{"id":14067,"date":"2015-03-27T08:25:21","date_gmt":"2015-03-27T07:25:21","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=3350"},"modified":"2015-03-27T08:25:21","modified_gmt":"2015-03-27T07:25:21","slug":"3350-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/","title":{"rendered":"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\" alt=\"Xhemail Peci\" width=\"200\" \/> <strong>Xhemail Peci<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>N\u00ebntori i liris\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe n\u00ebntori i let\u00ebrsis\u00eb<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>I. JERONIM DE RADA &#8211;<br \/>\nFLAMURTAR I SHQIP\u00cbRIS\u00cb S\u00cb RILINDUR<\/strong><\/p>\n<p><strong>Jeronim De Rada-ky kolos i letrave shqipe, ky vigan i ides\u00eb p\u00ebr rilindjen komb\u00ebtare e ky martir i mendimit t\u00eb madh<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb pen\u00ebn e k\u00ebtij vigani e t\u00eb k\u00ebtij shpirti t\u00eb madh dhe t\u00eb paepur, ashtu si dhe n\u00eb zemr\u00ebn e tij t\u00eb madhe, e cila rrahu p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe lirin\u00eb e saj t\u00eb \u00ebnd\u00ebrruar aq shum\u00eb, hap\u00ebsira hyjnore dhe hap\u00ebsira qiellore e k\u00ebtij atdheu t\u00eb shenjt\u00eb, b\u00ebhen nj\u00eb dhe t\u00eb pandar\u00eb. De Rada d\u00ebshmon p\u00ebrpara bot\u00ebs se shqiptar\u00ebt jan\u00eb nj\u00eb popull liridash\u00ebs, se Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb shpresa e p\u00ebrjetshme e shqiptar\u00ebve. Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb vet\u00eb yll\u00ebsia e fjal\u00ebs shqipe. Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb k\u00ebnga e tij m\u00eb e p\u00ebrshpirtshme, \u00ebsht\u00eb lutja e tij dhe himni i zemr\u00ebs s\u00eb tij, kurse pena e tij tregoi hapur se shqiptar\u00ebt jan\u00eb edhe nj\u00eb popull q\u00eb e duan artin, let\u00ebrsin\u00eb, t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen, nga t\u00eb cilat aq padrejt\u00ebsisht i privuan t\u00eb tjer\u00ebt me pushtimet e tyre t\u00eb egra.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/jeronim_de_rada.jpg\" alt=\"Jeronim de Rada\" width=\"400\" \/><\/p>\n<p><strong>De Rada: Shqip\u00ebria do t\u00eb jet\u00eb e shqiptar\u00ebve<\/strong><\/p>\n<p>De Rada e donte kombin shqiptar \u201czot t\u00eb vetvetes\u201d, duke shprehur bindjen se \u201chistoria e njer\u00ebzve \u00ebsht\u00eb histori luft\u00ebrash\u201d, prandaj shkruante: \u201cE v\u00ebmendja prej kaq vjet\u00ebsh\u2026\u00ebsht\u00eb ngulitur n\u00eb mua, n\u00eb nj\u00eb besim t\u00eb patundur n\u00eb fitoren p\u00ebrfundimtare t\u00eb \u00e7do drejt\u00ebsie, nga t\u00eb cilat nj\u00eb \u00ebsht\u00eb kryesore: rilindja autonome e vendit ton\u00eb, e p\u00ebrsh\u00ebndetur prej bijve t\u00eb vet t\u00eb t\u00eb gjitha brigjeve\u2026Shqip\u00ebria do t\u00eb jet\u00eb e shqiptar\u00ebve.\u201d<br \/>\n<img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/jeronim_de_rada1.jpg\" alt=\"Jeronim de Rada\" width=\"400\" \/><br \/>\nN\u00eb q\u00ebndrimin moral, n\u00eb vet\u00ebdij\u00ebsimin intelektual, n\u00eb vet\u00ebmohimin e Jeronim de Rad\u00ebs, ashtu si dhe n\u00eb p\u00ebrkushtimin e tij prej martiri deri n\u00eb dit\u00ebt e fundit t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij (e q\u00eb doemos na kujton th\u00ebnien e G\u00ebtes: Vetmi-n\u00ebn\u00eb muzash; apo si\u00e7 thoshte vet\u00eb poeti yn\u00eb: Vetmia \u00ebsht\u00eb pjes\u00eb fisnike e bot\u00ebs), shpaloset ajo q\u00eb e kishte th\u00ebn\u00eb prej koh\u00ebsh poeti i madh romantik anglez Bajroni, se Shqip\u00ebria \u00ebsht\u00eb toka e trimave dhe e shpirtave t\u00eb pap\u00ebrkulur, q\u00eb nd\u00ebr udh\u00eb t\u00eb rrezikshme e gjet\u00ebn shtegun drejt lavdis\u00eb s\u00eb madhe.<\/p>\n<p>Edhe vepra e Jeronim De Rad\u00ebs sh\u00ebrben si nj\u00eb m\u00ebsim i madh epokash, si nj\u00eb kushtrim shekujsh shpalosur n\u00eb maj\u00ebn e pen\u00ebs s\u00eb tij gjith\u00eb dhunti e bukuri.<\/p>\n<p><strong>Zgjimi i nd\u00ebrgjegj\u00ebs komb\u00ebtare: nj\u00eb p\u00ebrgatitje hyjnore<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb misionin e tij historik dhe n\u00eb vizionin e tij poetik, Jeronim De Rada, me t\u00eb drejt\u00eb e quajti zgjimin e nd\u00ebrgjegj\u00ebs komb\u00ebtare shqiptare si nj\u00eb \u201cp\u00ebrgatitje hyjnore\u201d, e q\u00eb n\u00eb zem\u00ebr-thirrjen e poetit t\u00eb pushk\u00ebve t\u00eb bardha, t\u00eb shqiptarit t\u00eb madh e t\u00eb shkodranit t\u00eb men\u00e7ur Pashko Vasa, kjo p\u00ebrgatitje do t\u00eb merrte p\u00ebrmasat e nj\u00ebjta t\u00eb obeliskut t\u00eb tij madh\u00ebshtor O Moj Shqypni, duke l\u00ebshuar kushtrimin historik prej ideologu t\u00eb Rilindjes s\u00eb kombit t\u00eb cilit kishte nderin t\u2019i takonte: Urdh\u00ebrat e nd\u00ebrgjegj\u00ebs komb\u00ebtare duhet t\u00eb na vijn\u00eb p\u00ebr krer\u00eb, dhe t\u00eb na bindin p\u00ebr ushtar\u00eb!<\/p>\n<p><strong>Idet\u00eb patriotike t\u00eb Jeronim De Rad\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>De Rada e dinte shum\u00eb mir\u00eb se kishte shum\u00eb helm n\u00eb gjakun e shqiptar\u00ebve, dhe jo m\u00eb pak n\u00eb damar\u00ebt e \u00e7\u00ebshtjes shqiptare. Pushtimet e gjata shekullore, pushtuesit dhe politikat e tyre t\u00eb mbjelljes s\u00eb urrejtjes dhe t\u00eb ndasive, si dhe ato t\u00eb interesave personale e materiale, kishin l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb dhe vrrag\u00eb t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb shpirtin bujar t\u00eb nj\u00eb kombi fisnik.<\/p>\n<p>De Rada prej koh\u00ebsh e kishte formular shum\u00eb qart\u00eb q\u00ebndrimin atdhetar, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilit shprehte q\u00ebndrimin e t\u00eb gjith\u00eb brezave q\u00eb luftuan dhe punuan p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb lir\u00eb, t\u00eb bashkuar dhe demokratike: Edhe sikur t\u00eb na falni gjith\u00eb bot\u00ebn, ne nuk do t\u2019i tradhtojm\u00eb kurr\u00eb interesat e kombit bij t\u00eb t\u00eb cilit jemi!<\/p>\n<p><strong>Jeronim De Rada dhe diplomacia e huaj<\/strong><\/p>\n<p>Studiuesi m\u00eb i p\u00ebrkushtuar i vepr\u00ebs poliedrike deradiane Jup Kastrati, duke e kundruar q\u00ebndrimin e De Rad\u00ebs kundruall diplomacis\u00eb s\u00eb koh\u00ebs, ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah se poeti arb\u00ebresh nuk kishte iluzione: \u201cDiplomacin\u00eb e huaj De Rada e ka njohur mir\u00eb. Ai nuk ka ushqyer iluzione kurr\u00eb as p\u00ebr Anglin\u00eb, as p\u00ebr Austrin\u00eb, as p\u00ebr Italin\u00eb, as p\u00ebr Turqin\u00eb; por ai nuk u ka z\u00ebn\u00eb bes\u00eb asnj\u00ebher\u00eb as qeverive greke, as malazeze, as serbe, as bullgare. Arb\u00ebreshi yn\u00eb i shquar e dinte fare mir\u00eb se i huaji nuk t\u00eb b\u00ebn kurr\u00eb nder, pa pasur nj\u00eb interes politik, ushtarak a ekonomik t\u00eb vetin. T\u00eb huajt &#8211; shkruante De Rada &#8211; mezi \u00e7\u2019presin koh\u00ebn q\u00eb ta shporrin prej syve t\u00eb vet Shqip\u00ebrin\u00eb, e t\u2019i pushtojn\u00eb- si\u00e7 shpresojn\u00eb &#8211; malet dhe brigjet kaq t\u00eb begatshme e t\u00eb plleshme.\u201d<\/p>\n<p><strong>Konceptet estetike t\u00eb Jeronim De Rad\u00ebs:<br \/>\nVizioni i veprimit hyjnor<\/strong><\/p>\n<p>Latin\u00ebt thoshin se poeti lindet, oratori b\u00ebhet. E n\u00eb vepr\u00ebn e tij Skanderbegu i pafan, 1870, De Rada n\u00ebnvizonte se: \u201cEdhe poezia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb privilegj si profecia. Nuk b\u00ebhet sipas vullnetit t\u00eb njeriut. Vizioni i veprimit hyjnor p\u00ebr ndryshimin e fateve t\u00eb njer\u00ebzve \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dhunti e profet\u00ebve, dhe se p\u00ebrgatitja p\u00ebr jet\u00ebn e lart\u00ebsive u p\u00ebrket vet\u00ebm poet\u00ebve t\u00eb lindun.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb po k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr poeti i madh shqiptar, do t\u00eb shkruante: Pirgu i zi mbi Beligrad! Ai me nj\u00eb varg si ky, sikur po e d\u00ebshmonte s\u00ebrish at\u00eb q\u00eb e kishte th\u00ebn\u00eb dikur Volteri se epiteti shpesh ik\u00eb nga emri! Historia e d\u00ebshmoi se nj\u00eb em\u00ebr si ky \u2018Beligrad\u2019, u b\u00eb Bastilja e popujve q\u00eb jetuan n\u00ebn thundr\u00ebn mizore t\u00eb nj\u00eb ideologjie sa tin\u00ebzare, po aq edhe vrastare.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, duke e parandier nevoj\u00ebn e zgjimit komb\u00ebtar, m\u00eb 1836 ai shkroi:<\/p>\n<blockquote><p>Erdhi dita e Arb\u00ebrit!<br \/>\nDoemos, do t\u00eb vdesim,<br \/>\nN\u00eb shtrat, n\u00eb mos r\u00ebn\u00e7im,<br \/>\nN\u00eb parg t\u00eb sht\u00ebpive tona.<\/p><\/blockquote>\n<p><strong>Froni i Poezis\u00eb dhe Froni i Shqip\u00ebris\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb shkrimin e tij Froni i p\u00ebrhersh\u00ebm i poezis\u00eb, De Rada shprehte pik\u00ebpamjet e tij p\u00ebr hyjnoren dhe idealen me t\u00eb cilat synonte q\u00eb poezis\u00eb t\u2019ia kthente fronin e p\u00ebrparsh\u00ebm, e doemos q\u00eb n\u00ebp\u00ebrmes k\u00ebtij froni ai do t\u00eb b\u00ebnte thirrje edhe p\u00ebr kthimin rishtas t\u00eb fronit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ku kombi t\u00eb cilit ai kishte krenarin\u00eb e ligjshme t\u2019i takonte, do ta ndiente veten sovran:<\/p>\n<p>\u201cPoezia arrin n\u00eb nj\u00eb m\u00ebnyr\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme t\u2019i paraqes\u00eb disa t\u00eb v\u00ebrteta t\u00eb reja, q\u00eb dikush t\u2019i ket\u00eb hetuar m\u00eb par\u00eb atje kur ato gjenden n\u00eb midis t\u00eb jet\u00ebs, por jan\u00eb v\u00ebrejtur pak nga shkimi njer\u00ebzor. Poeti i kujton t\u00eb gjitha k\u00ebto duke u nisur nga intuita e qart\u00eb dhe e plot\u00eb, kurse historiani nuk mund t\u00eb b\u00ebj\u00eb k\u00ebshtu. Kjo v\u00ebrehet sidomos n\u00eb simbolet n\u00eb t\u00eb cilat inspirimi ka qen\u00eb i madh dhe i denj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb poet. Kjo \u00ebsht\u00eb ose nj\u00eb cil\u00ebsi hyjnore e poetit, si\u00e7 thot\u00eb Sokrati, ose realizohet pasi trupi \u00ebsht\u00eb m\u00eb shum\u00eb objekt i mendjes, e kur mendja sundon n\u00eb trup, ajo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e lir\u00eb dhe m\u00eb e fuqishme p\u00ebr veprimtari t\u00eb brendshme, duke e b\u00ebr\u00eb trupin si t\u00eb pandjesh\u00ebm e si t\u00eb vdekur, si te personat magjep\u00ebs.<\/p>\n<p>Sot, kur gjith\u00eb e m\u00eb tep\u00ebr po pasurohet mendja njer\u00ebzore me zbulime t\u00eb reja dhe kur kjo ka d\u00ebshir\u00eb t\u00eb njoh\u00eb t\u00eb ardhmen dhe jet\u00ebn m\u00eb t\u00eb mir\u00eb, kjo simbolik\u00eb dhe alegori e paraqitjes s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs, bashk\u00eb me paraqitjen e t\u00eb bukur\u00ebs ideale, do t\u2019ia kthej\u00eb poezis\u00eb p\u00ebrs\u00ebri fronin e p\u00ebrparsh\u00ebm\u201d.<\/p>\n<p><strong>De Rada-Princi i artit t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb poetik e Dante i Shqip\u00ebris\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Jeronim De Rada \u00ebsht\u00eb princi i artit t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb poetik n\u00eb letrat shqipe. Ai \u00ebsht\u00eb Dante dhe Makferson i Shqip\u00ebris\u00eb, gjithmon\u00eb i vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr vlerat e m\u00ebdha ideo-estetike t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij letrare, gj\u00eb q\u00eb e shprehte n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb modeste: \u201cLe t\u00eb jen\u00eb d\u00ebshmi e k\u00ebtij suksesi t\u00eb mrekulluesh\u00ebm gjykimet, me t\u00eb cilat qen\u00eb p\u00ebrcjell\u00eb provat e mia t\u00eb posa\u00e7me nga njer\u00ebzit m\u00eb me autoritet n\u00eb koh\u00ebn e tyre.\u201d<\/p>\n<p>Vrojtuar nga ky priz\u00ebm, koha i dha t\u00eb drejt\u00eb edhe p\u00ebr mendimin e tij t\u00eb shprehur me vend se: Pena e atyre q\u00eb do t\u00eb din\u00eb ta p\u00ebrdorin si duhet do t\u2019i duroj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shekujt.<\/p>\n<p>Jeronim De Rada u vu n\u00eb ball\u00eb t\u00eb rizgjimit komb\u00ebtar duke l\u00ebshuar zem\u00ebrthirrjen e tij se Erdhi dita e Arb\u00ebrit! Por ai na la edhe zem\u00ebrklithjen e tij: Gjaku yn\u00eb i shprishur, fisi yn\u00eb i shp\u00ebrndar\u00eb.<\/p>\n<p>Vet\u00eb mbishkrimi mbi varrin e poetit e p\u00ebrmbledh\u00eb veprimtarin\u00eb e tij t\u00eb jasht\u00ebzakonshme n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb liris\u00eb s\u00eb atdheut dhe p\u00ebrparimit komb\u00ebtar:<br \/>\nP\u00cbRGUJU ARB\u00cbRESH, K\u00cbTU PUSHON, JERONIM DE RADA, K\u00cbNG\u00cbTAR I SHQIP\u00cbRIS\u00cb, UDH\u00cbHJEK\u00cbS I PAR\u00cb I LIRIS\u00cb KOMB\u00cbTARE.<\/p>\n<p><strong>Retrospektiv\u00eb p\u00ebr De Rad\u00ebn<\/strong>:<\/p>\n<p><strong>Lamartini p\u00ebr Jeronim de Rad\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb kujtimet e tij, De Rada shkruante se i kishte d\u00ebrguar Lamartinit dy veprat e tij poetike, si dhe p\u00ebr vler\u00ebsimin q\u00eb i kishte b\u00ebr\u00eb Lamartini poetit arb\u00ebresh, s\u00eb bashku me parashikimin p\u00ebr ringjalljen e Shqip\u00ebris\u00eb:<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb shtator t\u00eb 1844-\u00ebs, erdhi nga Franca n\u00eb Napoli, n\u00eb banjat e Iskias, poeti Lamartin. Ai ishte n\u00eb kulmin e karrier\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb shk\u00eblqyer e t\u00eb brohoritur. Me an\u00eb t\u00eb nj\u00eb marinari, ia d\u00ebrgova atij atij nj\u00eb kopje t\u00eb Milosaos, si dhe K\u00ebng\u00ebt e botuara t\u00eb Serafin\u00ebs. Un\u00eb isha i shtrir\u00eb n\u00eb shtrat nga dembjet e shpirtit, kur, pas pes\u00eb dit\u00ebsh, marinari u kthye me k\u00ebt\u00eb let\u00ebr:<\/p>\n<p>Zot\u00ebri,<\/p>\n<p>Jam i lumtur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb shenj\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrie poetike, midis jush dhe meje. Poezia ka ardhur nga brigjet tuaja e aty duhet t\u00eb kthehet. Un\u00eb nuk kam pasur asnj\u00eb merit\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se q\u00eb e kam parandjer\u00eb dhe q\u00eb kam shprehur d\u00ebshirat e para p\u00ebr lirin\u00eb dhe ringjalljen e Shqip\u00ebris\u00eb. Ju m\u00eb shp\u00ebrblyet s\u00eb tep\u00ebrmi. M\u00eb vjen keq p\u00ebr shkakun q\u00eb m\u00eb pengon t\u2019ju shoh dhe ju lutem q\u00eb t\u00eb pranoni fal\u00ebnderimet dhe p\u00ebrg\u00ebzimet e mia.<br \/>\nLamartin<br \/>\nIskia, m\u00eb 8 shtator 1844\u201d.<\/p>\n<p><strong>De Rada dhe Nikolla Tomazeu<\/strong><\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Nikolla Tomazeu, nga Firenca, m\u00eb 30 korrik 1973 i shprehte De Rad\u00ebs vler\u00ebsime nj\u00eblloj t\u00eb larta:<\/p>\n<p>\u201cM\u00eb e thell\u00eb se n\u00eb Doroten\u00eb e l\u00ebvduar prej G\u00ebtes \u00ebsht\u00eb vasha, q\u00eb, duke shkuar p\u00ebr uj\u00eb, kthehet n\u00eb mes t\u00eb rrug\u00ebs, i hedh nj\u00eb shikim qytetit, sikur donte t\u2019i jepte lamtumir\u00ebn sht\u00ebpis\u00eb ku lindi etj\u2026Nj\u00eb djalosh sodit me shpirt plot adhurim bukurit\u00eb e madh\u00ebrishme t\u00eb n\u00ebn\u00ebs s\u00eb vet. Dhe em\u00ebrtimi zonja m\u00ebm\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe n\u00eb at\u00eb komb ai, nj\u00eb dokument historik n\u00eb mes patrialkales dhe luftarakes\u2026<\/p>\n<p>Dikush tjet\u00ebr thot\u00eb se k\u00ebng\u00ebt tuaja jan\u00eb tep\u00ebr t\u00eb cop\u00ebtuara (fragmentare). Por Ju q\u00eb cekni p\u00ebllumbesh\u00ebn e pavdekshme e Anakreontit, m\u00eb b\u00ebni t\u00eb di se nuk mund t\u00eb p\u00ebr\u00e7ohen n\u00eb fillin retorik l\u00ebvizjet e lira t\u00eb fluturuesve. Tjet\u00ebr shoh un\u00eb, tash, se zemra juaj qe mjesht\u00ebr p\u00ebrkurm\u00ebnie dhe vendosm\u00ebrie nj\u00ebheri. N\u00eb zemr\u00ebn tuaj \u00ebsht\u00eb d\u00ebshir\u00eb e p\u00ebrvujt\u00eb p\u00ebr t\u00eb mir\u00ebn, sepse \u00ebsht\u00eb plot dashuri p\u00ebr jet\u00ebn e am\u00ebshuar.<\/p>\n<p>Urime me nj\u00eb p\u00ebrkulje t\u00eb dashur,<br \/>\nN. Tomazeu<br \/>\nFirence, m\u00eb 30 korrik 1873\u201d.<\/p>\n<p><strong>Louis Benloeu: Forca e gjakut shqiptar<\/strong><\/p>\n<p>Louis Benloeu, nj\u00eb filolog i shquar i koh\u00ebs e albanolog i njohur, profesor n\u00eb fakultetin e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb Dizhonit, i cili kishte shprehur mendimin e tij t\u00eb njohur duke iu drejtuar opinionit t\u00eb koh\u00ebs: \u201cAdmironi megjithat\u00eb forc\u00ebn e gjakut shqiptar q\u00eb ngadh\u00ebnjen madje dhe mbi urrejtjet fetare dhe m\u00ebson toleranc\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb an\u00ebtar\u00ebt e s\u00eb nj\u00ebjt\u00ebs rac\u00eb\u201d, q\u00eb kishte b\u00ebr\u00eb thirrje se Shqip\u00ebria k\u00ebrkon t\u00eb jetoj\u00eb jet\u00ebn e vet komb\u00ebtare, duke u zotuar se: Edhe m\u00eb shum\u00eb dua t\u00eb b\u00ebj p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e shqiptar\u00ebve (let\u00ebr drejtuar Zot\u00ebrinjve de Rada, At e Bir, shkruar nga Passy-Parisi, 12 janar 1880;) po nga ky vend Passy-Paris, i shkruante De Rad\u00ebs m\u00eb 1 shkurt 1881: Pres dit\u00ebn t\u2019ju shtr\u00ebngoj dor\u00ebn!<\/p>\n<p><strong>Frederik Mistrali p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>Homeri i Provenc\u00ebs-Frederik Mistrali, fitues i \u00c7mimit Nobel p\u00ebr Let\u00ebrsi (m\u00eb 1904) mes tjerash i shkruante poetit arb\u00ebresh me ndjenj\u00ebn e nj\u00eb konsiderate tep\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, m\u00eb 16 maj 1885: \u201cPoezit\u00eb tuaja t\u00eb dlirta jan\u00eb monumentet e Atdheut tuaj\u201d, duke vazhduar m\u00eb tej: \u201cKrijimet tuaja jan\u00eb plot hijeshi, freski e qet\u00ebsi ungjillore. \u00c7far\u00eb tabloje plot shije! Q\u00eb ka parfumin e idileve biblike dhe l\u00ebngun jet\u00ebsor t\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb virgj\u00ebra. Ju p\u00ebrg\u00ebzoj, zot\u00ebri, q\u00eb i keni p\u00ebrkushtuar muz\u00ebn tuaj, dashurin\u00eb tuaj dhe jet\u00ebn tuaj kultit t\u00eb gjuh\u00ebs suaj am\u00ebtare, lavd\u00ebrimit t\u00eb vendit tuaj dhe t\u00eb rac\u00ebs suaj.<\/p>\n<p>N\u00ebse gjuh\u00ebt e m\u00ebdha zyrtare u japin m\u00eb shum\u00eb lexues shkrimtar\u00ebve t\u00eb tyre, gjuh\u00ebt natyrale p\u00ebrmbajn\u00eb n\u00eb vetvete burimet e poezis\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n<p>Qofshi pra i lumtur q\u00eb jeni p\u00ebrzgjedh\u00eb p\u00ebr t\u00eb hartuar psalmet e Shqip\u00ebris\u00eb suaj t\u00eb \u00ebmb\u00ebl. Poezit\u00eb tuaja jan\u00eb t\u00eb kulluara e t\u00eb p\u00ebrshp\u00ebritshme, jan\u00eb monumente t\u00eb atdheut tuaj.\u201d<\/p>\n<p><strong>Mikel Markianoi p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>Mikel Markianoi n\u00eb vler\u00ebsimin e tij shprehej me t\u00eb drejt\u00eb se: \u201cDe Rada \u00ebsht\u00eb i pari k\u00ebng\u00ebtar i shpirtit t\u00eb gruas n\u00eb literatur\u00ebn shqiptare\u201d (krijues i poemave t\u00eb pap\u00ebrs\u00ebrishme si: Milosao, Imotoe, Parayllja, Vantisana, Nasta, Agata e Pravat\u00ebs, Diana, Serafina Topia, Anmaria Kominiate, Adina, Videlaida).<\/p>\n<p>Fjala vjen, shkrimtari i madh francez Onore de Balzak, zotohej p\u00ebrpara fotografis\u00eb s\u00eb Napoleon Bonapart\u00ebs duke th\u00ebn\u00eb: Ate q\u00eb b\u00ebri Napoleoni me shpat\u00eb, do ta b\u00ebj un\u00eb me pen\u00eb! Dhe koha i dha t\u00eb drejt\u00eb. Nj\u00eblloj tha edhe Markianoi p\u00ebr De Rad\u00ebn, dhe koha gjithashtu i dha t\u00eb drejt\u00eb vler\u00ebsimit t\u00eb tij me vend: At\u00eb q\u00eb e b\u00ebri Sk\u00ebnd\u00ebrbeu me shpat\u00eb, e b\u00ebre ti me pen\u00eb, o i madhi Jeronim De Rad\u00eb!<\/p>\n<p><strong>Zef Skiroi p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong>:<\/p>\n<p><strong>SHENJA E P\u00cbRQAFIMIT QIELLOR T\u00cb ZOTIT ME SHPIRTIN E POETIT<\/strong><\/p>\n<p>Zef Skiroi, pa dyshim e ka p\u00ebrmbledhur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb tejet poetike rrug\u00ebtimin e fundit t\u00eb poetit t\u00eb madh: \u201cUdh\u00ebtimi i tij i fundit ndri\u00e7onte me nj\u00eb episod t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr legjendat m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb et\u00ebrve t\u00eb shenjt\u00eb. Sepse me nderet q\u00eb i b\u00ebn\u00eb njer\u00ebzit kufom\u00ebs s\u00eb tij u bashkuan, si me vullnet hyjnor, ato t\u00eb natyr\u00ebs. Pran\u00eb varrezave, n\u00eb \u00e7astin e lamtumir\u00ebs s\u00eb fundit t\u00eb farefisve e miqve, nga nj\u00eb bajame e lul\u00ebzuar aty af\u00ebr, u ngrit, e rr\u00ebmbyer nga era nj\u00eb re petalesh t\u00eb bardha, q\u00eb ra, duke e zbardhur t\u00eb gjith\u00eb qivurin e t\u00eb mjerit De Rad\u00eb. Toka bujare e lindjes, duke pritur n\u00eb gji trupin pa jet\u00eb, p\u00ebrsh\u00ebndeste birin e vet t\u00eb madh me buz\u00ebqeshjen e pranver\u00ebs q\u00eb po vinte dhe shum\u00eb veta n\u00eb episodin tok\u00ebsor desh\u00ebn t\u00eb shihnin shenj\u00ebn e p\u00ebrqafimit qiellor t\u00eb Zotit me shpirtin tep\u00ebr fetar t\u00eb Poetit.\u201d<\/p>\n<p><strong>Gjergj Komnino p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>Gjergj Komnino, nj\u00eb poet dhe shkrimtar i talentuar shqiptar i viteve 30-t\u00eb, kishte botuar shkrime letrare n\u00eb shtypin e koh\u00ebs, kurse n\u00eb Firenc\u00eb kishte botuar shtat\u00eb libra. Duke qen\u00eb i burgosur nga sistemi komunist n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb vitet e para t\u00eb demokracis\u00eb s\u00eb brisht\u00eb shqiptare shkoi n\u00eb Itali, ku ishte vendosur n\u00eb nj\u00eb kish\u00eb duke jetuar nga ndihmat bamir\u00ebse, por pa e braktisur kurr\u00eb artin poetik. Ai shkroi nj\u00eb nga vjershat m\u00eb t\u00eb bukura kushtuar poetit t\u00eb madh arb\u00ebresh, t\u00eb titulluar:<\/p>\n<blockquote><p><strong>Jeronim De Rad\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>VJERSH\u00cbTOR prej arb\u00ebresh\u00ebs q\u00eb j-a thot\u2019 aq\u2019 e malluar,<br \/>\nThell\u00ebsisht u-zot\u00ebrove, o shiju\u00ebs bukurije,<br \/>\n\u00c7\u2019t\u00eb t\u00ebrhoqi e pakuptuar, si nj\u00eb not\u00eb simfonije,<br \/>\nO Artist i Milosaos, shpirt\u00ebrisht je frym\u00ebzuar<br \/>\nNj\u00eb stoli q\u00eb s\u2019krahasohet q\u00eb s\u2019ka shemb\u00ebll, s\u2019ka t\u00eb ngjar\u00eb,<br \/>\nK\u00ebng e vash\u00ebs arb\u00ebrore: bukuri e pap\u00ebrshkruar,<br \/>\nSe \u00e7\u2019t\u00eb ngjalli mu n\u00eb zem\u00ebr nj\u00eb kangjel aq t\u00eb mbaruar!<br \/>\nAq\u00eb fort t\u00eb pati prekur, sa n\u00eb shpirt t\u2019a ndezi zjarr\u00eb,<br \/>\nPor nj\u00eb mall q\u00eb s\u2019mund t\u00eb ndjehet, ve\u00e7se kur t\u00eb jesh q\u00eblluar,<br \/>\nO Poet, nd\u00ebr ata vargje k\u00ebsish malli kam shijuar;<br \/>\nDhe me gjith q\u00eb nuk kam vuar, mu n\u00eb zem\u00ebr e kam ndjer\u00eb,<br \/>\nSa, padashur, kam besuar, se im-Yll q\u00ebnka p\u00ebrzjer\u00eb<br \/>\nMe nj\u00eb vash\u00eb flok\u00eb zez\u00eb, me nj\u00eb vash\u00eb sy m\u00ebshqer\u00eb!<br \/>\nAq\u00eb k\u00ebndsh\u00ebm rrieth vargu, sikurse nga bari i bler\u00eb<br \/>\nBuron uji prej kristali, q\u00eb nd\u00ebr \u2018t\u00eb \u00ebsht\u2019 pasqyruar<br \/>\nRrez\u2019 e diellit kuqalashe me ndri\u00e7im ka p\u00ebraruar<br \/>\nAte uj\u00eb q\u00eb ftoh gjirin\u2019 e nj\u00eb vash\u00ebze bareshe;<br \/>\nSa nd\u00ebr tuf\u00ebza kangjelesh n\u2019at\u00eb gjuh\u00eb arb\u00ebreshe,<br \/>\nTi ke ditur t\u00eb \u00e7faq\u2019\u00e7 mall\u00eb, mallin q\u00eb t\u00eb pat q\u00eblluar.<br \/>\nPorsi krua shuan shpirtin e nj\u00eb zjarri t\u00eb-etuar,<br \/>\nP\u00ebr shijime bukurije: bukuri q\u00eb s\u2019\u00ebsht\u00eb par\u00eb,<br \/>\nVe\u00e7 n\u00eb syrin\u2019e nj\u00eb Zane q\u00eb derth lot margaritar\u00eb,<br \/>\nAq fort t\u00eb pati prekur frym\u2019e k\u00ebng\u00ebs popullore,<br \/>\nPorsi bleta q\u00eb nd\u00ebr lulet e thith mjalt\u00ebn pranverore;<br \/>\nSa nga-ajk\u2019 e saj e majme Milosaon e gatove,<br \/>\nM\u00eb s\u00eb miri n\u2019ata vargje bukurin i pasqyrove,<br \/>\nTi m\u2019i ngrite-asaj k\u00ebnge shekulloren p\u00ebrmendore,<br \/>\nJo mermer, jo prej rubini, po prej palc\u00ebs gjuh\u00ebsore!<br \/>\nPrej pallatesh vjersh\u00ebtore, ku m\u2019u ngjite Ti, o Mjesht\u00ebr,<br \/>\nT\u2019atij brezi t\u00eb kaluar, drrith \u00e7do zem\u00ebr e \u00e7do esht\u00ebr,<br \/>\nNdrit si flak\u00eb-e-amshuar, ndrit si yll p\u00ebrjet\u00ebsije,<br \/>\n\u00c7do nd\u00ebrgjegje t\u00eb verbuar, t\u00eb fundosur n\u00eb padije.<br \/>\nQ\u00eb, me trun\u2019 e kufizuar, p\u00ebr\u00e7mon k\u00ebng\u00ebn shqip\u00ebtare;<br \/>\n(Nj\u00eb thesar nga m\u00eb t\u00eb ndri\u00e7met trash\u00ebgime-am\u00ebtare!)<br \/>\nSi\u00e7 sh\u00ebmton buz\u00ebn e bukur n\u00ebn\u00eb-qeshja ziliqare!<br \/>\nPo, n\u00ebse ca t\u00eb mallkuar, si shushunje kan\u00eb mbetur,<br \/>\nPrap\u00eb k\u00ebng\u2019e arb\u00ebresh\u00ebs do t\u00eb mbetet e pa vdekur.<br \/>\nDhe prandaj e-adhurojm\u00eb plot me mall e plot me bes\u00eb,<br \/>\nSe n\u00eb zemrat e t\u00eb rijve do t\u00eb derdhij frym\u2019 e ves\u00eb!<br \/>\nShemb\u00eblltyr\u2019e pap\u00ebrlyer e nj\u00eb shpirti t\u00eb kaluar,<br \/>\nQ\u00eb nj\u00eb bot\u00eb, po, prej ndjenjash, n\u00eb veht-vehte ka mbuluar.<br \/>\nTi s\u2019u theve. Ti s\u2019u tunde, po q\u00ebndrove p\u00ebr gjithmon\u00eb,<br \/>\nSi Herojt e-Idealit, si yj polesh t\u00eb paluar,<br \/>\nSe nga zemr\u2019e jot\u2019 e ndritur q\u00eb s\u00eb thelli pat buruar,<br \/>\nForc\u2019e gjall\u2019e nj\u00eb besimi, p\u00ebr Lirin\u2019 e Kombit t\u2019on\u00eb.<br \/>\nNdaj o Shemb\u00ebll\u2019i s\u00eb Mir\u00ebs, shpirt\u2019 i-yt le t\u00eb shk\u00eblqej\u00eb,<br \/>\nSepse t\u2019arthmet gjenerata, vall\u00eb kush do t\u2019i ushqej\u00eb?<br \/>\nVet\u00ebm hov\u2019i k\u00ebng\u00ebs s\u2019ate me nj\u00eb tingull t\u00eb malluar,<br \/>\nE n\u00eb vargjet shekullore do t\u00eb mbetet si pasqyr\u00eb,<br \/>\nSe, nj\u00eb vler\u00eb q\u00eb s\u2019mohohet, aq t\u00eb lart\u00eb njer\u00ebzore,<br \/>\nPati frym\u2019e pun\u00ebs s\u2019ate, nga fuqija besimtare,<br \/>\nSa n\u00eb zemrat e t\u00eb rinjve, t\u2019\u00ebsht\u00eb ngritur p\u00ebrmendore.<br \/>\nPra, me drit\u00ebn e mendimit t\u00eb kulluar q\u00eb Ti pate,<br \/>\nFrym\u00ebzo shpirtat e njoma pas t\u00eb shenjt\u00ebs gjurm\u00ebs s\u2019ate!<\/p><\/blockquote>\n<p><strong>Ernest Koliqi p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong>:<\/p>\n<p>ATDHEU AUTENTIK I NJOHUR NGA ST\u00cbRGJYSH\u00cbRIT E TIJ, I DREJTUAR NGA LAVDIA KRENARE E S\u00cb KALUAR\u00cbS DHE Q\u00cb VUAN P\u00cbR FATIN FISNIK<\/p>\n<p>N\u00eb esen\u00eb e tij Tre poet\u00ebt m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj shqiptar\u00eb, kushtuar De Rad\u00ebs, Naimit e Fisht\u00ebs, Ernest Koliqi shkruante nga pik\u00ebpamja e studimeve krahasimtare se Da Rad\u00ebs \u201cm\u00eb tep\u00ebr i interesonte ana shpirt\u00ebrore e kombit shqiptar\u2026Por ajo q\u00eb i b\u00ebn t\u00eb parritshme figurat poetike dhe i transformon \u00e7uditsh\u00ebm peisazhet e veprave t\u00eb tij \u00ebsht\u00eb nj\u00eb lul\u00ebzim misterioz, nga thell\u00ebsia e gjakut t\u00eb vet, i kujtimeve t\u00eb paralindjes. Kjo nuk \u00ebsht\u00eb Shqip\u00ebria e \u00ebnd\u00ebrruar nga nj\u00eb poet, por atdheu autentik i njohur nga st\u00ebrgjysh\u00ebrit e tij, i drejtuar kah lavdia krenare e s\u00eb kaluar\u00ebs e cila shfaqet p\u00ebrplot krenari t\u00eb pakuptueshme dhe q\u00eb vuan p\u00ebr fatin fisnik, p\u00ebr t\u2019u projektuar duke e p\u00ebrjashtuar t\u00eb tashmen e pak\u00ebndshme n\u00eb horizontet e nj\u00eb ardhm\u00ebrie t\u00eb sigurt.