{"id":1460,"date":"2010-02-02T16:11:24","date_gmt":"2010-02-02T15:11:24","guid":{"rendered":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/?p=1460"},"modified":"2010-02-02T16:11:24","modified_gmt":"2010-02-02T15:11:24","slug":"nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/","title":{"rendered":"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb"},"content":{"rendered":"<p>Nga: <strong>Dr. ETLEVA LALA<\/strong> &amp; <strong>Dr. MUSA AHMETI <\/strong><\/p>\n<p>TIRANE-Nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb t\u00eb famshme n\u00eb shekullin XV \u00ebsht\u00eb e ashtu quajtura Schedelsche Weltchronik (Liber Chronica rum, opus de temporibus mundi), q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe vepra e par\u00eb historike e nj\u00eb intelektuali gjerman. Kjo kronik\u00eb shqyrton lindjen e qyteteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme gjermane, bot\u00ebs per\u00ebndimore etj. R\u00ebnd\u00ebsia e k\u00ebsaj kronike p\u00ebr popullin shqiptar \u00ebsht\u00eb se Hartmann Schedel n\u00eb \u201cKronik\u00ebn\u201d e tij, jep disa t\u00eb dh\u00ebna historiko-gjeografike p\u00ebr disa qytete shqiptare, pastaj informacione p\u00ebr Ilirin\u00eb, Epirin dhe Arb\u00ebrin\u00eb, t\u00eb mb\u00ebshtetura kryesisht te autor\u00ebt antik\u00eb si dhe disa njoftime p\u00ebr prejardhjen e shqiptar\u00ebve etj. N\u00eb lib\u00ebr gjejm\u00eb po ashtu t\u00eb dh\u00ebna edhe p\u00ebr Gjon Kastriotin, t\u00eb atin e Sk\u00ebnderbeut, q\u00eb Schedel e quan Kamusa, pastaj informacione p\u00ebr luft\u00ebrat dhe fitoret e Gjergj Kastriot Sk\u00ebnderbeut kund\u00ebr turqve; marr\u00ebdh\u00ebniet e tij me Vatikanin \u2013 pap\u00ebn Kalistin III, p\u00ebr t\u00eb cilin autori shkruan se nuk e ka ndihmuar fare materialisht, si dhe disa sh\u00ebnime p\u00ebr tradhtin\u00eb e nipit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut, Hamza Kastriotit, t\u00eb cilin ky e z\u00eb rob dhe e d\u00ebrgoi n\u00eb burg te mbreti i Napolit Alfonsi V, etj. \u00cbsht\u00eb p\u00ebr t\u2019u lakmuar se si Schedel ka arritur t\u00eb shtjelloj\u00eb nj\u00eb l\u00ebnd\u00eb jasht\u00ebzakonisht voluminoze, duke na paraqitur gjith\u00e7ka kishte mundur t\u00eb mblidhte, sistemonte, p\u00ebrgatiste nga literatura e botuar, dor\u00ebshkrimet, dokumentet, kronikat e shumta dhe burimet e tjera q\u00eb disponoheshin n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n<p>Pavar\u00ebsisht nga gjith\u00eb k\u00ebto, si dhe nga njohurit\u00eb e jasht\u00ebzakonshme prej dijetari, kronika e Schedel-it \u00ebsht\u00eb e tejkaluar n\u00eb shum\u00eb pjes\u00eb, informacione dhe t\u00eb dh\u00ebna, p\u00ebr shkak t\u00eb zbulimeve t\u00eb reja dhe arritjeve shkencore. Megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb befasues fakti q\u00eb ai dispononte gjith\u00eb ato t\u00eb dh\u00ebna e informacione n\u00eb at\u00eb koh\u00eb. Bie n\u00eb sy skrupuloziteti dhe gjenialiteti i tij, te paraqitja e pem\u00ebve gjenealogjike t\u00eb familjeve fisnike dhe listave t\u00eb pap\u00ebve, portretet e t\u00eb cil\u00ebve jan\u00eb t\u00eb ilustruara me