![\"Adrian](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/adrian_civici.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
Adrian CIVICI<\/strong>, 13.02.2010<\/em><\/p>\n Shqet\u00ebsimet p\u00ebr kriz\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb financiare q\u00eb po kalon Greqia, tashm\u00eb i kan\u00eb kaluar ndjesh\u00ebm kufijt\u00eb e saj. Edhe n\u00eb axhend\u00ebn prioritare t\u00eb vet\u00eb BE-s\u00eb, \u201c\u00e7\u00ebshtja greke\u201d duket se \u00ebsht\u00eb e para. Greqia rezulton vendi evropian i prekur m\u00eb r\u00ebnd\u00eb, jo vet\u00ebm nga kriza financiare, por mbi t\u00eb gjitha edhe nga nj\u00eb menaxhim i keq i financave t\u00eb saj publike. Shteti fqinj rezulton gjithashtu edhe si nj\u00eb vend q\u00eb nuk e ka pasur fare n\u00ebn kontroll situat\u00ebn financiare, si pasoj\u00eb e defekte t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb sistemin e statistikave dhe t\u00eb dh\u00ebnave baz\u00eb makroekonomike. Situata e shifrave duket se \u00ebsht\u00eb aq problematike n\u00eb besueshm\u00ebrin\u00eb e tyre, aq sa agjencia greke e statistikave ELSTA, do vihet n\u00ebn tutel\u00ebn e Eurostat-it ose n\u00ebn survejimin e nj\u00ebr\u00ebs nga agjencit\u00eb e statistikave t\u00eb vendeve t\u00eb tjera t\u00eb BE-s\u00eb.<\/p>\n Deficiti buxhetor ka arritur n\u00eb shifrat negative rekord prej 12.7% nga maksimumi 3% q\u00eb lejojn\u00eb kriteret e Manstrichtit. Borxhi publik i Greqis\u00eb e kalon shifr\u00ebn e 300 miliard\u00eb eurove. S\u00eb fundi, duket se situata u b\u00eb m\u00eb serioze, edhe si pasoj\u00eb e faktit se nj\u00eb pjes\u00eb e kapitaleve private, nga frika e masave shtr\u00ebnguese fiskale t\u00eb Qeveris\u00eb, po shfaqin nj\u00eb tendenc\u00eb largimi nga Greqia. Duke ju referuar gazetave greke, \u201cbankat greke po p\u00ebrballen me nj\u00eb largim masiv t\u00eb kapitaleve t\u00eb tyre drejt Zvicr\u00ebs dhe Qipros, n\u00eb shuma q\u00eb mendohet se arrijn\u00eb n\u00eb 10 miliard\u00eb euro\u201d.<\/p>\n S\u00eb fundi, dy nga institucionet prestigjioze t\u00eb vler\u00ebsimit t\u00eb rrezikut financiar, si Fitch dhe Standart&Poor\u2019s dhe Moody\u2019s, e ul\u00ebn me nj\u00eb shkall\u00eb not\u00ebn apo vler\u00ebsimin e tyre p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e borxhit grek duke b\u00ebr\u00eb q\u00eb Greqia t\u00eb k\u00ebrkoj\u00eb borxh me nj\u00eb p\u00ebrqindje m\u00eb t\u00eb madhe interesi, se ai i zakonshmi n\u00eb tregjet financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare apo huat\u00eb shtet\u00ebrore. Megjith\u00ebse ky vler\u00ebsim \u00ebsht\u00eb m\u00eb pak negativ se sa pritej, p\u00ebrs\u00ebri ai d\u00ebshmon p\u00ebr nj\u00eb gjendje jo t\u00eb mir\u00eb n\u00eb standardet e bonove t\u00eb thesarit t\u00eb Qeveris\u00eb, si dhe p\u00ebr nj\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi t\u00eb mundshme afat-shkurt\u00ebr likuiditeti, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb risku afat-gjat\u00eb duket se \u00ebsht\u00eb amortizuar disi nga njoftimet e qeveris\u00eb greke p\u00ebr \u201cplanin special t\u00eb rigorozitetit buxhetor\u201d, q\u00eb do filloj\u00eb t\u00eb aplikohet s\u00eb shpejti.<\/p>\n Por, rreziku financiar grek \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i madh se thjesht nj\u00eb problem i brendsh\u00ebm grek. Bashkimi Evropian dhe ve\u00e7an\u00ebrisht gjith\u00eb vendet e eurozon\u00ebs ndjehen t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr pasojat q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb n\u00eb dob\u00ebsimin e euros kjo kriz\u00eb, por gjithashtu edhe n\u00eb pasoja direkte, d.m.th., provokimin apo daljen n\u00eb drit\u00eb edhe t\u00eb krizave financiare edhe n\u00eb vende t\u00eb tjera evropiane si Spanja, Portugalia, Irlanda, etj. Rregullat evropiane nuk e lejojn\u00eb Bank\u00ebn Qendrore Evropiane q\u00eb t\u00eb blej\u00eb borxhin e nj\u00eb shteti t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb zon\u00ebn euro, dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb kuad\u00ebr, e vetmja mund\u00ebsi duket se do t\u00eb jet\u00eb \u201cndihma nd\u00ebrmjet shteteve\u201d q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast po p\u00ebrkthehet si nj\u00eb mund\u00ebsi e Greqis\u00eb p\u00ebr t\u00eb emetuar eurobonde n\u00eb shuma t\u00eb konsiderueshme.