\u201d<\/p>\n<p>Ernest Koliqi k\u00ebrkon dhe i gjen\u00eb rr\u00ebnj\u00ebt e frym\u00ebzimit t\u00eb madh t\u00eb poetit prijatar: \u201cJeronim De Rada kronologjikisht i pari nd\u00ebr tre poet\u00ebt ma t\u00eb m\u00ebdhenj me gjak e me gjuh\u00eb shqiptari\u2026Shqipnia, si komb i vet\u00ebdijsh\u00ebm p\u00ebr karakteristikat dhe vlerat e veta etnike e shpirtnore, si bij\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb kultivueme, fillon nga Jeronim de Rada, n\u00eb vitin 1836 me Milosaon\u2026Dhe De Rada, po e p\u00ebrs\u00ebris, shijon me nj\u00eb ndjesi t\u00eb p\u00ebrhershme mahnitjeje k\u00ebto pamje t\u00eb reja e t\u00eb mo\u00e7me, t\u00eb cilat i zbulon n\u00eb p\u00ebrditshm\u00ebrin\u00eb e nj\u00eb jete t\u00eb zakonshme. S\u00eb brendshmi th\u00ebrret: \u201cPo, kjo qenka Shqipnia!\u201d\u2026Fillon dhe vijon poetizimin e vet tue na ba me e ndi Makien si epiqend\u00ebr t\u00eb kombit shqiptar\u2026Bija e Kallogres\u00eb merr, k\u00ebsisoji, vler\u00ebn e nj\u00eb simboli pranveror, mishnon iden\u00eb e rilindjes shqiptare, p\u00ebrfaq\u00ebson alegorikisht gjuh\u00ebn shqipe t\u00eb ringjallur n\u00eb virtytin letrar, asht imazh mitik i vash\u00ebs Shqipni, t\u00eb skajueme e t\u00eb panjoftun\u2026Me tematik\u00ebn e frym\u00ebzueme nga vrulli i gjakut t\u00eb tij, Jeronim De Rada, hap epok\u00ebn e krijimtaris\u00eb artistike t\u00eb races s\u00eb vet e rrjedhimisht, siparin e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb kultivueme t\u00eb Shqipnis\u00eb.\u201d<\/p>\n<p><strong>Jeronim De Rada dhe E Bija e Kallogres\u00eb<\/strong>:<\/p>\n<p><strong>SHK\u00cbNDIJA SYSH T\u00cb ZJARRT\u00cb E MAGJI IMAZHESH YLBERORE T\u00cb POEZIS\u00cb SHQIPE<\/strong><\/p>\n<p>Ernest Koliqi, duke qen\u00eb edhe vet\u00eb poet dhe themelues i revist\u00ebs Shejzat, n\u00eb nj\u00eb nga eset\u00eb e tij m\u00eb t\u00eb bukur t\u00eb shkruar p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn, do t\u00eb vinte gjithashtu n\u00eb pah n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur aspektet romantike t\u00eb frym\u00ebzimeve t\u00eb thella poetike t\u00eb Jeronim De Rad\u00ebs: \u201eVajza e Kallogres\u00eb me buz\u00ebt e kandshme i recitonte kang\u00eb dashnie n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe; prej k\u00ebtyne kang\u00ebve ai m\u00ebsonte shprehit\u00eb zjarrmuese, t\u2019p\u00ebrshtatshme p\u00ebr me nxjerr\u00eb n\u00eb pah reg\u00ebtimet e nj\u00eb zemre t\u00eb trazueme nga tronditja e amb\u00ebl dhe e beft\u00eb e dashunis\u00eb s\u00eb par\u00eb. Buz\u00eb t\u00eb tr\u00ebndafilta vajznore e fjal\u00eb mrekullore n\u00eb gjuh\u00ebn e mo\u00e7me t\u00eb st\u00ebrgjysh\u00ebrve, shk\u00ebndija sysh t\u00eb zjarrt\u00eb e magji imazhesh ylberore t\u00eb poezis\u00eb shqipe, shkrihen midis tyne. Shqet\u00ebsimet e ambla t\u00eb zemr\u00ebs, t\u00eb cilat p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb i shijon misteri i dashunis\u00eb, nd\u00ebrthuren me andjen enigmatike e deh\u00ebse q\u00eb ai shijon n\u00eb fjal\u00ebt e shqiptueme prej saj e q\u00eb po asaj ia p\u00ebrs\u00ebrit\u00eb me zjarr n\u2019at\u00eb vjesht\u00eb t\u00eb lumtun. Ai gjithnji kishte fol\u00eb shqip por pa mund me e hetue ve\u00e7antin\u00eb e k\u00ebsaj gjuhe, porse tashti ai e gjente menj\u00ebher\u00eb vet\u00ebdijen mbi lidhjet q\u00eb ajo gjuh\u00eb kishte me gjakun q\u00eb i rridhte nd\u00ebr deje\u2026\u201c<\/p>\n<p>Lidhja e gjakut me gjuh\u00ebn, \u00ebsht\u00eb shtytja tjet\u00ebr e madhe e krijimtaris\u00eb poetike, t\u00eb cil\u00ebn e v\u00eb n\u00eb spikam\u00eb Ernest Koliqi.<\/p>\n<p><strong>Tematika e frym\u00ebzuar nga vrulli i gjakut<\/strong><\/p>\n<p>De Rada shkruante n\u00eb Autobiografin\u00eb e tij, se krijimet poetike ishin \u201abijat e fatit tim\u2018, pra ca \u201ablana drite t\u00eb Zan\u00ebs tok\u00ebsore, q\u00eb reflektonin si nj\u00eb pasqyr\u00eb n\u00eb vjershat e asaj kohe\u2018, dhe si\u00e7 shprehet Ernest Koliqi: \u201eMe tematik\u00ebn e frym\u00ebzueme nga vrulli i gjakut t\u00eb tij, Jeronim De Rada hap epok\u00ebn e krijimtaris\u00eb artistike t\u00eb rac\u00ebs s\u00eb vet e rrjedhimisht, siparin e let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb kultivueme t\u00eb Shqipnis\u00eb.\u201c<\/p>\n<p><strong>Lasgushi: Poet\u00ebt e formojn\u00eb kombin<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb mendim t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb p\u00ebr hyjnoren n\u00eb frym\u00ebzimet poetike, do t\u00eb mbante edhe poeti Lasgush Poradeci, duke th\u00ebn\u00eb se poezia duhet t\u00eb ngjall\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtat emocione si te lexuesi i sot\u00ebm, ashtu edhe t\u00eb atij q\u00eb do t\u00eb vij\u00eb pas nj\u00eb mij\u00eb vjet\u00ebve. Sepse, si\u00e7 thoshte Lasgushi: Poet\u00ebt kur shkruajn\u00eb poezi, nj\u00eb per\u00ebndi e ve\u00e7ant\u00eb ju q\u00ebndron pran\u00eb dhe ata ndryshojn\u00eb dhe shkruajn\u00eb si\u00e7 i m\u00ebson ajo. Kur kjo per\u00ebndi largohet, ata b\u00ebhen prap\u00eb njer\u00ebz si ne, si un\u00eb, si ti, si ai tjetri. Poezia e formon shpirtin e kombit. Poet\u00ebt e formojn\u00eb kombin. Poezia \u00ebsht\u00eb hyjnore prandaj kur shkruan poezi duhet ta kesh shpirtin t\u00eb shenjt\u00ebruar. Poezia \u00ebsht\u00eb mbret por kur \u00ebsht\u00eb pa rim\u00eb, \u00ebsht\u00eb pa kuror\u00eb.<\/p>\n<p>Lasgush Poradeci shkruante pak, por thoshte shum\u00eb. P\u00ebr 15 vite, ai shkroi vet\u00ebm 14 poezi, por i latoi ato e u dha nur n\u00eb ato q\u00ebndismat e tij t\u00eb rralla lirike. Tok\u00ebsorja dhe qiellorja shkrihen tek k\u00ebng\u00ebtari finok i dashuris\u00eb edhe kur thurte letra dashurie: \u201cDesha t\u00eb \u00e7mall nj\u00eb mallin tim t\u00eb brendsh\u00ebm, t\u2019a kem Shqip\u00ebrin\u00eb gjithnji t\u00eb gjall\u00eb dhe t\u00eb bukur e si nuse e re q\u00eb \u00ebsht\u00eb, t\u2019a kem p\u00ebrpara syve t\u00eb gjall\u00eb.\u201d<br \/>\nErnest Koliqi:<\/p>\n<p><strong>Poezia \u00ebsht\u00eb kryengritje e rrezes hyjnore. Poeti \u00ebsht\u00eb \u2018hakmarr\u00ebs\u2019! Merr gjakun e fytyr\u00ebs hyjnore t\u00eb bukuris\u00eb\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Ernest Koliqi, duke patur fatin e keq q\u00eb t\u00eb detyrohej t\u00eb largohej e t\u00eb rronte jasht\u00eb atdheut, gjithashtu ka shprehur besimin e tij p\u00ebr konceptin e hyjnores n\u00eb artin poetik, nj\u00eblloj si De Rada dhe Lasgush Poradeci: \u201cPoezia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kryengritje. Kryengritja e rrezes hyjnore q\u00eb secilit njeri i flen n\u00eb shpirt. Kryengritja e d\u00ebshir\u00ebs s\u00eb rilindjes kund\u00ebr jet\u00ebs s\u00eb plakur e t\u00eb kalbur. Kryengritje e lakmimit t\u00eb lavdis\u00eb kundrejt padrejt\u00ebsis\u00eb s\u00eb fateve. Kryengritja e Titajve djaloshar\u00eb, q\u00eb kan\u00eb pranver\u00ebn n\u00eb gjak, kund\u00ebr Joseph Prudhomave t\u2019akulluem me nj\u00eb egoiz\u00ebm plot me dyshime frikacake. Poeti \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hakmarr\u00ebs. Merr gjakun e fytyr\u00ebs hyjnore t\u00eb bukuris\u00eb, mbi maskat e p\u00ebr\u00e7uduna t\u00eb dob\u00ebsis\u00eb njer\u00ebzore.\u201d<\/p>\n<p><strong>Jup Kastrati p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>Serafina Topia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga kryeveprat e De Rad\u00ebs, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ai gjakoi dhe lart\u00ebsoi lirin\u00eb e t\u00eb par\u00ebve duke synuar bashkimin e shqiptar\u00ebve. I mb\u00ebshtetur tek k\u00ebng\u00ebt popullore, ai i dha poem\u00ebs s\u00eb tij nj\u00eb dimension t\u00eb ri epiko-lirik, dhe si\u00e7 shkruante Dora d\u2019Istria: \u201cSerafina Topia \u00ebsht\u00eb nj\u00eb poem\u00eb q\u00eb jep nj\u00eb tabllo t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb p\u00ebrpjekjeve t\u00eb nj\u00eb populli n\u00eb luft\u00eb me pushtuesit dhe me despotizmin\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb monografin\u00eb e tij t\u00eb titulluar Studime p\u00ebr De Rad\u00ebn, studiuesi Jup Kastrati duke e vler\u00ebsuar vepr\u00ebn Serafina Topia t\u00eb De Rad\u00ebs, ka v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah se n\u00eb t\u00eb: \u201cmuza shqiptare, n\u00eb m\u00ebnyrat e saj t\u00eb ve\u00e7anta, harton me nj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt shpirtin e lasht\u00eb dhe t\u00eb ri\u2026Gjith\u00e7ka q\u00eb e v\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje bot\u00ebn poetike t\u00eb De Rad\u00ebs, \u00ebsht\u00eb Atdheu q\u00eb ndjek me nj\u00eb dashuri krenare dhe t\u00eb cilit i ka kushtuar gjith\u00eb jet\u00ebn dhe talentin e tij\u2026N\u00eb poem\u00ebn, poeti kryq\u00ebzoi shfrimin lirik t\u00eb pasionit t\u00eb tij me himnizimin e Shqip\u00ebris\u00eb heroike t\u00eb qindvjetshit t\u00eb Sk\u00ebnd\u00ebrbeut\u2026Figur\u00eb qendrore e poem\u00ebs \u00ebsht\u00eb Serafina Topia\u2026N\u00eb poem\u00eb, princesha e imagjinuar Serafina nga Arta, flijoi dashurin\u00eb e saj p\u00ebr Bozdar Stresin dhe u martua me Nikoll\u00eb Dukagjinin, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb b\u00ebhej e t\u00eb forcohej bashkimi i Jugut me Veriun e Shqip\u00ebris\u00eb. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb nga figurat m\u00eb t\u00eb dashura t\u00eb galeris\u00eb deradiane\u2026Vepra \u00ebsht\u00eb nj\u00eb himn p\u00ebr emancipimin e gruas shqiptare dhe p\u00ebr virtytet e saj t\u00eb larta, morale dhe intelektuale\u201d.<\/p>\n<p><strong>Shandor P\u00ebtefi n\u00eb mes t\u00eb Hungaris\u00eb dhe Dashuris\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Nuk ka dyshim se edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr t\u00eb poetit t\u00eb madh vlen parimi romantik i shprehur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb aq dometh\u00ebn\u00ebse nga poeti hungarez Shandor P\u00ebtefi: P\u00ebr dashurin\u00eb e dh\u00eb jet\u00ebn, e p\u00ebr atdheun e dh\u00eb edhe dashurin\u00eb.<\/p>\n<p>Si\u00e7 ka theksuar m\u00eb tej studiuesi Jup Kastrati, kjo vep\u00ebr e De Rad\u00ebs, m\u00eb 1847 nga Vin\u00e7enco Dorza, u krahasua me K\u00ebng\u00ebt e Osianit (t\u00eb poetit skocez Makfresonit), kurse Viktor Gualtieri kishte gjykuar se: \u201cSkena e vdekjes s\u00eb Bozdarit \u00ebsht\u00eb v\u00ebrtet e denj\u00eb p\u00ebr pen\u00ebn e Shekspirit\u201d.<\/p>\n<p><strong>Ramiz Kelmendi p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong>:<\/p>\n<p>Shpirt\u00ebrisht i prir\u00eb e i gllab\u00ebruar p\u00ebr letra e arte t\u00eb bukura. Shpirti i hyjnesh\u00ebs s\u00eb De Rad\u00ebs, i shk\u00eblqente dit\u00ebn, por e lente pa gjum\u00eb nat\u00ebn!<\/p>\n<p>Duke shkruar p\u00ebr Jeronim de Rad\u00ebn, shkrimtari Ramiz Kelmendi ka v\u00ebn\u00eb thekse t\u00eb ve\u00e7anta tek figura poliedrike e k\u00ebtij poeti dhe atdhetari t\u00eb madh t\u00eb kombit shqiptar. Ai ka p\u00ebrkujtuar meritat e shumta q\u00eb ka De Rada: \u201cKy nism\u00ebtar i madh i letrave dhe i kultur\u00ebs son\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsisht, rilindasi yn\u00eb i madh. Pen\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb letrave tona. Edhe telegrafikisht: nism\u00ebtar nism\u00ebtar\u00ebsh. Shkroi p\u00ebr lasht\u00ebsin\u00eb e gjuh\u00ebs s\u00eb vet. Thua jetoi jo 89, po 189 vjet. Aq shum\u00eb b\u00ebri. Babai i m\u00eb t\u00eb parit lib\u00ebr artistik n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Shpirt\u00ebrisht e gjithsesi i prir\u00eb e i gllab\u00ebruar p\u00ebr letra e arte t\u00eb bukura. Shpirti i hyjnesh\u00ebs s\u00eb De Rad\u00ebs, i shk\u00eblqente dit\u00ebn, por e lente pa gjum\u00eb nat\u00ebn!\u201d<\/p>\n<p>Jeronim de Rada kishte l\u00ebshuar prej koh\u00ebsh zem\u00ebr-klithjen e tij t\u00eb njohur: Gjaku i arb\u00ebrit po shkon! Zef Skiroi (si\u00e7 e ka quajtur Koliqi me t\u00eb drejt\u00eb: Poet i vllaznimit gjith\u00ebshqiptar) gjithashtu kishte klithur nj\u00eblloj: O gjaku yn\u00eb, po kthehesh n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb past\u00ebr, ashtu si\u00e7 je largue! E Ramiz Kelmendi (n\u00eb takimet me arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb) po l\u00ebshonte zem\u00ebr-thirrjen e tij me tone t\u00eb nj\u00eb optimizmi t\u00eb theksuar: Nd\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt po vlon. Po gurgullon.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Ernest Koliqi (n\u00eb esen\u00eb Papas Petrotta, flamurtar i kultur\u00ebs shqiptare\/pjesa hyr\u00ebse Malli arbresh p\u00ebr Shqipni) me t\u00eb drejt\u00eb do t\u00eb phonte se: \u00c7do shqiptar zem\u00ebr-ndjesh\u00ebm pushtohet zakonisht nga nj\u00eb p\u00ebrshtypje e gjall\u00eb \u00e7udie kur rasa e qet m\u2019u takue me arbresh\u00eb\u2026Mbas pesqind vjetvet jo vet\u00ebm q\u00eb krenija e Arb\u00ebrit nuk asht shue n\u00eb gjak t\u00eb tyne por asht fuqizue.<\/p>\n<p>N\u00eb esen\u00eb tjet\u00ebr, t\u00eb titulluar Politika e kultura, Ernest Koliqi vinte n\u00eb spikam\u00eb ndiesit\u00eb poetike p\u00ebr atdhedashurin\u00eb e arb\u00ebresh\u00ebve: \u201cBijt e Shqipnis\u00eb jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapun n\u00eb mbar\u00eb rrokullin toksore (\u201cgjaku yn\u00eb i shprishur\u201d) dhe t\u00eb gjith\u00eb, me t\u00eb rralla p\u00ebrjashtime, i ndiejn\u00eb t\u00eb gjalla n\u00eb zem\u00ebr lidhjet me vendin ku linden ata vet\u00eb ose prej kah i u erdh\u00ebn t\u00eb par\u00ebt. K\u00ebto lidhje-verig\u00eb e mrekullueshme q\u00eb shtrin hallkat e veta n\u00ebp\u00ebr kontinente t\u00eb planetit-mund t\u00eb jen\u00eb vet\u00ebm landore ase vet\u00ebm shpirtnore, por edhe t\u00eb p\u00ebrzieme. Arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, p\u00ebr shembull, e duen Shqipnin\u00eb me nji ndiesi poetike t\u00eb thjesht\u00eb, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn kujtimet e largta historike shkrihen n\u00eb nji drit\u00eb andrre; n\u2019at ndiesi nuk l\u00ebviz asnji lakmi landore dobije, ve\u00e7 dishiri bujare m\u2019e pa vendin e zanafilles edhe fisin qi i u dhuroi gjakun e dejvet, t\u00eb malt\u00ebsuem sa ma tep\u00ebr n\u00eb shkall\u00eb qytetnije e lavdije.\u201d<\/p>\n<p><strong><em>Deardiana epistolare<\/em><\/strong><\/p>\n<p>K\u00ebshtu e ka pag\u00ebzuar shkrimtari dhe studiuesi Ramiz Kelmendi, let\u00ebrk\u00ebmbimin e k\u00ebsaj figure nga m\u00eb t\u00eb ndriturat e Rilindjes son\u00eb Komb\u00ebtare. Let\u00ebrk\u00ebmbimi i tij p\u00ebrfshinte emrat m\u00eb t\u00eb njohur t\u00eb bashk\u00ebkohanik\u00ebve t\u00eb tij shqiptar\u00eb, por edhe albanolog\u00ebt e huaj: \u201cNj\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbim nga m\u00eb t\u00eb rrall\u00ebt e m\u00eb t\u00eb \u00e7muarit. &#8211; Mbi 1.000 letra t\u00eb gjetura t\u00eb De Rad\u00ebs. &#8211; Materiale me vler\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb e t\u00eb pa\u00e7muar p\u00ebr autorin, p\u00ebr koh\u00ebn dhe p\u00ebr mjedisin.\u201d<\/p>\n<p>Jeronim de Rada, \u00ebsht\u00eb vler\u00ebsuar k\u00ebshtu nga aspekte t\u00eb shumta e si nj\u00eb prej figurave qendrore t\u00eb nj\u00eb epoke:<\/p>\n<p>\u201cNj\u00eb em\u00ebr t\u00eb madh lindi bota arb\u00ebreshe e Italis\u00eb: Jeronim de Rad\u00ebn (1814-1903).<\/p>\n<p>De Rad\u00ebn &#8211; m\u00eb t\u00eb parin letrar tan\u00eb t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, autorin e vepr\u00ebs s\u00eb par\u00eb t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb son\u00eb artistike dhe nism\u00ebtarin e romantizmit shqiptar.<\/p>\n<p>De Rad\u00ebn &#8211; \u201cbaban\u00eb\u201d e gazetaris\u00eb shqiptare, duke nisur nga m\u00eb e para fletore shqipe e tij (\u201cShqiptari i Italis\u00eb\u201d, 1848) dhe duke vijuar m\u00eb pastaj me revist\u00ebn aq t\u00eb njohur dhe me aq merit\u00eb sidomos p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb &#8211; \u201cFlamurin e Arb\u00ebrit\u201d, 1883-87).<\/p>\n<p>De Rad\u00ebn &#8211; m\u00ebsuesin e par\u00eb t\u00eb shqipes n\u00eb kolegjin arb\u00ebresh t\u00eb Sh\u00ebn Adrianit n\u00eb Sh\u00ebn Mit\u00ebr t\u00eb Kalabris\u00eb, q\u00eb n\u00eb at\u00eb vitin e larg\u00ebt 1849, tek hapi t\u00eb par\u00ebn kated\u00ebr t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb histroikun e arsimit ton\u00eb.<\/p>\n<p>De Rad\u00ebn &#8211; organizuesin dhe ligj\u00ebruesin qendror t\u00eb m\u00eb t\u00eb parave kongrese tona gjuh\u00ebsore, etj. etj.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb De Rad\u00eb kaq t\u00eb merituar e kaq t\u00eb \u00e7muar, autor t\u00eb tridhjet\u00eb e sa veprave letrare, folklorike, gjuh\u00ebsore, historike, politike, filozofike, estetike, sociologjike e publicistike, e kemi nga m\u00eb t\u00eb \u00e7muarit e m\u00eb t\u00eb merituarit edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb l\u00ebmin q\u00eb kemi n\u00eb shqyrtim, n\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbim.\u201d<\/p>\n<p>Tek shkruan k\u00ebshtu p\u00ebr De Rad\u00ebn, Ramiz Kelmendi shpreh dashurin\u00eb dhe krenarin\u00eb, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht edhe dhembjen p\u00ebr fatin e poetit t\u00eb madh, duke p\u00ebrkujtuar gjithashtu se ai pati let\u00ebrk\u00ebmbim: \u201cme poetin e \u00e7muar Zef Sermben, q\u00eb e pati nx\u00ebn\u00ebs; me Anton Santorin sa vete e m\u00eb t\u00eb d\u00ebgjuar, m\u00eb t\u00eb \u00e7muar e m\u00eb t\u00eb merituar, autorin e t\u00eb parit roman shqiptar, q\u00eb ia botoi De Rada n\u00eb \u201cFlamuri i Arb\u00ebrit\u201d, Anselmo Lorekion, botuesin e gazet\u00ebs m\u00eb jet\u00ebgjat\u00eb t\u00eb arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Italis\u00eb (\u201cLa nazione Albaneze\u201d), q\u00eb doli nga viti 1897 e p\u00ebr 28 vjet radhazi gjer m\u00eb 1924.<\/p>\n<p><em>De Rada pati let\u00ebrk\u00ebmbim me bashk\u00ebvend\u00ebsit, me arb\u00ebresh\u00ebt, me albanolog\u00ebt e huaj\u2026<\/em><\/p>\n<p>De Rada, krahas arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, por edhe para atyre sidomos m\u00eb shum\u00eb dhe m\u00eb tep\u00ebr se gjith\u00eb t\u00eb tjer\u00ebt s\u00eb bashku, mbajti let\u00ebrk\u00ebmbim (u shkroi dhe i shkruan) me bashk\u00ebkomb\u00ebsit e vet kudo gjendeshin, po m\u00eb s\u00eb shumti me ata t\u00eb Stambollit, t\u00eb Bukureshtit, t\u00eb Kajros, me arb\u00ebresh\u00ebt e Greqis\u00eb etj.<\/p>\n<p>De Rada pati let\u00ebrk\u00ebmbim me rilind\u00ebsit tan\u00eb m\u00eb t\u00eb njohur: me Pashko Vas\u00ebn, me Sami e Naim Frash\u00ebrin, me Thimi Mitkon dhe, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ante, me princesh\u00ebn e njohur me origjin\u00eb shqiptare, me Dora D\u2019Istrian (Elena Gjik\u00ebn), let\u00ebrk\u00ebmbim q\u00eb zgjati p\u00ebr afro tri decenie (!)\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb pen\u00ebn e Ramiz Kelmendit, rrezaton me gjith\u00eb madh\u00ebshtin\u00eb e tij figura poliedrike e k\u00ebtij rilind\u00ebsi t\u00eb madh, i cili si\u00e7 theksohet, mbajti let\u00ebrk\u00ebmbim edhe me albanolog\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt: \u201chynin n\u00eb at\u00eb orbit\u00ebn e k\u00ebrsh\u00ebris\u00eb s\u00eb begat\u00eb dhe aq t\u00eb gjer\u00eb e t\u00eb thell\u00eb t\u00eb Jeronim de Rad\u00ebs.<\/p>\n<p>Mbajti let\u00ebrk\u00ebmbim edhe me burra shteti, me diplomat\u00eb, me jurist\u00eb, me emra t\u00eb njohur t\u00eb jet\u00ebs publike.<br \/>\nT\u00eb z\u00ebm\u00eb ngoje vet\u00ebm ca nga k\u00ebta emra, ata m\u00eb t\u00eb njohurit, si: Gustav Majer, Emil Legrand, Nikolla Tomazeo, Anxhelo de Gubernatis, Herman Buholc, Mistrali, Lamartini, Teofil Shtiri, Josefina de Knorr, Kompareti, Pinjateli, \u00c7eketi, Kanja, Duka Spiriti, B. Staini etj. etj.\u201d<\/p>\n<p>Pos vler\u00ebsimit q\u00eb i ka b\u00ebr\u00eb De Rad\u00ebs, Ramiz Kelmendi gjithashtu me t\u00eb drejt\u00eb, ka b\u00ebr\u00eb thirrje q\u00eb t\u00eb botohet let\u00ebrk\u00ebmbimi i tij:<\/p>\n<p>\u201cE madhe dhe e pafund, me \u00e7\u2019shihet, \u00ebsht\u00eb lista e njer\u00ebzve me t\u00eb cil\u00ebt lidhi let\u00ebrk\u00ebmbim Jeronim de Rada.<\/p>\n<p>E pakundshoqe nd\u00ebr ne dhe me vlera t\u00eb pa\u00e7muara kjo korrespondenc\u00eb, e zhvilluar p\u00ebr m\u00eb se 70 vjet, parreshtur, duke nisur q\u00eb her\u00ebt, q\u00eb n\u00eb dhjet\u00ebvjetshin e tret\u00eb t\u00eb shekullit t\u00eb kaluar, e duke u mbyllur me dit\u00ebt e para t\u00eb shekullit ton\u00eb.<\/p>\n<p>Mbi nj\u00eb mij\u00eb letra gjenden t\u00eb zbuluara dhe t\u00eb regjistruara, n\u00ebp\u00ebr fonde t\u00eb ndryshme deradiane t\u00eb bibliotekave e arkivave t\u00eb shumta t\u00eb Italis\u00eb dhe t\u00eb vendeve t\u00eb tjera.\u201d<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi n\u00ebp\u00ebrmjet shfletimit t\u00eb let\u00ebrk\u00ebmbimit, e ka risjellur pra n\u00eb memorien ton\u00eb historike dhe komb\u00ebtare, nj\u00ebrin nga nism\u00ebtar\u00ebt e Rilindjes son\u00eb. Si\u00e7 e thot\u00eb vet\u00eb, e ka shpalosr: \u201cbiografin\u00eb e k\u00ebtij burri t\u00eb Makit arb\u00ebresh, i cili jetoi m\u00eb shum\u00eb se asnj\u00eb shok pene i tij (89 vjet!).<\/p>\n<blockquote><p>Burr\u00eb nga m\u00eb t\u00eb merituarit e letrave tona.<br \/>\nDikush e quajti \u201cHomeri shqiptar\u201d.<br \/>\nDikush i tha: \u201cVigan i kultur\u00ebs son\u00eb\u201d.<br \/>\nNe i tham\u00eb dhe po i themi vet\u00ebm: Jeronim de Rada\u2026\u201d<\/p><\/blockquote>\n<p>N\u00eb prezentimin e k\u00ebtij let\u00ebrk\u00ebmbimi, Ramiz Kelmendi e thekson n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb korrespondenc\u00ebn e De Rad\u00ebs me babain e tij, me Fran\u00e7isk Anton Santorin: Me \u00e7\u2019del nga letrat, De Rada \u201cndante buk\u00ebn e goj\u00ebs me t\u00eb, duke i d\u00ebrguar atij her\u00eb pas here, n\u00ebp\u00ebrmjet post\u00ebs, sende ushqimore. Kjo tregon sa i dhimbsur ishte poeti p\u00ebr poetin, dergjur n\u00eb varf\u00ebri, i pamposhtur n\u00eb p\u00ebrpjekjet e tij n\u00eb fush\u00ebn e let\u00ebrsis\u00eb p\u00ebr p\u00ebrhapjen e drit\u00ebs e t\u00eb dituris\u00eb\u201d (A. Kondo); duke p\u00ebrmendur edhe polemikat me Dhimit\u00ebr Kamard\u00ebn (\u201cmospajtimet gjuh\u00ebsore me t\u00eb. De Rada mendonte se gjuha e arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Italis\u00eb duhej marr\u00eb si baz\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt letrare dhe alfabeti i tij si alfabet unik\u201d), si dhe albanologun Gustav Majer.\u201d<\/p>\n<p>Tek e ka kundruar dhe vler\u00ebsuar De Rad\u00ebn &#8211; \u201cm\u00eb t\u00eb parin poet t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb letrave tona\u201d, \u201cn\u00eb drit\u00ebn e letrave t\u00eb reja\u201d, Ramiz Kelmendi n\u00eb pen\u00ebn e tij e ka p\u00ebrkujtuar nism\u00ebtarin e fletorarizm\u00ebs shqiptare, poetin e madh arb\u00ebresh, i cili \u201catdheun s\u2019e pa kurr\u00eb me sy, por me zem\u00ebr\u201d, duke shkruar k\u00ebshtu t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e madhe, se Jeronim de Rada mbeti: \u201cShpirt\u00ebrisht e gjithsesi i prir\u00eb dhe i gllab\u00ebruar p\u00ebr letra e p\u00ebr arte t\u00eb bukura.\u201d<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb ndalur gjithashtu me these t\u00eb ve\u00e7anta tek letra e Gavril Dar\u00ebs drejtuar De Rad\u00ebs: \u201cKjo let\u00ebr, mbi t\u00eb gjitha, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dokument me interes q\u00eb d\u00ebshmon p\u00ebr kontaktet e krijuesve tan\u00eb t\u00eb asaj kohe, p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjet p\u00ebr t\u00eb cilat ishin t\u00eb interesuar, p\u00ebr gjuh\u00ebn me t\u00eb cil\u00ebn komunikonin.\u201d<\/p>\n<p><strong>De Rada dhe Elena Gjika<\/strong>:<\/p>\n<p><em>Akademia duhet t\u00eb jet\u00eb shpirti i nj\u00eb kombi. Flamuri i Sk\u00ebnd\u00ebrbeut duhet t\u00eb valoj\u00eb mbi K\u00ebshtejll\u00eb t\u00eb Rozafatit<\/em><\/p>\n<p>Nuk do mend se n\u00eb gjith\u00eb k\u00ebt let\u00ebrk\u00ebmbim, dy jan\u00eb figurat madhore t\u00eb asaj epoke: Jeronim de Rada dhe Elena Gjika. Duke u ndalur tek kjo e fundit, autori e ka vler\u00ebsuar let\u00ebrk\u00ebmbimin mes dy k\u00ebtyre figurave nga prizmi i relacioneve politike e diplomatike t\u00eb koh\u00ebs, si dhe n\u00eb vorbull\u00ebn e ngjarjeve n\u00eb t\u00eb cilat gjendej \u00e7\u00ebshtja shqiptare n\u00eb fillet e saj.<\/p>\n<p>Edhe nga kjo pik\u00ebpamje Ramiz Kelmendi e ka vler\u00ebsuar drejt dhe lart, zgjuar\u00ebsin\u00eb dhe mpreht\u00ebsin\u00eb politike t\u00eb k\u00ebtyre dy figurave eminente t\u00eb kombit ton\u00eb. Ai d\u00ebshmon k\u00ebshtu se ishte Elena Gjika ajo q\u00eb k\u00ebrkoi nj\u00eb akademi shqiptare, dhe se kjo akademi duhej t\u00eb ishte \u201cshpirti i popullit shqiptar.\u201d<\/p>\n<p>Me t\u00eb drejt\u00eb Ramiz Kelmendi i quan \u201cmendime shum\u00eb t\u00eb avancuara\u201d, pik\u00ebpamjet e Elena Gjik\u00ebs p\u00ebr nj\u00eb \u201cunitet intelektual, shkencor dhe moral\u201d mes shqiptar\u00ebve, p\u00ebr bindjen se: \u201c\u00e7do l\u00ebvizje e madhe p\u00ebrt\u00ebritjeje politike, duhet t\u00eb jet\u00eb e prir\u00eb, doemos, nga nj\u00eb l\u00ebvizje letrare\u201d, si dhe p\u00ebr alfabetin e edhe fjalorin p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p>Edhe Elena Gjika n\u00eb pen\u00ebn e Ramiz Kelmendit shfaqet si nj\u00eb figur\u00eb poliedrike, e cila vihet me gjith\u00eb qenien e saj n\u00eb mbrojtje t\u00eb interesave komb\u00ebtare. Ajo shprehej hapur kund\u00ebr intrigave dhe pretendimeve territoriale greke ndaj Shqip\u00ebris\u00eb: \u201cU ngrit madje dhe kund\u00ebr mikut t\u00eb saj, Frano Krispit, kryeministrit t\u00eb Italis\u00eb tek pask\u00ebsh deklaruar se qenka \u201cgrek nga prejardhja.\u201d Ajo k\u00ebrkonte me ngulm: \u201cnuk duhet t\u00eb vonohemi p\u00ebr t\u00eb organizuar forcat intelektuale dhe morale t\u00eb shqiptar\u00ebve. Ndryshe, njeriu do t\u00eb mbetej n\u00eb shenj\u00eb, p\u00ebr t\u2019u v\u00ebn\u00eb n\u00eb loj\u00eb.\u201d<\/p>\n<p><strong>Elena Gjika:<br \/>\nFesta e madhe e p\u00ebrt\u00ebritjes s\u00eb nj\u00eb populli shpirtbardh\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Si\u00e7 v\u00eb n\u00eb pah m\u00eb tej Ramiz Kelmendi, mendja e ndritur e k\u00ebsaj eruditeje, i drejtohej Jeronim De Rad\u00ebs:<\/p>\n<p>\u201cN\u00eb letrat e d\u00ebrguara me 8 janar dhe m\u00eb (?) prill 1869, Elena megjithat\u00eb \u00ebsht\u00eb optimiste dhe i shpreh shpresat e saj m\u00eb t\u00eb thella p\u00ebr lirin\u00eb e shpejt\u00eb t\u00eb vendit t\u00eb t\u00eb par\u00ebve, tek i thot\u00eb:<\/p>\n<p>\u2018Ne do t\u00eb jetojm\u00eb mjaft gjat\u00eb, besoj, p\u00ebr t\u00eb ngulur flamurin e Sk\u00ebnd\u00ebrbeut mbi Kullat e Rozaf\u00ebs. Le t\u00eb mund t\u00eb jetojm\u00eb mjaft p\u00ebr t\u00eb kremtuar n\u00eb Shkod\u00ebr fest\u00ebn e madhe t\u00eb p\u00ebrt\u00ebritjes s\u00eb nj\u00eb populli shpirtbardh\u00eb.\u2019 \u201c<\/p>\n<p>Shpalosja e vizioneve t\u00eb Elena Gjik\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet let\u00ebrk\u00ebmbimit me Jeronim de Rad\u00ebn, nuk ka dyshim se p\u00ebr Ramiz Kelmendin p\u00ebrb\u00ebnin nj\u00eb aludim koh\u00ebsh dhe epokash, nj\u00eb simetri p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e pazgjidhur shqiptare, prandaj ai do t\u00eb citonte k\u00ebshtu dy fragmente nga letrat e Dora D\u2019Istrias:<\/p>\n<p>\u201cNd\u00ebrkaq, m\u00eb 10 prill 1871, nga Firenca shkruan:<\/p>\n<p>\u2018Ka ardhur koha q\u00eb historia jon\u00eb t\u00eb dal\u00eb gjithashtu nga varri, ku e kan\u00eb varrosur kaq e kaq farisenj\u2019, nd\u00ebrsa m\u00eb 22 maj t\u00eb po atij viti: \u2018Pa dyshim, Zot\u00ebri, un\u00eb provoj nj\u00eb k\u00ebnaq\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr t\u00eb rind\u00ebrtuar k\u00ebt\u00eb histori t\u00eb shqiptar\u00ebve, flet\u00ebt e t\u00eb cil\u00ebs duken t\u00eb shp\u00ebrndara n\u00ebp\u00ebr bot\u00eb, n\u00eb Europ\u00eb, n\u00eb Azi, n\u00eb Afrik\u00eb, \u2018loj\u00eb e er\u00ebrave t\u00eb shpejta\u2019, si flatrat e Sibil\u00ebs s\u00eb Virgjilit.\u2019<\/p>\n<p>Ky popull trim do t\u00eb tregohet i denj\u00eb p\u00ebr vetveten.<br \/>\nThemelet e pashkat\u00ebrrueshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb ardhshme.