s\u2019ka dilem\u00eb s\u00eb vend nderi z\u00eb zonja Edith Durham(1863-1944). Ndon\u00ebse u paraqit rast\u00ebsisht n\u00eb ket\u00eb regjion, ajo \u00e7\u00ebshtjeve ballkanike n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi dhe atyre shqiptare n\u00eb ve\u00e7anti iu qas me nj\u00eb pasion e objektivitet t\u00eb rrall\u00eb, duke dh\u00ebn\u00eb p\u00ebrfundime t\u00eb q\u00ebndrueshme shkencore.
\nAjo, pasi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt u njoh me popullin ton\u00eb, u b\u00eb jo vet\u00ebm nj\u00eb dashamire e shpirtit dhe e kultur\u00ebs s\u00eb tij, jo vet\u00ebm nj\u00eb mbledh\u00ebse e t\u00eb dh\u00ebnave nga fusha t\u00eb ndryshme t\u00eb veprimtarive shoq\u00ebrore, por edhe studiuese e traditave, zakoneve dhe ngjarjeve t\u00eb tij, jo vet\u00ebm nj\u00eb z\u00ebdh\u00ebn\u00ebse e t\u00eb drejtave legjitime t\u00eb popullit shqiptar, por edhe nj\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebse e drejt\u00ebp\u00ebdrejt\u00eb e ngjarjeve si koroniste besnike e tyre, m\u00eb nj\u00eb fjal\u00eb u b\u00eb luft\u00ebtare e denj\u00eb e \u00e7\u00ebshtjes shqiptare.
\nGjat\u00eb pun\u00ebs s\u00eb vet prej nj\u00eb \u00e7erek shekulli, ajo lexuesve anglez iu pat dhuruar k\u00ebto vepra:
\n\u201cNep\u00ebr tokat e serb\u00ebve\u201d(1904). \u201cBrenga e Ballkanit\u201d(1905), \u201cShqip\u00ebria e Ep\u00ebrme\u201d(1909), \u201cLufta p\u00ebr Shkodr\u00ebn\u201d(1914), \u201cNj\u00ebzet vjet ngat\u00ebrresa ballkanike\u201d(1920), dhe \u201cP\u00ebr fiset, ligjet e zakonet e ballkanasve\u201d(1928).
\nPo ashtu duhet cekur se nga kjo ka mbetur pa u botuar nj\u00eb l\u00ebnd\u00eb e pasur si\u00e7 jan\u00eb ditari q\u00eb e mbajti gjat\u00eb q\u00ebndrimit n\u00eb Shqip\u00ebri dhe n\u00eb viset e tjera t\u00eb Ballkanit, pastaj dor\u00ebshkrime t\u00eb ndryshme, albume, let\u00ebrk\u00ebmbime etj.
\nN\u00eb lidhje mbi veprimtarin\u00eb e saj ka qen\u00eb i pak\u00ebt numri i atyre q\u00eb kan\u00eb pasur mund\u00ebsi t\u00eb shfryt\u00ebzojn\u00eb dhe p\u00ebrdorojn\u00eb nj\u00eb literatur\u00eb t\u00eb till\u00eb. K\u00ebtu p\u00ebrjashtim b\u00ebjn\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb num\u00ebr i kufizuar studiuesish. Nj\u00eb dukuri e till\u00eb ka qen\u00eb e pranishme n\u00eb moniz\u00ebm, sepse edhe kur jan\u00eb cituar veprat e znj.E.Durham, ata kan\u00eb qen\u00eb t\u00eb pjesshme.
\nNj\u00eb konstatim i till\u00eb d\u00ebshmohet n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb transparente n\u00eb vitin 1990, kur Sht\u00ebpia Botuese \u201c8 N\u00ebntori\u201d nga Tirana botoi nj\u00eb botim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb me titull \u201cBrenga e Ballkanit dhe vepra t\u00eb tjera p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe shqiptar\u00ebt\u201d e cila n\u00eb fakt paraqiste nj\u00eb p\u00ebrmbledhje t\u00eb gjasht\u00eb veprave t\u00eb lart\u00ebsh\u00ebnuara n\u00eb gjithsej prej 579 faqesh. Pra, edhe pse veprimtaria e saj ishte botuar n\u00eb gjuh\u00ebn angleze, para m\u00eb s\u00eb gjysm\u00eb shekulli, p\u00ebr lexuesin shqiptar mbeti e panjohur, e \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb edhe m\u00eb tragjike ndaj saj kishte nj\u00ebfar\u00eb misterioziteti, madje ndonj\u00ebher\u00eb edhe paragjykime.