<\/p>\n Rrug\u00eb tjet\u00ebr konsiderohen dhe kredit\u00eb e buta, q\u00eb Qeverit\u00eb evropiane mund t\u2019i japin Qeveris\u00eb greke n\u00eb muajt n\u00eb vazhdim. Nd\u00ebrkoh\u00eb, Komisioni evropian, megjith\u00ebse jo pa v\u00ebshtir\u00ebsi miratoi para dy dit\u00ebsh nj\u00eb plan shp\u00ebtimi ekonomik t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr Athin\u00ebn, duke e shoq\u00ebruar k\u00ebt\u00eb me nj\u00eb \u201cvendosje t\u00eb Greqis\u00eb n\u00ebn nj\u00eb vrojtim special\u201d mujor nga ana e tij. Objektivi kryesor \u00ebsht\u00eb rikthimi i deficitit buxhetor n\u00eb shifrat 3% n\u00eb fund t\u00eb vitit 2012. Ky vendim i komisionit evropian nuk kaloi pa debate e q\u00ebndrime shpesh t\u00eb diferencuara t\u00eb vendeve an\u00ebtare. Ve\u00e7an\u00ebrisht, Gjermania u tregua mjaft hezituese e dyshuese p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb Greqis\u00eb \u201cnj\u00eb shans\u201d q\u00eb ta kaloj\u00eb but\u00eb kriz\u00ebn duke pasur frik\u00eb se i nj\u00ebjti skenar mund t\u00eb duhet q\u00eb t\u00eb p\u00ebrs\u00ebritet p\u00ebr vende t\u00eb tjera t\u00eb BE-s\u00eb dhe zon\u00ebs euro, q\u00eb jan\u00eb n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi serioze p\u00ebr t\u00eb ekuilibruar financat e tyre publike, sidomos Spanja dhe Portugalia.<\/p>\n Edhe Qeveria greke ka shpallur nj\u00eb plan t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm masash e reformash p\u00ebr stabilizimin e situat\u00ebs financiare dhe ekuilibrimin e financave publike, plan q\u00eb natyrsh\u00ebm ka shkaktuar dhe nj\u00eb val\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme protestash e revoltash, si nga punonj\u00ebsit e sektorit publik t\u00eb cil\u00ebt pritet t\u00eb jen\u00eb \u201cviktima\u201d kryesore e masave drastike, ashtu dhe nga sindikata t\u00eb ndryshme n\u00eb vend. Ky reagim i p\u00ebrgjithsh\u00ebm popullor n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb mjaft t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb, natyrisht q\u00eb e komplikon akoma m\u00eb shum\u00eb pun\u00ebn p\u00ebr Qeverin\u00eb Papandreu, aq m\u00eb tep\u00ebr q\u00eb ajo \u00ebsht\u00eb angazhuar q\u00eb ta zgjidh\u00eb \u201cme forcat e saj\u201d kriz\u00ebn, pra duke mos pasur angazhim direkt financiar nga ana e Bank\u00ebs qendrore evropiane dhe Komisioni evropian.<\/p>\n Edhe ideja e nj\u00eb \u201ck\u00ebrkese p\u00ebr ndihm\u00eb te FMN-ja si survejuesja kryesore e financave n\u00eb bot\u00eb\u201d, nuk u pranua nga vendet evropiane, t\u00eb cilat mendojn\u00eb se kjo \u00ebsht\u00eb e pamundur, ose si\u00e7 u shpreh nj\u00eb drejtues i lart\u00eb i Bank\u00ebs qendrore evropiane, \u201ckjo do t\u00eb ishte sikur Kalifornia t\u2019i b\u00ebnte thirrje p\u00ebr ndihm\u00eb FMN\u201d, p\u00ebrpara se t\u2019ia k\u00ebrkonte k\u00ebt\u00eb Qeveris\u00eb amerikane. Pra, nuk pritet q\u00eb FMN t\u00eb financoj\u00eb direkt Greqin\u00eb, sepse evropian\u00ebt e konsiderojn\u00eb si ulje t\u00eb kredibilitetit t\u00eb tyre v\u00ebnien n\u00ebn tutel\u00eb nga ekspert\u00ebt e FMN-s\u00eb, nd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb d\u00ebshirojn\u00eb t\u00eb ruajn\u00eb edhe integralitetin n\u00eb politikat e tyre monetare.