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr shum\u00eb letra, p\u00ebr t\u00eb cilat do t\u00eb mund t\u00eb hartohej nj\u00eb fejton i ve\u00e7ant\u00eb, po ve\u00e7ojm\u00eb edhe at\u00eb q\u00eb ia d\u00ebrgoi Elena Gjika De Rad\u00ebs m\u00eb 6 n\u00ebntor 1880:<\/p>\n<p>\u2018G\u00ebzohem gjithashtu me gjith\u00eb zem\u00ebr tek shoh se pun\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb po marrin udh\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqshme. Nuk dyshoj, se tek e mbramja, ky popull trim do t\u00eb tregohet i denj\u00eb p\u00ebr vetveten. \u00c7\u2019heroiz\u00ebm dhe \u00e7\u2019karakter! Duke pritur k\u00ebnaq\u00ebsin\u00eb t\u00eb ju shtr\u00ebngoj dor\u00ebn nj\u00eb dit\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr, ju lutem, Zot\u00ebri, pranoni p\u00ebrsh\u00ebndetjet e mia v\u00ebllaz\u00ebrore.\u2019 \u201c<\/p>\n<p>Elena Gjika shpaloste k\u00ebshtu programin komb\u00ebtar politik dhe intelektual p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb bashkuar: \u201cDuhet vendosur interesin e atdheut p\u00ebrmbi t\u00eb gjitha far\u00ebt e konsideratave. Ata q\u00eb do t\u00eb kryejn\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr uniteti: unitetin e tyre intelektual, shkencor dhe moral-baz\u00eb e unitetit politik, ata q\u00eb do t\u00eb kryejn\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr do t\u00eb ken\u00eb v\u00ebn\u00eb themelet e pashkat\u00ebrrueshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb ardhshme.\u201d<\/p>\n<p><strong>Tri dashurit\u00eb e De Rad\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Me nj\u00eb stil elegant e ndjenj\u00eb t\u00eb theksuar admirimi, u \u00ebsht\u00eb qasur Ramiz Kelmendi dashurive t\u00eb De Rad\u00ebs, si dhe dashuris\u00eb s\u00eb madhe e tragjike t\u00eb Zef Serembes, duke i kundruar k\u00ebto dashuri nga prizmi i krahasimit: m\u00ebsuesi dhe nx\u00ebn\u00ebsi, p\u00ebrkat\u00ebsisht Rina dhe Strigariotja:<\/p>\n<p>\u201cAi \u00e7uni i Makit, atje larg, n\u00eb Kalabri, shkoi e i fali t\u00eb dashur\u00ebs s\u00eb vet, Rin\u00ebs, m\u00eb t\u00eb par\u00ebn poem\u00eb. E futi n\u00eb histori t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb. E b\u00ebri ta dua edhe un\u00eb. Ai m\u2019ia \u00e7eli zemr\u00ebn k\u00ebtu e 151 vjet m\u00eb p\u00ebrpara, e &#8211; do ti &#8211; s\u2019pushoi t\u00eb na njoh me t\u00eb, t\u00eb hyj\u00eb edhe n\u00ebp\u00ebr dhomat m\u00eb t\u00eb bukura tonat, n\u00ebp\u00ebr \u00e7anta e vitrin\u00eb, edhe sot, madje m\u00eb e veshur, me nj\u00eb petk t\u00eb ri, t\u00eb koh\u00ebs, m\u00eb e lidhur e m\u00eb e fresk\u00ebt! De Rada dhe Rina.<\/p>\n<p>Ai tjetri, nx\u00ebn\u00ebsi i tij, jo po u \u00e7mend pas Rin\u00ebs s\u00eb vet, s\u00eb cil\u00ebs m\u2019i fali vargjet e veta m\u00eb t\u00eb bukur\u00ebs q\u00eb ish n\u00eb Strigar, i k\u00ebndoi t\u00ebr\u00eb ato kangjele malli t\u00eb par\u00eb, ia b\u00ebri edhe portretin asaj, i ra gjysm\u00ebs s\u00eb bot\u00ebs k\u00ebmb\u00eb p\u00ebr t\u2019ia vizituar varrin gjer n\u00eb Amerik\u00ebn Latine, po emrin e saj s\u2019na e tha! I vetmi poet nd\u00ebr ne q\u00eb vjershat e veta nuk i shkroi, por i k\u00ebndoi. M\u00eb t\u00eb bukur\u00ebs q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb Strigar. T\u00eb jet\u00eb e mundur q\u00eb t\u00eb mos ket\u00eb zem\u00ebr? Pyeste Serembe veten p\u00ebr t\u00eb dashur\u00ebn\u2026N\u00eb zemr\u00ebn e tij rrijn\u00eb bashk\u00eb gazi dhe helmi\u2026\u201d<\/p>\n<p>Vasha e Serembes, shkruan autori, ishte \u2018ajo q\u00eb l\u00ebshonte drit\u00eb kur ecte si nj\u00eb flutur\u00ebz e leht\u00eb\u201d, por q\u00eb shkaktonte \u201cvuajtjet e shpirtit t\u00eb tij. Nuk fle dot nga syt\u00eb e saj magjik. E sheh \u00ebnd\u00ebrr dhe i thot\u00eb se e do shum\u00eb\u2026 Nj\u00eb cak ka n\u00eb jet\u00eb: ta ndreq bot\u00ebn por pa shpres\u00eb\u2026\u201d<\/p>\n<p>Mos vall\u00eb tirania e gjith\u00eb ajo vdekje a bastisje n\u00eb f\u00ebmij\u00ebri e b\u00ebn\u00eb Seremben t\u00eb mbaroj\u00eb jet\u00ebn aq tragjikisht? &#8211; pyet shkrimtari dhe studiuesi q\u00eb g\u00ebrmon autobiografit\u00eb e pararend\u00ebsve t\u00eb tij, duke d\u00ebshmuar m\u00eb tej se megjithat\u00eb, muza e cila m\u00eb s\u00eb pari n\u00eb fillim t\u00eb krijimtaris\u00eb s\u00eb tij e pat frym\u00ebzuar edhe p\u00ebr shkrimin e poezive, nuk e ka braktisur krejt\u00ebsisht:<\/p>\n<p>\u201cKa ballin q\u00eb i feks, nj\u00eb ball\u00eb q\u00eb i z\u00eb rrezet e drit\u00ebs tamam si gryka e detit n\u00eb agim t\u00eb ri. Kur qesh duket sikur t\u00eb ngre n\u00eb qiell. Zef Serembe merr rrug\u00eb t\u00eb gjat\u00eb p\u00ebr t\u2019ia vizituar varrin. Dashuria e tij \u00ebsht\u00eb fatale p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vash\u00eb. Ai i k\u00ebndoi dhimbjes aq t\u00eb thell\u00eb, deri n\u00eb \u00e7menduri, p\u00ebr vdekjen e s\u00eb dashur\u00ebs s\u00eb fshatit. Dashuris\u00eb s\u00eb tij t\u00eb kobshme t\u00eb Strigarit.<\/p>\n<p>\u201cGruaja e oborrit mbret\u00ebror\u201d, jo vet\u00ebm nuk ia ktheu dashurin\u00eb, por edhe tallej me ndjenjat e tij, nj\u00eb grusht tjet\u00ebr ky n\u00eb jet\u00ebn e tij t\u00eb vrar\u00eb keq.\u201d<\/p>\n<p>K\u00ebshtu e p\u00ebrmbyll\u00eb Ramiz Kelmendi shkrimin p\u00ebr Zef Seremben, \u201ck\u00ebtij tragjiku m\u00eb t\u00eb dhimbsh\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare\u201d, duke p\u00ebrkujtuar se ishte Serembe ai i cili i shkruante De Rad\u00ebs: Shpresa ma praron rrug\u00ebn e djers\u00ebs!<\/p>\n<p>Dhe \u00ebsht\u00eb pra pik\u00ebrisht Zef Serembe ai t\u00eb cilit i shkon aq shum\u00eb p\u00ebr shtati th\u00ebnia e mo\u00e7me: Sa rroj, shpresoj! Edhe e dashura e tij ishte nj\u00eb dhimbje e madhe, nj\u00eb nga ato dhimbjet e m\u00ebdha, me t\u00eb cil\u00ebn Migjeni i shkruante Bolk\u00ebs &#8211; \u201cdhimbjes\u201d s\u00eb tij: Ti je p\u00ebr mua kaq e \u00ebmb\u00ebl sa engj\u00ebjt q\u00eb nuk ekzistojn\u00eb! Edhe p\u00ebr Seremben mund t\u00eb thuhet ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb edhe p\u00ebr Lasgushin: Lasgushi dashuron per\u00ebndish\u00ebm dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fatale! Gjithsesi: Serembe dashuron edhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb tragjike\u2026<\/p>\n<p>N\u00eb shkrimin Tri dashurit\u00eb e De Rad\u00ebs, pasi e ka shpalosur n\u00eb kujtes\u00ebn e lexuesit p\u00ebrmas\u00ebn e nj\u00eb figure monumentale t\u00eb fillimit t\u00eb Rilindjes son\u00eb komb\u00ebtare (\u201cBabai i romantizmit shqiptar dhe i m\u00eb t\u00eb parit lib\u00ebr artsistik n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, m\u00ebsuesi i par\u00eb i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb historikun e shkoll\u00ebs son\u00eb, botuesi i gazet\u00ebs s\u00eb par\u00eb dhe i revist\u00ebs s\u00eb par\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe, autori i disa poemave m\u00eb t\u00eb para epiko-lirike dhe i v\u00ebllimit t\u00eb par\u00eb me let\u00ebrsi popullore shqiptare etj. etj., Jeronim De Rada, pos veprimtaris\u00eb s\u00eb gjithanshme patriotike dhe krijuese, s\u2019do mend, pati edhe jet\u00ebn e tij intime sentimentale\u201d), Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb ndalur tek tri dashurit\u00eb e De Rad\u00ebs: fshatarja (\u201cNj\u00eb m\u00ebngjes u ndala me nj\u00eb shok t\u00eb kolegjit te dera e hambarit t\u00eb tij. Brenda grat\u00eb zgjidhnin misrin. Vura re nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb re, rreth 23 vje\u00e7. E ndiente veten t\u00eb k\u00ebnaqur se u ndodh me mua. Binte n\u00eb sy si sjellje dhe m\u2019u ngul n\u00eb zem\u00ebr.\u201d) &#8211; p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn Kelmendi ka shtruar mund\u00ebsin\u00eb se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb alterg ego e Rin\u00ebs, kurse Milosao nj\u00eb alter ego i De Rad\u00ebs &#8211; tek vepra K\u00ebng\u00ebt e Milosaos, dhe se diferenca klasore ishte shkaku i nj\u00eb fundi jo t\u00eb lumtur; aristokratja me emrin Gabriela &#8211; t\u00eb cil\u00ebn, si\u00e7 v\u00eb n\u00eb pah Ramiz Kelmendi, De Rada e kishte takuar n\u00eb Napoli \u201cdashurin\u00eb e dyt\u00eb, akoma m\u00eb t\u00eb madhe e m\u00eb t\u00eb thell\u00eb, t\u00eb Jeronim de Rad\u00ebs\u201d. Gavrila tek Sk\u00ebnderbegu i pafan, \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Gabriela n\u00eb galerin\u00eb e personazheve t\u00eb shumta t\u00eb De Rad\u00ebs, n\u00ebnvizon autori; gruaja &#8211; p\u00ebrkat\u00ebsisht nj\u00eb \u201cdashuri dhe tragjedi\u201d.<\/p>\n<p>Duke u ndalur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb tek kjo e fundit, Ramiz Kelmendi e ka paraqitur n\u00eb plotni dashurin\u00eb e fundme t\u00eb De Rad\u00ebs: \u201cnd\u00ebrkoh\u00eb q\u00eb gjithandej e shpinte zemra, sepse s\u2019e hiqte dot nga mendja t\u00eb dashur\u00ebn e tij aristokrate, De Rada aty diku n\u00eb gjys\u00ebm t\u00eb rrug\u00ebs do t\u00eb ndalet n\u00eb mbr\u00ebmje n\u00eb fshatin arb\u00ebresh Kavaleric, n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e Dom Luigj Melikjit.<\/p>\n<p>Dhe mu aty, fare gand, fare papritur, tek po rrinin pas darke rreth votre, meq\u00eb po b\u00ebnte ftoht\u00eb: \u201c\u2026zuri vend, pran\u00eb s\u2019\u00ebm\u00ebs nj\u00eb vash\u00eb e re, e bija e zotit t\u00eb sht\u00ebpis\u00eb, flok\u00ebverdh\u00eb, nja 22 a 23 vje\u00e7e, e hijshme, me trup t\u00eb hedhur, e heshtur dhe e matur. Mund t\u00eb thuhet se as s\u2019foli, as s\u2019ndjeu fare &#8230;\u201d<\/p>\n<p>Nuk u kthye at\u00eb nat\u00eb, po do t\u00eb kalojn\u00eb jo m\u00eb pak se gjasht\u00eb vjet dhe De Rad\u00ebs do t\u2019i kujtohet ajo bjonde e bukur dhe e urt\u00eb, Madalena Melikji, vajza fisnike shqiptare dhe-do ta marr\u00eb p\u00ebr grua. Do ta ket\u00eb \u201cshoqe t\u00eb urt\u00eb\u201d n\u00eb udh\u00ebtimin e tij aq t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb n\u00eb jet\u00eb dhe do t\u2019i lindin kat\u00ebr djem: Zefi, Mikelangjeli, Rodrigu dhe Hektori. Do ta b\u00ebj\u00eb nj\u00eb jet\u00eb shum\u00eb t\u00eb mundimshme e plot mynxyra (nj\u00ebri pas tjetrit, duke nisur nga m\u00eb i vogli, Hektori, do t\u2019i vdesin t\u00eb kat\u00ebr f\u00ebmij\u00ebt e gruaja) dhe do ta mbyll\u00eb pas 89 vjet\u00ebsh, \u201cn\u00eb varf\u00ebri dhe n\u00eb vetmi m\u00eb t\u00eb madhe, pa pasur njeri q\u00eb t\u00eb kujdesej p\u00ebr t\u00eb\u2026\u201d<\/p>\n<p><strong>N\u00eb mesin e v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb nj\u00eb gjaku dhe t\u00eb nj\u00eb gjuhe<\/strong><\/p>\n<p>Nga takimet Me shqiptar\u00ebt e Greqis\u00eb, Ramiz Kelmendi do t\u00eb kujtonte me mall\u00ebngjim momente t\u00eb ve\u00e7anta: \u201cM\u00eb von\u00eb u miq\u00ebsuam me Ksenofonin, m\u2019u ul n\u00eb preh\u00ebr \u00e7upulina me em\u00ebr aq t\u00eb bukur \u201cElefteri\u201d, t\u00eb par\u00ebn fjal\u00eb q\u00eb e m\u00ebsova greqisht nga Ksenofoni arvanit. \u00c7upulina quhej Liri.\u201d<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, nga takimet me arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, ai do t\u00eb kujtonte gjith\u00eb emocione por edhe krenari t\u00eb ligjshme takimin me bashkatdhetar\u00ebt:<\/p>\n<p>\u201cNga t\u2019ia nis?<\/p>\n<p>Edhe m\u00eb par\u00eb: si? N\u00eb \u00e7\u2019m\u00ebnyr\u00eb? Ta kap me t\u00eb par\u00ebn, q\u00eb me fjalin\u00eb e par\u00eb, k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb e lexuesit.<\/p>\n<p>T\u00eb m\u00eb ndjek\u00eb n\u00eb rrug\u00ebn aq t\u00eb lakmuar: t\u00eb gjendet me mua n\u00eb katunder arb\u00ebreshe t\u00eb Italis\u00eb. T\u00eb k\u00ebndoj\u00eb e t\u00eb vall\u00ebzoj\u00eb edhe ai. Bashk\u00eb. E t\u00eb pi, qoft\u00eb, edhe vet\u00ebm me mend, por jo m\u00eb pak me zem\u00ebr, k\u00ebt\u00eb \u201cqelq vere arb\u00ebreshe\u201d.<\/p>\n<p><strong>Eppur si muove<\/strong>.<\/p>\n<p>Po zien. Po vlon, po gurgullon.<\/p>\n<p>A \u00ebsht\u00eb kjo fjala q\u00eb do ta kish nderin t\u00eb rrinte n\u00eb t\u00eb nisur t\u00eb k\u00ebtyre p\u00ebrshtypjeve nga takimet aq t\u00eb ngrohta, aq t\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrta, v\u00ebllaz\u00ebrore, me arb\u00ebresh\u00ebt?<\/p>\n<p>Nga t\u2019ia nis v\u00ebrtet?<\/p>\n<p>T\u00eb them se qe surpriz\u00eb e rrall\u00eb, nga m\u00eb t\u00eb k\u00ebndshmet: s\u00ebrish mes arb\u00ebresh\u00ebve!<\/p>\n<p>Pas plot tet\u00eb vjet\u00ebsh, q\u00eb m\u00eb 1970, kur bashk\u00eb me student\u00ebt e Deg\u00ebs s\u00eb Gjuh\u00ebs e t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb Shqiptare t\u00eb Shkoll\u00ebs s\u00eb Lart\u00eb Pedagogjike t\u00eb Prishtin\u00ebs, i vizituam s\u00eb pari.<\/p>\n<p>Me aq paragjykime asokohe: vall\u00eb a do t\u00eb hasim, tek-tuk, ndonj\u00eb arb\u00ebresh q\u00eb di, t\u00eb pakt\u00ebn, ndonj\u00eb fjal\u00eb arb\u00ebrisht?<\/p>\n<p>Sepse: do mend? Pes\u00ebqind e sa vjet po b\u00ebnin ata jasht\u00eb trojeve t\u00eb t\u00eb par\u00ebve.<\/p>\n<p>T\u00eb huaj n\u00eb dhe t\u00eb huaj.\u201d<\/p>\n<p>Flet\u00ebt e shpalosura t\u00eb kujtimeve jan\u00eb flet\u00ebt e vet\u00eb historis\u00eb s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe, jan\u00eb emrat e poet\u00ebve dhe t\u00eb shkrimtar\u00ebve arb\u00ebresh\u00eb, si dhe veprat e tyre ato q\u00eb do t\u00eb z\u00ebn\u00eb vend n\u00eb k\u00ebto udh\u00ebp\u00ebrshkrime:<\/p>\n<p>\u201cTridhjet\u00eb student\u00eb kosovar\u00eb po b\u00ebnin or\u00ebn praktike t\u00eb gjuh\u00ebs e t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb vet; po vizitonin vatr\u00ebn e m\u00eb t\u00eb parit shkrimtar arb\u00ebresh: Lek\u00eb Matr\u00ebng\u00ebs.<\/p>\n<p>Ia kishin m\u00ebsyr\u00eb Mbuzatit, katundit t\u00eb poetit t\u00eb madh Jul Variboba.<\/p>\n<p>Po i priste me padurim katundi Ung\u00ebr i Vin\u00e7enc Stratigoit, atij poetit nga m\u00eb t\u00eb rrall\u00ebt dhe nd\u00ebr let\u00ebrsi t\u00eb tjera, shum\u00eb m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuara, q\u00eb qysh nga mesi i shekullit t\u00eb kaluar i k\u00ebndoi vjersha me dashuri t\u00eb thell\u00eb-pun\u00ebtorit.\u201d<\/p>\n<p>Rishfaqen k\u00ebshtu n\u00eb sfondin e kujtes\u00ebs kulturore emrat e nderuar si Serembe, De Rada e Santori. Takimi me ta, me vendin ku lind\u00ebn e u frym\u00ebzuan, ku krijuan e punuan me nj\u00eb p\u00ebrkushtim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm:<\/p>\n<p>\u201cK\u00ebrkuan pasardh\u00ebset e \u201cM\u00eb t\u00eb bukur\u00ebs q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00eb Strigar\u201d. K\u00ebrkuan Seremben. Lakmuan t\u00eb d\u00ebgjojn\u00eb nga goja e bashk\u00ebkatundasve t\u00eb tij &#8211; vargjet e tij, kangjelat e mallit t\u00eb par\u00eb, t\u00eb \u201cM\u00ebm\u00ebdhethit\u201d.<\/p>\n<p>Student\u00ebt po nxitonin me padurim n\u00eb katundin e m\u00eb t\u00eb madhit arb\u00ebresh t\u00eb Italis\u00eb: Jeronim De Rad\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb Maki.<\/p>\n<p>Edhe n\u00eb Picilje: tek Andon Santori. Edhe \u201cEmira\u201d e tij. Drama jon\u00eb e par\u00eb. Edhe \u201cSofia Kominiate\u201d e tij. Romani yn\u00eb i par\u00eb.<\/p>\n<p>Nga t\u2019ia nis?<\/p>\n<p>Nga Sh\u00ebn Sofia a Ferma, nga Vakarici e Frasnita: p\u00ebr t\u00eb treguar mikpritjen e Arb\u00ebrit?<\/p>\n<p>T\u00eb p\u00ebrmend, m\u00eb par\u00eb, lot\u00ebt e g\u00ebzimit, apo k\u00ebng\u00ebn e vallen arb\u00ebreshe?<\/p>\n<p>P\u00ebr nder t\u00eb ardhjes son\u00eb.<br \/>\nKalabria e koh\u00ebs s\u00eb De Rad\u00ebs.<br \/>\nKalabria e para tet\u00eb vjet\u00ebve.<br \/>\nKalabria n\u00eb maj, 1978.\u201d<\/p>\n<p>Dhe s\u00ebrish pyetja n\u00eb funksion t\u00eb nj\u00eb anafore poetike, gjith\u00eb mall, dhimbje por edhe krenari:<\/p>\n<p>\u201cPo mendoja shum\u00eb: nga t\u2019ia nis?<br \/>\nK\u00ebrkoja: me \u00e7\u2019fjal\u00eb?<\/p>\n<p>M\u00eb par\u00eb se \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr, m\u2019u imponua, p\u00ebrdhunisht: \u201cFillo me: Po zien. Po vlon. Po gurgullon!\u201d<\/p>\n<p>Nd\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt v\u00ebrtet, po zien.<br \/>\nGjaku i Arb\u00ebrit, k\u00ebto dit\u00eb, po vlon\u2026<\/p>\n<p>&#8230;<\/p>\n<p>E saora hareja \u201cJan\u00eb gjaku yn\u00eb!\u201d Gjaku yn\u00eb\u2026Gjaku yn\u00eb!&#8230;<br \/>\nGoj\u00eb m\u00eb goj\u00eb.<br \/>\nZem\u00ebr m\u00eb zem\u00ebr.<br \/>\nP\u00ebrqafime me mall ushqyer pes\u00ebqind vjet.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb pen\u00ebn e shkrimtarit z\u00ebn\u00eb vend pika loti por edhe g\u00ebzimi i p\u00ebrzier me shpres\u00eb e krenari. Nj\u00eb grusht dhe e nj\u00eb grusht lot\u00ebsh, nj\u00eb grusht p\u00ebllumbash n\u00eb nd\u00ebrrim motesh:<\/p>\n<p>\u201cNdonj\u00eb pik\u00eb loti n\u00eb faqe t\u00eb ironosura. Nd\u00ebr rrudha. Pik\u00eb loti q\u00eb nuk fshihet, por shtyhet me g\u00ebzim. Me haren\u00eb. Me urat\u00ebn: t\u00eb na rroni sa malet!<\/p>\n<p>Student\u00ebt ton\u00eb me \u201ckopilet\u201d (vajzat) arb\u00ebreshe. \u201cKopilet\u201d tona, studente, me \u201ctrimat\u201d (djemt\u00eb) arb\u00ebresh\u00eb.<\/p>\n<p>Dialogje si refren:<\/p>\n<p>&#8211; Jam shqiptar.<br \/>\n&#8211; Je arb\u00ebresh?<br \/>\n&#8211; Po.<br \/>\n&#8211; Je im v\u00eblla!<br \/>\n&#8211; Edhe ti ime mot\u00ebr!<\/p>\n<p>&#8211; Zemr\u00ebn e kemi t\u2019arb\u00ebresht\u00eb. Fjasim arb\u00ebrisht. K\u00ebndojm\u00eb arb\u00ebrisht.\u201d<\/p>\n<p>Shkrimtari <strong>Ramiz Kelmendi<\/strong> n\u00eb udh\u00ebp\u00ebrshkrimin S\u00ebrish me Arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb, ka shpalosur me dashuri t\u00eb theksuar mbresat e tij gjith\u00eb emocione: \u201cp\u00ebr mikpritjen v\u00ebllaz\u00ebrore q\u00eb po hasnin n\u00eb \u00e7do hap, n\u00eb rrug\u00eb e n\u00eb sht\u00ebpi arb\u00ebreshe, por edhe ngaz\u00ebllimin e pashoq pse po bindeshin vet\u00eb se \u201cgjaku yn\u00eb i shprishur\u201d po vijonte t\u00eb jetonte edhe m\u00eb, pas 500 e sa vjet largimi nga trojet e t\u00eb par\u00ebve.\u201d<\/p>\n<p><strong>De Rada i \u201cSerafina Topis\u00eb\u201d<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e natyrshme q\u00eb nj\u00eb krijues si Ramiz Kelmendi t\u00eb shkruante enkas p\u00ebr De Rad\u00ebn, madje me aq pietet e admirim, me respekt t\u00eb thell\u00eb deri n\u00eb p\u00ebrulje e me krenari t\u00eb ligjshme p\u00ebr flamurtarin e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb rilindur:<\/p>\n<p>\u201cNe shkuam t\u00eb shihnim ku u lind, ku m\u00ebsoi e ku dha m\u00ebsim, ku u frym\u00ebzua dhe ku vdiq Jeronim De Rada i m\u00eb t\u00eb par\u00ebs vep\u00ebr letrare, me t\u00eb cil\u00ebn z\u00eb fill romantizmi shqiptar, k\u00ebtu e 142 vjet m\u00eb par\u00eb (1836).<\/p>\n<p>De Rada i \u201cK\u00ebng\u00ebve t\u00eb Milosaos\u201d, De Rada i m\u00eb t\u00eb par\u00ebs gazet\u00eb n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe (L\u2019Albanese d\u2019Italia, 1848), De Rada &#8211; m\u00ebsues i par\u00eb shqiptar, De Rada i tri kongreseve t\u00eb para t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe (Koriliano Kalabaro, 1895, Ung\u00ebr, 1897, dhe Napoli 1899), De Rada i \u201cSerafina Topis\u00eb\u201d dhe \u201cSk\u00ebnd\u00ebrbekut t\u00eb pafan\u201d, De Rada i t\u00eb par\u00ebs p\u00ebrmbledhje t\u00eb visarit popullor arb\u00ebresh, De Rada\u2026De Rada\u2026De Rada\u2026\u201d<\/p>\n<p><strong>Gjaku i p\u00ebrbashk\u00ebt, v\u00ebllaz\u00ebria e gjakut shqiptar, v\u00ebllamja arb\u00ebreshe<\/strong><\/p>\n<p>Jan\u00eb pra k\u00ebto udh\u00ebp\u00ebrshkrime p\u00ebr takime t\u00eb rralla e gjith\u00eb mall e krenari me v\u00ebllez\u00ebrit t\u00eb cil\u00ebt jetojn\u00eb prej shekujsh \u201ctek dheu i huaj\u201d. Gjithsesi se ai ndihet i prekur nga takimet e shumta. Atij i kan\u00eb ngjallur emocione: \u201cGjaku i p\u00ebrbashk\u00ebt, v\u00ebllaz\u00ebria e gjakut shqiptar, v\u00ebllamja arb\u00ebreshe.\u201d Ramiz Kelmendi ka kujtuar k\u00ebshtu koh\u00ebn e De Rad\u00ebs: \u201ckur jeta arb\u00ebreshe vlonte me vrull.\u201d Homazhet para varrit t\u00eb De Rad\u00ebs jan\u00eb p\u00ebrshkruar me fjal\u00eb mall\u00ebngjimi e mjaft prek\u00ebse, nd\u00ebrkaq nj\u00eb em\u00ebr tjet\u00ebr ia ka shtuar shpres\u00ebn p\u00ebr nj\u00eb De Rad\u00eb t\u00eb Ri: Dushko Vetmo.<\/p>\n<p>E kaluara e l\u00ebvizjeve politike t\u00eb arb\u00ebresh\u00ebve dhe roli i tyre i ve\u00e7ant\u00eb e tejet meritor n\u00eb zgjimin dhe forcimin e ndjenj\u00ebs komb\u00ebtare, ia kan\u00eb forcuar besimin se \u201ckurr\u00eb nuk do t\u00eb shuhet nga k\u00ebto katunde burimi i tradit\u00ebs dhe i kultur\u00ebs shqiptare.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb e me nj\u00eb vizion tejet largpam\u00ebs prej rilindasi e prej iluministi, Ramiz Kelmendi edhe n\u00eb k\u00ebto shfletime kujtimesh nga takimet me arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb &#8211; pa dyshim nd\u00ebr flet\u00ebt m\u00eb t\u00eb bukura dhe m\u00eb t\u00eb dashura t\u00eb udh\u00ebp\u00ebrshkrimeve t\u00eb tij, e ka shtruar domosdoshm\u00ebrin\u00eb e shkrimit t\u00eb gjuh\u00ebs letrare shqipe.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb domosdoshm\u00ebri ai e ka shprehur me nj\u00eb filozofi gjuh\u00ebsore e cila n\u00eb veten ng\u00ebrthen edhe kuptim\u00ebsi politike: \u201cJo m\u00ebsim t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe, po m\u00ebsim n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe.\u201d<\/p>\n<p><strong>Cop\u00ebtimi i gjuh\u00ebs \u00ebsht\u00eb cop\u00ebtimi i kombit<\/strong><\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi me mendimin e tij p\u00ebr gjuh\u00ebn shqipe, e q\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb vazhdim\u00ebsi t\u00eb mendimit t\u00eb rilindasve tan\u00eb, ka b\u00ebr\u00eb thirrje e cila \u00ebsht\u00eb gjithmon\u00eb aktuale, sot e mot: \u201cCop\u00ebtimi i gjuh\u00ebs \u00ebsht\u00eb cop\u00ebtimi i kombit dhe cop\u00ebtimi i kombit shpie doemos n\u00eb zhdukje.\u201d<\/p>\n<p>Duke shprehur dashurin\u00eb p\u00ebr De Rad\u00ebn dhe vepr\u00ebn e tij letrare, nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi pse pyetjes: N\u00eb cilin vend d\u00ebshironi t\u00eb jetoni n\u00eb hap\u00ebsir\u00ebn e banuar me shqiptar\u00eb, shrkimtari Ramiz Kelmendi i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur:<\/p>\n<p>\u201cJo vet\u00ebm nj\u00eb vend kam ku do t\u00eb d\u00ebshiroja t\u00eb jetoja n\u00eb trojet shqiptare. N\u00eb Shqip\u00ebri-Shkodr\u00ebn, n\u00eb Kosov\u00eb-Gjakov\u00ebn, n\u00eb Maqedoni-Tetov\u00ebn, n\u00eb Mal t\u00eb Zi-Ulqinin, n\u00eb Kosov\u00ebn Lindore-Preshev\u00ebn, n\u00eb \u00c7am\u00ebri-Parg\u00ebn, nd\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb-Makjin e De Rad\u00ebs.\u201d<\/p>\n<p><strong>Ismail Kadare p\u00ebr Jeronim De Rad\u00ebn<\/strong>:<\/p>\n<p><strong>Gjeniu i Par\u00eb i Rilindjes Komb\u00ebtare Shqiptare e Paraardh\u00ebs i Drit\u00ebs s\u00eb Madhe<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb Panairin e 17-t\u00eb t\u00eb Librit \u201cTirana 2014\u201d, shkrimtari i madh shqiptar Ismail Kadare u nderua me \u00e7mimin special \u201cJeronim de Rada\u201d. Ky \u00e7mim iu dor\u00ebzua nga ambasadori Italian Massimo Gaiani, p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i vendit t\u00eb rimave t\u00eb bardha (Italis\u00eb), i cili si\u00e7 tha shkrimtari i madh shqiptar \u201ce mbajti De Rad\u00ebn n\u00eb gjirin e tij\u201d.<\/p>\n<p>Ambasadori Gaini theksoi se: \u201c\u00cbsht\u00eb shum\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse q\u00eb ky \u00e7mim t\u2019i jepet Ismail Kadares\u00eb. Ndon\u00ebse nuk ka shkelur kurr\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri, Jeronim de Rama ishte nj\u00eb promovues i Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb Itali dhe Europ\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Ismail Kadare duke shprehur falenderimin dhe mir\u00ebnjohjen e tij t\u00eb thell\u00eb, foli gjith\u00eb pietet p\u00ebr poetin e madh t\u00eb letrave shqipe: \u201cT\u00eb dashur lexues jam i nderuar dhe i prekur p\u00ebr k\u00ebt\u00eb \u00e7mim q\u00eb mban emrin e gjeniut t\u00eb par\u00eb t\u00eb rilindjes komb\u00ebtare shqiptare dhe poetit q\u00eb e ndihmoi t\u00eb lindte rilindja dhe u b\u00eb paraardh\u00ebsi i drit\u00ebs s\u00eb madhe q\u00eb mbuloi n\u00eb at\u00eb koh\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb. De Rada riktheu let\u00ebrsin\u00eb shqipe n\u00eb orientimin europian q\u00eb let\u00ebrsia shqipe ishte duke e humbur.\u201d<\/p>\n<h3>II. N\u00cbNTORI-MUAJI I BARDH\u00cb<\/h3>\n<p>N\u00eb tregimin e tij Xhita n\u00eb Qiell, shkrimtari Ramiz Kelmendi ka shprehur gjendjen e tij emocionale, t\u00eb lidhur aq shum\u00eb me t\u00eb kaluar\u00ebn: \u201cMendimet m\u00eb flakrojn\u00eb n\u00eb kales\u00eb t\u00eb af\u00ebrme e t\u00eb larg\u00ebt. Kujtimet m\u00eb vlojn\u00eb\u2026Vijn\u00eb e m\u00eb ravizohen para sysh qindra p\u00ebrjetime t\u00eb vogla e t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb luft\u00ebs n\u00eb f\u00ebminin\u00eb time, ngjarje q\u00eb m\u00eb poq\u00ebn para kohe, m\u00eb rr\u00ebmbyen f\u00ebminin\u00eb, gazin, g\u00ebzimin.\u201d<\/p>\n<p>Nga nj\u00eb priz\u00ebm i till\u00eb i shpalosjes s\u00eb kujtimeve, ai do t\u00eb shkruante edhe p\u00ebr diellin, p\u00ebr n\u00ebntorin dhe p\u00ebr drit\u00ebn: \u201cSa bukuri ka dielli, sa fort e dua diellin un\u00eb\u2026pastaj erdh N\u00ebntori, i pari q\u00eb mbaja n\u00eb mend n\u00eb ato dhjet\u00eb vjet\u00ebt e mia: m\u00eb i bukuri muaj i f\u00ebmij\u00ebris\u00eb sime\u2026Fjolla-fjolla, p\u00ebr syt\u00eb e mi, nuk binte bore. Binin lule, fjolla-fjolla. D\u00ebshiroja t\u00eb jet\u00eb gjithmon\u00eb dit\u00eb. Drit\u00eb\u2026\u201d<\/p>\n<p>E n\u00eb p\u00ebrurim t\u00eb studimit letrar kushtuar krijimtaris\u00eb dhe jet\u00ebs s\u00eb tij, koha po p\u00ebrligjte parashikim e b\u00ebr\u00eb n\u00eb vepr\u00ebn e tij Kokrra Kripe: Shkrimtari thon\u00eb, krijon n\u00eb gjallje t\u00eb vet barometrin e p\u00ebrmendores nd\u00ebrsa ardhm\u00ebria \u00ebsht\u00eb ajo q\u00eb ia v\u00eb (ose jo) bustin.<\/p>\n<p><strong>Pag\u00ebzimi p\u00ebr Tempullin e Dijes<\/strong><\/p>\n<p>N\u00ebntori \u00ebsht\u00eb nj\u00eb ogur i bardh\u00eb p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe p\u00ebr kombin shqiptar. N\u00eb n\u00ebntor u themelua alfabeti shqip e u shpall pavar\u00ebsia e Shqip\u00ebris\u00eb\u2026E si n\u00eb nj\u00eb rast\u00ebsi mitesh dhe legjendash, \u00e7do gj\u00eb sikur po rikthehej aty prej ku ishte nisur. Po nderohej shkrimtari q\u00eb kishte cituar Kafk\u00ebn po n\u00eb k\u00ebt\u00eb Bibliotek\u00eb, me rastin e p\u00ebrurimit t\u00eb saj: Libri duhet t\u00eb jet\u00eb s\u00ebpat\u00eb p\u00ebr detin e ngrir\u00eb n\u00eb mes. \u00c7astet e veta t\u00eb fundit t\u00eb pavdekshmit i kalojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr libra leximi.<\/p>\n<p>N\u00eb ligj\u00ebrimin e tij tejet dometh\u00ebn\u00ebs t\u00eb asaj kohe, ai kishte p\u00ebrzgjedhur kokrra kripe arb\u00ebrore p\u00ebr tempullin e dijes: \u201cDat\u00eb mbi data n\u00eb historikun ton\u00eb shpirt\u00ebror \u00ebsht\u00eb edhe kjo e sotmja: 25 n\u00ebntor 1982\u2026Tempull mbi tempull \u00ebsht\u00eb tempulli q\u00eb i ngrem\u00eb sot librit sot\u2026Vat\u00ebr mbi vatra q\u00eb do t\u2019na ngroh\u00eb dhe \u201cf\u00ebmij\u00ebt tan\u00eb e f\u00ebmij\u00ebt e f\u00ebmij\u00ebve tan\u00eb\u201d \u00ebsht\u00eb pik\u00ebrisht Biblioteka Popullore dhe Universitare e Kosov\u00ebs, q\u00eb u p\u00ebrurua s\u2019ka si b\u00ebn m\u00eb mir\u00eb dhe t\u00eb cil\u00ebn po e pag\u00ebzoj edhe un\u00eb &#8211; si z\u00ebdh\u00ebn\u00ebs krenar i mija e mija t\u00eb g\u00ebzuarve e t\u00eb p\u00ebrg\u00ebzuesve si un\u00eb\u2026Kosova u p\u00ebrurua edhe m\u00eb k\u00ebt\u00eb faltore shpirt\u00ebrore, me k\u00ebt\u00eb vat\u00ebr t\u00eb re kulturore, me k\u00ebt\u00eb tempull t\u00eb rrit\u00ebs son\u00eb\u2026Faltore e tempull drit\u00ebdh\u00ebn\u00ebs, si\u00e7 tha n\u00eb nj\u00eb rast Franc Kafka, \u2018ditar i nj\u00eb populli\u2019. Mbanie mend k\u00ebt\u00eb dat\u00eb: 25 n\u00ebntor 1982!