\nN\u00eb gam\u00ebn e tyre veprave p\u00ebrkthyesi shkodran Ferit Hafizi i ka ofruar lexuesit shqiptar dy vepra t\u00eb zonj\u00ebs Durham n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. E para Lufta p\u00ebr Shkodr\u00ebn e botuar nga Sht\u00ebpia Botuese \u201cCamaj-Pipa\u201d e Shkodr\u00ebs n\u00eb vitin 2005 dhe \u201cP\u00ebr fiset, ligjet e zakonet e ballkanasve\u201d, botuar n\u00eb vitin 2009 nga \u201cArb\u00ebria\u201d e Tiran\u00ebs. Nga leximi i tyre dy veprave del s\u00eb kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb m\u00eb nj\u00eb p\u00ebrkthim me p\u00ebrkushtim, ku veprat lexohen m\u00eb endje sepse jan\u00eb p\u00ebrdorur shprehje, terma e frazeologji q\u00eb jan\u00eb shprehi e nj\u00eb p\u00ebrkthyesi m\u00eb p\u00ebrvoj\u00eb.
\nVepra \u201cP\u00ebr fiset, ligjet e zakonet e ballkanasve\u201d, p\u00ebrb\u00ebhet nga tet\u00eb pjes\u00eb ku me materialin e prezantuar padyshim paraqet nj\u00eb arkiv n\u00eb miniatur\u00eb p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet p\u00ebrkat\u00ebse. N\u00ebse kjo vep\u00ebr n\u00eb botimin p\u00ebrbledh\u00ebs t\u00eb vitit 1990, ishte e prezantuar me gjithsej 91 faqe, tash ajo na vjen e plot\u00eb me 398 faqe, s\u00eb bashku me bibliografin\u00eb. Andaj vet\u00ebm tash lexuesi shqiptar e ka t\u00eb mundur ta lexoj\u00eb ate n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi dhe t\u00eb nxjerri gjykimet dhe p\u00ebrfundimet p\u00ebrkat\u00ebse. Kjo vep\u00ebr padyshim paraqet nj\u00eb ndihmes\u00eb m\u00eb vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb nga fusha e antropologjis\u00eb, dhe n\u00eb ket\u00eb gam\u00eb \u00ebsht\u00eb vepra kryesore e saj. Autorja trajton probleme m\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi jo vet\u00ebm p\u00ebr kultur\u00ebn popullore shqiptare por edhe ate t\u00eb sllav\u00ebve, duke theksuar sidomos ate malazeze.
\n\u00c7\u00ebshtjet e trajtuara kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb m\u00eb shoq\u00ebrin\u00eb tradicionale si dhe organizimi i vjet\u00ebr shoq\u00ebror, e drejta popullore, doket, lindja, martesa, vdekja, tatuazhi, bes\u00ebtytnit\u00eb, mjek\u00ebsia popullore etj. Kjo vep\u00ebr \u00ebsht\u00eb si rezultat i pun\u00ebs pasionuese t\u00eb autor\u00ebs e cila t\u00ebr\u00eb materialin e ka vjelur n\u00eb terren me plot vuajtje dhe sakrifica. Nj\u00eb material i till\u00eb ka vlera t\u00eb ve\u00e7anta sepse k\u00ebto t\u00eb dh\u00ebna jan\u00eb d\u00ebshmi e organizimit shoq\u00ebror n\u00eb nj\u00eb mjedis t\u00eb caktuar me p\u00ebrkat\u00ebsi t\u00eb ndryshme sociale dhe etnike.T\u00eb dh\u00ebnat e prezantuara por edhe krahasuar me ato t\u00eb popujve t\u00eb tjer\u00eb n\u00eb ket\u00eb regjion d\u00ebshmojn\u00eb p\u00ebr analiz\u00ebn e thell\u00eb diakronike e sinkronike t\u00eb autor\u00ebs e cila d\u00ebshmohet nder njoh\u00ebset m\u00eb t\u00eb d\u00ebnja etnografike p\u00ebr k\u00ebto hap\u00ebsira. Edhe kjo vep\u00ebr si dhe t\u00eb tjerat nga kjo autore nga aspekti i stilit kan\u00eb karakter rr\u00ebfimesh apo nj\u00eb g\u00ebrshetim n\u00eb mes publicistik\u00ebs dhe eseistik\u00ebs. Nuk ka dilem\u00eb se kjo vep\u00ebr sjell pasuri informacioni, fakte, ngjarje dhe dukuri duke i p\u00ebrshkruar me besnik\u00ebri ashtu si i jan\u00eb prezantuar.
\nNdon\u00ebse librat e saj i dedikoheshin kryesisht lexuesve anglofon\u00eb, ata i p\u00ebrdor\u00ebn edhe studiues t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb si fush\u00eb interesimi kishin \u00e7\u00ebshtjen shqiptare. Nj\u00eb konstatim i till\u00eb d\u00ebshmohet me t\u00eb dh\u00ebn\u00ebn s\u00eb shum\u00eb vepra u ribotuan nga disa her\u00eb dhe ate n\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb ndryshme.K\u00ebshtu p.sh. libri \u201cNj\u00ebzet vjet ngat\u00ebrresa ballkanike\u201d, q\u00eb llogaritet nd\u00ebr veprat e saja m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme, pas botimit t\u00eb tij n\u00eb Lond\u00ebr m\u00eb 1920, m\u00eb von\u00eb u ribotua n\u00eb Nju Jork. Pastaj n\u00eb gjermanisht n\u00eb Shtutgart, m\u00eb 1922, italisht n\u00eb Firenc\u00eb m\u00eb 1923 e me ribotim m\u00eb 1930, nd\u00ebrsa n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe u botua n\u00eb vitin 1944, nd\u00ebrsa n\u00eb atdheun e saj u ribotua edhe nj\u00eb her\u00eb n\u00eb Lond\u00ebr me 1970.
