![\"Adrian](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/adrian_civici.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
ADRIAN CIVICI<\/strong>, 23.01.2010<\/em><\/p>\n N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendet e zhvilluara, dhjetori dhe janari quhen ndryshe edhe si \u201cmuajt e bilanceve\u201d. Kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e evidentuar, sidomos n\u00eb fush\u00ebn e treguesve dhe problemeve t\u00eb natyr\u00ebs ekonomike e financiare. Parlamentet, qeverit\u00eb, opozita, institucionet e specializuara, sferat akademike e shoq\u00ebria civile, media, etj., i kushtojn\u00eb nj\u00eb vend qendror analizave t\u00eb fokusuara n\u00eb \u201carritjet dhe problemet e vitit q\u00eb mbaroi\u201d dhe \u201csfidat e problemet q\u00eb pritet t\u00eb p\u00ebrballohen n\u00eb vitin q\u00eb sapo fillon\u201d. Dhe nga gjith\u00eb ky debat kolektiv, filtrohen disa nga dukurit\u00eb m\u00eb thelb\u00ebsore, t\u00eb cilat b\u00ebhen pjes\u00eb e politikave ekonomike e financiare par\u00ebsore p\u00ebr vitin apo vitet n\u00eb vazhdim, b\u00ebhen pjes\u00eb e kujdesit dhe v\u00ebmendjes publike, b\u00ebhen pjes\u00eb e programeve qeveritare apo shqet\u00ebsimeve konstruktive t\u00eb opozit\u00ebs.<\/p>\n Duke filluar nga SHBA, vendet e BE-s\u00eb, Kina, Japonia, Kanadaja e deri te Brazili, India, Meksika, Egjipti, Maroku, etj., gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre 2-3 jav\u00ebve t\u00eb fundit, debati politik, profesional e publik u dominua nga bilancet dhe analizat e k\u00ebtij tipi. Dhe menj\u00ebher\u00eb, duke filluar q\u00eb nga dit\u00ebt e para t\u00eb vitit, lider\u00ebt dhe drejtuesit kryesor\u00eb politik\u00eb e qeveris\u00ebs artikuluan deklarata e \u201cpaketa masash\u201d p\u00ebr sfidat kryesore t\u00eb ekonomive dhe financave t\u00eb tyre n\u00eb 2010 e n\u00eb vazhdim. Sektori jon\u00eb bujq\u00ebsor vazhdoi t\u00eb ket\u00eb rendimente t\u00eb ulta, nivel mekanizimi e marketingu mediok\u00ebr, shkall\u00eb t\u00eb ul\u00ebt organizimi n\u00eb kuadrin e shoqatave rurale, t\u00ebrheqje shum\u00eb t\u00eb pakta nga portofoli i kredis\u00eb q\u00eb japin bankat, etj.; S\u00eb treti, thellimi i deficitit buxhetor q\u00eb edhe p\u00ebr vitin 2009 rezultoi m\u00eb i lart\u00eb se parashikimi dhe standardet e deritashme t\u00eb mbajtura fort, ndoshta edhe si pasoj\u00eb e prezenc\u00ebs dhe detyrimeve n\u00eb kuadrin e marr\u00ebveshjeve me FMN; S\u00eb kat\u00ebrti, thellimi i borxhit t\u00eb brendsh\u00ebm dhe atij t\u00eb jasht\u00ebm, q\u00eb u ndikuan si nga efektet e kriz\u00ebs financiare nd\u00ebrkomb\u00ebtare, ashtu si pasoj\u00eb e orientimit t\u00eb shpenzimeve publike n\u00ebn ndikimin e klim\u00ebs elektorale t\u00eb qershorit 2009; S\u00eb pesti, rezultatet e dob\u00ebta n\u00eb rritjen e nivelit t\u00eb pun\u00ebsimit, duke vazhduar t\u00eb mbetemi n\u00eb intervalin 12-13% t\u00eb nivelit t\u00eb papun\u00ebsis\u00eb, megjith\u00ebse pun\u00ebsimi ka disa vjet q\u00eb \u00ebsht\u00eb fjala \u00e7el\u00ebs e \u00e7do fushate elektorale apo angazhimi qeveritar, megjith\u00ebse n\u00eb fushat\u00ebn e fundit angazhimi kryesor ishte ai i hapjes s\u00eb 30-40 mij\u00eb vendeve t\u00eb reja t\u00eb pun\u00ebs n\u00eb vit. Natyrisht k\u00ebtu duhet mbajtur parasysh dhe efekti i privatizimeve, vler\u00ebn e t\u00eb cilave ne e konsiderojm\u00eb si investim; S\u00eb kat\u00ebrti, madh\u00ebsia e investimeve publike duke qen\u00eb nj\u00eb vit rekord n\u00eb k\u00ebt\u00eb periudh\u00eb tranzicioni. Me p\u00ebrjashtim t\u00eb faktit q\u00eb fluksi kryesor i