\u201d<\/p>\n<p>Shkrimtari q\u00eb mblodhi \u201ckokrra kripe arb\u00ebrore dhe fjal\u00eb q\u00eb thadroi jeta\u201d, e kishte parath\u00ebn\u00eb prej koh\u00ebsh misionin e tij krijues, t\u00eb lidhur p\u00ebrjet\u00ebsisht me librin: Jo p\u00ebr hir t\u00eb fjal\u00ebve kam dashur t\u2019ju tregoj di\u00e7ka, por p\u00ebr hir t\u00eb tregimeve kam zgjedhur fjal\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme\u2026.Zor t\u00eb arrihet q\u00ebllim i madh pa flijim t\u00eb madh. Vullneti i fort\u00eb provohet vet\u00ebm nd\u00ebr njer\u00ebz t\u00eb fort\u00eb. T\u00eb lexosh, do t\u00eb thot\u00eb n\u00eb fakt, t\u00eb zb\u00ebrthesh t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. \u00c7far\u00ebdo q\u00eb kam arritur n\u00eb jet\u00eb, lidhte me librin dhe i kam nga libri, p\u00ebr librin, me librin.<\/p>\n<p><strong>Pjet\u00ebr Bogdani: Veshur me diell, mbathur me h\u00ebn\u00eb!<\/strong><\/p>\n<p>Pra, shkrimtari q\u00eb n\u00eb rinin\u00eb e tij t\u00eb hershme kishte shkruar: E dua n\u00ebntorin\u2026dhe m\u00eb tej: sa shum\u00eb e dua diellin, sikur e kishte parath\u00ebn\u00eb rrug\u00ebtimin e tij krijues. S\u00eb k\u00ebndejmi, nuk ishte thjesht\u00eb nj\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb n\u00eb dit\u00ebn e nderimit t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij letrare dhe publicistike, ishte nj\u00eb dit\u00eb me diell. Nj\u00eb nga ato dit\u00ebt p\u00ebr t\u00eb cilat poeti dhe patrioti i madh i kombit shqiptar Pjet\u00ebr Bogdani, kishte shkruar: Veshur me diell, mbathur me h\u00ebn\u00eb!<\/p>\n<p>E p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr se kaq, edhe nj\u00eb rast\u00ebsi m\u00eb shum\u00eb: Shprehja e nderimit, e respektimit, e mir\u00ebnjohjes dhe e falenderimit ndaj nj\u00eb shkrimtari, po b\u00ebhej n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare t\u00eb pag\u00ebzuar po me emrin e Pjet\u00ebr Bogdanit, p\u00ebr t\u00eb cilin Ramiz Kelmendi kaher\u00eb e kishte ngritur z\u00ebrin se e meritonte t\u00eb pakt\u00ebn: nj\u00eb bust.<\/p>\n<p>Simbolika e k\u00ebtij p\u00ebrurimi n\u00ebnkuptonte nj\u00eb fakt t\u00eb pamohuesh\u00ebm se sa her\u00eb q\u00eb kultura shqiptare, arti dhe let\u00ebrsia shqipe, nderon dhe kujton personalitetet e veta krijuese, ajo n\u00eb g\u00ebzimin e vet i vesh\u00eb rrobet festive p\u00ebrmbi t\u00eb cilat bie sa kryevargu i Pjet\u00ebr Bogdanit: Veshur me diell, mbathur me h\u00ebn\u00eb, po aq edhe ai i epik\u00ebs legjendare: R\u00ebnka diell!<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/xhemail_ali_peci_ramiz_kelmendi.jpg\" alt=\"Ramiz Kelmendi nga Xhemail Peci\" width=\"500\" \/><br \/>\nP\u00ebrurimi i vepr\u00ebs studimore <strong>Ramiz Kelmendi<\/strong>&#8211;<em>Sokol Halili i letrave shqipe<\/em> (I-VI), u b\u00eb n\u00eb Prishtin\u00eb m\u00eb 3 n\u00ebntor 2015, n\u00eb Bibliotek\u00ebn Komb\u00ebtare \u201cPjet\u00ebr Bogdani\u201d, dhe filloi me leximin e pjes\u00ebve nga poezia kushtuar shkrimtarit Epistul\u00eb p\u00ebr Ramiz Kelmendin:<\/p>\n<p>Ramiz, do nxjerr\u00ebsh nga arkivat z\u00ebrat e zemr\u00ebs sime, dhe do hap\u00ebsh edhe ca libra leximi. Do shkruash me maj\u00ebn e pen\u00ebs sate si anxa vet, e do flas\u00ebsh thell\u00eb nga frym\u00ebzimi, Do shkruash p\u00ebr zogjt\u00eb e mi, ashtu si\u00e7 shkruan p\u00ebr flet\u00ebt e Sibilave t\u00eb Virgjilit. Un\u00eb do ta v\u00eb dor\u00ebn n\u00eb zem\u00ebr, e ti do ta v\u00ebsh zemr\u00ebn n\u00eb let\u00ebr. O, do m\u00eb shkruash prej shpirtit!<\/p>\n<p>Kam etje n\u00eb syt\u00eb dhe n\u00eb beb\u00ebzat kam mall, e zemra m\u00eb mbytet n\u00eb vaj prej mall\u00ebngjimit. N\u00ebp\u00ebr flet\u00ebt e gazetave nisi rruga ime kur shkruan me gjak drit\u00ebs s\u00eb kandilit. Kam nj\u00eb mall n\u00eb shpirt, dhe nj\u00eb breng\u00eb n\u00eb zem\u00ebr e kam si flaka e vet\u00eb Qiririt. Nga Kongresi i Berlinit m\u00eb thau malli e s\u2019m\u00eb shkroi kush si ti Letra prej Ulqinit!<br \/>\n\u2026<\/p>\n<p>I kujt ishte ai z\u00eb, e nga vinte ai mall, ajo thirrje dhe ato klithma prej thell\u00ebsive t\u00eb zemr\u00ebs? Mbi Pen\u00ebn e Art\u00eb ka r\u00ebn\u00eb &#8211; bekuar e bardha e shamive t\u00eb lokemadheve t\u00eb Rugov\u00ebs, p\u00ebrmbi pen\u00ebn e bardh\u00eb ka r\u00ebn\u00eb zem\u00ebrthirrja e breznive or\u00ebmira. N\u00eb magjin\u00eb e fjal\u00ebve, ka r\u00ebn\u00eb bekimi i shenjt\u00eb i Lisit t\u00eb Gjakut, ka r\u00ebn\u00eb o n\u00ebn\u00eb mbi t\u00eb Heshtja e Arm\u00ebve.<\/p>\n<p>Ka r\u00ebn\u00eb e bardha e bukurive t\u00eb Pej\u00ebs, e tok me t\u00eb gjakimi \u00ed Lasgushit p\u00ebr Drinin e Bardh\u00eb. Ka r\u00ebn\u00eb, o m\u00ebm\u00eb, n\u00eb zem\u00ebr prej dit\u00ebve t\u00eb burgut, shpresa se nj\u00eb dit\u00eb ka me zbardh\u00eb. Ka r\u00ebn\u00eb shami e bardh\u00eb e Ajkun\u00ebs e tok me t\u00eb edhe Lumbardha e Anakreontit. Ka r\u00ebn\u00eb Uj\u00ebvar\u00eb e Bardh\u00eb e Mirush\u00ebs mbi pen\u00ebn e denj\u00eb, si\u00e7 bie sip\u00ebr fjal\u00ebve vet\u00eb bekimi i Zotit.<\/p>\n<p>Do shkruash fejtone e do nxjerr\u00ebsh pluhurit t\u00eb harres\u00ebs gjith\u00eb ato Let\u00ebrk\u00ebmbime. Do nxjerr\u00ebsh edhe Polemikat n\u00eb Letrat Shqipe, e zemr\u00ebn tok me pen\u00ebn nd\u00ebr ligj\u00ebrime: un\u00eb marr\u00eb nga zemra jote, ti merr nga zemra ime. Un\u00eb vie tek ti e ti vie tek un\u00eb, n\u00eb ur\u00ebn e pesher\u00ebtimave rrethuar me gardh e hekura, populli s\u2019duhet t\u00eb b\u00ebj\u00eb gjum\u00eb!<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/dom_lush_gjergji_ramiz_kelmendi_serafina_lajci.jpg\" alt=\"Dom Lush Gjergji, Ramiz Kelmendi, Xhemail Peci, Prend Buzhala, Serafina Laj\u00e7i\" width=\"500\" \/><strong>Dom Lush Gjergji, Ramiz Kelmendi, Xhemail Peci, Prend Buzhala, Serafina Laj\u00e7i<\/strong><\/p>\n<p>Duke e lexuar poezin\u00eb e lartp\u00ebrmendur, moderatorja Serafina Laj\u00e7i e b\u00ebri p\u00ebr vete publikun e p\u00ebrzgjedhur artdash\u00ebs. Ajo shpalosi k\u00ebshtu jo vet\u00ebm dashurin\u00eb p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, p\u00ebr artin dhe p\u00ebr kultur\u00ebn shqiptare, por d\u00ebshmoi edhe p\u00ebr nj\u00eb dhunti t\u00eb lindur, p\u00ebr nj\u00eb prirje t\u00eb falur nga natyra.<\/p>\n<p>Mederatorja n\u00eb leximin e saj artistik d\u00ebshmoi afinitetin e saj edhe p\u00ebr t\u00eb deklamuar, por nj\u00ebkoh\u00ebsisht ajo d\u00ebshmoi edhe talentin, pasionin dhe dashurin\u00eb e p\u00ebrkushtimin p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb dhe kulutur\u00ebn shqiptare, p\u00ebr tradit\u00ebn dhe bashk\u00ebkohoren.<\/p>\n<p>Ishte but\u00ebsia e z\u00ebrit ishte ajo q\u00eb s\u00ebrish nxori n\u00eb pah dashurin\u00eb p\u00ebr artin, p\u00ebr t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen, p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, klutur\u00ebn dhe historin\u00eb e nj\u00eb kombi, dhe e gjith\u00eb kjo si pjes\u00eb e trash\u00ebgimis\u00eb s\u00eb nj\u00eb familje fisnike dhe bujare, q\u00eb atdheut ia ka falur: pishtarin e arsimit, t\u00eb drit\u00ebs e t\u00eb dituris\u00eb (Luft\u00ebtarin e Drit\u00ebs-Musa Laj\u00e7i), d\u00ebshmorin (Luft\u00ebtarin e Liris\u00eb-Besnik Laj\u00e7i), por edhe shpres\u00ebn e s\u00eb ardhmes dhe p\u00ebrkushtimin e ve\u00e7ant\u00eb ndaj let\u00ebrsis\u00eb, apo si\u00e7 \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb simbolike: \u2018Pranver\u00ebn e Ardhm\u00ebris\u00eb\u2019 (<em>Serfaina Laj\u00e7i<\/em>).<\/p>\n<p>Ra n\u00eb sy q\u00eb n\u00eb fillim t\u00eb p\u00ebrurimit, kthjellt\u00ebsia e z\u00ebrit dhe qart\u00ebsia e t\u00eb lexuarit, por edhe p\u00ebrkushtimi i ve\u00e7ant\u00eb, me t\u00eb cilin moderatorja mbajti gjall\u00eb kureshtjen e publikut t\u00eb pranish\u00ebm, duke e b\u00ebr\u00eb p\u00ebr vete me ligj\u00ebrimin e saj t\u00eb holl\u00eb e gjith\u00eb art.<\/p>\n<p>Pa dyshim nj\u00eb z\u00eb i m\u00ebndafsht\u00eb q\u00eb sikur fliste vetvetiu p\u00ebr nj\u00eb rast\u00ebsi mitesh dhe legjendash, nga t\u00eb cilat dikur po hynte n\u00eb letrat shqipe nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb cilin nj\u00eb nga kryepoet\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb- me fuqin\u00eb e lindur poetike n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb rimave t\u00eb tij t\u00eb bardha, e kishte p\u00ebrjet\u00ebsuar n\u00eb nj\u00eb nga kryeveprat e tij lirike.<\/p>\n<p><strong>Dom Lush Gjergji:<br \/>\nThell\u00ebsia e fjal\u00ebs dhe thell\u00ebsia e rr\u00ebnj\u00ebve iliro-shqiptare<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb tej, Dom Lush Gjergji mbajti nj\u00eb fjal\u00eb rasti gjith\u00eb dashuri por edhe qasje t\u00eb p\u00ebrgjithshme p\u00ebr shkrimtarin dhe vepr\u00ebn e tij, tek i cili ai gjithmon\u00eb ka gjetur njeriun t\u00eb cilin me t\u00eb drejt\u00eb e ka lart\u00ebsuar, si dhe pajtimtarin me t\u00eb cilin ka punuar, e p\u00ebr t\u00eb cilin u shpreh aq bukur duke e quajtur p\u00ebr t\u00eb sat\u00ebn her\u00eb: V\u00ebllau yn\u00eb!<\/p>\n<p>Dom Lush Gjergji theksoi se shkrimtari Ramiz Kelmendi pjes\u00ebn d\u00ebrmuese t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij ia ka kushtuar krijimtaris\u00eb dhe kultur\u00ebs shqiptare. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se gjasht\u00ebdhjet\u00eb vite t\u00eb jet\u00ebs s\u00eb tij, u b\u00eb pjes\u00eb p\u00ebrb\u00ebr\u00ebse e gjith\u00eb asaj q\u00eb flitet, mendohet, shkruhet dhe frymon shqip, theksoi Gjergji.<\/p>\n<p>Duke e quajtur Ramiz Kelmendin shkrimtar, publicist, gazetar, njeri t\u00eb kultur\u00ebs, t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs dhe t\u00eb s\u00eb bukur\u00ebs, e mbi t\u00eb gjitha dashamir\u00ebs t\u00eb jet\u00ebs, ai vuri n\u00eb pah se Ramiz Kelmendi \u201c\u00ebsht\u00eb kronisti kulturor dhe krijuesi burmor i disa dekadave t\u00eb fundit\u201d, e n\u00eb ve\u00e7anti &#8211; tha m\u00eb tej Dom Lush Gjergji, ai \u201c\u00ebsht\u00eb njeriu q\u00eb \u00ebsht\u00eb shquar n\u00eb pajtimin e gjaqeve s\u00eb bashku me t\u00eb madhin dhe t\u00eb paharruarin profesorin Anton \u00c7etta, dhe shum\u00eb krijues e intelektual\u00eb t\u00eb tjer\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Thell\u00ebsin\u00eb e fjal\u00ebs s\u00eb shkrimtarit Ramiz Kelmendi, Dom Lush Gjergji e ka krahasuar me thell\u00ebsin\u00eb e rr\u00ebnj\u00ebve iliro-shqiptare: \u201cFjala e shkruar apo e th\u00ebn\u00eb e Kelmendit ishte dhe \u00ebsht\u00eb e fuqishme, burimore me nj\u00eb stil dhe nj\u00eb p\u00ebrmbajtje t\u00eb qart\u00eb, dhe thell\u00ebsi t\u00eb q\u00eblluar sikur rr\u00ebnj\u00ebt iliro-shqiptare. Ai ishte gjithnj\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb s\u00eb mir\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt i udh\u00ebhequr nga e v\u00ebrteta dhe dashuria. Kam pasur fat dhe dhurat\u00eb ta njihja p\u00ebr s\u00eb af\u00ebrmi p\u00ebr vite t\u00eb t\u00ebra dhe t\u00eb bashk\u00ebpunoja n\u00eb shum\u00eb fush\u00ebveprime, sidomos n\u00eb pajtimet e gjaqeve\u201d.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/dom_lush_gjergji_prend_buzhala_xhermail_peci_ramiz_kelmendi.jpg\" alt=\"Ramiz Kelmendi, Xhemail Peci, Prend Buzhala, Dom Lush Gjergji\" width=\"500\" \/><strong>Ramiz Kelmendi, Xhemail Peci, Prend Buzhala, Dom Lush Gjergji<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/xhemail_ali_peci_ramiz_kelmendi_libra.jpg\" alt=\"Studmi letrar p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><strong>Studmi letrar p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi<\/strong><\/p>\n<p>Pastaj e mori fjal\u00ebn profesori, poeti, shkrimtari dhe studiuesi i p\u00ebrkushtuar Prend Buzhala, i cili foli gjith\u00eb pietet p\u00ebr vepr\u00ebn e Ramiz Kelmendit. Duke b\u00ebr\u00eb nj\u00eb v\u00ebshtrim t\u00eb thuk\u00ebt, ai u ndal fillimisht tek trilogjia e par\u00eb e k\u00ebsaj monografie dhe m\u00eb tej vuri n\u00eb pah vlerat e shumta ideo-estetike t\u00eb vepr\u00ebs dhe t\u00eb artit, t\u00eb cilin ai me t\u00eb drejt\u00eb ia ka dh\u00ebn\u00eb epitetin: ramizian.<\/p>\n<p>Profesori Prend Buzhala tha se autori i k\u00ebtij studimit letrar \u201cka p\u00ebrzgjedhur metafor\u00ebn nga kategoria estetike p\u00ebr ta portretizuar vepr\u00ebn dhe personalitetin e Ramiz Kelmendit, p\u00ebr t\u00eb shtuar m\u00eb tej se: \u201cE bukura dhe dashuria q\u00eb i jep kuptim jet\u00ebs p\u00ebrb\u00ebn thelbin e trilogjis\u00eb s\u00eb par\u00eb\u201d, dhe se \u201cRamiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb medium i gjall\u00eb.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/prend_buzhala_referon.jpg\" alt=\"Prend Buzhala\" width=\"500\" \/><strong>Shkrimtari dhe studiuesi Prend Buzhala<\/strong><\/p>\n<p><strong>Republika e Letrave Shqipe<\/strong><\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, autroi i monografiis\u00eb letrare lexoi fragmente nga fjala e plot\u00eb:<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb sot po flet let\u00ebrsia dhe kultura e nj\u00eb populli. Sot po flet Republika e letrave shqipe.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb se Kafka \u00ebsht\u00eb Praga dhe Praga \u00ebsht\u00eb Kafka. E nj\u00ebjt\u00eb gj\u00eb mund t\u00eb thuhet edhe p\u00ebr Ramiz Kelmendin dhe Pej\u00ebn e tij, te cil\u00ebn ai e ka dashur dhe e do sa Migjeni kur tha p\u00ebr Shkodr\u00ebn: Sa d\u00ebshira t\u00eb flakta ushqej p\u00ebr k\u00ebt\u00eb qytet! D\u00ebshirat e mia jan\u00eb shum\u00eb m\u00eb t\u00eb sinqerta e m\u00eb t\u00eb m\u00ebdhaja se dashuria q\u00eb pat Per\u00ebndia kur krijoi bot\u00ebn.<\/p>\n<p>Peja dhe Rugova jan\u00eb epiqendra e frym\u00ebzimeve t\u00eb tij, sepse ai i futi qe te dyja n\u00eb vepr\u00ebn e vet, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn synon zgjimin e nd\u00ebrgjegj\u00ebs njer\u00ebzore, sepse si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb shkrimtari Stefan Cvajg: Nuk ka gjyq tjet\u00ebr p\u00ebrpara Zotit, pos nd\u00ebrgjegj\u00ebs.<\/p>\n<p>Vepra e Ramiz Kelmendit \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr q\u00eb b\u00ebn thirrje t\u00eb heshtin arm\u00ebt e t\u00eb flasin librat. N\u00eb proz\u00ebn e Ramiz Kelmendit gjuha e shiut \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e but\u00eb se gjuha e luleve, kurse gjuha e syve dep\u00ebrton po aq thell\u00eb sa edhe fjala e shkruar. Tek Ramiz Kelmendi jeta shkrihet n\u00eb vepra.<\/p>\n<p>Publicistika e Ramiz Kelmendit \u00ebsht\u00eb vazhdim\u00ebsi e publicistik\u00ebs s\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare. N\u00eb publicistik\u00ebn e tij duket qart\u00eb se ai i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmbajtur parimit t\u00eb njohur t\u00eb Viktor Hgos\u00eb, sipas t\u00eb cilit imagjinata i n\u00ebnshtrohet erudicionit. Fejtonet e tij Let\u00ebrk\u00ebmbimi yn\u00eb n\u00eb shekuj, Letra Autografe, Polemikat n\u00eb letrat shqipe, e Dosja SH. jan\u00eb perla t\u00eb fejtonistk\u00ebs shqiptare.<\/p>\n<p>Jeronim de Rada e ngriti Flamurin e Arb\u00ebrit, Faik Konica e ngriti Albanin\u00eb, Ernest Koliqi ngriti Shejzat, Esad Mekuli e ngriti Jet\u00ebn e re, e Ramiz Kelmendi e ngriti Fakultetin e Gazetaris\u00eb \u201cFaik Konica\u201d.<\/p>\n<p>Marin Barleti e futi Shkodr\u00ebn n\u00eb vepr\u00ebn e tij, Jeronim de Rada e b\u00ebri Makin epiqend\u00ebr t\u00eb shkrimeve t\u00eb tij, Ismail Kadare- Gjirokastr\u00ebn, e Ramiz Kelmendi Pej\u00ebn dhe Rugov\u00ebn. Ai e futi edhe shiun si metafor\u00eb t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij letrare dhe artsitike&#8230;<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb shijues dhe adhurues bukurie, ashtu si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb vet\u00eb: Adhurues i p\u00ebrjetsh\u00ebm i librit dhe i gjinis\u00eb s\u00eb bukur.<\/p>\n<p>Ai \u00ebsht\u00eb intelektuali i cli k\u00ebrkon kronikat e shpalosura n\u00eb ballin e koh\u00ebs dhe i gjen\u00eb n\u00eb thell\u00ebsit\u00eb e shekujve letrar\u00eb, prandaj nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi pse e ka cituar Elena Gjik\u00ebn:<\/p>\n<p>Ata q\u00eb do t\u00eb kryejn\u00eb k\u00ebt\u00eb vep\u00ebr uniteti: unitetin e tyre intelektual, shkencor dhe moral-baz\u00eb t\u00eb unitetit politik, ata do t\u00eb ken\u00eb v\u00ebn\u00eb themelet e pashkat\u00ebrrueshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb ardhshme.<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb letrat jan\u00eb burim mrekullie por edhe tribun\u00eb prej ku l\u00ebshon zem\u00ebr-thirrjet e tij, prej ku shtron pyetje dhe jep p\u00ebrgjigje me pesh\u00eb e me porosi t\u00eb madhe.<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi e ka p\u00ebrjet\u00ebsuar me nj\u00eb nderim sa t\u00eb thell\u00eb po aq edhe t\u00eb admiruesh\u00ebm, emrin e nj\u00ebrit prej intelektual\u00ebve m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb kombit shqiptar: Faik Konic\u00ebn, sepse ka besuar se mendja e njeriut \u00ebsht\u00eb kurora e kombit, sepse i ka besuar asaj q\u00eb tha Cvajg, se n\u00ebse do t\u00eb harronim t\u00eb shprehnim nderimin p\u00ebr Volterin, nuk do t\u00eb ishim t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr liri.<\/p>\n<p>Ai \u00ebsht\u00eb krijuesi q\u00eb mish\u00ebron t\u00eb gjitha ve\u00e7orit\u00eb karakteristike t\u00eb nj\u00eb personalitetit letrar, krijues dhe intelektual tek i cili shkrihen komb\u00ebtarja dhe universalja, si n\u00eb kuptimin e madh\u00ebshtis\u00eb ashtu edhe n\u00eb kuptimin m\u00eb fundamental t\u00eb gjakimit drejt liris\u00eb.<\/p>\n<p>Ai \u00ebsht\u00eb njeriu i urave, njeriu q\u00eb afron, q\u00eb bashkon e q\u00eb k\u00ebshillon me fjal\u00ebn e tij t\u00eb urt\u00eb e me pesh\u00eb. P\u00ebr Ramiz Kelmendin Luvri \u00ebsht\u00eb parajsa e let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Mona Liza. Por, let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb edhe fush\u00ebbetej\u00eb e ideve dhe e vlerave, prandaj gjithsesi ai e meriton epitetin Sokol Halili i Letrave Shqipe.<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi ma kujton shkrimtarin e madh francez Balzakun, p\u00ebr dy arsye: sepse dhe p\u00ebr t\u00eb mund t\u00eb thuhet se ka m\u00eb shum\u00eb vepra t\u00eb shkruara e t\u00eb p\u00ebrkthyera se sa vite jete mbi supet e tij.<\/p>\n<p>Dhe arsyeja e dyt\u00eb, porosia p\u00ebr gjuh\u00ebn. Balzaku u b\u00ebnte thirrje bashk\u00ebkombasve t\u00eb tij:<\/p>\n<p>Ruajeni artin dhe gjuh\u00ebn, sepse, edhe kur t\u00eb mos jemi gjall\u00eb, do t\u00eb vazhdoni t\u00eb jetoni me krijimet tuaja, t\u00eb cilat kurr\u00eb nuk vdesin, bile edhe sikur t\u00eb zhduket vendi yn\u00eb, njer\u00ebzit do t\u00eb thon\u00eb: k\u00ebtu ka qen\u00eb Franca.<\/p>\n<p>Poet\u00ebt thon\u00eb se gjuha \u00ebshte gjaku i fjal\u00ebs. E Ramiz Kelmendi ka b\u00ebr\u00eb dhe b\u00ebn thirrje edhe sot e edhe mot: Atdheu \u00ebsht\u00eb gjuha vet\u00eb. Mendoj dhe shkruaj shqip. Gjuha \u00ebsht\u00eb shpirti i nj\u00eb kombi.<\/p>\n<p>Ai \u00ebsht\u00eb njeriu dhe shkrimtari qe i ka thurur Apologji pafaj\u00ebsis\u00eb s\u00eb dashuris\u00eb: Edhe un\u00eb fillova me dasht\u00eb \u00e7ka don ajo. Madje d\u00ebshirojsha edhe frym\u00eb me marr\u00eb &#8211; si ajo.. Ajo k\u00ebrkoi vet\u00ebm nj\u00eb akullore. E un\u00eb dojsha me ia dhan\u00eb krejt nj\u00eb amb\u00ebltore.<\/p>\n<p>Profesori Prend Buzhala me t\u00eb drejt\u00eb ia ka falur epitetin aq dometh\u00ebn\u00ebs Shp\u00ebtimtar i Dashuris\u00eb, sepse Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb urti e lart\u00eb. Ai \u00ebsht\u00eb shijues dhe adhurues bukurie, njeri q\u00eb ka sy p\u00ebr t\u00eb bukur\u00ebn dhe shkrimtar q\u00eb ka pen\u00eb p\u00ebr t\u00eb madh\u00ebrishmen. N\u00eb sofr\u00ebn e shkrimtar\u00ebve shqiptar\u00eb vepra e tij dhe emri i tij z\u00eb nj\u00eb vend meritor. N\u00eb pen\u00ebn e tij gjuha shqipe \u00ebsht\u00eb gjuha zonj\u00eb, eshte nje lule e bekuar, sepse ai e ka gdhendur fjal\u00ebn shqipe me nj\u00eb durim shenjtori e me nje q\u00ebndism\u00eb filigrani. P\u00ebr t\u00eb letra ka m\u00eb shume forc\u00eb se floriri: Cka nuk dhemb nuk \u00ebsht\u00eb jet\u00eb. \u00c7\u2019qe e kaluara jon\u00eb, edhe se \u00e7\u2019jemi n\u00eb fakt, edhe se \u00e7\u2019gjak na rrjedh nd\u00ebr dej, po ama edhe \u00e7\u2019duhet t\u00eb jemi p\u00ebr jet\u00eb t\u00eb jet\u00ebve&#8230;Deri ku shtrihet atdheu yn\u00eb? Deri ku arrin k\u00ebnga e djepit shqip. Apo deri ku arrin vajtimi shqip? GJITH\u00cb SA JEMI DHE KUDO Q\u00cb JEMI. DUHET T\u2019I BLATOHEMI ME MISH E ME SHPIRT KOMBIT&#8230;<\/p>\n<p>Ai do t\u00eb jet\u00eb me shkrime tek Rilindja. Edhe me ligj\u00ebrimet, po tek Rilindja. Tek Rilindja Komb\u00ebtare Shqiptare. Dje tek Rilindja. E sot tek Ringsi. R kund\u00ebr ri-harres\u00ebs. Gjithmon\u00eb R sepse t\u00eb thuash Ramiz, don t\u00eb thot\u00eb t\u00eb thuash Rilindas. Rilindas me mendje e me zem\u00ebr.<br \/>\nRamiz Kelmendin do do ta ndjekin gjithmon\u00eb dy pal\u00eb sy, syt\u00eb e Mona Liz\u00ebs. Nj\u00ebri let\u00ebrsia e tjetri gazetaria. Nj\u00eb pal\u00eb sy q\u00eb mbeten enigma nd\u00ebr shekuj. M\u00eb joshin mbi t\u00eb gjitha syt\u00eb e saj&#8230;Provova me ik\u00eb prej saj, me shp\u00ebtue prej atyne dy syve, por ata kishin nj\u00eb fuqi magneti.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb i nderuar nj\u00eb komb q\u00eb ka nj\u00eb personalitet t\u00eb till\u00eb. \u00cbsht\u00eb m\u00eb e begatuar nj\u00eb kultur\u00eb q\u00eb ka n\u00eb gjirin e vet nj\u00eb pishtar t\u00eb till\u00eb t\u00eb gjall\u00eb, \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb e pasuruar nje let\u00ebrsi q\u00eb ka nj\u00eb pen\u00eb t\u00eb denj\u00eb si t\u00eb Ramiz Kelmendit. Gjithsesi, esht\u00eb i privilegjuar nj\u00eb shkrimtar q\u00eb ka nj\u00eb publik t\u00eb till\u00eb. Ramiz, ja kush t\u00eb ka dashur me gjithe shpirt, ky publik i mrekulluesh\u00ebm, k\u00ebta banor\u00eb t\u00eb mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb lasht\u00eb t\u00eb librit, qe nuk t\u2019u ndan\u00eb p\u00ebr asnj\u00eb \u00e7ast, as kur t\u00eb ndiqnin 7 e as kur t\u00eb p\u00ebrndiqnin 77.<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb njeriu i ndjenjave t\u00eb holla, prij\u00ebsi i urt\u00eb i pajtimtar\u00ebve, por edhe i armat\u00ebs s\u00eb gazetar\u00ebve. Ai ka ka trasuar rrug\u00eb e ka hapur shtigje, Ai na e ka zgjuar dashurin\u00eb p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb, p\u00ebr t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen. Ai i ka dhuruar kulturs\u00eb son\u00eb nj\u00eb thesar t\u00eb madh shkrimor. N\u00eb misionin e tij letrar ka pasion dhe prirje, dhunti dhe imagjinat\u00eb, vizion dhe erudicion.<\/p>\n<p>Tavolina e pun\u00ebs \u00ebsht\u00eb fush\u00ebbeteja e tij, pena \u00ebsht\u00eb arma e tij, fjala \u00ebsht\u00eb kreshta m\u00eb e bardh\u00eb p\u00ebrmbi Bjeshk\u00ebt e Rugov\u00ebs, fjala eshte fryma e shpirtit t\u00eb tij, libri \u00ebsht\u00eb drita e syve t\u00eb tij, e numri i madh i lexuesve dhe i adhuruesve t\u00eb vepr\u00ebs s\u00eb tij, s\u00eb bashku me student\u00ebt e dal\u00eb nga Fakulteti i Gazetaris\u00eb \u201cFaik Konica\u201d &#8211; t\u00eb cil\u00ebt e mbajn\u00eb sot mbi supet e tyre gazetarin\u00eb n\u00eb Kosov\u00eb, jan\u00eb armata e tij.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00ebr\u00ebn prej intervistave t\u00eb tij (Let\u00ebrsia ime \u00ebsht\u00eb pjell\u00eb e padrejt\u00ebsive t\u00eb sistemit totalitar), pyetjes: \u201cJeni pedagog me shum\u00eb vjet p\u00ebrvoj\u00eb pune. Tash a ndjeni mall dhe d\u00ebshir\u00eb q\u00eb t\u00eb ligj\u00ebroni para student\u00ebve?\u201d &#8211; Ramiz Kelmendi i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigjur se nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb mall i p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb. Por, t\u00eb hysh n\u00eb bot\u00ebn letrare dhe intelektuale t\u00eb nj\u00eb kombi si figur\u00eb emblematike, t\u00eb jesh n\u00eb bot\u00ebn mendore, kulturore dhe shpirt\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb kombi klasik i gjall\u00eb; t\u00eb rrezatosh drit\u00eb, dije, kultur\u00eb, paqe, v\u00ebllaz\u00ebri dhe pajtim; t\u00eb jesh rilindas i kombit t\u00eb cilit ke krenarin\u00eb t\u2019i takosh, t\u00eb ligj\u00ebrosh me pasion dhe me p\u00ebrkushtim l\u00ebnd\u00ebn komb\u00ebtare \u201cHistori e let\u00ebrsis\u00eb shqiptare nga Rilindja e deri sot\u201d, t\u00eb jesh nj\u00eb nga hartuesit e Apelit t\u00eb 215 intelektual\u00ebve, t\u00eb jesh bashkorganizator i Kuvendit p\u00ebr Bashkimin e Pajtimit Komb\u00ebtar; t\u00eb jesh pjes\u00eb e nj\u00eb rrug\u00ebtimi biblik p\u00ebr tek tubimi historik n\u00eb Verrat e Lluk\u00ebs, t\u00eb themelosh dhe t\u00eb pag\u00ebzosh Fakultetin e Gazetaris\u00eb me emrin e Princit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe Faik Konica, t\u00eb jesh me shkrimet dhe udh\u00ebp\u00ebrshkrimet, me reportazhet dhe margjinat, me \u00e7apitjet dhe kristalet e mendimeve, i pranish\u00ebm p\u00ebr m\u00eb shum\u00eb se 60-t\u00eb vjet rrjesht, n\u00ebp\u00ebr gazeta, revista, libra, monografi e krijimtari letrare t\u00eb vazhdueshme, t\u00eb mbledh\u00ebsh kokrra kripe arb\u00ebrore e rreze drite-t\u00eb cilat lexuesi do t\u2019i k\u00ebrkoj\u00eb me aq kureshtje, t\u2019ia b\u00ebsh lexuesit faqet e gazetave dhe t\u00eb revistave dritare prej kah ai e sheh jet\u00ebn dhe prej ku e kupton bot\u00ebn m\u00eb bukur, t\u00eb ngritesh me aq dinjitet kund\u00ebr plag\u00ebve t\u00eb shumta e kund\u00ebr s\u00ebmundjes s\u00eb mendjemadh\u00ebsis\u00eb, kund\u00ebr kompleksit t\u00eb kryelart\u00ebsis\u00eb duke i b\u00ebr\u00eb thirrje arsyes dhe modestis\u00eb; t\u00eb b\u00ebhesh pjes\u00eb e mendimit t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm dhe pjes\u00eb e pandar\u00eb e ndikimit t\u00eb p\u00ebrditsh\u00ebm n\u00eb jet\u00ebn dhe n\u00eb kultur\u00ebn e kombit t\u00eb cilit i takon, dhe p\u00ebr t\u00eb cilin gjakon n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer, do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb ligj\u00ebrosh p\u00ebrjet\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Nderimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb shenj\u00eb e lasht\u00eb dhe e lart\u00eb qytet\u00ebrimi, prandaj nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi q\u00eb ne nderojm\u00eb sot jo vet\u00ebm nj\u00eb shkrimtar, por ne nderojm\u00eb sot edhe nj\u00eb familje emblem\u00eb n\u00eb gazetarin\u00eb shqiptare, Familjen Kelmendi ashtu si\u00e7 na ka m\u00ebsuar ai me porosin\u00eb e tij te madhe:<\/p>\n<p>Populli q\u00eb nderon njer\u00ebzit e vet t\u00eb m\u00ebdhenj, njer\u00ebzit e vet t\u00eb rrall\u00eb, shkrimtar\u00ebt, artist\u00ebt, shkenc\u00ebtar\u00ebt, para s\u00eb gjithash e mbi t\u00eb gjitha-nderon veten. Nj\u00eb popull q\u00eb u ngre p\u00ebrmendore figurave dhe personaliteteve t\u00eb veta m\u00eb t\u00eb nderuara, ai popull, para s\u00eb gjithash e mbi t\u00eb gjitha, i ngre p\u00ebrmendore kultur\u00ebs s\u00eb vet, qytet\u00ebrimit t\u00eb vet, historis\u00eb s\u00eb vet. I ngre p\u00ebrmendore vetvetes.<\/p>\n<p>Cila akademi e arteve dhe e shkencave, cili institucion kulturor nuk do t\u00eb lakmonte mermerin monumental t\u00eb k\u00ebtij ligj\u00ebrimi fjollor?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigja m\u00eb e mir\u00eb le t\u00eb jet\u00eb thirrja publike p\u00ebr institucionet zyrtare te kultur\u00ebs, per ta botuar te plot\u00eb vepr\u00ebn letrare dhe publicistike te Ramiz Kelmendit.<\/p>\n<p>Studiuesi i p\u00ebrkushtuar i vepr\u00ebs ramiziane Prend Buzhala, me t\u00eb drejt\u00eb e ka krahasuar r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e vepr\u00ebs s\u00eb tij me kronikat e Marin Barletit e me vepr\u00ebn e madhe t\u00eb Servantesit. Me t\u00eb drejt\u00eb ai ka folur per stilin ramizian e p\u00ebr artin ramizian. E kjo mjafton te thuhet se historia e let\u00ebrsis\u00eb bashk\u00ebkohore shqipe nuk mund t\u00eb shkruhet pa vepr\u00ebn e Ramiz Kelmendit, ve\u00e7mas pa romanet e tij. Histroia e publicistik\u00ebs shquiptare nuk mund te shkruhet pa perlat e pen\u00ebs s\u00eb tij.