<\/p>\n Megjithat\u00eb, elementi m\u00eb i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb problematike e t\u00eb rrezikshme financiare jo vet\u00ebm p\u00ebr Greqin\u00eb, por edhe p\u00ebr euron, Evrop\u00ebn dhe Ballkanin per\u00ebndimor \u00ebsht\u00eb fakti se ministrat evropian\u00eb t\u00eb financave t\u00eb zon\u00ebs euro konfirmuan qart\u00eb dhe hapur se ata \u201cp\u00ebrjashtojn\u00eb \u00e7do hipotez\u00eb p\u00ebr nj\u00eb falimentim financiar t\u00eb Greqis\u00eb…se ky skenar, as q\u00eb duhet t\u00eb mendohet\u201d. Presidenti i K\u00ebshillit evropian, Herman Van Rompuy e shprehu qart\u00eb k\u00ebt\u00eb q\u00ebndrim unik dhe garantues t\u00eb BE-s\u00eb duke th\u00ebn\u00eb se \u201cvendet an\u00ebtare t\u00eb zon\u00ebs euro do t\u00eb marrin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb koordinuar t\u00eb gjitha masat e nevojshme p\u00ebr t\u00eb ruajtur stabilitetin financiar t\u00eb zon\u00ebs euro n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e saj\u201d.<\/p>\n Mendoj se ky \u00ebsht\u00eb edhe thelbi i asaj se si duhet ta shikojm\u00eb dhe trajtojm\u00eb edhe n\u00eb Shqip\u00ebri kriz\u00ebn financiare greke dhe pasojat e saj mbi ekonomin\u00eb shqiptare. \u00cbsht\u00eb e v\u00ebrtet\u00eb se bankat kryesore dhe m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha greke jan\u00eb n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi serioze, pasoj\u00eb e t\u00eb cilave \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsimi \u201cme nota m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta\u201d q\u00eb ju b\u00eb atyre nga institucione nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb specializuara vler\u00ebsimi. Por, po ti referohemi analizave t\u00eb revistave apo gazetave t\u00eb specializuara financiare e bankare, efekti kryesor jasht\u00eb Greqis\u00eb i k\u00ebsaj situate t\u00eb bankave greke, duket se do t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb reduktim i kredis\u00eb q\u00eb k\u00ebto banka kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb n\u00eb vende si Bullgaria, Rumania, Shqip\u00ebria, etj.<\/p>\n N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, vler\u00ebsohet se pasojat m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha pritet t\u2019i ket\u00eb Bullgaria, vend n\u00eb t\u00eb cilin kredit\u00eb vjetore t\u00eb bankave greke vler\u00ebsohet se kan\u00eb arritur shum\u00ebn e 1 miliard eurove. N\u00eb rastin e Shqip\u00ebris\u00eb, mendoj se nuk duhet t\u00eb ket\u00eb vend p\u00ebr trembje apo panik n\u00eb lidhje me performanc\u00ebn dhe situat\u00ebn financiare t\u00eb k\u00ebtyre bankave, p\u00ebr faktin se bankat greke q\u00eb jan\u00eb prezente n\u00eb Shqip\u00ebri, jan\u00eb \u201cbanka bija\u201d t\u00eb \u201cbankave m\u00ebm\u00eb\u201d dhe funksionojn\u00eb si banka t\u00eb ve\u00e7anta t\u00eb pavarura n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb direkte apo t\u00eb plot\u00eb nga qendra. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj, k\u00ebtu duhen p\u00ebrmendur edhe dy element\u00eb t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb favorizojn\u00eb nj\u00eb situat\u00eb aspak panikuese n\u00eb lidhje me k\u00ebto banka. S\u00eb pari, treguesit financiar\u00eb t\u00eb deritash\u00ebm t\u00eb k\u00ebtyre bankave jan\u00eb pozitive; dhe s\u00eb dyti, k\u00ebto banka jan\u00eb vazhdimisht n\u00ebn nj\u00eb sistem supervizioni me kritere cil\u00ebsore nga Banka e Shqip\u00ebris\u00eb, gj\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb garanci m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr nivelin e performanc\u00ebs dhe stabilitetit t\u00eb tyre.