ngjyra, duke p\u00ebrdorur kronologjit\u00eb e njohura t\u00eb koh\u00ebs p\u00ebr vende t\u00eb ndryshme, krahina e rajone t\u00eb ndryshme si dhe renditjen e p\u00ebrshkrimin e figurave t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme historike jo vet\u00ebm gjermane, por edhe bot\u00ebrore, duke i shoq\u00ebruar me nj\u00eb regjist\u00ebr alfabetik. N\u00eb kronikat e njohura bot\u00ebrore t\u00eb gjerman\u00ebve t\u00eb viteve t\u00eb fundit t\u00eb mesjet\u00ebs, [kur jetoi dhe veproi Schedel-i] gjithashtu, ngjarjet historike jan\u00eb t\u00eb g\u00ebrshetuara me digresione me tem\u00eb nga katastrofat natyrore, luft\u00ebrat, njoftimet p\u00ebr themelimet e qyteteve etj, duke mos p\u00ebrjashtuar edhe ngjarjet q\u00eb kan\u00eb ndodhur n\u00eb pjes\u00ebt e tjera t\u00eb bot\u00ebs, duke i paraqitur dhe shtjelluar ato n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb paralele me rr\u00ebfimet biblike etj.<\/p>\n<p>Kronika e Schedel ndryshon nga shum\u00eb botime t\u00eb tjera t\u00eb ngjashme si dhe kopje dor\u00ebshkrimesh t\u00eb kronikave n\u00eb qarkullim, si p\u00ebr nga trajtimi i saj humanist, rrethi akademik q\u00eb e p\u00ebrgatiti, trajtimi i ve\u00e7ant\u00eb i shkencave natyrore dhe filozofis\u00eb, dhe nga ana tjet\u00ebr p\u00ebrmes marr\u00ebdh\u00ebnies s\u00eb re dhe t\u00eb p\u00ebrshtatshme t\u00eb tekstit dhe imazhit q\u00eb i japin mund\u00ebsi lexuesit jo vet\u00ebm t\u00eb lexoj\u00eb ngjarjet dhe ndodhit\u00eb historike, por edhe t\u00eb shikoj\u00eb n\u00eb to p\u00ebrmes ilustrimeve dhe gravurave t\u00eb shk\u00eblqyera. Ilustrimet paraqesin vazhdim\u00ebsin\u00eb e epokave n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb pand\u00ebrprer\u00eb dhe t\u00eb p\u00ebrshtatshme. P\u00ebrgatitja intelektuale dhe diapazoni i gjer\u00eb i diturive shkencore dhe akademike p\u00ebr t\u00eb cilin termi \u201cenciklopedi\u201d i sajuar n\u00eb antikitetin klasik \u00ebsht\u00eb adoptuar n\u00eb pun\u00eb madh\u00ebshtore, sepse p\u00ebrmban gjith\u00e7ka q\u00eb vihet n\u00eb dukje nga shkenca natyrore, shoq\u00ebrore, teologjike, filozofia dhe let\u00ebrsia. Koncepti i kombinuar i dituris\u00eb i p\u00ebrhapur nga humanizmi, gjen nj\u00eb pasqyrim shpreh\u00ebs n\u00eb k\u00ebt\u00eb botim.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\">\n* * *<\/p>\n<p>Hartman Schedel lindi m\u00eb 13 shkurt t\u00eb vitit 1440 n\u00eb Nuremberg dhe vdiq m\u00eb 29 n\u00ebntor t\u00eb vitit 1514, po n\u00eb Nuremberg. Studioi n\u00eb Laipzig n\u00eb vitet 1456-1462, ku mori titullin Magister Artium n\u00eb vitin 1459. Gjat\u00eb koh\u00ebs s\u00eb studimit ai njohu shum\u00eb humanist\u00eb t\u00eb koh\u00ebs, nd\u00ebr t\u00eb tjer\u00eb edhe Peter Luder (1410-1472), i cili ishte pedagog n\u00eb Laipzig. Leksionet e Luder-it, q\u00eb i kishte shkruar vet\u00eb Schedel-i, sot ruhet n\u00eb Bayerische Staatbibliothek n\u00eb Mynih (n\u00eb sign. clm 261). N\u00eb vitin 1463, Schedel vazhdon studimet n\u00eb Padova, duke studiuar mjek\u00ebsin\u00eb dhe nj\u00ebher\u00ebsh edhe parimet baz\u00eb t\u00eb greqishtes me profesor Demetrios Chalkondydes (1424-1511). M\u00eb 17 prill 1466, mbron doktoratur\u00ebn n\u00eb fush\u00ebn e mjek\u00ebsis\u00eb dhe kthehet n\u00eb Nurembergut. N\u00eb vjesht\u00ebn e vitit 1470, Schedel punon si mjek n\u00eb N\u00f6rdlingen, nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1477 n\u00eb Bamberg, dhe nga viti 1484 p\u00ebrfundimisht n\u00eb Nuremberg.