<\/p>\n<p>P\u00ebr Faik Konic\u00ebn \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se jetoi mes librash dhe q\u00eb s\u2019e kupti jet\u00ebn pa libra. E per Ramiz Kelmendin: T\u00eb lexosh, do t\u00eb thot\u00eb n\u00eb fakt, t\u00eb zb\u00ebrthesh t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. \u00c7far\u00ebdo q\u00eb kam arritur ne jet\u00eb, lidhet me librin dhe i kam nga libri, per librin e me librin,<\/p>\n<p>G\u00ebte ka then\u00eb se imagjinata \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dhurat\u00eb hyjnore, se p\u00ebrjet\u00ebsia arrihet p\u00ebrmes artit, sepse natyra \u00ebsht\u00eb pik\u00ebpyetje e arti \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgjigje. Cvajg shkruante se vet\u00ebm duke u matur me t\u00eb p\u00ebrjetshmen, njer\u00ebzimi kupton thelbin e tij t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, kurse Kafka theksonte se \u00e7astet e veta t\u00eb fundit t\u00eb pavdekshmit i kalojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr libra leximi.<\/p>\n<p>Poeti i Laur\u00ebs (Dielli shoi yjet, e ajo shoi Diellin!), Fran\u00e7esko Petrarka \u00ebsht\u00eb quajtur me t\u00eb drejt\u00eb President i P\u00ebrjetsh\u00ebm i Republik\u00ebs Universale t\u00eb Let\u00ebrsis\u00eb. Republika e Italis\u00eb do ta nderonte shkrimtarin nobelist Eugenio Monatle, me titullin Senator i P\u00ebrjetsh\u00ebm. Po nga kjo Republik\u00eb, Luigji Pirandelo, do t\u00eb thoshte me krenari: \u00cbsht\u00eb e madh\u00ebrishme t\u00eb jesh njeri! Nuk \u00ebsht\u00eb nj\u00eb rast\u00ebsi pse n\u00eb Akademin\u00eb Franceze \u00ebsht\u00eb v\u00ebn\u00eb mbishkrimi: P\u00ebrjet\u00ebsisht. Ashtu si\u00e7 nuk \u00ebsht\u00eb rast\u00ebsi pse Romen Rolan besonte se t\u00eb krijosh do t\u00eb thot\u00eb t\u00eb fitosh p\u00ebrjet\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi, ky Nestor i urt\u00eb e njeriu i letrave p\u00ebrball\u00eb p\u00ebrbuzjes (si\u00e7 e kan\u00eb quajtur me t\u00eb drejt\u00eb), k\u00ebrkon kronikat e shpalosura n\u00eb ballin e koh\u00ebs. K\u00ebrkon dhe i gjen\u00eb n\u00eb thell\u00ebsin\u00eb e shekujve letrar\u00eb. E tek m\u00eb pyet p\u00ebr t\u00eb sat\u00ebn her\u00eb: Dhe \u00e7ke q\u00eb k\u00ebrkon t\u00eb m\u00eb hysh n\u00eb shpirt, t\u00eb m\u00eb bredh\u00ebris\u00ebsh n\u00ebp\u00ebr mend, t\u00eb m\u00eb \u00e7apit\u00ebsh n\u00ebp\u00ebr cop\u00ebza jete? Esht\u00eb koha ajo q\u00eb i gjen\u00eb dhe i lexon p\u00ebrgjigjet n\u00eb mbret\u00ebrin\u00eb e lasht\u00eb t\u00eb shkrimit. Jan\u00eb breznit\u00eb or\u00ebmira ato q\u00eb i falen dhe i p\u00ebrfalen prej nderimit, madje edhe me pak modesti. Perendit\u00eb nuk i duan vetem ata q\u00eb jan\u00eb t\u00eb ri. Perendit\u00eb i duan edhe ata q\u00eb tok\u00ebs i duhen m\u00eb shum\u00eb se qiellit, ashtu si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb poeti gjenial Omar Khajami: Duke shenjt\u00ebruar nd\u00ebrgjegjen ton\u00eb! Po. Duke shenjt\u00ebruar nd\u00ebrgjegj\u00ebn ton\u00eb, sepse si\u00e7 tha Cvajgu: Nuk ka gjyq tjet\u00ebr p\u00ebrpara Zotit, pos nd\u00ebrgjegj\u00ebs. Pra, shqiptar\u00ebt po ta falin edhe suksesin, por edhe epitetin aq te merituar Ligj\u00ebrues i P\u00ebrjetsh\u00ebm i Fakultetit te Gazetaris\u00eb Faik Konica, sepse si\u00e7 \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb:<\/p>\n<blockquote><p>Me drit\u00ebn e mendimit t\u00eb kulluar q\u00eb Ti pate<br \/>\nFrym\u00ebzon shpirta e njoma, pas t\u00eb shenjt\u00ebs gjurm\u00ebs sate<\/p><\/blockquote>\n<p>Zonja dhe zot\u00ebrinj, nje em\u00ebr q\u00eb e kemi p\u00ebr zem\u00ebr, edhe nj\u00eb d\u00ebshmi se Rugova eshte shamibardha jote Shqip\u00ebri:<\/p>\n<p><strong>Ramiz Kelmendi<\/strong>.<\/p>\n<p>E duke e marr\u00eb fjal\u00ebn n\u00eb fund, shkrimtari Ramiz Kelmendi shprehu falenderimin e tij t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr nderimin q\u00eb iu b\u00eb. Ra k\u00ebshtu n\u00eb sy s\u00ebrish ngroht\u00ebsia e fjal\u00ebs, por edhe pesha dhe bukuria e saj, t\u00eb cil\u00ebs ai iu fal gjith\u00eb jet\u00ebn me dashuri dhe p\u00ebrkushtim t\u00eb madh. Ai gjithashtu tha se si rrall\u00ebher\u00eb n\u00eb jet\u00ebn e tij t\u00eb h\u00ebn\u00ebn e ka ndier veten ndryshe, duke shtuar se nuk e ka njohur vetveten deri me p\u00ebrurimin e studimit letrar q\u00eb i \u00ebsht\u00eb kushtuar veprave t\u00eb tij.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi.jpg\" alt=\"Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><strong>Ramiz Kelmendi, shkrimtari q\u00eb ka m\u00eb shum\u00eb vepra t\u00eb shkruara e t\u00eb p\u00ebrkthyera se sa vite jete mbi supet e tij<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/lejla_beqiri_pula_besa_llugiqi.jpg\" alt=\"Lejla Beqiri-Pula dhe Besa Llugiqi\" width=\"500\" \/><strong>Lejla Beqiri-Pula dhe Besa Llugiqi<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb pjes\u00ebn artistike t\u00eb k\u00ebtij p\u00ebrurimi u paraqit\u00ebn Lejla Haxhiu-Pula n\u00eb piano, dhe soprano Besa Llugiqi me k\u00ebng\u00ebt \u201cNiat zaman t\u2019asaj furie\u201d dhe \u201cKenke nuri i bukuris\u00eb\u201d.<\/p>\n<p><strong>Lejla Beqiri-Pula: Poete e Pianos<\/strong><\/p>\n<p>E d\u00ebshmuar prej koh\u00ebsh p\u00ebr dhuntin\u00eb e saj t\u00eb rrall\u00eb, dhe si gjithmon\u00eb e pasionuar dhe e dashuruar pas artit magjik t\u00eb muzik\u00ebs, Lejla Beqiri-Pula shpalosi an\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb mrekullis\u00eb n\u00eb piano, nj\u00eb talent p\u00ebr t\u00eb cilin natyra u tregua aq dor\u00eblir\u00eb. Pa dyshim q\u00eb ajo u d\u00ebshmua se \u00ebsht\u00eb nj\u00eb poete e pianos!<\/p>\n<p>Dy pika muzikore e plot\u00ebsuan edhe m\u00eb nderimin p\u00ebr shkrimtarin. Sopranoja Besa Llugiqi me paraqitjen e saj aq mjesht\u00ebrore, me z\u00ebrin e saj t\u00eb mrekulluesh\u00ebm e gjith\u00eb larmi, d\u00ebshmoi se ka nj\u00eb dhunti t\u00eb rrall\u00eb, nj\u00eb talent t\u00eb lindur, por edhe nj\u00eb p\u00ebrkushtim, nj\u00eb pasion dhe nj\u00eb melodi q\u00eb publikun e le n\u00eb habi. Nj\u00eb mrekulli zanoresh dhe nj\u00eb but\u00ebsi bashk\u00ebting\u00eblloresh, q\u00eb shkrihen aq natyrsh\u00ebm deri n\u00eb p\u00ebrsosm\u00ebri. Gjithsesi, edhe nj\u00eb d\u00ebshmi e qart\u00eb e cila p\u00ebrkujton th\u00ebnien e njohur se muzika \u00ebsht\u00eb thellim i qiellit.<\/p>\n<p>Shaqir Foniqi: Besa (besnike) e kantos!<\/p>\n<p><strong>Besa Llugiqi<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb vler\u00ebsimin e tij, Orakulli i Rita Or\u00ebs \u00ebsht\u00eb treguar gjithmon\u00eb i pagabuesh\u00ebm: Besa (besnike) e kantos! Duket se natyra i ka dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb dhunti tep\u00ebr t\u00eb rrall\u00eb k\u00ebtij njeriu, q\u00eb \u00ebsht\u00eb dashuruar dhe mish\u00ebruar kaq shum\u00eb me artin e gazetaris\u00eb s\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb. Kujtdo q\u00eb ai ia ka dh\u00ebn\u00eb vler\u00ebsimin e tij, ka hyr\u00eb n\u00eb portat e m\u00ebdha t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb q\u00eb fal\u00eb arti, q\u00eb fal\u00eb e bukura dhe e madh\u00ebrishmja. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, gjakimit t\u00eb tij krijues p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsuar figurat m\u00eb eminente t\u00eb artit e t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb, do t\u2019i shkonte aq shum\u00eb p\u00ebr shtati titulli i p\u00ebrmbledhjes poetike t\u00eb Lasgush Poradecit: Vallja e Yjeve. Duke filluar q\u00eb nga Aleksand\u00ebr Moisiu, Bekim Fehmiu, Gjelosh Gjoka, Nexhmije Pagarusha e deri tek Rita Ora.<\/p>\n<p>Nuk do mend se po t\u00eb hap\u00ebsh zemr\u00ebn e k\u00ebtij njeriu, aty shkruan: Lajm\u00ebtar i Drit\u00ebs dhe Orakulli i Rit\u00ebs.<\/p>\n<p>Sopranoja Besa Llugiqi-nj\u00eb z\u00eb i rrall\u00eb gjith\u00eb margaritar\u00eb, nj\u00eb z\u00eb q\u00eb pikon ar! Marr\u00ebveshjen e tyre p\u00ebr nj\u00eb z\u00eb t\u00eb till\u00eb, natyra dhe arti e pag\u00ebzuan s\u00eb bashku: BESA<\/p>\n<p>Sopranoja Besa Llugiqi interpretoi me nj\u00eb p\u00ebrkushtim mahnit\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilit shpalosi dhuntin\u00eb e saj t\u00eb rrall\u00eb, d\u00ebshmia m\u00eb e mir\u00eb se Kosova \u00ebsht\u00eb Republik\u00eb e talenteve. Z\u00ebri i saj p\u00ebrhapte gjithandej nj\u00eb drith\u00ebrim\u00eb k\u00ebnge, nj\u00eb mall\u00ebngjim, nj\u00eb zem\u00ebr-klithje por edhe pasionin dhe dashurin\u00eb e saj t\u00eb madhe p\u00ebr muzik\u00ebn. N\u00eb ato pej\u00ebzat e holla t\u00eb z\u00ebrit gjith\u00eb hire, n\u00eb ato fijet e m\u00ebndafshta t\u00eb vokaleve, t\u00eb cilat Besa me at\u00eb taktin e saj t\u00eb rrall\u00eb i ngriti drejt qiellit si ca himne me q\u00ebndisma t\u00eb p\u00ebrjetshme, rodh\u00ebn kroje t\u00eb pashterrshme t\u00eb nj\u00eb muzike t\u00eb pap\u00ebrs\u00ebritshme.<\/p>\n<p>Nuk do mend se talentet e lindura, prova t\u00eb gjalla t\u00eb dhuntis\u00eb s\u00eb artit dhe t\u00eb madh\u00ebshtis\u00eb s\u00eb tij, sillnin nd\u00ebrmend at\u00eb shkrimin nga m\u00eb t\u00eb rrall\u00ebt, at\u00eb poem\u00ebn e madhe e t\u00eb q\u00ebndisur aq bukur nga mjeshtri i fjal\u00ebs s\u00eb shkruar, n\u00eb fund t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs Ramiz Kelmendi do t\u00eb l\u00ebshonte zem\u00ebr-thirrjen e tij: Mbajeni mend k\u00ebt\u00eb em\u00ebr!<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/lejla_beqiri_pula_besa_llugiqi1.jpg\" alt=\"Lejla Beqiri-Pula dhe Besa Llugiqi\" width=\"500\" \/><strong>Lejla Beqiri-Pula dhe Besa Llugiqi<\/strong><\/p>\n<p>Dukej se p\u00ebrpara syve t\u00eb shkrimtarit e n\u00eb kujtes\u00ebn e tij, shum\u00eb\u00e7ka sikur po p\u00ebrs\u00ebritej nga profecia e tij:<\/p>\n<p>\u201cAjo fali sonte rozmarina n\u00eb sken\u00eb. Fali vjollca e krizantema. Borzilok\u00eb e manushaqe.<br \/>\nCa nga k\u00ebto i fali p\u00ebr kujtim.<br \/>\nCa i fali p\u00ebr mejtim.<br \/>\nE un\u00eb po i fal, ja, nj\u00eb kuror\u00eb me dafina lavdie p\u00ebr Ofelin\u00eb.<br \/>\nNj\u00eb kuror\u00eb me dafina p\u00ebr t\u00eb parin hap t\u00eb saj.<br \/>\nNj\u00eb kuror\u00eb me dafina p\u00ebr nat\u00ebn e bukur q\u00eb na fali.<br \/>\nNj\u00eb kuror\u00eb me dafina p\u00ebr t\u00eb nes\u00ebrm\u00ebn e saj.<br \/>\nPa\u00e7 nder, prandaj, moj Ofeli, e mir\u00eb se na erdhe!<br \/>\nEdhe &#8211; mir\u00eb ardh\u00ebsh!\u201d<\/p>\n<p>Ajo. Drita. Ofelia e sken\u00ebs shqiptare. Gjithsesi, edhe Lejla, Besa e Serafina.<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb p\u00ebrgjigje nga bota deradiane<\/strong><\/p>\n<p>Me z\u00ebrin e saj t\u00eb kristalt\u00eb si rrjedha e Drinit t\u00eb Bardh\u00eb e me tingujt e nj\u00eb leximi gjith\u00eb art dhe gjith\u00eb takt, q\u00eb n\u00eb vetvete shpaloste nj\u00eb but\u00ebsi m\u00ebndafshi, edhe moderatorja e asaj dite t\u00eb 3 n\u00ebntorit 2014, u d\u00ebshmua nj\u00eb artiste e v\u00ebrtet\u00eb.<\/p>\n<p>Pas p\u00ebrmbylljes s\u00eb k\u00ebtij p\u00ebrurimi, shkrimtari Ramiz Kelmendi e pyeti moderatoren: Si ju quajn\u00eb?<\/p>\n<p>P\u00ebrgjigja q\u00eb merr \u00ebsht\u00eb e bot\u00ebs deradiane:<\/p>\n<p><strong>Serafina! Serafina Laj\u00e7i.<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb syt\u00eb e shkrimtarit parakalojn\u00eb shekujt letrar\u00eb e mendja i vete tek arb\u00ebreshi i madh. Shkrimtari shprehu hapur simpatin\u00eb dhe dashurin\u00eb p\u00ebr emrin me t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkujtuar dhe nderuar nj\u00eb nga kryeveprat e poetit.<\/p>\n<p>Nga dashuria e madhe p\u00ebr arb\u00ebresh\u00ebt, nga adhurimi p\u00ebr ta dhe p\u00ebr t\u00eb b\u00ebmat e pararend\u00ebsve t\u00eb tij, Ramiz Kelmendi edhe ka pag\u00ebzuar me emrin q\u00eb nderon Arb\u00ebrin\u00eb dhe arb\u00ebresh\u00ebt\u2026<\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, n\u00eb shenj\u00eb nderimi dhe respekti, n\u00eb shenj\u00eb kujtimi dhe mir\u00ebnjohjeje p\u00ebr Jeronim de Rad\u00ebn dhe p\u00ebr nj\u00eb nga kryeveprat e tij t\u00eb titulluar Serafina Topia, shkrimtari Ramiz Kelmendi ia dhuroi lulet moderatores Serafina Laj\u00e7i.<\/p>\n<p>Ai ia fali asaj buqet\u00ebn e vet me lule, sepse ai donte t\u00eb shkruante k\u00ebshtu nj\u00eb poem\u00eb t\u00eb re, si at\u00eb q\u00eb shkroi dekada m\u00eb par\u00eb: Mbajeni mend k\u00ebt\u00eb em\u00ebr!<\/p>\n<p><strong>Arb\u00ebria matan\u00eb detit<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb ritin e tyre t\u00eb mo\u00e7\u00ebm sa plisat e dheut, arb\u00ebresh\u00ebt e Italis\u00eb kur lind nj\u00eb foshnje e kthejn\u00eb me fytyr\u00eb kah Dielli. Kah Arb\u00ebria matan\u00eb detit\u2026<\/p>\n<p>E n\u00eb nj\u00eb rit t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt si ky, njer\u00ebzit e bjeshk\u00ebve krenare pag\u00ebzojn\u00eb brezat me emrat q\u00eb nderojn\u00eb edhe kryeveprat e let\u00ebrsis\u00eb dhe t\u00eb artit, d\u00ebshmi e qart\u00eb se e bukura dhe e madh\u00ebrishmja ka qen\u00eb pjes\u00eb e pandashme e gjakimit p\u00ebr liri.<\/p>\n<p>Jo vet\u00ebm Serafina, por edhe Beatri\u00e7e. Gjithsesi n\u00eb kujtim t\u00eb Dantes s\u00eb madh dhe nj\u00ebrit prej kryevargjeve t\u00eb soneteve t\u00eb tij t\u00eb pap\u00ebrs\u00ebritshme: Ekuinoksi i lumit pranveror, kah z\u00ebri i Beatri\u00e7es u kthye!<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi1.jpg\" alt=\"Nj\u00eb buqet\u00eb me lule p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><strong>Nj\u00eb buqet\u00eb me lule p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi_serafina_lajci.jpg\" alt=\"Nj\u00eb buqet\u00eb me lule p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><strong>Breznit\u00eb Or\u00ebmira nderojn\u00eb shkrimtarin dhe vepr\u00ebn e tij<\/strong><\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi_serafina_lajci1.jpg\" alt=\"Nj\u00eb buqet\u00eb me lule p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><\/p>\n<p>Shkrimtari Ramiz Kelmendi, n\u00eb shenj\u00eb nderimi p\u00ebr De Rad\u00ebn dhe nj\u00eb nga kryeveprat e tij \u201cSerafina Topia\u201d, buqet\u00ebn me lule ia fali magjistres s\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe dhe moderatores Serafina Laj\u00e7i<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi_promovim.jpg\" alt=\"Me shkrimtarin Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><strong>N\u00eb tempullin e librit, t\u00eb dijes, t\u00eb drit\u00ebs e t\u00eb dituris\u00eb<br \/>\nMe shkrimtarin Ramiz Kelmendi<\/strong><\/p>\n<h3>III. RIKTHIMI<\/h3>\n<p><strong>Montaneli p\u00ebr Kelmendasit: K\u00ebtij fisi nd\u00ebr m\u00eb fisnik\u00ebt<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb monografin\u00eb Emrush Myftari, n\u00eb kapitullin Emrushi dhe Rugova, autori Esat Myftari ka cituar pjes\u00eb nga shkrimi i Vasfi Samimit, n\u00eb t\u00eb cilin p\u00ebrshkruhet Rugova dhe burrat e saj trima: \u201c\u00cbsht\u00eb nj\u00eb shije estetike, nj\u00eb dekoracjon i gjall\u00eb t\u00eb shohish nj\u00eb grup Rugovas n\u00eb hecje s\u00eb bashku. Me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb u shemb\u00ebllejn\u00eb luan\u00ebve\u2026Burri Kosovar jeton n\u00eb burimet e gurgulluara t\u00eb bjeshk\u00ebve kreshnike\u2026\u00cbsht\u00eb faji i N\u00ebn\u00ebs Natyr\u00eb!&#8230;\u201d, p\u00ebr t\u00eb kujtuar m\u00eb tej se: \u201cDob\u00ebsia e Emrushit ndaj Rugov\u00ebs ka qen\u00eb epike. Ai ishte i nd\u00ebrgjegjsh\u00ebm se at\u00eb shtat t\u00eb hjedhun, at\u00eb sh\u00ebndet t\u00eb past\u00ebr, at\u00eb mendjempreht\u00ebsi e kthjellt\u00ebsi v\u00ebzhgimi ia detyronte trash\u00ebgimis\u00eb biologjike e mentale t\u00eb Kelmendasve, k\u00ebtij fisi nd\u00ebr ma fisnik\u00ebt, sikurse e pat cil\u00ebsua, njiher\u00eb e nji koh\u00eb, Montaneli. N\u00eb fakt, Gryka e Rugov\u00ebs kah bajshin qarkullimin e tyre periodik e pothuaj ritual k\u00ebta malsor\u00eb, p\u00ebrher\u00eb e kishin ushqye Pej\u00ebn me gjak t\u00eb ri, me zgjanim etnik, me guxim burrnor\u2026\u201d<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi_vendlindja.jpg\" alt=\"Vendlindja e shkrimtarit Ramiz Kelmendi\" width=\"500\" \/><br \/>\nE shkrimtari gjithmon\u00eb rikthehet n\u00eb <strong>vendlindjen <\/strong>e tij. Ri-kthehet tek cop\u00ebzat e kujtimeve q\u00eb ia ndez\u00ebn imagjinat\u00ebn krijuese. Ai ri-kthehet tek kalldr\u00ebmet e kujtimeve q\u00eb gdhend koha, kujtime t\u00eb cilat nuk ia lan\u00eb t\u00eb qet\u00eb neurastenin\u00eb krijuese:<\/p>\n<p>\u201dProgjimnazisti q\u00eb tek shikonte titujt e librave n\u00eb vitrin\u00eb, shkrimtar\u00ebt i pandehte t\u00eb paarritsh\u00ebm, mbinjer\u00ebz, engj\u00ebj\u2026 Sa r\u00ebnd\u00eb u l\u00ebndua dhe u godit n\u00eb shpirt ai progjimnazisti pejan, p\u00ebr shkrimtar\u00ebt ikur vatre, tretur dheut: apartid\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Aty ai u dashurua m\u00eb s\u00eb pari n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb, n\u00eb fjal\u00ebn e bukur, n\u00eb hiret dhe n\u00eb magjit\u00eb e saj: \u2018Pa le se kush t\u00eb magjepsi m\u00eb i pari? Migjeni, Fishta, Koliqi\u2026\u2019<\/p>\n<p>Aty, m\u00eb s\u00eb pari Ramiz Kelmendi filloi frym\u00ebzimi p\u00ebr letrat shqipe: Letrat jan\u00eb burim mrekullie. Ja q\u00eb gudulisin jo pak k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb ton\u00eb.<\/p>\n<p>Aty u brumos me ndjenj\u00ebn e madhe t\u00eb dashuris\u00eb ndaj atdheut:<\/p>\n<p>\u201c\u00c7\u2019qe e kaluara jon\u00eb, edhe se \u00e7\u2019jemi n\u00eb fakt, edhe se \u00e7\u2019gjak na rrjedh nd\u00ebr dej, po ama edhe se \u00e7\u2019duhet t\u00eb jemi p\u00ebr jet\u00eb t\u00eb jet\u00ebve.<br \/>\nDeri ku arrin Atdheu yn\u00eb? Deri ku arrin k\u00ebnga e djepit shqip? Apo deri ku arrin vajtimi shqip?\u201d<\/p>\n<p>Dhe prej aty, ai u nis t\u00eb shpaloste misionin e tij t\u00eb madh t\u00eb zgjimit t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebs n\u00ebp\u00ebrmjet fjal\u00ebs: Asnj\u00eb t\u00eb mos harroj se \u00ebsht\u00eb njeri. Lufta e mendimeve \u00ebsht\u00eb telbi m\u00eb i \u00e7muar i \u00e7do kulture. Do peshuar dhe do gjykuar pun\u00ebt me akullin e arsyes dhe me mendje t\u00eb sh\u00ebndosh\u00eb. Jo me zjarrin e emocioneve. Bota e dialogut duhet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb bot\u00eb e marr\u00ebveshjes, e bashk\u00ebbisedimit dhe e bot\u00ebkuptimit t\u00eb dyansh\u00ebm.<\/p>\n<p><strong>Shkrimtari dhe gjuha<\/strong><\/p>\n<p>Gjuha e dhunuar krijon p\u00ebrbind\u00ebsha. K\u00ebshtu tha shkrimtari e pastaj citoi edhe Humboltin: Gjuha \u00ebsht\u00eb atdheu i njeriut. Ramizi tha se gjuha \u00ebsht\u00eb atdheu vet\u00eb. Gjuha \u00ebsht\u00eb njeriu vet\u00eb: Mendoj dhe shkruaj shqip. Gjuha \u00ebsht\u00eb shpirti i nj\u00eb kombi, tipari m\u00eb dallues i tij. Arsimi lidhet me kultur\u00ebn. Intelektual\u00ebt jan\u00eb njer\u00ebz t\u00eb arsimuar.<\/p>\n<p>Nuk harroi s\u00eb p\u00ebrmenduri as Mitrush Kutelin, t\u00eb ket\u00eb th\u00ebn\u00eb p\u00ebr gjuh\u00ebn e Faik Konic\u00ebs: Nj\u00eb shqipe e past\u00ebrt si hoji i mjaltit. Por edhe nuk la pa n\u00ebnvizuar mendimin tjet\u00ebr tep\u00ebr t\u00eb lart\u00ebsuar: Konica e quante gjuh\u00ebn shqipe si lule e bekuar, q\u00eb e ujiti djersa e Frangut Bardh\u00eb, pastaj Veqilharxhi, Kristoforidhi, Naimi e sa e sa t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>E kur e pyet\u00ebn: Prej nga, pra gjith\u00eb kjo dashuri juaja p\u00ebr shqipen dhe gjith\u00eb kjo njohje juaj p\u00ebr t\u00eb? Ai u p\u00ebrgjigj shkurt por qart\u00eb: Pse, \u00e7\u2019shpjegim u dashka p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar dashurin\u00eb ndaj gjuh\u00ebs amtare, ndaj gjuh\u00ebs s\u00eb m\u00ebm\u00ebs? E \u00e7\u2019do t\u00eb duhej t\u00eb shkruaja m\u00eb shum\u00eb se \u00e7\u2019kam shkruar?<\/p>\n<p><strong>Peja<\/strong><\/p>\n<p>Peja dhe Rugova do t\u00eb hyjn\u00eb n\u00eb zemr\u00ebn e tij, por ato do t\u00eb hyjn\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsisht edhe n\u00eb vepr\u00ebn e tij:<\/p>\n<p>Rugov\u00ebs ia kushtova, p\u00ebr mendimin tim, v\u00ebllimin m\u00eb t\u00eb bukur me tregime \u201cAhmet Koshutani\u201d, m\u00eb t\u00eb parin roman timin (\u201cHeshtja e Arm\u00ebve\u201d) dhe radio-dram\u00ebn time t\u00eb par\u00eb q\u00eb u emetua vite me radh\u00eb n\u00eb Radio (\u201cKur kositeshin livadhet\u201d). Po vendlindja \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Atdheu. Nj\u00eb Atdhe n\u00eb miniatur\u00eb. Gjith\u00eb \u00e7\u2019doja n\u00eb bot\u00eb, doja Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n<p>Si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb vet\u00eb, Peja dhe Rugova jan\u00eb frym\u00ebzimi i tij i par\u00eb dhe i mbram\u00eb. Duke shkruar p\u00ebr De Rad\u00ebn, ai ka theksuar se Maki \u00ebsht\u00eb epiqendra e shkrimeve t\u00eb tij. P\u00ebr Marin Barletin \u00ebsht\u00eb Shkodra, p\u00ebr Ismail Kadaren\u00eb \u00ebsht\u00eb Gjirokastra. P\u00ebr Ramiz Kelmendin \u00ebsht\u00eb Peja. Por jo vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb. Edhe p\u00ebr Jahja bej Dukagjinin, p\u00ebr Mehmet Akif Ersojin e sa e sa t\u00eb tjer\u00eb.<\/p>\n<p>Dhe s\u00ebrish pyetja: Jeni pejan. Me lindje? Nj\u00eb pyetje q\u00eb merr p\u00ebrgjigjen me cop\u00ebzat e shk\u00ebputura nga jeta, merr nj\u00eb p\u00ebrgjigje kreanre:<\/p>\n<p>Jo ve\u00e7 me lindje, jam edhe me ndjenja. Mbi 90 p\u00ebr qind e shkrimeve t\u00eb mia lidhen p\u00ebr vendlindjen time, p\u00ebr Pej\u00ebn dhe Rugov\u00ebn, q\u00eb un\u00eb nuk i ndaj\u00eb k\u00ebto t\u00eb dyja praj nga i kam prind\u00ebrit.<\/p>\n<p>Pastaj s\u00ebrish flet\u00ebt e kujtes\u00ebs shpalosen n\u00eb retrospektiv\u00ebn krijuese, apo edhe n\u00ebp\u00ebrmjet personazhit t\u00eb vepr\u00ebs letrare:<\/p>\n<p>T\u00eb v\u00eb re, k\u00ebtu e disa vjet, s\u2019le gj\u00eb pa lexuar q\u00eb ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me Pej\u00ebn, \u00e7far\u00ebdo q\u00eb gjen dhe kudo q\u00eb gjen: libra historie, libra gjeografie, kujtime, monografi, memoare pejan\u00ebsh, shkrime n\u00ebp\u00ebr gazeta e revista, shfleton kujtes\u00ebn t\u00ebnde, plot xhepat i ke me emra e mbiemra pejan\u00ebsh q\u00eb s\u2019jan\u00eb m\u00eb.<\/p>\n<p>Kujton me nostalgji edhe lagjet me nam, nd\u00ebr t\u00eb cilat shquan Kapeshnic\u00ebn\u2026Mandej zejet dhe zejtar\u00ebt e ndrysh\u00ebm, nj\u00eb bot\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb q\u00eb kap\u00ebrthen mbamendja jote prej f\u00ebmije.<\/p>\n<p>Sa tregimi, sa romani, sa drama me nj\u00eb e t\u00eb vetmen tem\u00eb: Peja. M\u00eb af\u00ebr: pejani. (Po pejanja? Pse jo edhe pejanja? Kush druan t\u00eb shkruaj\u00eb p\u00ebr pejanen?)\u201d<\/p>\n<p>Shpalosen k\u00ebshtu kujtimet e nj\u00eb jete gjith\u00eb vija dhe vrrag\u00eb, por edhe q\u00ebndresa-pa e bjerrur shpres\u00ebn p\u00ebr lindjen e diellit:<\/p>\n<p>\u201cAhmet Koshutani\u2026g\u00ebrthiti dhe p\u00ebrnj\u00ebher\u00eb u kthye prap\u00eb n\u00eb vetvete, ashtu si ishte i pandryshuar: m\u00ebsues, lindur n\u00eb Pej\u00eb, viti 1935.<\/p>\n<p>U vesh, doli nga dhoma e vet, u nis p\u00ebr n\u00eb shkoll\u00eb. Jasht\u00eb e k\u00ebndelli p\u00ebrnj\u00ebher\u00eb nj\u00eb fllad i k\u00ebndsh\u00ebm, e atje, lart n\u00eb horizont, kishte filluar rrug\u00ebn e vet: DIELLI.<\/p>\n<p>E Bjeshk\u00ebt e Nemuna nemin ata q\u00eb u dhan\u00eb k\u00ebt\u00eb em\u00ebr!<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/bjeshket_rugoves.jpg\" alt=\"Bjeshk\u00ebt krenare t\u00eb Rugov\u00ebs\" width=\"500\" \/><strong>Bjeshk\u00ebt krenare t\u00eb Rugov\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb trup kam plag\u00eb q\u00eb s\u2019mundet me i zhduk\u00eb l\u00ebkura, e n\u00eb ndiesi vrrag\u00eb\u2026Oh sa shum\u00eb e due jet\u00ebn me njer\u00ebz, n\u00eb rrethin e tyre.<\/p>\n<p>Nuk u dhash\u00eb!&#8230;Zbulova gurra t\u00eb pafundme, t\u00eb reja, eliksire, p\u00ebr ta ringjallur e k\u00ebndellur s\u00ebrish BUZ\u00cbQESHJEN time\u2026Tema do t\u00eb jet\u00eb: DIELLI.\u201d<\/p>\n<p>Jeta hyn k\u00ebshtu n\u00eb vepra e vepra flet p\u00ebr breza, let\u00ebria g\u00ebrshetohet me realitetin, e q\u00eb t\u00eb dyja mish\u00ebrohen n\u00eb shkrimtarin:<\/p>\n<p>T\u00eb shkruarit m\u00eb s\u00eb shumti e mbi t\u00eb gjitha e ka provokuar padrejt\u00ebsia. Let\u00ebrsia ime ishte pjell\u00eb e padrejt\u00ebsive t\u00eb sistemit totalitar. Edhe let\u00ebrsia ime, prandaj, pa p\u00ebrjashtuar gazetarin\u00eb time, ishte pjell\u00eb e padrejt\u00ebsive dhe e pak\u00ebnaq\u00ebsive me at\u00eb sistem totalitar, kryekreje antishqiptar. T\u00eb gjitha personazhet e mia &#8211; jan\u00eb un\u00eb. Prandaj fola dhe qet\u00ebsova shpirtin, q\u00eb t\u00eb mos them, shp\u00ebtova shpirtin tim. Po jetoj jet\u00ebn. Edhe po vijoj ta dua\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/rugova_dimer.jpg\" alt=\"Rugova n\u00eb dim\u00ebr\" width=\"500\" \/><strong>Rugova n\u00eb dim\u00ebr<\/strong><\/p>\n<p>Rugova pra \u00ebsht\u00eb epika kreshnike e nj\u00eb kombi. \u00cbsht\u00eb shamia e shpalosur me t\u00eb bardh\u00ebn e mermerit monumental, por \u00ebsht\u00eb edhe gjakimi i breznive or\u00ebmira p\u00ebr t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen. Rugova \u00ebsht\u00eb Mona Liza e kombit. Ajo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb Zvic\u00ebr n\u00eb miniatur\u00eb. Rugova \u00ebsht\u00eb shamibardha jote Shqip\u00ebri!<\/p>\n<p><strong>Pag\u00ebzimi p\u00ebr drit\u00ebn<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00eb nd\u00ebr faqet m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb shkruara, pa dyshim \u00ebsht\u00eb ajo p\u00ebr Rugov\u00ebn si nj\u00eb pag\u00ebzim p\u00ebr drit\u00ebn, Rugov\u00ebn t\u00eb cil\u00ebn shkrimtari e do aq shum\u00eb dhe t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrjet\u00ebsoi duke e futur edhe n\u00eb vepr\u00ebn e vet letrare:<\/p>\n<p>\u201cE g\u00ebzoi me lot Rugova sot dasm\u00ebn e vet t\u00eb madhe: nguljen solemne t\u00eb shtyll\u00ebs s\u00eb par\u00eb, q\u00eb do t\u00eb sjell\u00eb drit\u00eb edhe n\u00eb ato bjeshk\u00eb krenare.<\/p>\n<p>Pash\u00eb koshutanasin n\u00eb Haxhaj, edhe plakun e Drelajve, edhe shoqin e tij t\u00eb Rek\u00ebs s\u2019Allag\u00ebs, me t\u00eb vetmet mburroja t\u00eb kok\u00ebs s\u00eb tyre dinjitoze e t\u00eb mustaqeve burr\u00ebrore &#8211; shallat karakteristike &#8211; tek u shkonin lot\u00ebt \u00e7urg n\u2019ato dit\u00eb shiu e dasme mes pishash e rugovasish q\u00eb preknin qiellin.<\/p>\n<p>Derdhi lot g\u00ebzimi sot Rugova. Edhe qielli me t\u00eb bashk\u00eb. Lot e gaz. E puthje. E loj\u00eb Rugove. E k\u00ebng\u00eb t\u00eb reja p\u00ebr rrug\u00ebn e re t\u00eb drit\u00ebs, prej rugovasish t\u00eb rinj k\u00ebnduar. E fytyra t\u00eb rrudhura q\u00eb gazmojn\u00eb. E shkollare Rugove q\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb, q\u00eb \u00e7ojn\u00eb p\u00ebrpara.