k\u00ebtyre investimeve u realizua n\u00eb 6 mujorin e par\u00eb t\u00eb vitit, natyrisht edhe n\u00eb funksion t\u00eb fushat\u00ebs elektorale, ky element ndikoi pozitivisht n\u00eb rritjen e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb brendshme, nxitjen e biznesit dhe zhvillimin e infrastruktur\u00ebs dhe sh\u00ebrbimeve; S\u00eb pesti, p\u00ebrmir\u00ebsimi i klim\u00ebs s\u00eb biznesit dhe sidomos thjeshtimi i mjaft procedurave e dokumentacioni n\u00eb funksion t\u00eb hapjes dhe menaxhimit m\u00eb efektiv t\u00eb tij. Projekti p\u00ebr zvog\u00eblimin me 40 miliard\u00eb lek\u00eb t\u00eb shpenzimeve buxhetore p\u00ebr vitin 2010 dhe gjith\u00eb efektet zinxhir q\u00eb pritet t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb mas\u00eb e till\u00eb te shpenzimet operative dhe ato kapitale \u00ebsht\u00eb nj\u00eb element substancial n\u00eb sfidat e 2010. S\u00eb treti, p\u00ebrmir\u00ebsimi i imazhit financiar e stabilitetit makroekonomik t\u00eb vendit, n\u00eb kushtet kur gjat\u00eb vitit 2010 pritet t\u00eb realizohet \u201cbesueshm\u00ebria e qeveris\u00eb shqiptare si institucion kredimarr\u00ebs\u201d dhe aft\u00ebsia e saj p\u00ebr nj\u00eb menaxhim t\u00eb besuesh\u00ebm t\u00eb riskut financiar nga ana e nj\u00eb kompanie nd\u00ebrkomb\u00ebtare e specializuar. Sa m\u00eb pozitiv q\u00eb t\u00eb jet\u00eb ky vler\u00ebsim, aq m\u00eb ul\u00ebt do t\u00eb b\u00ebhet kosto e borxhit publik n\u00eb Shqip\u00ebri dhe aq m\u00eb t\u00eb bindur do t\u00eb jen\u00eb investitor\u00ebt e huaj p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb bono thesari n\u00eb euro, q\u00eb Qeveria shqiptare pritet t\u2019i emetoj\u00eb s\u00eb shpejti. S\u00eb kat\u00ebrti, klima politike e tendosur nd\u00ebrmjet pozit\u00ebs dhe opozit\u00ebs dhe funksionimi jo normal i Parlamentit do t\u00eb ndikojn\u00eb n\u00eb ecurin\u00eb ekonomike e integruese t\u00eb vendit.<\/p>\n P\u00ebrvoja jon\u00eb 20-vje\u00e7are e periudh\u00ebs s\u00eb tranzicionit njeh disa shembuj q\u00eb n\u00eb periudha t\u00eb ngarkuara politike, ekonomia ka p\u00ebsuar l\u00ebkundje serioze duke rezultuar me tregues aspakt performant\u00eb; S\u00eb pesti, zvog\u00eblimi i t\u00eb ardhurave nga emigracioni, t\u00eb cilat qoft\u00eb si efekt i kriz\u00ebs n\u00eb vendet ku \u00ebsht\u00eb p\u00ebrqendruar emigracioni jon\u00eb, qoft\u00eb edhe p\u00ebr arsye t\u00eb trendeve shum\u00ebvje\u00e7are t\u00eb tyre, po shkojn\u00eb drejt zvog\u00eblimit duke krijuar nj\u00eb boshll\u00ebk financiar q\u00eb duhet mbushur. Mbetet p\u00ebr t\u2019u par\u00eb se sa t\u00eb aft\u00eb do tregohemi p\u00ebr t\u00eb gjetur z\u00ebvend\u00ebsuesit e k\u00ebsaj t\u00eb ardhure q\u00eb ka ndikuar mjaft pozitivisht n\u00eb ekonomin\u00eb dhe nivelin e jetes\u00ebs s\u00eb shqiptar\u00ebve gjat\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre viteve; S\u00eb gjashti, si do p\u00ebrballohet tendenca e thellimit t\u00eb deficitit tregtar? S\u00eb shtati, kompensimi i banor\u00ebve dhe p\u00ebrballimi i pasojave t\u00eb p\u00ebrmbytjeve n\u00eb veri t\u00eb vendit, si dhe rifillimi normal i aktivitetit ekonomik n\u00eb k\u00ebto zona \u00ebsht\u00eb nj\u00eb sfid\u00eb e r\u00ebnd\u00ebsishme q\u00eb duhet p\u00ebrballuar dhe q\u00eb natyrisht do t\u00eb ket\u00eb ndikimet e saj n\u00eb financat dhe ekonomin\u00eb shqiptare n\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebsi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ADRIAN CIVICI, 23.01.2010 N\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendet e zhvilluara, dhjetori dhe janari quhen ndryshe edhe si \u201cmuajt e bilanceve\u201d. Kjo \u00ebsht\u00eb m\u00eb e evidentuar, sidomos n\u00eb fush\u00ebn e treguesve dhe problemeve t\u00eb natyr\u00ebs ekonomike e financiare. Parlamentet, qeverit\u00eb, opozita, institucionet e specializuara, sferat akademike e shoq\u00ebria civile, media, etj., i kushtojn\u00eb nj\u00eb vend qendror analizave […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-1379","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n