<\/p>\n<p>Duke filluar q\u00eb nga viti 1456 Schedel, kopjon dor\u00ebshkrime dhe libra t\u00eb botuar, por edhe blen libra t\u00eb ndrysh\u00ebm (sot t\u00eb njohur si: inkunabula). Nj\u00eb moment i r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn e tij \u00ebsht\u00eb viti 1485, kur trash\u00ebgon nj\u00eb bibliotek\u00eb shum\u00eb t\u00eb pasur nga i xhaxhai, Hermann Schedel (1410-1485), i cili gjithashtu ishte mjek dhe humanist i njohur. Kjo bibliotek\u00eb do t\u00eb b\u00ebhej b\u00ebrthama e nj\u00eb biblioteke t\u00eb madhe humaniste n\u00eb Nuremberg. Biblioteka e Schedel-it \u00ebsht\u00eb nj\u00eb pasqyr\u00eb e interesave t\u00eb tij filozofike-shkencore dhe pjesa d\u00ebrrmuese e saj me afro 370 dor\u00ebshkrime dhe 670 libra, kryesisht inkunabula (t\u00eb botuara para vitit 1500) ruhen edhe sot e k\u00ebsaj dite n\u00eb fondet e Bayerische Staatsbibliothek n\u00eb Mynih, t\u00eb shoq\u00ebruara me nj\u00eb inventar origjinal, t\u00eb p\u00ebrpiluar m\u00eb 1498, i cili fillon me regjistrimin e veprave t\u00eb gramatik\u00ebs, logjik\u00ebs, retorik\u00ebs, astronomis\u00eb dhe astrologjis\u00eb, matematik\u00ebs dhe filozofis\u00eb, t\u00eb shoq\u00ebruara nga shum\u00eb libra q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me studia humanitatis t\u00eb Schedel-it. Pastaj vijojn\u00eb shkrimet mbi mjek\u00ebsin\u00eb dhe kirurgjin\u00eb, q\u00eb kan\u00eb t\u00eb b\u00ebjn\u00eb me profesionin e tij, por gjithashtu edhe mbi shkenc\u00ebn e historis\u00eb. Vet\u00ebm se n\u00eb fund ai fut n\u00eb list\u00eb librat e tij mbi fen\u00eb dhe teologjin\u00eb. Biblioteka e Schedel-it ka nj\u00eb vler\u00eb t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, sepse duke analizuar p\u00ebrb\u00ebrjen e saj ne njihemi me inetesin e tij shkencor prej dijetari, kryesisht n\u00eb fush\u00ebn e kozmografis\u00eb dhe gjeografis\u00eb, por gjithashtu me dashurin\u00eb e tij p\u00ebr librat, ve\u00e7an\u00ebrisht p\u00ebr ato me lidhje t\u00eb kushtueshme prej pergameni, me ilustrime dhe dekorime t\u00eb praruara n\u00eb flori, dhe m\u00eb kryesorja, aty gjendet edhe nj\u00ebri prej koleksioneve grafike m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb k\u00ebsaj periudhe, i cili n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi \u00ebsht\u00eb origjinal. M\u00ebnyra se si i trajtoi Schedel-i librat e bibliotek\u00ebs s\u00eb tij private, tregon se sa intensivisht e studioi ai p\u00ebrmbajtjen e tyre, duke b\u00ebr\u00eb sh\u00ebnime dhe komente t\u00eb shumta n\u00eb margina dhe brenda rreshtave t\u00eb pothuajse gjith\u00eb faqeve t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Kronika e bot\u00ebs n\u00eb gjuh\u00ebn latine \u00ebsht\u00eb shtypur n\u00eb 1.400 ekzemplar\u00eb dhe ka 