<\/p>\n<p>Dasm\u00eb t\u00eb madhe ka sot Rugova &#8211; u \u00e7el rruga e drit\u00ebs\u2026\u201d<\/p>\n<p><strong>Nj\u00eb himn p\u00ebr Rugov\u00ebn dhe njer\u00ebzit e saj<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb poetik\u00ebn e shkrimit t\u00eb tij narrativ, e n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb n\u00eb memoristik\u00ebn e tij, Ramiz Kelmendi i ka thurur nj\u00eb himn nga m\u00eb t\u00eb bukurit dhe nga m\u00eb t\u00eb lartit, njer\u00ebzve q\u00eb e kan\u00eb frym\u00ebzuar dhe vendit q\u00eb i ka gatuar ata me ndjenj\u00ebn e krenaris\u00eb s\u00eb ligjshme:<\/p>\n<p>E mbi t\u00eb gjitha k\u00ebto, mu ashtu edhe si\u00e7 duket n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb: t\u00eb josh Rugova aty sip\u00ebr, me t\u00ebr\u00eb at\u00eb di\u00e7 t\u00eb mahnitshme dhe t\u00eb madh\u00ebrishme q\u00eb ndryn n\u00eb bjeshk\u00ebt e veta t\u00eb larta, me at\u00eb mitin dhe misterin e vet, me ato doke e zakone (jehon\u00ebn e ndonj\u00ebr\u00ebs syresh e ndjen edhe n\u00eb vetvete, p\u00ebrmes gjakut t\u00eb babit t\u00ebnd t\u00eb Drelajve dhe t\u00eb n\u00ebn\u00ebs sate t\u00eb Haxhajve), me gjith\u00eb at\u00eb dukjen ataviste t\u00eb vet, me shtatin bjeshk\u00eb dhe me paraqitjen burr\u00ebrore, me at\u00eb natyr\u00eb t\u00eb virgj\u00ebr, q\u00eb sh\u00ebmb\u00ebllehet aq bukur n\u00eb syt\u00eb e tyre, me ato k\u00ebng\u00ebt e lahutave, t\u00eb cilave ua thoshte aq melankolisht dhe aq bukur, daja yt, Arif Zhuji, nga i cili t\u00eb zuri veshi s\u00eb pari Gjeto Basho Mujin e Halilin, Gjergj Elez Alin\u00eb e Zuk\u00eb Bajraktarin, si dhe ato dy femra, m\u00eb t\u00eb parat femra q\u00eb i regjistroi veshi yt nga k\u00ebnga e daj\u00ebs n\u00eb lahut\u00eb-Ajkuna e Dezdar Osman Ag\u00ebs dhe Dylbere Gjelina. (Dashuria p\u00ebr Pej\u00ebn. Nga Ditari im)<\/p>\n<p><strong>Rikthimi tek kronisti kadarean<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb v\u00ebshtrimin e saj analitik, t\u00eb titulluar Rikthimi tek kronisti kadarean, Serafina Laj\u00e7i me t\u00eb drejt\u00eb ka theksuar se \u201cn\u00eb romanet e m\u00ebparshme Kadare e ka krijuar konceptin p\u00ebr bot\u00ebn, p\u00ebrmes nj\u00eb ligj\u00ebrimi epik\u201d.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, v\u00ebshtruar nga prizmi krahasimtar p\u00ebr Ramiz Kelmendin mund t\u00eb thuhet se ai e ka kundruar jet\u00ebn n\u00ebp\u00ebrmes nj\u00eb prizmi satirik, duke qen\u00eb nj\u00eb nd\u00ebr shkrimtar\u00ebt e par\u00eb q\u00eb shiun e ka futur si metafor\u00eb n\u00eb ligj\u00ebrimin e tij narrativ e poetik (shpesh si nj\u00eb retrospektiv\u00eb narrative), duke krijuar k\u00ebshtu at\u00eb q\u00eb studiuesi i p\u00ebrkushtuar Prend Buzhala e ka pag\u00ebzuar me t\u00eb drejt\u00eb si stili ramizian dhe arti ramizian.<\/p>\n<p>Pej\u00eb, 20 dhjetor 2014. Shkrimtari Ramiz Kelmendi nderohet n\u00eb 84 vjetorin e lindjes s\u00eb tij<\/p>\n<p>Shqiptar\u00ebt nuk i ka perk\u00ebdhelur fati. Aq m\u00eb pak shkrimtar\u00ebt e tyre, prandaj Peja kishte nj\u00eb privilegj sepse po nderonte nj\u00eb shkrimtar n\u00eb nj\u00eb p\u00ebrvjetor t\u00eb tij t\u00eb rrall\u00eb: 84 vje\u00e7ar.<\/p>\n<p>Rikthimi \u00ebsht\u00eb prap\u00eb i nj\u00ebjt\u00eb. Si tek kronisti kadarean. Moderatorja ri-kthehet p\u00ebr t\u00eb nderuar s\u00ebrish. Ri-kthehet nga nderimi n\u00eb Prishtin\u00eb (m\u00eb 3 n\u00ebntor 2014), n\u00eb Pej\u00eb (m\u00eb 20 dhjetor 2014).<\/p>\n<p>Moderatorja Serafina Laj\u00e7i, me po t\u00eb nj\u00ebjtin p\u00ebrkushtim b\u00ebn paraqitjen e k\u00ebtij manifestimi letrar e kulturor. Ajo thekson mes tjerash se n\u00eb nderim t\u00eb shkrimtarit merr pjes\u00eb i gjith\u00eb spektri politik, pa dallim.<\/p>\n<p>Fillimisht, kryesues i Asambles\u00eb Komunale t\u00eb Pej\u00ebs zoti Islam Husaj, foli me epitet dhe me konsiderat\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr shkrimtarin, duke th\u00ebn\u00eb z\u00ebsh\u00ebm se ishte krenar q\u00eb kishte jetuar n\u00eb koh\u00ebn e shkrimtarit dhe se e kishte lexuar dhe kishte m\u00ebsuar nga vepra e tij letrare. Zoti Husaj mbajti nj\u00eb fjal\u00eb rasti gjith\u00eb bukuri shprehjesh, d\u00ebshmi e mir\u00ebnjohjes s\u00eb thell\u00eb p\u00ebr shkrimtarin por edhe d\u00ebshmi e nj\u00eb prirje dhe pasioni letrar t\u00eb fol\u00ebsit.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/islam_husaj.jpg\" alt=\"Dr. Islam Husaj\" width=\"500\" \/><strong>Dr. Islam Husaj nderoi me fjal\u00ebn e tij, kurse shkrimtarin dhe autorin e studimit letrar i nderoi me mir\u00ebnjohje<\/strong><\/p>\n<p>Poeti dhe publicisti Adem Shkreli shpalosi kujtime nga puna e p\u00ebrbashk\u00ebt me Ramiz Kelmendin, por edhe vler\u00ebsoi lart prirjen e tij letrare dhe vepr\u00ebn artistike. Me fjal\u00eb t\u00eb p\u00ebrzgjedhura ai e shprehu falenderimin dhe respektin e p\u00ebrbashk\u00ebt, duke i shquar edhe meritat prej prijatari e pajtimtari, q\u00eb ka d\u00ebshmuar shkrimtarit Ramiz Kelmendi.<\/p>\n<p>Studiuesi Isak Shema foli gjith\u00eb konsiderata p\u00ebr vlerat e mir\u00ebfillta ideo-estetike q\u00eb ng\u00ebrthen vepra letrare dhe publicistike e Ramiz Kelmendit. N\u00eb prizmin e tij t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb prej studiuesi letrar, profesor Isak Shema theksoi se vepra e Ramiz Kelmendit mbetet e ve\u00e7ant\u00eb, si p\u00ebr tipologjin\u00eb krijuese ashtu edhe p\u00ebr porosin\u00eb e madhe.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, profesori Prend Buzhala p\u00ebrfshiu n\u00eb vrojtimin e tij t\u00eb thuk\u00ebt t\u00eb 6 veprat e monografis\u00eb studimore shkruar p\u00ebr Ramiz Kelmendin.<\/p>\n<p>Prend Buzhala:<br \/>\n<strong>RAMIZ KELMENDI NJ\u00cb MAG I LETRAVE SHQIPE. V\u00cbLLAM\u00cbRIA E SHKRIMIT LETRAR<\/strong><\/p>\n<p>Duke folur p\u00ebr monografin\u00eb letrare (t\u00eb cil\u00ebn e cil\u00ebsoi \u201cheksalogji kritiko-letare\u201d), studiuesi Prend Buzhala me t\u00eb drejt\u00eb e quajti Ramiz Kelmendin nj\u00eb mag t\u00eb letrave shqipe.<\/p>\n<p>N\u00eb odeonin e ve\u00e7ant\u00eb t\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb tij ai theksoi se: \u201cN\u00eb v\u00ebllimin e par\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj trilogjie letrare dhe kritiko-letrare, Peci p\u00ebrkujton Muz\u00ebn e Sibil\u00ebs. &#8220;Kur Sibilia e Kumes e ka takuar Eneun, ajo i ka pasur shtat\u00ebqind vjet e i kishin mbetur p\u00ebr t&#8217;i jetuar edhe 300 t\u00eb tjera. jo i b\u00ebnte profecit\u00eb e saj n\u00ebp\u00ebrmes gjethes s\u00eb palmes dhe e shoq\u00ebronte Eneun n\u00eb bot\u00ebn e n\u00ebndheshme&#8230;&#8221; (fq 84). E pra, n\u00ebse profecin\u00eb e shkrimit t\u00eb krijuesit letrar e metaforizojm\u00eb me sibil\u00ebn, at\u00ebher\u00eb ky takim i sot\u00ebm me shkrimtarin Ramiz Kelmendi ka mosh\u00ebn 700-vje\u00e7are.\u201d<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/prend_buzhala1.jpg\" alt=\"Prend Buzhala\" width=\"300\" \/><strong>Prend Buzhala<\/strong><\/p>\n<p>Studiuesi i p\u00ebrkushtuar i vlerave t\u00eb letrave shqipe, m\u00eb tej theksoi: \u201cP\u00ebrpara, i kemi edhe shkrimtarin e gjall\u00eb, edhe autorin e gjasht\u00eb librave kritiko-letrar\u00eb dhe letrar\u00eb me titujt metaforik\u00eb &#8220;Ramiz Kelmendi, Sokol Halili i letrave shqipe&#8221;, &#8220;E bukura dhe e madh\u00ebrishmja n\u00eb pen\u00ebn e Ramiz Kelmendit&#8221;, &#8220;Ramiz Kelmendi dhe Sibila e Ulqinit&#8221;, \u201cRamiz Kelmendi dhe prosia e tij e madhe-Faik Konica\u201d, \u201cRamiz Kelmendi per shkrimin dhe shkrimtar\u00ebt\u201d dhe \u201cRamiz Kelmendi dhe pag\u00ebzimi m\u00eb i bukur i letrave shqipe\u201d.<\/p>\n<p>Duke u ndalur tek koncepti estetik i s\u00eb buku\u00ebs dhe t\u00eb madh\u00ebrishmes, ai vler\u00ebsoi se \u201cn\u00eb tryez\u00ebn e leximit na vijn\u00eb kategorit\u00eb, nocionet apo mitet artistike me burime antike e arb\u00ebrore-shqiptare, si Sokol Halili (personazh i k\u00ebng\u00ebve kreshnike q\u00eb dashuron Tanush\u00ebn e Bjeshk\u00ebve epike), na vjen nga burimet antike miti p\u00ebr Sibil\u00ebn n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast Sibila e Ulqinit, si dhe nocionet tjera, si letrat shqipe, e bukura dhe e madh\u00ebrishmja dhe fjal\u00ebt pen\u00eb, shkrim, shkrimtar etj.<\/p>\n<p>Kjo do t\u00eb thot\u00eb se e bukura, dashuria si emocion i amshuesh\u00ebm njer\u00ebzor q\u00eb i jep kuptim jet\u00ebs dhe e mbushullon jet\u00ebn, p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb thelbin e k\u00ebtyre gjasht\u00eb v\u00ebllimeve.\u201d<\/p>\n<p>Pastaj, Prend Buzhala u ndal n\u00eb tipologjin\u00eb e librit, m\u00eb sakt\u00eb n\u00eb strukturimin dhe konceptimin e librave, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah se ato \u201cnuk ndajn\u00eb kufi kohor\u00eb. Dhe sado q\u00eb trilogjia dhe heksalogjia kan\u00eb konotacionet e saj epike t\u00eb krijimit e t\u00eb veprimit, t\u00eb procesit t\u00eb nd\u00ebrliqsh\u00ebm krijues, megjithat\u00eb, ajo ka lirik\u00ebn e saj t\u00eb amshueshme, dhe k\u00ebt\u00eb p\u00ebrmas\u00eb trajtimesh e interesimesh ta sugjerojn\u00eb vet\u00eb titujt e k\u00ebtyre gjasht\u00eb v\u00ebllimeve. Termi heksalogji u p\u00ebrdor nga Qagner (kompozitor operash), si dhe nga kritik\u00eb t\u00eb m\u00ebvonsh\u00ebm t\u00eb letrave euro-per\u00ebndimore&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Me thekse t\u00eb ve\u00e7anta ai foli edhe p\u00ebr qasjen studimore n\u00eb k\u00ebt\u00eb monografi: \u201cat\u00eb t\u00eb qasjes krejt\u00ebsisht t\u00eb lir\u00eb tematike, t\u00eb tematizimit t\u00eb fenomeneve letrare e kulturologjike, shoq\u00ebrore apo estetike, n\u00eb frym\u00eb plot\u00ebsisht eseistike. T\u00eb duket sikur kjo l\u00ebnd\u00eb \u00ebsht\u00eb e shkap\u00ebderdhur, por vet\u00ebm n\u00eb shikim t\u00eb par\u00eb ndodh kjo. Sepse, po e k\u00ebrkuam sistematizimin e lartheksuar akademik e akademizues, at\u00ebher\u00eb vritet shkrimi, vritet liria e tij, goditet e ngushtohet leximi pasur i asociacionev tematike q\u00eb nxit ky lexim.\u201d<\/p>\n<p>Prend Buzhala n\u00ebnvizoi se n\u00eb k\u00ebt\u00eb studim, \u201cRamiz Kelmendi na shfaqet m\u00eb shum\u00eb se sa \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb nj\u00eb personalitet, ai \u00ebsht\u00eb nj\u00eb MEDIUM I GJALL\u00cb ku g\u00ebrshetohen koh\u00ebt dhe historia jon\u00eb, let\u00ebrsia jon\u00eb dhe kronika jon\u00eb, arti yn\u00eb dhe shpirti yn\u00eb, prandaj, kritiku nuk \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm ai q\u00eb merret vet\u00ebm me leximin dhe me vler\u00ebsimin e tekstit, por \u00ebsht\u00eb shpaluesi edhe i procesit krijues t\u00eb shkrimtarit, edhe i gjendjeve shpirt\u00ebrore t\u00eb krijuesit letrar.\u201d<\/p>\n<p>S\u00eb k\u00ebndejmi, n\u00eb prizmin e vrojtimit t\u00eb studiuesit Prend Buzhala, n\u00eb veprat kushtuar shkrimtarit Ramiz Kelmendi, \u201cshkrimi na shfaqet m\u00eb shum\u00eb se vet\u00eb eseja dhe me shum\u00eb se nj\u00eb shkrim kritiko-letrar, m\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb shpalosje studimore. \u00cbsht\u00eb nj\u00eb shkrim q\u00eb g\u00ebrsheton me pasion dhe dashuri t\u00eb madhe personalitetin krijues t\u00eb Ramiz Kelmendit e vepr\u00ebn e tij, p\u00ebrgjith\u00ebsish shkrimin e tij n\u00eb shume aspekte. Te libri i par\u00eb i heksalogjis\u00eb son\u00eb shpirt\u00ebrore, letrare, heksalogjis\u00eb s\u00eb letrave komb\u00ebtare e universale, Peci fut nj\u00eb varg tekstesh (ese, kumtesa, trajtesa e studime) mbi De Rad\u00ebn, Ernest Koliqin, Gjergj Komninon, Vexhi Buharan\u00eb, Lasgush Poradecin, e sidomos p\u00ebr Faik Konic\u00ebn.<\/p>\n<p>Flet p\u00ebr Petro Nini Luarasin e p\u00ebr Islam Vrionin, p\u00ebr Vangjel Ko\u00e7\u00ebn e p\u00ebr Ismail Kadaren\u00eb, p\u00ebr Thanas Gjik\u00ebn e Bardhyl London, e p\u00ebr dhjet\u00ebra emra t\u00eb tjer\u00eb, nga t\u00eb cil\u00ebt rimerr tekste n\u00eb funksion t\u00eb p\u00ebrzgjedhjes s\u00eb tij antologjike t\u00eb th\u00ebnies artistike e t\u00eb kategoris\u00eb estetike t\u00eb t\u00eb madh\u00ebrishmes, t\u00eb s\u00eb bukur\u00ebs n\u00eb shkrim e n\u00eb bukurshkrimin shqip. Konica kudo e kurdo \u00ebsht\u00eb bosht i qasjeve t\u00eb k\u00ebtyre autor\u00ebve, ashtu sikund\u00ebr studimi bosht i v\u00ebllimit t\u00eb par\u00eb del kapitulli Ramiz Klemendi p\u00ebr Faik Konic\u00ebn. Autori Peci thot\u00eb: \u201cRamiz Kelmendi e ka ngritur Faik Konic\u00ebn n\u00eb p\u00ebrmasat e lart\u00ebsive t\u00eb tilla monumentale, ku vet\u00ebm Per\u00ebndia dhe Shqip\u00ebria kan\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u2019i prekin me dor\u00ebn e tyre.\u201d P\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb klasik\u00ebt e p\u00ebrmendur ka shkruar edhe Ramiz Kelmendi dhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb m\u00ebnyr\u00eb, na shfaqet ajo q\u00eb do ta quanim V\u00cbLLAM\u00cbRIA E SHKRIMIT LETRAR.<\/p>\n<p>NJ\u00cb V\u00cbLLAM\u00cbRI E TILL\u00cb na shfaqet m\u00eb t\u00eb gjitha p\u00ebrmasat e tij t\u00eb pasionit, zhdrivillimit, shkoqitjeve, meditimeve, p\u00ebrqasjeve estetike etj.\u201d<\/p>\n<p>Duke folur m\u00eb tej p\u00ebr v\u00ebllimet e k\u00ebsaj monografie, Buzhala tha se v\u00ebllimi i kat\u00ebrt \u201cna jep nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje t\u00eb epistolarit t\u00eb letrave shqipe e nd\u00ebr ta edhe t\u00eb Faik Konic\u00ebs, si dhe studimet paralele t\u00eb autorit e t\u00eb Ramiz Kelmendit. I pesti p\u00ebrzgjedh shkrime t\u00eb Ramiz Kelmendit p\u00ebr letrat shqipe e shkrimtar\u00ebt. Duke e p\u00ebrqasur n\u00eb raport me shkrimin, shkrimtar\u00ebt dhe me Faik Konic\u00ebn, kjo do t\u00eb thot\u00eb se krijuesi dhe personaliteti krijuesi Ramiz Kelmendit, ashtu sikund\u00ebr dhe studiuesi, e konsiderojn\u00eb shkrimin letrar si tip t\u00eb krijimit poesis, mu ashtu si njer\u00ebzit e mo\u00e7\u00ebm t\u00eb antik\u00ebs, q\u00eb e konsideronin poezin\u00eb (poiesis-in) si veprimtari kreative t\u00eb krijuesit, si loj\u00eb shpirt\u00ebrore dhe si metod\u00eb a shteg p\u00ebr shkarkime t\u00eb brendshme; kur krijuesi ishte nj\u00eb MAESTRO I I LIGJ\u00cbRIMIT, MAESTRO I T\u00cb FOLURIT. Madje, maestrot e mo\u00e7\u00ebm antik\u00eb, poezin\u00eb nuk e konsideronin as zhan\u00ebr letrar, por nj\u00eb vendtakim i njeriut me per\u00ebndin\u00eb, me zotat, me poezin\u00eb. Do t\u00eb thoshim se Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb nd\u00ebr stilist\u00ebt m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkryer t\u00eb letrave shqipe, nj\u00eb MAG I LETRAVE SHQIPE.<\/p>\n<p>E ku krijuesi na shfaqet, si natura naturans, dhe kur tash bartet tek shkrimet e autor\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebs, na del si natura naturata, si portret i p\u00ebrve\u00e7\u00ebm i secilit prej nesh dhe si portret yni i p\u00ebrbashk\u00ebt, i identitetit nacional, kukturor e letrar.\u201d<\/p>\n<p>N\u00eb p\u00ebrmbyllje t\u00eb fjal\u00ebs s\u00eb tij, studiuesi Prend Buzhala foli p\u00ebr misionin e studiuesit dhe kritikut letrar, duke theksuar se: \u201cN\u00ebse interesimet p\u00ebr vepr\u00ebn letrare t\u00eb Kelmendit zgjerohen edhe me interesime t\u00eb tjera, tek n\u00ebse q\u00ebmton lidhjet midis let\u00ebrsis\u00eb s\u00eb shkruar me at\u00eb gojore, mitin literatur\u00ebn e tj; kur shkruan p\u00ebr tradit\u00ebn letrare, e sidomos p\u00ebr mendimin kritik, at\u00ebher\u00eb edhe\u201d autori i studimit letrar \u201cnuk iu ka larguar misionit t\u00eb kryehersh\u00ebm q\u00eb e ka pasur dhe e ka ende edhe sot kritika letrare: p\u00ebr t\u00eb qen\u00eb ur\u00eb lidh\u00ebse a nd\u00ebrmjet\u00ebsuese n\u00eb trinomin lexues-vep\u00ebr-krijues. S\u00eb k\u00ebndejmi, kjo kritik\u00eb letrare pik\u00ebsynon komunikimin sa m\u00eb t\u00eb qart\u00eb e m\u00eb t\u00eb leht\u00eb, duke e k\u00ebrkuar t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb edhe p\u00ebr autorin, si kriter estetik. Por. gjithnj\u00eb i g\u00ebrshetuar me erudicionnin dhe me gjer\u00ebsin\u00eb e k\u00ebndv\u00ebshtrimeve.\u201d<\/p>\n<p><strong>Profesori Prend Buzhala dhe portreti i tij intelektual<\/strong><\/p>\n<p>Duke u v\u00ebn\u00eb me koh\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb madhe komb\u00ebtare, profesori Prend Buzhala ka mbajtur nj\u00eb q\u00ebndrim vertikal. Si i till\u00eb ai ka frym\u00ebzuar brezat me shembullin e p\u00ebrkushtimit t\u00eb tij t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb.<\/p>\n<p>Duke ligj\u00ebruar p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb dhe gjuh\u00ebn shqipe me pasion dhe dashuri t\u00eb madhe, duke shkruar me lirik\u00ebn e tij me t\u00eb cil\u00ebn ka sfiduar eg\u00ebrsin\u00eb e koh\u00ebve ziliqare, duke vrojtuar dhe studiuar me holl\u00ebsi autor\u00eb dhe vepra t\u00eb periudhave dhe t\u00eb epokave t\u00eb ndryshme letrare, duke e shprehur mendimin e tij t\u00eb guximsh\u00ebm intelektual, duke kritikuar dukuri, shfaqje dhe fenomene t\u00eb cilat e d\u00ebmtojn\u00eb konceptin estetik t\u00eb s\u00eb bukur\u00ebs dhe t\u00eb madh\u00ebrishmes, profesori Prend Buzhala e ka fituar respektin e merituar prej nj\u00eb njeriu t\u00eb urt\u00eb e studiuesi t\u00eb palodhur, fjala e t\u00eb cilit \u00e7mohet dhe nderohet, vepra letrare e t\u00eb cilit flet p\u00ebr koh\u00ebt e shkuara por edhe p\u00ebr t\u00eb pritmen ton\u00eb si komb, prandaj edhe vler\u00ebsohet drejt, lart e gjith\u00eb mir\u00ebnjohje.<\/p>\n<p><strong>Duke nderuar nj\u00eb klasik dhe pishtar t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs son\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Duke folur p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi dhe vepr\u00ebn e tij, autroi i monografis\u00eb letrare, mes tjerash tha:<\/p>\n<p>Ne po nderojm\u00eb dhe po urojm\u00eb sot p\u00ebr dit\u00eblindjen e tij, nj\u00eb shkrimtar t\u00eb shquar t\u00eb letrave shqipe, nj\u00eb klasik dhe nj\u00eb pishtar t\u00eb gjall\u00eb t\u00eb kultur\u00ebs komb\u00ebtare shqiptare e rilind\u00ebs i kombit t\u00eb vet.<\/p>\n<p>N\u00eb dit\u00eblindjen e tij t\u00eb 84-\u00ebt, ne po plot\u00ebsojm\u00eb k\u00ebshtu porosin\u00eb e Lasgush Poradecit se poet\u00ebt dhe shkrimtar\u00ebt duhet nderuar dhe kujtuar p\u00ebr dit\u00eblindjen e tyre.<\/p>\n<p>Natyra e bukurive t\u00eb mahnitshme t\u00eb Rugov\u00ebs, bota e saj epike dhe Peja-kjo lule e Dukagjinit, i ka falur universit t\u00eb letrave shqipe, nj\u00eb dhunti t\u00eb rrall\u00eb t\u00eb cil\u00ebn m\u00eb t\u00eb drejt\u00eb e kan\u00eb quajtur talenti i tij epik, nj\u00eb pen\u00eb e cila me t\u00eb drejt\u00eb \u00ebsht\u00eb quajtur pena e tij e art\u00eb.<\/p>\n<p>Lasgushi ka th\u00ebn\u00eb se tek Xhaokomo Leopradi \u00e7do fjal\u00eb del nga shpirti. Edhe tek nj\u00eb shkrimtar si\u00e7 \u00ebsht\u00eb Ramiz Kelmendi, ve\u00e7mas kur shkruan p\u00ebr Pej\u00ebn dhe Rugov\u00ebn, \u00e7do fjal\u00eb del thell\u00eb e nga shpirti, tek ka shkruar:<\/p>\n<p>Mbi 90 p\u00ebr qind e shkrimeve t\u00eb mia lidhen p\u00ebr vendlindjen time, p\u00ebr Pej\u00ebn dhe Rugov\u00ebn q\u00eb un\u00eb nuk i ndaj k\u00ebto dyja prej nga i kam prind\u00ebrit.<\/p>\n<p>Duke perkujtuar se: Vendlindja \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Atdheu. Nj\u00eb Atdhe n\u00eb miniatur\u00eb, sic e ka then\u00eb vet\u00eb, ai me te drejte ka cituar Lukianin: S\u2019ka fjal\u00eb m\u00eb t\u00eb \u00ebmb\u00ebl e m\u00eb t\u00eb dashur se fjala Atdhe, prandaj e duan edhe per\u00ebndit\u00eb.<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi futet n\u00eb thell\u00ebsit\u00eb e shekujve letrar\u00eb, por edhe vihet n\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb gurrave t\u00eb frym\u00ebzimit. Letrat dhe arti i bukur e magjik i t\u00eb shkruarit, p\u00ebr t\u00eb jan\u00eb kroje galdimi. Ato kan\u00eb nj\u00eb vesk t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb e gjith\u00eb rreshk bukurie: Letrat jan\u00eb nj\u00eb burim mrekullie. Ja q\u00eb gudulisin jo pak k\u00ebrsh\u00ebrin\u00eb ton\u00eb.<\/p>\n<p>Ai \u00ebsht\u00eb qujatur me t\u00eb drejt\u00eb gazetari emblem\u00eb i Kosov\u00ebs, ikona e gazetaris\u00eb kosovare, doajeni i saj, figur\u00eb emblematike, figur\u00eb pikante e figure\u00eb markante e letrave shqipe.<\/p>\n<p>Studiuesi Prend Buzhala jo vet\u00ebm se e ka quajtur Molieri i proz\u00ebs son\u00eb, por ia ka falur edhe nj\u00ebrin prej epiteteve m\u00eb t\u00eb bukura, duke e quajtur Shp\u00ebtimtar i Dashuris\u00eb.<\/p>\n<p>Por n\u00eb modestin\u00eb dhe n\u00eb krenarin\u00eb ton\u00eb t\u00eb ligjshme, ne po shkojm\u00eb pak m\u00eb larg dhe po themi se ky em\u00ebr q\u00eb e kemi p\u00ebr zem\u00ebr, \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb d\u00ebshmi se p\u00ebr t\u00eb atdheu fillon tek zemra e n\u00ebn\u00ebs, tek shami e bardh\u00eb e Zake Zhujit, d\u00ebshmi se Rugova kreshnike ne natyr\u00ebn e saj epike \u00ebsht\u00eb nj\u00eb magje gjaku dhe se Ramizi ka rr\u00ebnj\u00eb t\u00eb Lisit te Gjakut si\u00e7 e ka th\u00ebn\u00eb studiuesi i p\u00ebrkushtuar Zymer Ujkan Neziri, por me bukurit\u00eb e saj mahnit\u00ebse Rugova \u00ebsht\u00eb edhe nj\u00eb Zvic\u00ebr n\u00eb mianiatur\u00eb. Rugova \u00ebsht\u00eb Mona Liza e kombit.<\/p>\n<p>Rugova eshte shamibardha jote Shqip\u00ebri, sepse p\u00ebrmbi \u00e7do gj\u00eb, shamit\u00eb e bardha t\u00eb Rugov\u00ebs jan\u00eb d\u00ebshmia m\u00eb e mir\u00eb se mermeri monumerntal i per\u00ebndive ilire nuk fle, dhe se kjo bardh\u00ebsi Rugove ka hyr\u00eb n\u00ebn urdherat e bekimit hyjnor tre mij\u00eb vjet me par\u00eb.<\/p>\n<p>Nje pjes\u00eb e k\u00ebtij bekimi ra p\u00ebrmbi nj\u00eb pen\u00eb te madhe k\u00ebtu e 84 vjet me par\u00eb, e sot po uron q\u00eb t\u00eb ket\u00eb gjithmon\u00eb dit\u00eblindje, sepse edhe p\u00ebr Ramiz Kelmendin, ashtu si dhe p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb me fuqin\u00eb e fjal\u00ebs e kan\u00eb \u201cp\u00ebrc\u00eblluar drejt shqipes zjarrin drith\u00ebrues t\u00eb ilirishtes\u201d, mund t\u00eb thuhet ashtu si\u00e7 \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb edhe p\u00ebr Lasgushin e madh:<\/p>\n<p>Do t\u00eb harrohet edhe ai, por vet\u00ebm n\u00eb qoft\u00eb se harrohet gjuha shqipe!\u201d<\/p>\n<p><strong>Ansambli Folklorik Autokton \u201cRugova\u201d<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb tej nj\u00eb valltare me veshjen prej mal\u00ebsoreje, zbret nga skena dhe nga rreshti i par\u00eb e merr shkrimtarin dhe me ndjenj\u00eb t\u00eb theksuar krenarie dhe bujarie, respekti dhe mir\u00ebnjohjeje, bashk\u00eb me t\u00eb ngjitet n\u00eb sken\u00eb. T\u00eb pranishmit n\u00eb sall\u00eb shp\u00ebrthejn\u00eb n\u00eb duartrokitje, n\u00ebp\u00ebrmjet t\u00eb cilave shprehin dashurin\u00eb dhe admirimin p\u00ebr shkrimtarin q\u00eb ndodhej n\u00eb mesin e tyre.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse i ka mbushur 84 vjet, toka ku lindi dhe e cila e rriti, i jep fuqi prej Anteu. Shkrimtari ngjitet lart dhe p\u00ebrkund\u00ebr pesh\u00ebs s\u00eb mosh\u00ebs mbi supe, ai q\u00ebndron i fort\u00eb dhe krenar. Reth tij Ansambi Folklorik Autokton \u201cRugova\u201d. T\u00eb gjith\u00eb shprehin nderimin e tyre t\u00eb pafund, s\u00eb bashku me krenarin\u00eb e ligjshme.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ramiz_kelmendi_ansambli_rugova.jpg\" alt=\"Ramiz Kelmendi dhe Ansambli Rugova\" width=\"500\" \/><strong>Shkrimtari Ramiz Kelmendi n\u00eb mesin e pjestar\u00ebve t\u00eb Ansamblit Folklorik Autokton \u201cRugova\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Pastaj e mori fjal\u00ebn shkrimtari Ramizi Kelmendi. Ai falenderoi dhe shprehu mir\u00ebnjohjen e tij p\u00ebr nderimin e b\u00ebr\u00eb. Ra n\u00eb sy, p\u00ebrkund\u00ebr mosh\u00ebs s\u00eb shtyr\u00eb, nj\u00eb kujtes\u00eb ende e fresk\u00ebt por edhe dashuria e ve\u00e7ant\u00eb me t\u00eb cilin ai foli p\u00ebr njer\u00ebzit e vendlindjes s\u00eb tij, e gjithsesi edhe p\u00ebr Pej\u00ebn e Rugov\u00ebn, duke kujtuar vazhdimisht me krenarin\u00eb e ligjshme prejardhjen e tij dhe prind\u00ebrit e tij. Mbi \u00e7do gj\u00eb, ai theksoi s\u00ebrish se:<\/p>\n<p>Bjeshk\u00ebt e Nemuna jan\u00eb m\u00eb t\u00eb Bekuarat. Nuk ka m\u00eb te bekuara se ato p\u00ebr mua. Bjeshk\u00ebt e Nemuna i nemin ata q\u00eb u kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb k\u00ebt\u00eb em\u00ebr!<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ansambli_rugova.jpg\" alt=\"Ansambli Rugova\" width=\"500\" \/><strong>Ansambli Folklorik Autokton \u201cRugova\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Sakaq, dy \u00e7una me veshje komb\u00ebtare dalin n\u00eb sken\u00eb. Dhe p\u00ebrnj\u00ebher\u00eb shkrimtari gjendet n\u00eb mesin e tyre. \u00cbsht\u00eb simbolika e nj\u00eb brezi t\u00eb ri q\u00eb shpreh p\u00ebr t\u00eb sat\u00ebn her\u00eb dashurin\u00eb, respektin dhe mir\u00ebnjohjen p\u00ebr njeriun i cili n\u00eb vepr\u00ebn e tij letrare dhe publicistike ka b\u00ebr\u00eb thirrje t\u00eb vazhdueshme p\u00ebr dashuri dhe drit\u00eb.<\/p>\n<p>M\u00eb tej filloi Vallja e Rugov\u00ebs shpalosur me ritmin e s\u00eb bukur\u00ebs dhe t\u00eb madh\u00ebrishmes. K\u00ebng\u00eb e valle g\u00ebzimi dhe feste. Urime t\u00eb pafundshme p\u00ebr bashk\u00ebvendasin e tyre.<\/p>\n<p>Publiku ndjen\u00eb emocione, shpreh fjal\u00eb miradie e g\u00ebzimi, urime nga zemra q\u00eb t\u00eb rroj\u00eb sa m\u00eb shum\u00eb. Rugova ka arsye t\u00eb ndjehet krenare. E gjithsesi edhe Peja\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/vallja_rugoves.jpg\" alt=\"Vallja e Rugov\u00ebs\" width=\"500\" \/><strong>Vallja e Rugov\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebng\u00ebt dhe n\u00eb vallet e Ansamblit Folklorik Autokton \u201cRugova\u201d, u shpalos bota epike e bjeshk\u00ebve, por edhe dashuria p\u00ebr tok\u00ebn dhe p\u00ebr jet\u00ebn, dashuria p\u00ebr t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen, s\u00eb bashku me gjakimin e brezave t\u00eb nj\u00ebpasnj\u00ebsh\u00ebm p\u00ebr liri e p\u00ebrparim shoq\u00ebror.<\/p>\n<p>K\u00ebng\u00ebn dhe vallen e Rugov\u00ebs e kan\u00eb par\u00eb dhe d\u00ebgjuar larg. Ajo ka mahnitur me bukurin\u00eb dhe me hijeshin\u00eb e saj, sepse n\u00eb ritmin e k\u00ebng\u00ebs dhe t\u00eb valles, Rugova ka shpalosur zemr\u00ebn e saj dhe qenien e saj.<br \/>\n<img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ansambli_rugova1.jpg\" alt=\"Ansambli Rugova\" width=\"500\" \/><br \/>\nRugova martire ka p\u00ebrjetuar zjarre dhe flak\u00eb, \u00ebsht\u00eb djegur e pjekur, ka par\u00eb ploj\u00eb dhe tmerre, por p\u00ebrmbi gj\u00ebm\u00ebn dhe gjakun, ajo ka ngritur gjithmon\u00eb k\u00ebng\u00ebn dhe vallen, shpres\u00ebn e re p\u00ebr dit\u00eb t\u00eb reja; ka ngritur shpirtin e saj t\u00eb bardh\u00eb t\u00eb q\u00ebndres\u00ebs epike e t\u00eb sakrificave t\u00eb panum\u00ebrta. P\u00ebrmbi \u00e7do gj\u00eb, Rugova ka shpalosur mermerin m\u00eb monumental me sfonde ilire, n\u00eb shamin\u00eb e saj t\u00eb bardh\u00eb: si nj\u00eb bekim i shejt\u00eb per\u00ebndie.<br \/>\n<img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/ansambli_rugova2.jpg\" alt=\"Ansambli Rugova\" width=\"300\" \/><br \/>\n<strong>Shkrimtari dhe koha<\/strong><\/p>\n<p>Nj\u00ebri prej bashk\u00ebkohanik\u00ebve t\u00eb tij dhe nj\u00ebri prej kritik\u00ebve t\u00eb shquar t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb shqipe Rexhep Qosja, p\u00ebr shkrimtarin Ramiz Kelmendi dhe vepr\u00ebn e tij, do t\u00eb shprehej: Jet\u00ebs i p\u00ebrkulet njeriu dhe arti. Por ai \u00ebsht\u00eb p\u00ebrkulur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb prometheistike. N\u00eb shkrimet e tij prej gazetari, mbizot\u00ebrojn\u00eb letrari dhe artisti. D\u00ebshmitar historik i fatit t\u00eb popullit t\u00eb vet, individualitet prej krijuesi e tregimtari. Pena e tij e Art\u00eb! Nj\u00ebri nga gazetar\u00ebt e rrall\u00eb. Nj\u00ebri prej prozator\u00ebve t\u00eb par\u00eb t\u00eb shquar. Njeri dhe Artist. Publicist i shkath\u00ebt. Militant i t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs. Nj\u00ebri nga gazetar\u00ebt m\u00eb t\u00eb mir\u00eb shqiptar\u00eb n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi. Figur\u00eb emblematike e let\u00ebrsis\u00eb shqipe\u2026Si nj\u00ebri prej gazetar\u00ebve m\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs.<\/p>\n<p>E studiuesi tjet\u00ebr, pa dyshim nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb p\u00ebrkushtuarit e let\u00ebrsis\u00eb ramiziane Prend Buzhala, i cili e ka p\u00ebrcjellur n\u00eb vijim\u00ebsi prej dyzet vitesh krijimtarin\u00eb letrare dhe vepr\u00ebn publicistike t\u00eb shkrimtarit Ramiz Kelmendi, do ta quante ate: Njeri dhe Artist, duke shtuar se: Secili lib\u00ebr i tij e ka poetik\u00ebn e risis\u00eb\u2026<\/p>\n<p>P\u00ebr Pirandelon \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se e harroi jet\u00ebn e vet, p\u00ebr t\u00eb jetuar jet\u00ebn e heronjve t\u00eb novelave t\u00eb veta. E p\u00ebr Ramiz Kelmendin, vepra spjegohet n\u00ebp\u00ebrmjet heronjve t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Hajnrih Hajne ka th\u00ebn\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb se n\u00eb gjoksin e shkrimtarit t\u00eb nj\u00eb populli, fshihet pamja e ardhm\u00ebris\u00eb s\u00eb tij, kurse Fuajo besonte se \u00ebsht\u00eb i lumtur ai shkrimtar q\u00eb i ngre nj\u00eb monument vendit t\u00eb vet.