\nMe qellime t\u00eb caktuara p\u00ebr t\u00eb n\u00ebnvler\u00ebsuar krijimtarin\u00eb e saj disa pseudoshkenc\u00ebtar\u00eb e quajn\u00eb at\u00eb si shqiptarofile e me epitete t\u00eb tjera, nga i vetmi m\u00ebkat q\u00eb \u201ckishte\u201d sepse ushqente simpati e ndjenja t\u00eb sinqerta ndaj popullit shqiptar, duke u v\u00ebn\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs dhe t\u00eb kauz\u00ebs shqiptare. Sa ishte gjall\u00eb epiteteve t\u00eb tilla kurr nuk iu p\u00ebrgjigj, p\u00ebrkundrazi miq\u00ebsin\u00eb me popullin shqiptar e konsideronte si nj\u00eb fat t\u00eb madh q\u00eb e b\u00ebnte krenare dhe t\u00eb lumtur. Rrall\u00eb mund t\u00eb gjenden raste analoge t\u00eb nj\u00eb p\u00ebrkushtimi t\u00eb till\u00eb ndaj fateve t\u00eb nj\u00eb populli mik. Ishin koh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira t\u00eb b\u00ebheshe mik i Shqip\u00ebris\u00eb e m\u00eb pak avokat i \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb saj. Por, Durhami e shpalli ndjenj\u00ebn e saj fisnike p\u00ebr popullin ton\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb demonstrative n\u00eb t\u00ebr\u00eb vepr\u00ebn e vet.
\nNdon\u00ebse e rritur dhe e shkolluar n\u00eb nj\u00eb mjedis t\u00ebr\u00ebsisht tjet\u00ebr nga k\u00ebto ballkanike ajo ve\u00e7ohej p\u00ebr nga karakteri dhe dinjiteti duke prezantuar t\u00eb v\u00ebrteten dhe drejt\u00ebsin\u00eb. Dhe nj\u00eb veprim t\u00eb till\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb me nd\u00ebrgjegje dhe guxim intelektual. Nga rrethanat e koh\u00ebs nuk ka mundur t\u00eb p\u00ebrballoj\u00eb intrigat dhe prapaskenat e qarqeve shoviniste t\u00eb Ballkanit ndaj shqiptar\u00ebve dhe Shqip\u00ebris\u00eb e aq m\u00eb tep\u00ebr masakrat serbe e malazeze n\u00eb Veriun shqiptar, pasi ishte d\u00ebshmitare okulare gjen form\u00ebn e saj t\u00eb protest\u00ebs duke ia kthyer mbrapsht dekoratat e mbretit Nikolla t\u00eb Malit t\u00eb Zi.
\nEdhe pse veprimtaria e Durhamit nuk iu kushtua luft\u00ebrave dhe konflikteve ballkanike ajo n\u00eb siujdhes\u00ebn ton\u00eb nuk kishte ardhur si nj\u00eb misionare e luft\u00ebnxitjes, si\u00e7 kishin ardhur shum\u00eb t\u00eb tjer\u00eb para e pas saj. Por, ajo me t\u00ebr\u00eb veprimtarin\u00eb e saj predikoj mir\u00ebqenien e popujve t\u00eb k\u00ebsaj hap\u00ebsire, zbuloi pikat e tyre t\u00eb takimit dhe ishte k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse p\u00ebr mosp\u00ebrzierjen e t\u00eb huajve n\u00eb ket\u00eb regjion. Prandaj, emri dhe vepra e saj kurdoher\u00eb do t\u00eb evokohen me respekt e homazhe t\u00eb thella.
\nDhe n\u00eb fund nuk ka dilem\u00eb se me botimin e k\u00ebsaj vepre n\u00eb shqip b\u00ebh\u00ebt pasurimi i fondit t\u00eb albanologjis\u00eb nga autor\u00ebt e huaj. Edhe pse \u00ebsht\u00eb shkruar rreth tet\u00ebdhjet\u00eb vite m\u00eb par\u00eb ky botim nuk i humb vlerat, \u00ebsht\u00eb e kund\u00ebrta sepse m\u00eb kalimin e koh\u00ebs ato i shtohen, sepse kemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb me elemente komplekse antopologjike t\u00eb cilat nuk hasen m\u00eb n\u00eb koh\u00ebn ton\u00eb.
\nAndaj si e till\u00eb kjo vep\u00ebr do t\u00eb lexohet m\u00eb endje dhe do t\u00eb paraqes inspirim p\u00ebr \u00e7do p\u00ebrdorues pa marr\u00eb parasysh fahun profesional, nd\u00ebrsa do t\u00eb jet\u00eb referenc\u00eb e domosdoshme antropologjike p\u00ebr studiuesit.<\/p>\n