656 flet\u00eb, nd\u00ebrsa botimi n\u00eb gjermanisht \u00ebsht\u00eb shtypur n\u00eb 700 ekzemplar\u00eb dhe ka 597 flet\u00eb. [P\u00ebraf\u00ebrsisht 400 ekzemplar\u00eb origjinal\u00eb t\u00eb versionit latin dhe nja 300 ekzemplar\u00eb origjinal\u00eb t\u00eb versionit gjerman kan\u00eb mbijetuar n\u00eb t\u00ebr\u00eb bot\u00ebn]. Libri n\u00eb t\u00eb dy gjuh\u00ebt ka dimensione 32,5 x 47 cm. P\u00ebrmban 1804 ilustrime dhe vinjeta, nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e t\u00eb cilave jan\u00eb me ngjyra dhe 652 gravura. Ka shum\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb q\u00eb iniciativa p\u00ebr kronik\u00ebn e Schedel-it \u2013 sikurse p\u00ebr projektet e tjera t\u00eb m\u00ebparshme historike dhe bibliografike \u2013 erdhi nga Schreyer, me ndihm\u00ebn financiare t\u00eb Kammermeister-it. Botimi n\u00eb gjermanisht \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb m\u00eb 1493 nga botuesi Anton Koberger, n\u00eb Nuremberg, nd\u00ebrsa ai latinisht n\u00eb vitin 1497. Anton Koberger (1440-1513) dispononte n\u00eb at\u00eb koh\u00eb nj\u00eb dhom\u00eb me 18 presa shtyp\u00ebse, dhe kishte t\u00eb pun\u00ebsuar m\u00eb shum\u00eb se 100 radhit\u00ebs, shtyp\u00ebs dhe ndihmesa. A. Koberger kishte filluar botimin e librave n\u00eb Nuremberg rreth vitit 1470 dhe brenda 30 viteve deri me vitin 1500 botoi rreth 250 tituj, duke p\u00ebrfshir\u00eb shum\u00eb vepra t\u00eb ilustruara nga viti 1482 e tutje. Disa nga botimet e tij m\u00eb t\u00eb njohura jan\u00eb Bibla n\u00eb dy v\u00ebllime n\u00eb gjuh\u00ebn gjermane (e ashtuquajtura Bibla e \u201cN\u00ebnt\u00eb Gjermane\u201d) e vitit 1483, t\u00eb cil\u00ebn ai e ilustroi me 109 vinjeta, etj. Ilustrimet e kronik\u00ebs q\u00eb num\u00ebrohen n\u00eb 1809 t\u00eb tilla, jan\u00eb b\u00ebr\u00eb me teknik\u00ebn e Holzschnitte-ve, d.m.th, vendosjes n\u00eb pres\u00eb t\u00eb copave t\u00eb holla prej druri t\u00eb pikturuara q\u00eb gjat\u00eb pres\u00ebs stamponin letr\u00ebn. P\u00ebrgatitja e Holzschnitte-ve u ishin besuar: Michael Wohlgemut (1434-1519) dhe Wilhelm Pleyden\u00eburff (1450-1494). Mendohet q\u00eb popullaritetin e madh q\u00eb g\u00ebzonte, kjo kronik\u00eb e fitoi p\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtyre zbukurimeve t\u00eb shk\u00eblqyera t\u00eb vepr\u00ebs.<br \/>\nNd\u00ebrtimi i kronik\u00ebs orientohet sipas skem\u00ebs mesjetare t\u00eb ndarjes s\u00eb epokave t\u00eb bot\u00ebs, t\u00eb marr\u00eb nga antikiteti. Paraqitjet e ngjarjeve u mbeten besnike ndaj pik\u00ebpamjeve t\u00eb kish\u00ebs dhe nuk u p\u00ebrgjigjen shkrimeve kritike t\u00eb nj\u00eb humanisti.<br \/>\nStruktura e librit t\u00eb Kronik\u00ebn e Bot\u00ebs (Weltchronik-Liber chronicarum) \u00ebsht\u00eb:<br \/>\n&#8211; Epoka e par\u00eb, q\u00eb nga krijimi deri te p\u00ebrmbytja e bot\u00ebs<br \/>\n&#8211; Epoka e dyt\u00eb q\u00eb nga p\u00ebrmbytja e bot\u00ebs deri te lindja e Abrahamit<br \/>\n&#8211; Epoka e tret\u00eb q\u00eb nga lindja e Abrahamit deri te mbret\u00ebria e Davidit<br \/>\n&#8211; Epoka e kat\u00ebrt q\u00eb nga fillimi i mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Davidit deri te rob\u00ebrimi i babilonasve<br \/>\n&#8211; Epoka e pest\u00eb q\u00eb nga rob\u00ebrimi i babilonasve deri te lindja e Krishtit<br \/>\n&#8211; Epoka e gjasht\u00eb (dhe m\u00eb e gjata) q\u00eb nga lindja e Krishtit deri n\u00eb dit\u00ebt tona. [1493].