<\/p>\n Nj\u00eb ndikim i mundsh\u00ebm n\u00eb ekonomin\u00eb shqiptare pritet t\u00eb jet\u00eb zvog\u00eblimi i sasis\u00eb s\u00eb remitancave q\u00eb emigracioni ekonomik shqiptar sjell n\u00eb Shqip\u00ebri, si pasoj\u00eb e nj\u00eb rritje t\u00eb mundshme t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb dhe kostos s\u00eb jetes\u00ebs n\u00eb Greqi n\u00eb k\u00ebto 2-3 vite t\u00eb nj\u00eb rigoroziteti buxhetor ekstrem. P\u00ebrve\u00e7 uljes s\u00eb remitancave, nga shum\u00eb emigrant\u00eb ekonomik\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb Greqi nuk p\u00ebrjashtohet edhe mund\u00ebsia e kthimit n\u00eb Shqip\u00ebri, si pasoj\u00eb e v\u00ebshtir\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t\u00eb mbajtur vendet e tyre t\u00eb pun\u00ebs apo p\u00ebr t\u00eb gjetur vende t\u00eb reja. Kjo situat\u00eb duhet studiuar me kujdes nga institucionet dhe politikat ekonomike e financiare shqiptare. S\u00eb dyti, ndikim negativ mund t\u00eb ket\u00eb sektori i industris\u00eb me fason, sepse nj\u00eb pjes\u00eb d\u00ebrrmuese e kompanive prezente n\u00eb tregun shqiptar jan\u00eb me kapital dhe porosi greke dhe natyrisht q\u00eb kriza pritet t\u2019i prek\u00eb direkt apo indirekt k\u00ebto biznese, sidomos n\u00ebse ato e kan\u00eb aktivitetin baz\u00eb t\u00eb tyre n\u00eb tregun grek.<\/p>\n Shum\u00eb nga k\u00ebto nd\u00ebrmarrje kan\u00eb filluar t\u00eb mendojn\u00eb p\u00ebr m\u00ebnyrat dhe masat e nevojshme q\u00eb duhet t\u00eb marrin p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar nj\u00eb kontraktim t\u00eb p\u00ebrkohsh\u00ebm t\u00eb aktivitetit t\u00eb tyre, si pasoj\u00eb e situat\u00ebs n\u00eb Greqi duke u b\u00ebr\u00eb shum\u00eb t\u00eb ndjeshme edhe n\u00eb k\u00ebrkesat p\u00ebr mb\u00ebshtetje nga Qeveria shqiptare. Dhe s\u00eb fundi, eksportet shqiptare drejt Greqis\u00eb pritet t\u00eb ken\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi si pasoj\u00eb e kontraktimit t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb brendshme dhe p\u00ebrgjith\u00ebsisht t\u00eb gjith\u00eb ekonomis\u00eb greke n\u00eb vitet e ardhshme. Q\u00eb tani, mjaft nga bizneset shqiptare t\u00eb lidhur me Greqin\u00eb po ndeshin n\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsi p\u00ebr kontrata t\u00eb reja eksporti.<\/p>\n N\u00eb nj\u00eb ekonomi bot\u00ebrore gjithnj\u00eb e m\u00eb t\u00eb globalizuar, \u00e7do sukses apo kriz\u00eb e nj\u00eb vendi i ka t\u00eb gjitha shanset q\u00eb ta shtrij\u00eb shpejt ndikimin e saj n\u00eb vendet e tjera, aq m\u00eb tep\u00ebr n\u00eb vendet fqinje, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti jon\u00eb me Greqin\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye, \u00ebsht\u00eb m\u00eb se e domosdoshme q\u00eb kriz\u00ebn greke dhe p\u00ebrgjith\u00ebsisht ecurin\u00eb e ekonomis\u00eb dhe financave t\u00eb saj n\u00eb muajt dhe vitet n\u00eb vazhdim ta shohim jo thjesht \u201csi di\u00e7ka q\u00eb po ndodh n\u00eb vendin fqinj\u201d, por mbi t\u00eb gjitha si nj\u00eb element thelb\u00ebsor q\u00eb prek ekonomin\u00eb dhe biznesin shqiptar, dhe q\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb arsye k\u00ebrkon nd\u00ebrmarrjen e masave dhe politikave specifike p\u00ebr ta p\u00ebrballuar normalisht.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Adrian CIVICI, 13.02.2010 Shqet\u00ebsimet p\u00ebr kriz\u00ebn e r\u00ebnd\u00eb financiare q\u00eb po kalon Greqia, tashm\u00eb i kan\u00eb kaluar ndjesh\u00ebm kufijt\u00eb e saj. Edhe n\u00eb axhend\u00ebn prioritare t\u00eb vet\u00eb BE-s\u00eb, \u201c\u00e7\u00ebshtja greke\u201d duket se \u00ebsht\u00eb e para. Greqia rezulton vendi evropian i prekur m\u00eb r\u00ebnd\u00eb, jo vet\u00ebm nga kriza financiare, por mbi t\u00eb gjitha edhe nga nj\u00eb […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1558","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n