<\/p>\n<p>Ramiz Kelmendi \u00ebsht\u00eb pra nj\u00eb misionar por edhe nj\u00eb vizionar i mbrujtur me idealin e p\u00ebrparimit komb\u00ebtar dhe shoq\u00ebror, i cili me shkrimet dhe fjal\u00ebn e tij, ka m\u00ebtuar q\u00eb vet\u00ebdija komb\u00ebtare t\u00eb fomrohet n\u00ebp\u00ebrmjet fuqis\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs dhe bindjes, p\u00ebrkat\u00ebsisht arsyes.<\/p>\n<p>Mision m\u00eb fisnik dhe m\u00eb bujar v\u00ebshtir\u00eb se mund t\u00eb ket\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata q\u00eb koha i ka thirrur t\u00eb b\u00ebhen prijatar\u00eb t\u00eb saj, misionar\u00eb dhe vizionar\u00eb t\u00eb mendimit dhe t\u00eb varg\u00ebzimit monumental se mjerimi s\u2019do m\u00ebshir\u00eb, sepse m\u00ebshira nuk \u00ebsht\u00eb drejt\u00ebsi, ve\u00e7mas kur koh\u00ebt jan\u00eb ziliqare n\u00eb krekosjet e tyre tin\u00ebzare.<\/p>\n<p>Vet\u00eb nderimi p\u00ebr shkrimtarin dhe vepr\u00ebn e tij, e d\u00ebshmoi at\u00eb q\u00eb u tha m\u00eb lart. U shpreh p\u00ebr t\u00eb sat\u00ebn her\u00eb ndjenja e respektit dhe e mir\u00ebnjohjes, e falenderimit dhe e krenaris\u00eb s\u00eb ligjshme. U shk\u00ebmbyen mendime e u shpalos\u00ebn p\u00ebrvojat krijuese n\u00eb mes brezave q\u00eb hap\u00ebn shtigje e trasuan rrug\u00eb dhe n\u00eb mes atyre q\u00eb rendin n\u00eb gjurm\u00ebt e tyre.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/isak_shema_serafina_lajci_prend_buzhala_musa_lajci.jpg\" alt=\"Isak Shema, Serafina Laj\u00e7i, Prend Buzhala, Musa Laj\u00e7i\" width=\"500\" \/><strong>Me pishtar\u00ebt e drit\u00ebs e t\u00eb dituris\u00eb:<br \/>\nIsak Shema, Serafina Laj\u00e7i, Prend Buzhala, Musa Laj\u00e7i<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/prend_buzhala_mahmud_hysa.jpg\" alt=\"Studiuesi Prend Buzhala &amp; Dr. Mahmud Hysa\" width=\"500\" \/><strong>Studiuesi Prend Buzhala &amp; Dr. Mahmud Hysa<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb fund t\u00eb drek\u00ebs s\u00eb shtruar, e mori fjal\u00ebn Dr. Mahmud Hysa. Duke u ngritur p\u00ebr t\u00eb falenderuar, profesori q\u00eb \u00ebsht\u00eb shquar gjithmon\u00eb p\u00ebr p\u00ebrkushtimin e tij t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb studiues (botimi i plot\u00eb i veprave t\u00eb poetit e t\u00eb patriotit t\u00eb madh Andon Zako \u00c7ajupit, n\u00eb vitin 1983 &#8211; n\u00eb 6 v\u00ebllime nga dr. Hysa, gjithsesi se ishte nj\u00eb ngjarje e ve\u00e7ant\u00eb kulturore por edhe nj\u00eb testament i gjall\u00eb politik p\u00ebr kujtes\u00ebn kulturore komb\u00ebtare), zgjodhi nj\u00eb nga ato perlat e mendimit t\u00eb urt\u00eb dibran, duke th\u00ebn\u00eb se: Pushka e trimit e sofra e bujarit nuk shuhet kurr\u00eb!<\/p>\n<p>Dhe krejt\u00ebsisht n\u00eb fund, para se t\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndeteshim, si p\u00ebr t\u00eb d\u00ebshmuar se syrit t\u00eb poetit nuk i shp\u00ebton asgj\u00eb, edhe nj\u00eb befasi e k\u00ebndshme. Nj\u00eb burr\u00eb me pamjen q\u00eb nga portreti i tij shpalos nj\u00eb njeri me zem\u00ebr t\u00eb madhe e me shpirt t\u00eb bardh\u00eb, shtr\u00ebngon dor\u00ebn. V\u00ebshtrimi i syve t\u00eb tij flet vet\u00eb p\u00ebr shtigje drite e diturie.<\/p>\n<p>Pa dyshim: Nj\u00eb Luft\u00ebtar i Drit\u00ebs!<\/p>\n<h3>IV. BREZNIT\u00cb OR\u00cbMIRA<\/h3>\n<p><strong>Poeti Jeton Kelmendi: \u00cbsht\u00eb Baci Mus\u00eb! Babai i D\u00ebshmorit Besnik Laj\u00e7i<\/strong><\/p>\n<p>P\u00ebrpara shfaqet njeriu q\u00eb u b\u00eb pishtar i arsimit, q\u00eb p\u00ebrhapi drit\u00ebn e dituris\u00eb por edhe dashurin\u00eb p\u00ebr m\u00ebm\u00ebdheun, q\u00eb edukoi brezat e trasoi rrug\u00eb, q\u00eb hapi shtigje. Nj\u00eb portret q\u00eb e gdhendi koha. Gjithsesi nj\u00eb portret q\u00eb m\u00eb bujarin\u00eb dhe fisnik\u00ebrin\u00eb, me modestin\u00eb dhe me dashurin\u00eb e tij, i flet koh\u00ebs s\u00eb vet dhe brezave q\u00eb vijn\u00eb, sepse Baci Mus\u00eb \u00ebsht\u00eb i t\u00eb gjith\u00ebve dhe ne jemi t\u00eb tij.<\/p>\n<p><strong>Besnik Laj\u00e7i-Beni:<br \/>\nUshtar i Atdheut e D\u00ebshmor i Kombit, Besnik i Idealeve t\u00eb M\u00ebdha t\u00eb Breznive Or\u00ebmira<\/strong><\/p>\n<p>Poeti i kombit Gjergj Fishta, k\u00ebndoi n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb homerike p\u00ebr lavdin\u00eb e mal\u00ebsor\u00ebve q\u00eb u b\u00ebn\u00eb therror Termopileve shqiptare, p\u00ebr t\u00eb mbrojtur me gjakun e tyre m\u00eb t\u00eb kulluar trojet tona st\u00ebrgjyshore, mbi t\u00eb cilat ran\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb mizore thonjt\u00eb e p\u00ebrgjakur t\u00eb hijenave shoveniste t\u00eb monarkive ballkanike.<\/p>\n<p>Ernest Koliqi duke e \u00e7muar lart nj\u00eb ndjenj\u00eb t\u00eb till\u00eb fisnike poetike, tha me t\u00eb drejt\u00eb se \u201cFishta na m\u00ebsoi me e dasht\u00eb Shqypnin\u00eb si nuse!\u201d<\/p>\n<p><strong>Heronjt\u00eb e Gjergj Fisht\u00ebs dalin nga \u201cLahuta e Mal\u00ebcis\u201d<\/strong><\/p>\n<p>Lasgush Poradeci e ka quajtur me t\u00eb drejt\u00eb Fisht\u00ebn: Shpirt t\u00eb Kombit Shqiptar, kurse Ernest Koliqi e quajti interpret t\u00eb shpirtit shqiptar. Heronjt\u00eb e Gjergj Fisht\u00ebs dalin nga kryevepra e tij epike Lahuta e Mal\u00ebcis dhe vihen n\u00eb mbrojtje t\u00eb tokave tona st\u00ebrgjyshore. Ata jan\u00eb st\u00ebrnipat e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb dikursh\u00ebm q\u00eb mbrojt\u00ebn me gjak vendimet historike t\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit. Trualli i shqipes s\u00ebrish b\u00ebhet djep vullkani e dheu u kuq i arb\u00ebrit b\u00ebhet nuse malesh.<\/p>\n<p>S\u00ebrish Breznit\u00eb Or\u00ebmira dhe pinjojt\u00eb e dyerve q\u00eb ia kthyen krenarin\u00eb tok\u00ebs q\u00eb i lindi e i rriti.<\/p>\n<p>Besnik Laj\u00e7i ishte nj\u00ebri nga ata. Nuk e thon\u00eb kot se \u00e7ka ka n\u00eb em\u00ebr, ka edhe n\u00eb zem\u00ebr! Besnik Laj\u00e7i u mbeti besnik idealeve t\u00eb liris\u00eb dhe betimit mbi flamur. Duke rrokur arm\u00ebt jetike (si\u00e7 do t\u00eb shkruante Fishta), ai dhe shok\u00ebt e tij t\u00eb luft\u00ebs, u vun\u00eb krah\u00ebt atdheut dhe me besa-bes\u00ebn i shpalos\u00ebn gjoksin hordhive t\u00eb egra, duke i sfiduar pushtuesit shekullor\u00eb n\u00eb \u00e7do m\u00ebnyr\u00eb, e duke i th\u00ebn\u00eb hapur: S\u2019ta l\u00ebshojm\u00eb rrug\u00ebn pa t\u2019la me gjak!<\/p>\n<p><strong>Drit\u00ebro Agolli:<br \/>\nAtdheu merr frym\u00eb me mushk\u00ebrit\u00eb e poemave t\u00eb Naimit!<\/strong><\/p>\n<p>Besnik Laj\u00e7i dhe shok\u00ebt e brezit t\u00eb tij, si p\u00ebrfaq\u00ebsuesit m\u00eb t\u00eb denj\u00eb t\u00eb Breznive Or\u00ebmira, kishin nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr nga m\u00eb t\u00eb bukurat. Pinjojt\u00eb e k\u00ebtyre breznive donin me \u00e7do kusht q\u00eb atdheu t\u00eb merrte frym\u00eb me mushk\u00ebrit\u00eb e poemave t\u00eb Naimit, si\u00e7 do t\u00eb shkruante poeti dhe shkrimtari Drit\u00ebro Agolli.<\/p>\n<p><strong>Ernest Koliqi: Shija e qum\u00ebshtit t\u00eb am\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt dhe nj\u00ebsia e nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsie organike<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb shkrimin Mustafa Kruja si njeri kulture, Ernest Koliqi e vinte theksin tek \u201cmungesa e lidhjeve nd\u00ebrmjet pjes\u00ebve t\u00eb bot\u00ebs shqiptare\u201d, duke v\u00ebn\u00eb n\u00eb pah se: \u201cRrethanat e sotshme, shkaktue nga stuhit\u00eb politike e luftarake t\u00eb k\u00ebtij qindvjeti, kan\u00eb shkaktue cop\u00ebtim n\u00eb mes gjymtyrve t\u00eb trupit shqiptar\u2026Mungon njisija e nji tan\u00ebsije organike\u201d. Mungon shija e qum\u00ebshtit t\u00eb am\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, si\u00e7 do t\u00eb shprehej n\u00eb poemthin e tij dramatik Simfonija e shqipevet\u2026<\/p>\n<p><strong>Themelet e nj\u00eb Shqip\u00ebrie shqiptare<\/strong><\/p>\n<p>E shkakun e nj\u00eb mungese t\u00eb till\u00eb t\u00eb theksuar, Ernest Koliqi e gjente n\u00eb analiz\u00ebn e tij t\u00eb holl\u00eb: \u201cN\u2019asht se themelet e nji Shqipnije shqiptare mb\u00ebshteten mbi trash\u00ebgimin shpirtnuer qi na lan\u00eb De Rada, tre v\u00ebllez\u00ebrit Frash\u00ebri, Vaso Pasha e \u00c7ajupi, duhet t\u00eb pohojm\u00eb se sot jemi tue nd\u00ebrtue (o kujtojm\u00eb se di\u00e7 po nd\u00ebrtojm\u00eb) jashta atyre themeleve.\u201d (Eklipsi ase t\u00eb zanunit e drit\u00ebs s\u00eb poezis fishtjane)<\/p>\n<p>M\u00eb tej, Ernest Koliqi n\u00eb pjes\u00ebn Fishtologji, n\u00eb shkrimin Fishta interpret i shpirtit shqiptar, me t\u00eb drejt\u00eb Fisht\u00ebs ia jep epitetin e interpretuesit t\u00eb shpirtit shqiptar, kurse n\u00eb shkrimin tjet\u00ebr t\u00eb titulluar Eklipsi ase t\u00eb zanunit e drit\u00ebs s\u00eb poezis fishtjane, shkruante se Fishta mbeti \u201cza i pashoqi mbar\u00eb nji kombi, interpret gjenial i shpirtit t\u00eb tij\u201d. Poeti q\u00eb i paralajm\u00ebroi \u201cShqipnis fate t\u00eb lume\u2026Poetin q\u00eb bani t\u00eb nderuesh\u00ebm gjakun shqiptar.\u201d Vepr\u00ebn e Fisht\u00ebs e quajti me t\u00eb drejt\u00eb: testament shpirtnuer.<\/p>\n<p><strong>Ernest Koliqi:<br \/>\nFishta na m\u00ebsoi me dasht Shqipnin si nuse shpirti<\/strong><\/p>\n<p>Duke shtuar m\u00eb tej, Ernest Koliqi jo vet\u00ebm e p\u00ebrkujtoi me dinjitet, por e muar n\u00eb mbrojtje poetin e madh:<\/p>\n<p>\u201cFishta asht i gjall\u00eb midis nesh: Kur t\u2019a drejtonte fjal\u00ebn, ti kishe p\u00ebrshtypjen se n\u00eb za t\u00eb Tij dridhej mysteri muzikuer i jehonave e i frym\u00ebmarrjes s\u00eb malevet e t\u00eb pyjeve t\u2019atdheut, kah flitte t\u00eb gitej se po nd\u00ebgjon krojet e kullueta t\u00eb mo\u00e7me e t\u00eb so\u00e7me t\u00eb gjuh\u00ebs s\u2019on\u00eb tue rrjedh\u00eb nga ajo goj\u00eb q\u00eb dinte me resh\u00eb urimet ma t\u2019ambla mbi Nan\u00ebn Shqipni dhe me l\u00ebshue nam\u00ebt ma t\u00eb rrebta mbi anmiq t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Ata qi nuk e njoft\u00ebn i a p\u00ebrfytyrojn\u00eb vetvetes n\u00eb trajt\u00ebn e nji vigani t\u00eb ngrejtun si sogje e p\u00ebrher\u00ebshme mbi kufijt e atdheut\u2026Fishta na m\u00ebsoi me dasht Shqipnin si nuse shpirti\u2026Ai na armatosi shpirtin me krenin e emnit shqiptar\u2026\u201d<\/p>\n<p><strong>Fishta dhe zhelet e mal\u00ebsor\u00ebve\u2026<br \/>\nMihal Grameno: Opinga do ta b\u00ebj Shqip\u00ebrin\u00eb!<\/strong><\/p>\n<p>Ernest Koliqi p\u00ebrkujtoi me krenari komb\u00ebtare prej poeti, prej shkrimtari e prej studiuesi se: \u201cFishta nd\u00ebr zhele t\u00eb Malsorvet pau kindat e nji flamuri t\u00eb grisun nd\u00ebr p\u00ebrleshje p\u00ebr mprotje t\u2019atdheut. Ato zhele, lecka e rrecka, na i paraqiti t\u00eb puthuna nga dielli i lavdis. N\u2019ato zhele Malsor\u00ebt e mbar\u00eb Shqipnis mb\u00ebshtjellin patentet e nimendta t\u00eb fisnikis s\u2019on\u00eb, t\u00eb njerzis bujare e t\u00eb gjakut arbnuer. Na i tregoi e p\u00ebrshkoi Malsor\u00ebt e \u00c7un Mul\u00ebs e t\u2019Ali Pash\u00eb Gucis si rod katallajsh qi \u00e7udisin rruzullin me trimni tue ba dek\u00ebn si me le n\u00eb mprojtje t\u00eb tok\u00ebs e t\u00eb traditave t\u2019shejta shqiptare.\u201d<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignright size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/oso_kuka.jpg\" alt=\"Oso Kuka\" width=\"300\" \/> <strong>Oso Kuka &#8211; Heroi i Kull\u00ebs s\u00eb Vranin\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>Himnit q\u00eb kishte shkruar poeti p\u00ebr poetin, koha i dha t\u00eb drejt\u00eb: \u201cN\u00eb nji zem\u00ebr ku vlon nji gjak i kulluet shqiptar, rreh edhe poezija e Fisht\u00ebs. Poeti qi bani me lulzue mrekullisht vegimin e Shqipnis shqiptare n\u00eb shpirtat t\u2019on\u00eb, asht i gjall\u00eb midis nesh dhe me za qi nuk njef mort na ngushllon, na nxit\u00eb e na tregon cakun ku duhet t\u2019arrijm\u00eb.\u201d<\/p>\n<p><strong>Koliqi: Un\u00eb p\u00eblqeva ernat e lira ku shtjellohen flamuj bujar\u00eb<br \/>\nN\u00eb dor\u00eb t\u00eb breznis s\u00eb sotme q\u00ebndron fati i shqiptarizm\u00ebs<\/strong><\/p>\n<p>M\u00eb theks t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, n\u00eb shkrimin tjet\u00ebr Gjergj Fishta n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes komb\u00ebtare, Ernest Koliqi citonte letr\u00ebn q\u00eb poeti komb\u00ebtar i kishte d\u00ebrguar m\u00eb 15 tetor 1907, Pat\u00ebr Dodajt: \u201cT\u00eb jesh i sigurt\u00eb se kurr\u00eb nuk do t\u00eb mundohen me e ba atdheun njer\u00ebzit mikroskopik\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt tue u shkye nd\u00ebr vedi\u2026e bajn\u00eb tuberkuloz n\u00eb at\u2019mas\u00eb sa brenda pak koh\u00ebsh prej Shqipnis\u00eb do t\u00eb mbetet ve\u00e7 nji kufom\u00eb e kalbun me t\u2019cil\u00ebn do t\u2019shujen\u00eb uj\u00ebn bijt\u00eb e \u00e7jerrun t\u00eb Austris\u00eb, shqiponjat grabitqare t\u00eb Danubit, a \u00e7\u2019asht m\u00eb keq, arijt\u00eb e Ballkanit\u2026\u201d<\/p>\n<p>Duket qart\u00eb se edhe Fishta kishte q\u00ebndrim t\u00eb nj\u00ebjt\u00eb sikur edhe De Rada, sa u p\u00ebrket shpresave tek t\u00eb huajt\u00eb, nd\u00ebrkaq me Auto-da-fe n\u00eb e tij Ernest Koliqi po u fliste koh\u00ebve p\u00ebr t\u00eb cilat ai besonte se patjet\u00ebr do t\u00eb vinin: Do t\u2019isha edhe un pushtues shkambesh t\u2019arta n\u00eb shekull, po t\u00eb kisha zan\u00eb me p\u00ebrul\u00eb kryet n\u00eb nderim t\u00eb padrejt\u00ebsis, me \u00e7ue dor\u00ebn n\u00eb p\u00ebrsh\u00ebndetje t\u00eb mbrapshtis, me \u00e7el buz\u00ebn n\u2019urim t\u00eb dhun\u00ebs. Por un\u00eb p\u00eblqeva ernat e lira ku shtjellohen flamuj bujar\u00eb, flatrat prore n\u00eb l\u00ebvizje qi ngrehin zemrat nga balta, shigjetat ari qi gjuejn\u00eb Efjlatat e Tersitat. Ernest Koliqi po shprehte k\u00ebshtu parandjenj\u00ebn e tij: N\u00eb dor\u00eb t\u00eb breznis s\u00eb sotshme qindron fati i shqiptarizmit (Letra t\u00eb hapuna nji t\u00eb riut letrar).<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/besnik_lajci.jpg\" alt=\"Besnik Laj\u00e7i\" width=\"500\" \/><strong>Besnik Laj\u00e7i-Besnik i Idealeve t\u00eb M\u00ebdha t\u00eb Breznive Or\u00ebmira:<br \/>\nS\u2019ta l\u00ebshojm\u00eb rrug\u00ebn, pa t\u2019la me gjak!<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/besnik_lajci1.jpg\" alt=\"Besnik Laj\u00e7i\" width=\"500\" \/><strong>Besnik Laj\u00e7i-Komandant \u201cSokoli\u201d,<br \/>\nLegjenda e Rugov\u00ebs, Krenaria e Kombit<\/strong><\/p>\n<p><strong>Fryma komb\u00ebtare si thelb i tradit\u00ebs dhe q\u00ebndres\u00ebs shqiptare<\/strong><\/p>\n<p>Koha flet me heronjt\u00eb e vet, ashtu si\u00e7 flet edhe shkrimtari me z\u00ebrin e zemr\u00ebs s\u00eb vet. Nga ky priz\u00ebm, Ernest Koliqi n\u00eb shkrimin Politika e kultura, shprehte mendimin e tij t\u00eb lart\u00eb si nj\u00eb zem\u00ebr-thirrje p\u00ebr pinjojt\u00eb e breznive or\u00ebmira, t\u00eb cil\u00ebt koha nj\u00eb dit\u00eb do t\u2019i thirrte t\u00eb mbronin nderin dhe dinjitetin e kombit t\u00eb tyre:<\/p>\n<p>P\u00ebr t\u00eb qen\u00eb atdhetar duhet krye vepra t\u00eb spikatuna: me vue kryet n\u2019rrezik p\u00ebr \u00e7ashtje, m\u2019u dallue n\u00ebp\u00ebr veprime t\u00eb jasht\u00ebzakonshme, me shkri pasuni e m\u2019u d\u00ebrrmue n\u00eb flijime mbinjerzore\u2026Heroi me ni vep\u00ebr, qi ngjat\u00eb nganjiher\u00eb vet\u00ebm nji cast, p\u00ebrjet\u00ebson veten\u2026Pra vetija e par\u00eb e nji atdhetari qindron n\u00eb dashuni t\u00eb v\u00ebllaz\u00ebnvet t\u00eb nji gjaku e nji gjuhe.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, n\u00eb shkrimin Letra t\u00eb hapuna nji t\u00eb riu letrar, Koliqi kishte raye t\u00eb shumta ta ngriste lart atdhedashurin\u00eb e sinqert\u00eb: Don ma tep\u00ebr Shqipnin nji njeri qi mban nji lib\u00ebr shqip mbi tryez\u00eb t\u00eb vet se njiqind prej atyne t\u00eb cil\u00ebt mbsuhin raftin me kravata kuq-e-zi. Me vrrim\u00eb, hallakatje e zgafullime nuk i sh\u00ebrbehet atdheut. Atdhedashunija e sinqert\u00eb tregohet me sjellje t\u2019urta e vet\u00ebdije t\u00eb detyrave njerzore e kombatre dhe n\u2019ushtrim t\u00eb tyne n\u00eb heshtje e pa mburrje.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/besnik_lajci_me_shoke.jpg\" alt=\"Besnik Laj\u00e7i me shok\u00ebt\" width=\"500\" \/><strong>Besnik Laj\u00e7i me shok\u00ebt e tij.<\/strong><\/p>\n<p>Ishin tre dhe nuk donin t\u00eb iknin. U b\u00ebn\u00eb tre mij\u00eb dhe donin t\u00eb vdisnin. O Todi, o Mio, o Koci dhe ti o burr\u00eb, ua pren\u00eb kokat por mendimet kurr\u00eb! (K\u00ebng\u00eb polifonike)<\/p>\n<p>Luft\u00ebtar\u00ebt e liris\u00eb me shembullin e tyre m\u00eb sublim t\u00eb sakrific\u00ebs e t\u00eb flijimit, e d\u00ebshmuan atdhedashurin\u00eb e tyre t\u00eb m\u00eb sinqert\u00eb. N\u00eb nj\u00eb luft\u00eb t\u00eb pabarabart\u00eb, ata vun\u00eb \u00e7do gj\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb atdheut. R\u00ebnia e tyre heroike nuk ka se si t\u00eb mos na e kujtoj\u00eb nj\u00eb nga vargjet m\u00eb dometh\u00ebn\u00ebse t\u00eb poetit romantik anglez Bajronit, i cili kur e kishte vizituar atdheun e tyre gati dy shekuj m\u00eb par\u00eb, kishte shkruar: N\u00eb k\u00ebng\u00eb dhe n\u00eb vajtim u drodh\u00ebn fustanellat!<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/besnik_lajci_pllaka_perkujtimore.jpg\" alt=\"Besnik Laj\u00e7i - pllaka p\u00ebrkujtimore si ushtar i atdheut\" width=\"500\" \/><strong>Shiu i mallit e lag\u00eb ylberin: Shamibardha e puth\u00eb mermerin<\/strong><\/p>\n<p>Edhe kjo pllak\u00eb mermeri e Ushtarit t\u00eb Atdheut dhe e D\u00ebshmorit t\u00eb Kombit, e d\u00ebshmon at\u00eb q\u00eb e pat th\u00ebn\u00eb Lasgushi n\u00eb ato perlat e tij, se Kosova ka b\u00ebr\u00eb luft\u00eb sk\u00ebnderbeane! T\u00eb thuash p\u00ebr kosovar\u00ebt se jan\u00eb trima \u00ebsht\u00eb pak. Ata jan\u00eb kreshnik\u00eb! Ku pyesnin ata trima se \u00e7\u2019vendime merrte Europa?<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, shkrimtari n\u00eb kronikat e koh\u00ebs s\u00eb vet, shpesh ka shkruar nga prizmi i asaj q\u00eb studiuesi i p\u00ebrkushtuar i vepr\u00ebs s\u00eb tij, Prend Buzhala e ka quajtur retrsopektiv\u00eb e p\u00ebrgjakur.<\/p>\n<p><strong>Kronikat e gjakut t\u00ebnd Shqip\u00ebri<\/strong><\/p>\n<p>Nga kjo retrospektiv\u00eb doemos se duhet n\u00ebnvizuar mendimet e shpalosura nga pena e tij. Mendimin madhor t\u00eb Mithat Frash\u00ebrit: A pandeh se do t\u00eb rrosh dot ti, n\u00eb qoft\u00eb se vdes kjo Shqip\u00ebri? Besimin e Themistokli G\u00ebrmenjit: Po s\u2019shkova un\u00eb, do shkoj Shqip\u00ebria! Por gjithsesi edhe mendimin e Vasfi Samim Visok\u00ebs p\u00ebr Kosov\u00ebn: \u201cBukuria e Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb bukuria e s\u00eb drejt\u00ebs. Z\u00ebri i Kosov\u00ebs \u00ebsht\u00eb z\u00ebri i historis\u00eb dhe shk\u00eblqimi i saj \u00ebsht\u00eb drita e s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs\u2026Ajo \u00ebsht\u00eb mbi \u00e7do gj\u00eb.\u201d<\/p>\n<p>Sepse, si\u00e7 do t\u00eb shkruante Ramiz Kelmendi n\u00eb k\u00ebto kronika, ka mendim Anton Harapi, superioriteti tregohet me fisnik\u00ebrin\u00eb e ndjenjave, me lart\u00ebsin\u00eb e jet\u00ebs, me zem\u00ebrgjer\u00ebsin\u00eb dhe zot\u00ebsin\u00eb ta mund\u00eb t\u00eb keqen me t\u00eb mir\u00eb\u2026<\/p>\n<p>\u00c7do pllak\u00eb mermeri flet me vargun e Poetit t\u00eb Himnit Komb\u00ebtar, Asdrenit: Amanet ju l\u00ebm\u00eb, shpirtat tan\u00eb!<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/shqiponja_arratisur.jpg\" alt=\"Shqiponja e arratisur\" width=\"500\" \/><br \/>\nNj\u00eb shqiponj\u00eb e arratisur fluturon! (Lasgush Poradeci) Shqiponjat fluturojn\u00eb lart! (Ismail Kadare) Vjen nga larg nj\u00eb zog i shkruar, n\u00eb kurbetet shkon m\u00ebrguar! (Nj\u00eb poet i koh\u00ebs s\u00eb Ali Pash\u00eb Tepelen\u00ebs, i cili mes tjerash shkroi edhe k\u00ebto vargje, para se Ali Pashait t\u2019i pritej koka e t\u00eb d\u00ebrgohej n\u00eb Stamboll).<\/p>\n<h3>V. NGA BEATRI\u00c7JA E DANTES TEK BEATRI\u00c7JA SHQIPTARE<\/h3>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/dante_aligeri_beatrice_pontinari.jpg\" alt=\"Dante Aligeri dhe Beatri\u00e7e Portinari\" width=\"500\" \/><strong>Dante Aligeri dhe Beatri\u00e7e Portinari<\/strong><\/p>\n<p>Arti \u00ebsht\u00eb p\u00ebr shpirtat e lart\u00eb dhe se artisti i madh krijon p\u00ebr vete. P\u00ebrse k\u00ebndon bilbili? P\u00ebr ne k\u00ebndon? Jo! K\u00ebndon p\u00ebr vete! &#8211; shkruante Lasgushi, duke shtuar: Pse, mos e b\u00ebri Danteja poezin\u00eb e Beatri\u00e7es q\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqte Betari\u00e7en?&#8230;P\u00ebrkundrazi, Danteja e b\u00ebri at\u00eb poezi q\u00eb t\u00eb shkarkonte potencialin e zemr\u00ebs s\u00eb vet, q\u00eb t\u00eb derdhte atje shpirtin e vet, q\u00eb t\u00eb k\u00ebnaqej vet\u00eb. P\u00ebr vete e b\u00ebri, jo p\u00ebr ne dhe as p\u00ebr Beatri\u00e7en\u2026Universalitet kan\u00eb sonetet p\u00ebr Beatri\u00e7en dhe ajo s\u2019vdes kurr\u00eb!<\/p>\n<p>Dante ka shkruar se vet\u00ebm dashuria i m\u00ebson njer\u00ebzit t\u00eb shohin tek veprat krijuesin e tyre-Zotin, dhe se gjeniu i madh i artit t\u00eb varg\u00ebzimit e shfaqte nj\u00ebkoh\u00ebsisht gjakimin e tij poetik:<\/p>\n<blockquote><p>Lexues, t\u00eb kisha pak ma hap\u00ebsi,<br \/>\ndo t\u00eb k\u00ebndoja sadopak t\u00eb qartit<br \/>\ne t\u2019amblit uj\u00eb, q\u00eb kurr\u00eb s\u2019t\u00eb ngop\u00eb t\u2019ue pi!<\/p>\n<p>I hapi krah\u00ebt ajo bukuri<br \/>\ne, mbase kok\u00ebn time p\u00ebrqafoi,<br \/>\nm\u2019zhyti e m\u00eb la aq sa m\u2019u desh me pi.<\/p>\n<p>(Purgatori, XXXI)<\/p><\/blockquote>\n<p>Tek Dante Aligeri, Beatri\u00e7e Portinari simbolizon drit\u00ebn hyjnore. P\u00ebr Danten, Beatri\u00e7ja ishte vet\u00eb dashuria q\u00eb vinte n\u00eb l\u00ebvizje Diellin dhe yjet e vezulluesh\u00ebm, kurse tek Petrarka Laura p\u00ebrjet\u00ebsohet n\u00eb kryevargun e tij: Dielli shoi yjet. Ajo shoi Diellin!<\/p>\n<p>Dante \u00ebsht\u00eb pararend\u00ebsi i madh i poezis\u00eb s\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsis\u00eb s\u00eb dashuris\u00eb. Ndon\u00ebse kishte m\u00eb shum\u00eb se dhjet\u00eb vjet q\u00eb kur Bei\u00e7ja kishte vdekur, ai nuk pushonte ta hyjnizonte edhe m\u00eb:<\/p>\n<blockquote><p>O e dashura, e dashtnis\u00eb s\u00eb par\u00eb!<br \/>\nO gjaku im, o hir i Zotit,<br \/>\ndikue me aq mbush\u00ebllim,<br \/>\nkujt si ty i qe hap\u00eb,<br \/>\ndy her\u00eb, porta e qiellit!?<\/p><\/blockquote>\n<p>P\u00ebrkund\u00ebr sfid\u00ebs q\u00eb i b\u00ebri Beatri\u00e7ja, \u00ebsht\u00eb shpirti i madh gjenial i poetit ai q\u00eb krijon nj\u00eb univers t\u00eb ri, n\u00eb t\u00eb cilin Beatri\u00e7es i hapen dy her\u00eb: Portat e Qiellit! Edhe nj\u00eb d\u00ebshmi se artisti i madh nuk mban m\u00ebri! E p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr se kaq, nj\u00eb gjakim si ky i Dantes, d\u00ebshmon se poeti megjithat\u00eb nuk harron t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e madhe se \u00ebsht\u00eb Zoti ai q\u00eb m\u00ebshiron, prandaj Dante p\u00ebrmes nj\u00eb pyetje t\u00eb k\u00ebtill\u00eb (Kujt si ty i qe hap\u00eb,\/dy her\u00eb porta e qiellit?!) doemos do t\u00eb ket\u00eb th\u00ebn\u00eb: P\u00ebrse t\u00eb mos m\u00ebshiroj\u00eb edhe poeti?<\/p>\n<p>N\u00eb mitologjin\u00eb greke ishte Orfeu ai i cili ua k\u00ebrkoj zotave edhe dy tela shtes\u00eb p\u00ebr ta kthyer Euridik\u00ebn n\u00eb jet\u00eb nga bota e n\u00ebndheshme, nd\u00ebrsa Dante n\u00ebp\u00ebrmjet fuqis\u00eb s\u00eb fjal\u00ebs (p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn Bajroni thoshte me t\u00eb drejt\u00eb se ka fuqin\u00eb e nj\u00eb perandorie) k\u00ebrkon q\u00eb Beatri\u00e7es t\u2019i hapej: DY HER\u00cb PORTA E QIELLIT!<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, n\u00eb k\u00ebng\u00ebn XV t\u00eb Parajs\u00ebs, l\u00ebshonte zem\u00ebr-klithjen e tij:<\/p>\n<blockquote><p>Ajo drit\u00eb! Ai shpirt!<br \/>\nP\u00ebrpara saj Qielli shkonte, duke fsheh\u00eb yjet!<br \/>\nDrit\u00eb e Qiejve! Tr\u00ebndafil i Shenjt\u00eb!<\/p><\/blockquote>\n<p>P\u00ebr Danten, Beatri\u00e7ja ishte unaz\u00eb mes qiellit dhe tok\u00ebs, ura lidh\u00ebse mes njer\u00ebzores dhe hyjnores, mes tok\u00ebsores dhe qiellores, mes reales dhe universales, lutja dhe p\u00ebrgj\u00ebrimi i pafund t\u00eb cilin poeti m\u00eb gjenial dhe m\u00eb i p\u00ebrkryer i vargut dhe i sonetit ia b\u00ebnte Krijuesit t\u00eb Universit, Poetit m\u00eb t\u00eb P\u00ebrsosur: ZOTIT!<\/p>\n<p>T\u00eb thuash Dante don t\u00eb thot\u00eb t\u00eb thuash nj\u00eb Diell ndri\u00e7ues me rreze t\u00eb p\u00ebrjetshme n\u00eb universin e poezis\u00eb s\u00eb p\u00ebrbotshme dhe t\u00eb artit magjik letrar.<br \/>\nDante \u00ebsht\u00eb pararend\u00ebsi gjenial i Petrark\u00ebs, e Petrarka paraend\u00ebsi i madh i poet\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, si fjala vjen: i Preshernit dhe i Serembes.<\/p>\n<p>Dante hyjnizon Beatri\u00e7en, Petrarka Laur\u00ebn, Presherni Julian e Serembe Bardhushen! Q\u00eb t\u00eb kat\u00ebrtin gjakojn\u00eb dhe hyjnizojn\u00eb n\u00ebp\u00ebr sonete. Sonetet jan\u00eb kurorat e poezis\u00eb s\u00eb tyre, (Sheherzadja: t\u00eb folurit n\u00eb proz\u00eb \u00ebsht\u00eb fjal\u00eb, t\u00eb folurit n\u00eb vargje \u00ebsht\u00eb margaritar\u00eb; Lasgushi: Poezia s\u2019\u00ebsht\u00eb mendim i v\u00ebn\u00eb n\u00eb vargje, po ndjenj\u00eb e derdhur n\u00eb varg. Poezia k\u00ebrkon fuqi t\u00eb madhe shpirt\u00ebrore\u2026Poezia \u00ebsht\u00eb mbret, por kur \u00ebsht\u00eb pa rim\u00eb \u00ebsht\u00eb mbret pa kuror\u00eb) dhe q\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta, dafinat m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb madh\u00ebshtis\u00eb s\u00eb dashuris\u00eb, laret m\u00eb t\u00eb bukura t\u00eb gjenis\u00eb s\u00eb poezis\u00eb ua falin frym\u00ebzimeve t\u00eb tyre m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha: Bei\u00e7es, Laur\u00ebs, Julias dhe Bardhush\u00ebs!<\/p>\n<p>Q\u00eb t\u00eb kat\u00ebrtat vdesin, e jan\u00eb poet\u00ebt ata t\u00eb cil\u00ebt mbesin q\u00eb t\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsojn\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e madhe q\u00eb mish\u00ebrojn\u00eb n\u00eb vete t\u00eb gjith\u00eb poet\u00ebt e lindur, t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn se p\u00ebr ta gjaku \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb i \u00ebmb\u00ebl se mjalti!<\/p>\n<p>Ekuinoksi pranveror pasi piu nga val\u00ebt e lumit t\u00eb Euneos\u00eb, kah Beatri\u00e7ja u kthye!<\/p>\n<p>Beatri\u00e7ja e shtrin\u00eb sfid\u00ebn e saj deri n\u00eb fund. N\u00eb jet\u00ebn reale ajo sikur e humb\u00eb shpirtin duke e d\u00ebnuar dashurin\u00eb me vdekje! Por Dante n\u00eb madh\u00ebshtin\u00eb e tij nuk tregohet i pam\u00ebshirsh\u00ebm. Ai mundej edhe t\u00eb revanshohej n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb, por ai e dinte se k\u00ebshtu do t\u00eb d\u00ebnonte padrejt\u00ebsisht ate q\u00eb vet\u00eb Providenca Hyjnore ia kishte falur si dhunti, por edhe si fanitje t\u00eb cil\u00ebn donte ta b\u00ebnte \u00e7do kusht: t\u00eb pavdekshme!<\/p>\n<p>Dante iu fal gjakimit dhe frym\u00ebzimit t\u00eb tij krijues deri n\u00eb fund, sepse sikur t\u00eb mos e b\u00ebnte nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb, ai do mbetej padrejt\u00ebsisht mosmir\u00ebnjoh\u00ebs ndaj nj\u00eb pamjeje e cila-p\u00ebr t\u00eb, p\u00ebr syt\u00eb e tij dhe p\u00ebr qenien e tij: nuk ishte e r\u00ebndomt\u00eb.<\/p>\n<p>Dante \u00ebsht\u00eb poet i ndieshm\u00ebris\u00eb s\u00eb madhe, i mendimit t\u00eb gdhendur me gjenialitet, por edhe i nj\u00eb forme t\u00eb p\u00ebrsosur. Gjithsesi, vigani i vargut t\u00eb mendimit t\u00eb madh, ai \u00ebsht\u00eb edhe martir i nj\u00eb dashurie t\u00eb madhe.