<br \/>\nP\u00ebr vepr\u00ebn e tij Schedel-i u mb\u00ebshtet n\u00eb nj\u00eb num\u00ebr t\u00eb madh burimesh t\u00eb ndryshme: dor\u00ebshkrimesh, kronikash t\u00eb shkruara me dor\u00eb, pamfletesh, literatur\u00eb profesionale t\u00eb mjek\u00ebsis\u00eb, pastaj te puna e humanist\u00ebve bashk\u00ebkohor\u00eb t\u00eb Rilindjes italiane dhe gjermane, nga Boka\u00e7io dhe Petrarka, nga shkrime t\u00eb shumta gjeografike dhe kozmografike t\u00eb Ptolemeut, Strabonit dhe Pomponius Mela (shfryt\u00ebzoi koleksionin e dor\u00ebshkrimeve private), Stephan Fridolin\u2019s Schatzbehalter t\u00eb botuar nga Anton Koberger n\u00eb Nuremberg m\u00eb 1491, pastaj Peregrinatio in terram sanctam (Mainz, 1486), Bernhard von Breydenbach, kanuni i Mainz-it, me ilustrime nga Erhard Reuwich, Fasciculus temporum nga Werner Rolevinck botuar n\u00eb Utrecht n\u00eb vitin m\u00eb 1480, dhe ve\u00e7an\u00ebrisht, p\u00ebr ilustrimet e tij gravura dhe t\u00eb tjera nga Jacobus Philipus Supplementum chronicarum&#8230; botuar n\u00eb Vendik m\u00eb 1492. Vend t\u00eb posa\u00e7\u00ebm z\u00ebn\u00eb edhe Vulgata dhe shkrimet historike t\u00eb Diodorus Siculus, t\u00eb p\u00ebrkthyera n\u00eb latinisht nga humanisti fiorentinas Poggio (Venedik, 1481). P\u00ebr hartimin e historis\u00eb s\u00eb pap\u00ebve, Schedel-i iu referua Liber de Vita Christi et pontificum. P\u00ebr mesjet\u00ebn ai u mb\u00ebshtet te Flavio Biondo (1388-1463), Decades historiarum ab inclinatione Romani imperii, (1483); dhe te humanisti italian (m\u00eb von\u00eb edhe papa Piu II) Enea Silvio Pi\u00e7olomini (1405-1464; Europae&#8230;; Asiae&#8230;, dhe b\u00ebri kopjen e vet me shkrim dore t\u00eb Histori Bohemica (e cila sot ruhet n\u00eb Bayerische Staatsbibliothek, Mynih, sign. clm 476) , si edhe Historia rerum ubisque gestarum in Europa sub Friderico tertio imperatore ( 1457; e cila sot ruhet n\u00eb Bayerische Staatsbibliothek n\u00eb Mynih, sign. clm 386).<br \/>\nQyteti i Nurembergut nuk ishte qend\u00ebr universitare n\u00eb shek. XV-XVI, por n\u00eb fakt, ishte qend\u00ebr e tregtis\u00eb dhe zejtaris\u00eb, dhe gjithashtu nj\u00eb nd\u00ebr qendrat m\u00eb t\u00eb njohura t\u00eb humanizmit n\u00eb Gjermani. Kishte mendimtar\u00eb q\u00eb Nurembergun e krahasuan p\u00ebr nga fama, roli dhe r\u00ebnd\u00ebsia n\u00eb mesjet\u00eb me qytete t\u00eb tilla si \u201cRoma e Athina e lasht\u00eb.\u201d Rol t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr emrin e mir\u00eb t\u00eb Nurembergut kishin edhe qytetar\u00ebt dhe fisnik\u00ebt e tij t\u00eb nderuar si Hartmann Schedel (1440-1514), Johannes L\u00f6ffelholz (1448-1509) dhe Willibald Prickheimer (1470-1530), t\u00eb cil\u00ebt ishin kthyer n\u00eb qytetin e tyre t\u00eb lindjes me ide humaniste pas studimeve t\u00eb kryera n\u00eb Itali p\u00ebr drejt\u00ebsi dhe mjek\u00ebsi. T\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta, kishin nj\u00eb mik t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, humanistin e madh Conrad Celtis (1459-1508) i cili, nga ana e perandorit Frederiku III, u nderua me titullin \u201cPoet i oborrit perandorak\u201d n\u00eb K\u00ebshtjell\u00ebn e Nurembergut n\u00eb vitin 1487, i cli vazhdimisht komunikonte me t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb forma dhe m\u00ebnyra t\u00eb ndryshme, takime private, let\u00ebrk\u00ebmbime, ftesa p\u00ebr pushime etj. Nga kjo koh\u00eb jan\u00eb t\u00eb shquar edhe humanist\u00ebt tjer\u00eb t\u00eb Nurembergut si: Johannes M\u00fcller (i njohur si Regiomontanus, (1436-1476, kishte nj\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbim me humanistin ton\u00eb t\u00eb njohur, astronomin dhe matematikanin Gjon Gazuli, q\u00eb jetonte n\u00eb Dubrovnik), Martin Behaim (1459-1507) dhe Johannes Werner (1468-1522), t\u00eb cil\u00ebt me veprat e tyre u b\u00ebn\u00eb t\u00eb njohur n\u00eb fushat e shkencave natyrore, astrologjis\u00eb dhe astronomis\u00eb.<br \/>\nN\u00eb rastin e Kronik\u00ebs s\u00eb Schedel-it ne jemi n\u00eb gjendje q\u00eb t\u00eb rikonstruktojm\u00eb jo vet\u00ebm historin\u00eb e krijimit e botimit t\u00eb saj, bashk\u00ebpunimin midis autor\u00ebve dhe ilustruesve dhe p\u00ebrpjekjet e bashkuara t\u00eb financuesve dhe botuesve t\u00eb saj, por gjithashtu edhe kontekstin shpirt\u00ebror dhe intelektual t\u00eb humanizmit n\u00eb Nuremberg. Po ashtu, gjithnj\u00eb duke shfryt\u00ebzuar burimet arkivore origjinale dhe fondet e dor\u00ebshkrimeve t\u00eb bibliotekave, mund t\u00eb p\u00ebrcjellim shitjet dhe shp\u00ebrndarjet edhe s\u00eb fundi ribotimet e pa autorizuara nga botues t\u00eb ndrysh\u00ebm konkurrent\u00eb, si dhe ato t\u00eb autorizuara. Kronika e Schedel e vitit 1493 si rrjedhim bart\u00eb d\u00ebshmi madh\u00ebshtore t\u00eb artit t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm t\u00eb shtypshkrimit, nj\u00eb zbulim i shk\u00eblqyer nga Schedel-i, duke u mbajtur me idet\u00eb humaniste, p\u00ebr aft\u00ebsit\u00eb e shp\u00ebrndarjes s\u00eb informat\u00ebs. Jo vet\u00ebm arti i shtypjes, ilustrimet, gravurat por, edhe vet\u00eb p\u00ebrmbajtja n\u00eb fund t\u00eb fundit, e b\u00ebjn\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr t\u00eb \u00e7muar, tem\u00eb studimi dhe burim t\u00eb pakrahasuar p\u00ebr koh\u00ebn kur u shkrua, duke sfiduar jo vet\u00ebm vitet [koh\u00ebn] por edhe ngjarjet s\u00eb bashku me historin\u00eb e Evrop\u00ebs.<\/p>\n<p>(<em>d.b\/BalkanWeb<\/em>)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga: Dr. ETLEVA LALA &amp; Dr. MUSA AHMETI TIRANE-Nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb t\u00eb famshme n\u00eb shekullin XV \u00ebsht\u00eb e ashtu quajtura Schedelsche Weltchronik (Liber Chronica rum, opus de temporibus mundi), q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe vepra e par\u00eb historike e nj\u00eb intelektuali gjerman. Kjo kronik\u00eb shqyrton lindjen e qyteteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme gjermane, bot\u00ebs per\u00ebndimore etj. R\u00ebnd\u00ebsia [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga: Dr. ETLEVA LALA &amp; Dr. MUSA AHMETI TIRANE-Nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb t\u00eb famshme n\u00eb shekullin XV \u00ebsht\u00eb e ashtu quajtura Schedelsche Weltchronik (Liber Chronica rum, opus de temporibus mundi), q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe vepra e par\u00eb historike e nj\u00eb intelektuali gjerman. Kjo kronik\u00eb shqyrton lindjen e qyteteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme gjermane, bot\u00ebs per\u00ebndimore etj. R\u00ebnd\u00ebsia [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2010-02-02T15:11:24+00:00\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"12 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb\",\"datePublished\":\"2010-02-02T15:11:24+00:00\",\"dateModified\":\"2010-02-02T15:11:24+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\"},\"wordCount\":2314,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\",\"name\":\"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"datePublished\":\"2010-02-02T15:11:24+00:00\",\"dateModified\":\"2010-02-02T15:11:24+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/\"]}]},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"Nga: Dr. ETLEVA LALA &amp; Dr. MUSA AHMETI TIRANE-Nj\u00eb nd\u00ebr veprat m\u00eb t\u00eb famshme n\u00eb shekullin XV \u00ebsht\u00eb e ashtu quajtura Schedelsche Weltchronik (Liber Chronica rum, opus de temporibus mundi), q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe vepra e par\u00eb historike e nj\u00eb intelektuali gjerman. Kjo kronik\u00eb shqyrton lindjen e qyteteve m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme gjermane, bot\u00ebs per\u00ebndimore etj. R\u00ebnd\u00ebsia [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2010-02-02T15:11:24+00:00","author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"12 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb","datePublished":"2010-02-02T15:11:24+00:00","dateModified":"2010-02-02T15:11:24+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/"},"wordCount":2314,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/","name":"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"datePublished":"2010-02-02T15:11:24+00:00","dateModified":"2010-02-02T15:11:24+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/"]}]},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/nje-botim-gjerman-i-1493-ku-flitet-per-skenderbeun-epirin-dhe-ilirine\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Nj\u00eb botim gjerman i 1493, ku flitet p\u00ebr Sk\u00ebnderbeun, Epirin dhe Ilirin\u00eb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1460"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1460"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1460\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1460"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1460"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1460"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}