<\/p>\n<p>Dante ia ka dalur p\u00ebr t\u2019ia falur vargut t\u00eb tij, shk\u00eblqimin e pamjes s\u00eb Beatri\u00e7es, sepse si\u00e7 do t\u00eb shkruante Lasgushi: \u201cDanteja e shikon Betari\u00e7en nj\u00ebher\u00eb kur \u00ebsht\u00eb nja n\u00ebnt\u00eb vje\u00e7 dhe i p\u00eblqen. E shikon pas nja n\u00ebnt\u00eb vjet t\u00eb tjer\u00eb dhe i p\u00eblqen edhe m\u00eb shum\u00eb. Pastaj e takon n\u00eb qiell, e admiron, e adhuron me nj\u00eb dashuri qiellore ose platonike dhe i k\u00ebndon.\u201d<\/p>\n<p>Dante gjakonte t\u00eb d\u00ebshmonte se pa Beatri\u00e7en universi do t\u00eb ishte m\u00eb pak i lumtur, kurse pa vepr\u00ebn e tij universi letrar do t\u00eb ishte skajshm\u00ebrisht m\u00eb i varf\u00ebr.<\/p>\n<p>Dante ishte poeti gjenial i cili vargjet i ushqeu me gjakun e vet &#8211; ashtu si Nositi q\u00eb ushqeu zogjt\u00eb e tij.<\/p>\n<p>Ai ishte dhe mbeti titan i mendimit t\u00eb madh, mendim t\u00eb cilin e veshi me mermerin m\u00eb monumental q\u00eb ka par\u00eb ndonj\u00ebher\u00eb arti magjik poetik.<\/p>\n<p>Dante \u00ebsht\u00eb vet\u00eb dielli p\u00ebrc\u00ebllues q\u00eb e p\u00ebrhap\u00eb flak\u00ebn e ndri\u00e7imit t\u00eb tij n\u00eb rrug\u00ebtimin e gjat\u00eb q\u00eb ka njer\u00ebzimi p\u00ebrpara vetes, dhe \u00ebsht\u00eb pena e tij ajo q\u00eb e b\u00ebn Beatri\u00e7jen q\u00eb k\u00ebt\u00eb shk\u00eblqim dhe k\u00ebt\u00eb rrug\u00eb ta vesh\u00eb me nj\u00eb drit\u00eb hyjnore.<\/p>\n<p>Nuk \u00ebsht\u00eb pra rast\u00ebsi pse e kuqja, e bardha dhe e portokallta, tri ngjyrat kur dilte aurora, Dante ia fal\u00eb Beatri\u00e7es.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb dashuria ajo q\u00eb v\u00eb n\u00eb l\u00ebvizje diellin dhe yjet e vezulluesh\u00ebm, por \u00ebsht\u00eb Beatri\u00e7ja ajo p\u00ebrpara t\u00eb cil\u00ebs, si\u00e7 thot\u00eb poeti: \u201cqielli shkonte, duke i fshehur yjet!\u201d<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb gjeniu i rrall\u00eb t\u00eb cilin Krijuesi i Universit ia ka fal\u00eb Europ\u00ebs dhe njer\u00ebzimit, ai q\u00eb nuk do t\u00eb kursehej t\u00eb shprehte mir\u00ebnjohjen e tij m\u00eb t\u00eb thell\u00eb n\u00eb mermrerin e shprehjes n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn Dante mish\u00ebronte gjith\u00eb universin:<\/p>\n<p>Ajo drit\u00eb, ai shpirt!<\/p>\n<p>Dante e p\u00ebrjet\u00ebson Beatri\u00e7en sepse ai e di se k\u00ebshtu m\u00eb s\u00eb miri mund t\u00eb falenderonte Zotin.<\/p>\n<p>Ai shkruan sepse vuan. Vuan sepse Beatri\u00e7ja i thot\u00eb: Vuaj! E Zoti i thot\u00eb: Shkruaj!<\/p>\n<p>Duke u gjendur mes dy zjarresh, ai natyrisht q\u00eb u bindet urdh\u00ebrave t\u00eb Zotit: Drita e qiejve, tr\u00ebndafil i shenjt\u00eb! O gjaku im, o hir i Zotit!<\/p>\n<p>Dante \u00ebsht\u00eb ndoshta poeti i par\u00eb gjenial i cili me gjakimin e vargut t\u00eb tij, d\u00ebshmon se nuk vdes p\u00ebr dashurin\u00eb trupore por p\u00ebr ate shpirt\u00ebrore, sepse natyra ia ka falur nj\u00eb dhunti tjet\u00ebr tep\u00ebr t\u00eb rrall\u00eb: p\u00ebr t\u00eb besuar se nj\u00eb dashuri e \u00ebnd\u00ebrruar mund t\u00eb jet\u00eb e sfiduar si dashuri trupore, por m\u00eb shum\u00eb se kaq ajo \u00ebsht\u00eb e p\u00ebrjet\u00ebsuar si dashuri shpirt\u00ebrore.<\/p>\n<p>Dante Aligeri e ka dashur dhe e ka \u00ebnd\u00ebrruar Beatri\u00e7e Portinarin pafaj\u00ebsisht, ka gjakuar p\u00ebr t\u00eb dhe i \u00ebsht\u00eb p\u00ebrgj\u00ebruar pafund\u00ebsisht, sepse e ka dashur m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr shpirtin se sa p\u00ebr trupin, prandaj edhe i \u00ebsht\u00eb falur me dhuntin\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ia ka dh\u00ebn\u00eb Zoti vet\u00eb: P\u00ebrjet\u00ebsisht.<\/p>\n<p>Dante i ka p\u00ebrjetuar t\u00eb gjitha p\u00ebr Beatri\u00e7en, dhe i ka mish\u00ebruar t\u00eb gjitha tek Beatri\u00e7ja: \u00ebndrr\u00ebn dhe shpres\u00ebn, vuajtjen dhe zhg\u00ebnjimin, gjakimin dhe d\u00ebshp\u00ebrimin, etjen dhe sfidimin, fatin dhe nj\u00ebmend\u00ebsin\u00eb, jet\u00ebn dhe p\u00ebrjet\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n<p>Dante pra \u00ebsht\u00eb gjiganti q\u00eb ngritet p\u00ebrmbi fatalitetin, jo pse beson n\u00eb shpresa t\u00eb rrejshme, por pse \u00ebsht\u00eb drita hyjnore ajo q\u00eb e orienton kah e p\u00ebrjetshmja.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb pra vet\u00eb Beatri\u00e7ja q\u00eb krijon ai, \u00ebsht\u00eb Eurudika q\u00eb e rikthen n\u00eb jet\u00eb, e vesh\u00eb me vargun n\u00eb t\u00eb cilin v\u00eb gjakun e tij, qoft\u00eb kjo edhe dashuri platonike-tep\u00ebr idealiste.<\/p>\n<p>Dante p\u00ebrkulet p\u00ebrpara Beatri\u00e7es sepse ai don t\u00eb p\u00ebrkulet k\u00ebshtu p\u00ebrpara nj\u00eb misioni dhe nj\u00eb vizioni p\u00ebr t\u00eb cilin shpreson se nj\u00eb dit\u00eb do t\u00eb ec\u00eb njer\u00ebzimi.<\/p>\n<p>P\u00ebr Dante Beatri\u00e7ja ishte ajo \u00e7ka p\u00ebr Leonardo da Vin\u00e7in ishte vet\u00eb Mona Liza.<\/p>\n<p>Dante pra lutet dhe beson se asaj i takon nj\u00eb vend nga m\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00ebt n\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Qiellit.<\/p>\n<p>N\u00ebp\u00ebrmjet vargut t\u00eb tij, Dante e ka veshur Beatri\u00e7en me nj\u00eb drit\u00eb per\u00ebndie.<\/p>\n<p>Duke krijuar k\u00ebshtu preludin e nj\u00eb marr\u00ebveshje poetike mes natyr\u00ebs dhe artit, mes njer\u00ebzores dhe hyjnores, mes t\u00eb bukur\u00ebs dhe t\u00eb madh\u00ebrishmes, Dante Aligeri shkroi preludin e asaj q\u00eb nj\u00eb dit\u00eb filozofi gjenial Hegeli ia fali Europ\u00ebs dhe gjith\u00eb njer\u00ebzimit, duke th\u00ebn\u00eb se: Arti \u00ebsht\u00eb Mbret\u00ebri e Liris\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Mbret\u00ebrin\u00eb e Dashuris\u00eb s\u00eb tij t\u00eb madhe, Dante Aligeri e kishte projektuar ate q\u00eb e kishte \u00ebnd\u00ebrruar dhe p\u00ebrjetuar me ndieshm\u00ebrin\u00eb e tij aq t\u00eb holl\u00eb, at\u00eb q\u00eb filozofi tjet\u00ebr gjenial gjerman Kanti e kishte pag\u00ebzuar shekuj m\u00eb von\u00eb si: Paqja e P\u00ebrjetshme!<\/p>\n<p>Aty ku mbaron jeta, aty fillon Mbret\u00ebria e Zotit-do t\u00eb shkruante Ni\u00e7e.<\/p>\n<p>E p\u00ebr Danten, aty ku mbaron jeta e Beatri\u00e7es dhe dashuria e parealizuar tok\u00ebsore, pik\u00ebrisht aty dhe pik\u00ebrisht at\u00ebher\u00eb fillon p\u00ebrjet\u00ebsia, pra fillon dashuria shpirt\u00ebrore, vet\u00eb: Mbret\u00ebria e Zotit!<\/p>\n<p>Edhe p\u00ebr Danten pra mund t\u00eb thuhet ajo q\u00eb ka th\u00ebn\u00eb nj\u00eb gazetar amerikan p\u00ebr Borhesin: Arti \u00ebsht\u00eb ajo \u00e7ka pa Borhesi kur u verbua!<\/p>\n<p>Por p\u00ebr Danten, vdekja e Beatri\u00e7es ishte vet\u00eb \u2018verbimi\u2019, t\u00eb cilit ai arriti dhe diti t\u2019ia jepte shk\u00eblqimin e rezes hyjnore. Pra duke e b\u00ebr\u00eb t\u00eb p\u00ebrjetshme, ai arriti ta ri-kthente n\u00eb jet\u00eb! Ai e b\u00ebri t\u00eb pavdekshme.<\/p>\n<p>Dante \u00ebsht\u00eb poeti i cili mendon edhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn filozofike, kurse Komedia Hyjnore b\u00ebhet k\u00ebshtu vetvetiu pararend\u00ebsja e madhe e nj\u00eb vepre tjet\u00ebr t\u00eb madhe: Komedia Njer\u00ebzore, e shkrimtarit t\u00eb madh francez Honore de Balzak.<\/p>\n<p>Pa k\u00ebto kryevepra, jo vet\u00ebm let\u00ebrsia italiane dhe ajo franceze, por edhe vet\u00eb arti universal letrar, edhe vet\u00eb njer\u00ebzimi do t\u00eb ishin shum\u00eb m\u00eb t\u00eb varf\u00ebr.<\/p>\n<p>Balzaku zotohej se ate q\u00eb e kishte b\u00ebr\u00eb Napoleoni me shpat\u00eb do ta b\u00ebnte ai me pen\u00eb. Thelbi i nj\u00eb zotimi t\u00eb till\u00eb q\u00ebndronte n\u00eb faktin se pushtimi i bot\u00ebs nuk mund t\u00eb b\u00ebhet me an\u00eb t\u00eb gjakut, sa me an\u00eb t\u00eb artit.<\/p>\n<p>Pra, k\u00ebta titaj t\u00eb mendimit dhe t\u00eb shkrimit, besuan n\u00eb dhuntin\u00eb e rrall\u00eb q\u00eb ua fali Zoti, prandaj n\u00ebp\u00ebrmjet artit ata p\u00ebrjet\u00ebsuan t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen, duke besuar thell\u00ebsisht se jan\u00eb k\u00ebshtjellat ato q\u00eb pushtohen me luft\u00eb, e zemrat me fjal\u00eb.<\/p>\n<p>Danten e udh\u00ebheq\u00eb hija e Virgjilit, kurse ai vet\u00eb do t\u00eb b\u00ebhet frym\u00ebzim p\u00ebr ata q\u00eb do t\u00eb vijn\u00eb pas tij. Fjala vjen, Volteri do t\u00eb l\u00ebshonte zem\u00ebrklithjen e tij: Kur ia dhan\u00eb trupin dhe shpirtin per\u00ebndit\u00eb, p\u00ebr vete ruajt\u00ebn vet\u00ebm pavdek\u00ebsit\u00eb! Nd\u00ebrsa, Viktor Hygo do t\u00eb shkruante se: Reduktimi i gjith\u00ebsis\u00eb n\u00eb nj\u00eb qenie t\u00eb vetme dhe zgjerimi i saj derisa ta arrij\u00eb Zotin, kjo \u00ebsht\u00eb dashuria!<\/p>\n<p>Dante b\u00ebhet k\u00ebshtu pararend\u00ebsi i cili do t\u00eb frym\u00ebzonte pasardh\u00ebsit e vet, duke i ushqyer si Nositi zogjt\u00eb e tij.<\/p>\n<p>Tomas Stern Elioti ka th\u00ebn\u00eb se Dante dhe Shekspiri e ndajn\u00eb bot\u00ebn, dhe se nuk ka t\u00eb tret\u00eb!<\/p>\n<p>K\u00ebshtu mbase edhe mund t\u00eb thuhet edhe p\u00ebr Beatri\u00e7en dhe Mona Liz\u00ebn, por duke mos harruar as Laur\u00ebn e Fran\u00e7esko Patrark\u00ebs.<\/p>\n<p>Cilido q\u00eb ngarend rrug\u00ebs s\u00eb vet \u00ebsht\u00eb nj\u00eb hero. Pyete veten a je i zoti me dashunue pa d\u00ebshirue, me dasht\u00eb pa zotnue! &#8211; do t\u00eb shkruante Herman Hesse (fitues i \u00e7mimit Nobel p\u00ebr let\u00ebrsi m\u00eb 1946), n\u00eb esen\u00eb e tij Nj\u00eb let\u00ebr lexuesit.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Horhe Luis Borhesi ka shkruar:<\/p>\n<p>Nj\u00eb poezi e Uiliam Blejkut flet p\u00ebr vasha t\u00eb buta si argjendi dhe skofiare si ari, kurse n\u00eb Ulrik\u00ebn kishte but\u00ebsi dhe skofiz\u00ebm. Kishte nj\u00eb shtat t\u00eb hedhur, t\u00eb gjat\u00eb, ca vija t\u00eb rrepta t\u00eb fytyr\u00ebs dhe sy t\u00eb surm\u00eb. M\u00eb tep\u00ebr se fytyra m\u00eb interesonte heshtja e saj e mistershme. Qeshej vazhdimisht dhe \u00e7do her\u00eb q\u00eb qeshej, qeshja sikur e shpiente diku larg\u2026E dija se isha dashuruar n\u00eb Ulrik\u00ebn dhe ask\u00eb tjet\u00ebr nuk e doja pran\u00eb! (Ulrika).<\/p>\n<p><strong>Emrush Rugova dhe Beatri\u00e7ja shqiptare<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb poezin\u00eb me titullin Beatri\u00e7ja shqiptare, i ndikuar nga poezia italiane, kryesisht nga Dante dhe Patrarka, Emrush Miftari (Rugova) me nj\u00eb liriz\u00ebm t\u00eb theksuar do t\u2019i k\u00ebndonte Beatri\u00e7es shqiptare:<\/p>\n<blockquote><p>Un\u00eb po t\u2019isha blet\u00eb,<br \/>\nDo fluturojsha me krah t\u2019leht\u00eb,<br \/>\nN\u2019vetmi, moj, me t\u2019gjet\u00eb!<br \/>\nPara teje tuj u p\u00ebrul\u00eb\u2026<\/p><\/blockquote>\n<p>Kurse, n\u00eb poezin\u00eb Lulja e Rugov\u00ebs t\u00eb shkruar m\u00eb 1940, n\u00eb vargun e tij lirik ai do t\u00eb mish\u00ebronte figur\u00ebn e vajz\u00ebs trime, e cila p\u00ebr dashurin\u00eb vendoste vet\u00eb:<\/p>\n<p><strong>S\u2019m\u00eb grabit kush,<br \/>\np\u00ebr krye t\u2019lokes,<br \/>\nSe jam Lulja e Rugov\u00ebs<br \/>\nTym e flak\u00eb t\u2019i jep Kosov\u00ebs!<\/strong><\/p>\n<p>Emrush Rugova gjakonte dhe k\u00ebrkonte nj\u00eb Beatri\u00e7e, p\u00ebrpara t\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb p\u00ebrulej si\u00e7 u p\u00ebrul edhe Fishta p\u00ebrpara simbolik\u00ebs q\u00eb kishte Jerina ase Mbretnesha e Luleve, por nuk ka dyshim se edhe Beatri\u00e7ja e k\u00ebtij atdhetari t\u00eb p\u00ebrbetuar dhe e k\u00ebtij poeti t\u00eb pushkatuar, i kalonte caqet e nj\u00eb simbolike poetike.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignright size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/emrush_miftari.jpg\" alt=\"Emrush Miftari\" width=\"300\" \/> Arti \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fort\u00eb se natyra, thoshte Lasgushi: Kur Leonardo da Vin\u00e7i na b\u00ebri Xhokondo Mona Liz\u00ebn, nuk pikturoi natyr\u00ebn, por nj\u00eb natyr\u00eb t\u00eb idealizuar, m\u00eb t\u00eb bukur se natyra!&#8230;<\/p>\n<p><strong>Profecia e nj\u00eb poeti dhe ardhm\u00ebria e kombit t\u00eb tij<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb Lasgushi ai q\u00eb i k\u00ebrkonte rr\u00ebnj\u00ebt e t\u00ebr\u00ebsis\u00eb tok\u00ebsore atje ku buronte Drini i Badh\u00eb, n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur kishte edhe asish q\u00eb pandehnin se \u2018Lasgushi nuk e di gjeografin\u00eb\u2019! Por koha shpesh u jep t\u00eb drejt\u00eb poet\u00ebve t\u00eb nj\u00eb kombi, ashtu si\u00e7 i dha edhe Lasgush Poradecit p\u00ebr varg\u00ebzimin e tij aq dometh\u00ebn\u00ebs:<\/p>\n<p>T\u00ebr\u00eb fisi, t\u00ebr\u00eb jeta\/ra, u dergj, e zuri gjumi,\/ zot\u00ebroi n\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt err\u00ebsira.\/ Po tashti: Duke nisur udh\u00ebtimin\/ mes p\u00ebr mes n\u00eb Shqip\u00ebri\/ Drini Plak dhe i p\u00ebrmallsh\u00ebm q\u00eb buron prej Sh\u00ebn Naumi\u2026<\/p>\n<p>K\u00ebto vargje ishin preludi i dollis\u00eb s\u00eb Lasgush Poradecit:<\/p>\n<p>\u201cDo t\u00eb vij\u00eb nj\u00eb koh\u00eb, kur do t\u00eb vem\u00eb n\u00eb dasm\u00eb e do t\u00eb urojm\u00eb: Mos e pifshim k\u00ebt\u00eb got\u00eb, po t\u00eb mos bashkohemi me Kosov\u00ebn! Dhe do t\u00eb vem\u00eb n\u00eb vdekje dhe do t\u00eb ngush\u00ebllojm\u00eb: Mos e pifshim k\u00ebt\u00eb got\u00eb n\u00eb mos u bashkofshim me Kosov\u00ebn\u2026Do t\u00eb vij\u00eb nj\u00eb koh\u00eb kur dollia do t\u00eb filloj\u00eb me k\u00ebto fjal\u00eb: Mos e pifshim k\u00ebt\u00eb got\u00eb, n\u00eb mos u bashkofshim me Kosov\u00ebn!\u201d<\/p>\n<p><strong>Ramiz Kelmendi p\u00ebr dollin\u00eb e Lasgushit<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb nga shkrimet e fejtonit t\u00eb tij Dosja SH., shkrimtari Ramiz Kelmendi theksonte se zakonisht e hapte dhe e mbyllte shkrimin duke cituar ndonj\u00eb shkrimtar t\u00eb shquar. Por p\u00ebr hir t\u00eb Lasgushit, ai do ta p\u00ebrfundonte shkrimin ndryshe nga her\u00ebt e tjera, duke p\u00ebrfunduar: Ia pifsha dollin\u00eb Lasgushit!<\/p>\n<p>Nuk ishte pra rast\u00ebsi q\u00eb m\u00eb 20 dhjetor 2014, po citonim s\u00ebrish Lasgushin, duke p\u00ebrkujtuar th\u00ebnien e tij se poet\u00ebt (e edhe shkrimtar\u00ebt) duhet nderuar dhe kujtuar p\u00ebr dit\u00eblindjen e tyre.<\/p>\n<p><strong>Froni i Poezis\u00eb dhe Froni i Liris\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb th\u00ebn\u00eb me t\u00eb drejt\u00eb se poeti romantik slloven France Presherni, n\u00eb figur\u00ebn e idealizuar t\u00eb Julia Primicov\u00ebs projektoi parafytyrimin e nj\u00eb Sllovenie t\u00eb p\u00ebrparuar, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn nj\u00eb dit\u00eb besonte se do t\u00eb b\u00ebhej.<\/p>\n<p>Edhe Jeronim De Rada pa tek heroinat e poemave t\u00eb veta t\u00eb ardhmen e nj\u00eb atdheu q\u00eb do t\u00eb rilindte, dhe koha i dha t\u00eb drejt\u00eb. Serafina Topia u b\u00eb simbol i bashkimit, kurse Beatri\u00e7ja shqiptare ishte \u00ebndrra e madhe e nj\u00eb poeti t\u00eb pushkatuar.<\/p>\n<p>Kjo \u00ebnd\u00ebrr ishte dhe mbeti dielli q\u00eb e b\u00ebn gjithmon\u00eb tok\u00ebn t\u00eb lul\u00ebzoj\u00eb.<\/p>\n<p>Pra, kur Emrush Rugova (i pushkatuar m\u00eb 21 dhjetor 1945, n\u00eb Tauk Bashqe) dhe pinjojt\u00eb e breznive or\u00ebmira e shkruan me gjakun e tyre m\u00eb t\u00eb kulluar epopen\u00eb e lavdishme t\u00eb liris\u00eb, ata p\u00ebrfytyruan nj\u00eb liri m\u00eb t\u00eb bukur se \u00e7do gj\u00eb tjet\u00ebr, nj\u00eb dashuri m\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb se vet\u00eb jeta e tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb ndjenj\u00ebn e tyre t\u00eb theksuar p\u00ebr t\u00eb bukur\u00ebn dhe t\u00eb madh\u00ebrishmen, ata projektuan nj\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb lir\u00eb, demokratike dhe t\u00eb bashkuar, si flaka e shenjt\u00eb e idealeve t\u00eb tyre komb\u00ebtare, nj\u00eb \u00ebnd\u00ebrr t\u00eb cil\u00ebs ia fal\u00ebn gjakun e tyre si d\u00ebshmia m\u00eb e qart\u00eb se populli \u00ebsht\u00eb n\u00ebna q\u00eb e p\u00ebrkund\u00eb fatin e historis\u00eb s\u00eb vet, se dashuria p\u00ebr atdheun \u00ebsht\u00eb ushtria m\u00eb e fort\u00eb e nj\u00eb kombi dhe se liria \u00ebsht\u00eb n\u00ebna e fitores\u2026<\/p>\n<h3>VI. FLAMURTARJA ME FLAMUR<\/h3>\n<p><strong>Nga Serafina Topia tek Serafina Laj\u00e7i<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb kap\u00ebrcyell t\u00eb shekujve shfaqet prap\u00eb i nj\u00ebjti em\u00ebr q\u00eb De Rada e kishte aq shum\u00eb p\u00ebr zem\u00ebr. Nj\u00eb em\u00ebr q\u00eb bashkon dy shekuj, dy shkrimtar\u00eb, dy epoka, por q\u00eb ka nj\u00eb ideal t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Serafina Topia kishte p\u00ebr q\u00ebllim bashkimin e pjes\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb nj\u00eb dhe t\u00eb pandar\u00eb, bashkimin n\u00eb luft\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kund\u00ebr pushtuesve t\u00eb tokave tona e dhunuesve t\u00eb liris\u00eb son\u00eb. M\u00eb shum\u00eb se nj\u00eb poem\u00eb dashurie, kjo vep\u00ebr e De Rad\u00ebs (n\u00eb variantin e saj t\u00eb fundit, me titull: Serafina Topia -Pasqyr\u00eb e nj\u00eb jete njer\u00ebzore), ishte nj\u00eb thirrje p\u00ebr t\u2019u bashkuar. N\u00eb nj\u00eb dridhje zemre Serafina Topia fsheh nj\u00eb d\u00ebshir\u00eb t\u00eb vetvetishme, e q\u00eb n\u00eb pen\u00ebn e poetit merr p\u00ebrmasat e nj\u00eb shenjt\u00ebrie t\u00eb per\u00ebndishme: Bashkim me \u00e7do \u00e7mim, sepse si\u00e7 do t\u00eb shprehej nj\u00eb nga pararend\u00ebsit e tij t\u00eb m\u00ebdhenj, poeti dhe humanisti Mikel Meruli: Shpirti i drit\u00ebs tani ishte p\u00ebrbuzur\u2026<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-full wp-image-321663\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2015\/serafina_lajci.jpg\" alt=\"Serafina Laj\u00e7i\" width=\"500\" \/><strong>Flamurtarja me Flamur<\/strong><\/p>\n<p>Lasgushi e k\u00ebrkonte burimin e Drinit t\u00eb Bardh\u00eb n\u00ebn Istok, q\u00eb ai t\u2019i binte pastaj gjeografis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb mes p\u00ebr mes. E z\u00ebri i Serafin\u00ebs i ra let\u00ebrsis\u00eb shqipe mes p\u00ebr mes, nd\u00ebrkaq q\u00eb Serafina Topia shfaqet dhe ri-shfaqet n\u00eb kujtes\u00ebn komb\u00ebtare si Flamurtarja me Flamur.<\/p>\n<p>Jeronim de Rada &#8211; ky shpirt i bardh\u00eb i Shqip\u00ebris\u00eb martire e ky martir i mendimit t\u00eb madh, shkroi dhe veproi-si\u00e7 e thoshte vet\u00eb \u201cp\u00ebr rilindjen intelektuale dhe morale t\u00eb atdheut ton\u00eb t\u00eb braktisur\u201d, duke besuar se \u201cajo prani e p\u00ebrhershme e virtytit hyjnor t\u00eb asaj Fjale e b\u00ebn fitimtar n\u00eb am\u00ebshim.\u201d<\/p>\n<p>Poetika e emrave me t\u00eb cil\u00ebt De Rada pag\u00ebzoi veprat e tij, si: Imotoe, Parayllja, Vantisana, Nasta, Agata e Pravat\u00ebs, Diana, Serafina Topia, Anmaria Kominiate, Adina, Videlaida, ka nj\u00eb dometh\u00ebnie t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, e ku Serafina Topia e ka edhe simbolik\u00ebn e frym\u00ebzimit t\u00eb tij t\u00eb madh, por gjithsesi edhe vler\u00ebn e lart\u00eb ideo-estetike.<\/p>\n<p>Lindja e nj\u00eb poeti, e nj\u00eb prijatari dhe atdhetari si\u00e7 ishte Jeronim De Rada, sh\u00ebnon edhe rilindjen mendore dhe shpirt\u00ebrore t\u00eb nj\u00eb kombi. Ai lindi m\u00eb 29 n\u00ebntor 1814, kurse Shqip\u00ebria u b\u00eb e pavarur m\u00eb 28 n\u00ebntor t\u00eb vitit 1912, pra gati nj\u00ebqind vjet m\u00eb pas. De Rada nuk e pa Shqip\u00ebrin\u00eb kurr\u00eb, por i priu Rilindjes s\u00eb saj t\u00eb madhe. Nuk ka asnj\u00eb dyshim se duke p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb veprat e tij shekullin e lavdis\u00eb s\u00eb Gjergj Kastriotit-Sk\u00ebnd\u00ebrbeut, ai p\u00ebrfytyroi rikthimin e k\u00ebtij shk\u00eblqimi.<\/p>\n<p>De Rada vdiq m\u00eb 28 shkurt 1903. Nj\u00eb shekull m\u00eb pas, u lind edhe nj\u00eb shtet i ri shqiptar &#8211; Kosova e pavarur (17 shkurt 2008), e q\u00eb pa dyshim n\u00eb mos nes\u00ebr, pasnes\u00ebr gjithsesi do t\u00eb jet\u00eb \u201cnj\u00ebsi e nj\u00eb t\u00ebr\u00ebsie organike\u201d (si\u00e7 do t\u00eb thoshte Ernest Koliqi). Send\u00ebrtimi i \u00ebndrr\u00ebs s\u00eb poetit t\u00eb madh p\u00ebr nj\u00eb unitet komb\u00ebtar, sh\u00ebnon k\u00ebshtu rikthimin sa simbolik po aq edhe triumfal t\u00eb nj\u00ebr\u00ebs nga kryepersonazhet e veprave t\u00eb tij: Serafina Topis\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Republika e Letrave Shqipe dhe Republika e Shqip\u00ebris\u00eb<\/strong><\/p>\n<p>Let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb faktor i mend\u00ebsis\u00eb q\u00eb e \u00e7on at\u00eb p\u00ebrpara. Pra, Republika e Let\u00ebrsis\u00eb \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Republika e Liris\u00eb, dhe se Republika e Letrave Shqipe i ka parapri: Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Faik Konica, i cili me t\u00eb drejt\u00eb \u00ebsht\u00eb qujatur Princi i Gjuh\u00ebs Shqipe, b\u00ebnte thirrje q\u00eb t\u00eb mos kursejm\u00eb as djers\u00eb e as para p\u00ebr t\u00eb mbjellur mes bijve t\u00eb shqipes: dashurin\u00eb p\u00ebr nj\u00ebri-tjetrin.<\/p>\n<p>Edhe Elena Gjika b\u00ebri thirrje p\u00ebr nj\u00eb unitet t\u00eb mir\u00ebfillt\u00eb, duke theksuar se l\u00ebvizja politike duhet t\u00eb paraprihet nga nj\u00eb l\u00ebvizje letrare-kulturore. Edhe Zef Skiroi (si\u00e7 e quajti Ernest Koliqi, Poeti i Vllaznimit Gjithshqiptar) b\u00ebri thirrje p\u00ebr unitet mes shqiptar\u00ebve, p\u00ebr gjakun q\u00eb do t\u00eb kthehej s\u00ebrish tek zemra. Edhe Sami Frash\u00ebri, kur tha se uniteti i ideve \u00ebsht\u00eb m\u00eb i fort\u00eb se uniteti i shteteve. Edhe Ernest Koliqi p\u00ebr shijen e qum\u00ebshtit t\u00eb am\u00ebs s\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, p\u00ebr nj\u00ebsit\u00eb organike q\u00eb e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb nj\u00eb komb. Edhe shkrimtari i kronikave mes arb\u00ebresh\u00ebve: Gjaku i Arb\u00ebrit po vlon! Ne jemi v\u00ebllam\u00eb. Gjaku i p\u00ebrbashk\u00ebt. V\u00ebllaz\u00ebria e Gjakut Shqiptar. V\u00ebllamja arb\u00ebreshe. Edhe profesori e studiuesi, poeti e shkrimtari Prend Buzhala: V\u00ebllam\u00ebria e shkrimit letrar\u2026<\/p>\n<p>Prandaj, edhe n\u00eb yll\u00ebsin\u00eb e fjal\u00ebve shqipe, gjithmon\u00eb e th\u00ebn\u00eb sipas nism\u00ebtarit t\u00eb madh dhe Flamurtarit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Rilindur-Jeronim De Rad\u00ebs, le t\u00eb jet\u00eb vizioni i veprimit hyjnor p\u00ebr ndryshimin e fateve t\u00eb njer\u00ebzve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb kombit shqiptar, dhunti e jona e p\u00ebrbashk\u00ebt.<\/p>\n<p>Dhunti q\u00eb nderon gjakun dhe sakrificat e pararend\u00ebsve t\u00eb vet, martirizimin dhe therorizimin, flijimin dhe blatimin e t\u00eb gjith\u00eb atyre q\u00eb krenarin\u00eb e vun\u00eb mbi lumturin\u00eb, q\u00eb lirin\u00eb e vun\u00eb mbi pasurin\u00eb!<\/p>\n<p>Dhunti q\u00eb p\u00ebrkulet me ndjenj\u00ebn e respektit m\u00eb t\u00eb thell\u00eb e t\u00eb mir\u00ebnjohjes pa kufi, p\u00ebrpara mermerit m\u00eb monumental t\u00eb heronjve dhe d\u00ebshmor\u00ebve t\u00eb atdheut e t\u00eb kombit:<\/p>\n<p>QOFT\u00cb I PAHARRUAR KUJTIMI DHE NDERIMI P\u00cbR TA! E PA\u00c7IN N\u00cb JET\u00cb T\u00cb JET\u00cbVE, BEKIMIN E SHENJT\u00cb T\u00cb PER\u00cbNDIS\u00cb DHE BEKIMIN E SHTRENJT\u00cb T\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb!<\/p>\n<p>Dhunti q\u00eb nderon dhe lart\u00ebson n\u00eb p\u00ebrjet\u00ebsi frym\u00ebn komb\u00ebtare q\u00eb na lan\u00eb trash\u00ebgim t\u00eb gjith\u00eb ata, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebt Lasgush Poradeci tha se me pelerinat\u00ebn e gjakut t\u00eb tyre formuan instituicionin m\u00eb t\u00eb shenjt\u00eb t\u00eb atdhetarizm\u00ebs shqiptare: Luft\u00ebtar\u00ebt e Liris\u00eb dhe Luft\u00ebtar\u00ebt e Drit\u00ebs!<\/p>\n<p>Gjithsesi, me shpres\u00ebn se do t\u00eb jemi t\u00eb denj\u00ebt e nj\u00eb dite e cila doemos do t\u00eb vij\u00eb-t\u00eb nj\u00eb dite t\u00eb \u00ebnd\u00ebrruar aq shum\u00eb nga breza dhe gjenerata t\u00eb shqiptar\u00ebve atdhetar\u00eb, p\u00ebr t\u2019ia rikthyer Shqip\u00ebris\u00eb \u201cshk\u00eblqimin e koh\u00ebve t\u00eb Iliris\u00eb\u201d (si\u00e7 shkruante Faik Konica), le t\u00eb jet\u00eb kjo shpres\u00eb, ky vizion dhe ky mision: dhunti e jona e p\u00ebrbashk\u00ebt dhe e p\u00ebrjetshme!<\/p>\n<p><strong>DHUNTI E BREZNIVE OR\u00cbMIRA!<\/strong><\/p>\n<p><em>N\u00ebntor 2014 &#8211; shkurt 2015<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xhemail Peci N\u00ebntori i liris\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe n\u00ebntori i let\u00ebrsis\u00eb I. JERONIM DE RADA &#8211; FLAMURTAR I SHQIP\u00cbRIS\u00cb S\u00cb RILINDUR Jeronim De Rada-ky kolos i letrave shqipe, ky vigan i ides\u00eb p\u00ebr rilindjen komb\u00ebtare e ky martir i mendimit t\u00eb madh N\u00eb pen\u00ebn e k\u00ebtij vigani e t\u00eb k\u00ebtij shpirti t\u00eb madh dhe t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,3,7],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Xhemail Peci N\u00ebntori i liris\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe n\u00ebntori i let\u00ebrsis\u00eb I. JERONIM DE RADA &#8211; FLAMURTAR I SHQIP\u00cbRIS\u00cb S\u00cb RILINDUR Jeronim De Rada-ky kolos i letrave shqipe, ky vigan i ides\u00eb p\u00ebr rilindjen komb\u00ebtare e ky martir i mendimit t\u00eb madh N\u00eb pen\u00ebn e k\u00ebtij vigani e t\u00eb k\u00ebtij shpirti t\u00eb madh dhe t\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2015-03-27T07:25:21+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"144 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I\",\"datePublished\":\"2015-03-27T07:25:21+00:00\",\"dateModified\":\"2015-03-27T07:25:21+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\"},\"wordCount\":28904,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\",\"Let\u00ebrsi\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\",\"name\":\"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\",\"datePublished\":\"2015-03-27T07:25:21+00:00\",\"dateModified\":\"2015-03-27T07:25:21+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"Xhemail Peci N\u00ebntori i liris\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe n\u00ebntori i let\u00ebrsis\u00eb I. JERONIM DE RADA &#8211; FLAMURTAR I SHQIP\u00cbRIS\u00cb S\u00cb RILINDUR Jeronim De Rada-ky kolos i letrave shqipe, ky vigan i ides\u00eb p\u00ebr rilindjen komb\u00ebtare e ky martir i mendimit t\u00eb madh N\u00eb pen\u00ebn e k\u00ebtij vigani e t\u00eb k\u00ebtij shpirti t\u00eb madh dhe t\u00eb [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2015-03-27T07:25:21+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"144 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I","datePublished":"2015-03-27T07:25:21+00:00","dateModified":"2015-03-27T07:25:21+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/"},"wordCount":28904,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori","Let\u00ebrsi"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/","name":"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg","datePublished":"2015-03-27T07:25:21+00:00","dateModified":"2015-03-27T07:25:21+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/3350-2\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"NGA SERAFINA TOPIA TEK SERAFINA LAJ\u00c7I"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14067"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14067"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14067\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14067"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14067"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14067"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}