\nNd\u00ebrkoh\u00eb, n\u00eb Shqip\u00ebri, kjo kultur\u00eb bilancesh duket se ka nevoj\u00eb t\u00eb p\u00ebrsoset shum\u00eb m\u00eb tep\u00ebr. Jemi akoma n\u00ebn ndikimin, n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast negativ, t\u00eb politizimit t\u00eb \u00e7do dukurie e treguesi ekonomik e financiar. Dozat e vler\u00ebsimit \u201cpolitik\u201d mbizot\u00ebrojn\u00eb dhe pothuajse asfiksojn\u00eb ato t\u00eb vler\u00ebsimit \u201cteknik apo profesional\u201d. Le t\u00eb shikojm\u00eb disa t\u00eb tilla: \u201cviti 2009 ishte viti i sukseseve t\u00eb jasht\u00ebzakonshme ekonomike dhe vit i reformave t\u00eb m\u00ebdha\u201d, \u201cShqip\u00ebria nuk u prek absolutisht nga kriza globale\u201d,etj., apo t\u00eb tipit: \u201cekonomia shqiptare \u00ebsht\u00eb n\u00eb kriz\u00eb totale\u201d, \u201creformat mbet\u00ebn imagjinare e demagogjike\u201d, \u201cvendi \u00ebsht\u00eb n\u00eb prag t\u00eb katastrof\u00ebs ekonomike\u201d, etj. Shum\u00eb pak analiza t\u00eb mir\u00ebfillta \u201cteknike\u201d realizohen, sidomos dhe pothuajse vet\u00ebm n\u00eb media. \u00c7do vit t\u00eb ri ne e vazhdojm\u00eb me inercin\u00eb e t\u00eb vjetrit dhe vet\u00ebm kur ka fushata elektorale p\u00ebrpiqemi t\u00eb b\u00ebjm\u00eb bilance qeverisjeje.
\nSi mund ta vler\u00ebsojm\u00eb 2009 dhe cilat pritet t\u00eb jen\u00eb sfidat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb 2010? Gjat\u00eb vitit 2009, p\u00ebr t\u00eb cilin duhet ta pranojm\u00eb se nuk ishte nj\u00eb vit \u201cnormal\u201d, ekonomia shqiptare u tregua relativisht \u201crezistente\u201d, duke arritur t\u00eb kishte dhe nj\u00eb rritje ekonomike pozitive, relativisht t\u00eb konsiderueshme p\u00ebr k\u00ebt\u00eb vit t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb. P\u00ebrgjith\u00ebsisht, par\u00eb n\u00eb nj\u00eb k\u00ebnd-v\u00ebshtrim makroekonomik, duke pasur parasysh dhe efektet e kriz\u00ebs ekonomiko-financiare bot\u00ebrore, Shqip\u00ebria u rendit n\u00eb grupin e atyre vendeve t\u00eb bot\u00ebs q\u00eb arrit\u00ebn t\u00eb mbajn\u00eb nj\u00eb rritje pozitive t\u00eb PBB-s\u00eb. Por, p\u00ebrtej k\u00ebtij elementi t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, zhvillimet ekonomiko-financiare t\u00eb 2009-\u00ebs d\u00ebshmuan edhe p\u00ebr nj\u00eb ekonomi t\u00eb brisht\u00eb e delikate me shum\u00eb pik\u00ebpyetje n\u00eb lidhje me kapacitetin dhe aft\u00ebsit\u00eb e saj p\u00ebr t\u00eb garantuar nj\u00eb zhvillim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm afat-gjat\u00eb, dhe mbi t\u00eb gjitha, p\u00ebr t\u00eb shpresuar n\u00eb nj\u00eb konvertim t\u00eb shpejt\u00eb me ekonomit\u00eb e vendeve t\u00eb BE-s\u00eb. Reformat e munguara strukturore dhe domosdoshm\u00ebria e \u201cplanifikimit\u201d t\u00eb nj\u00eb modeli t\u00eb ri ekonomik \u201cpost-tranzicion\u201d, duket se do t\u00eb jen\u00eb sfidat m\u00eb thelb\u00ebsore t\u00eb ekonomis\u00eb shqiptare n\u00eb vitet q\u00eb vijn\u00eb. M\u00eb shum\u00eb se sa na preku direkt, kriza financiare na tregoi dhe na evidentoi shum\u00eb qart\u00eb defektet strukturore t\u00eb ekonomis\u00eb dhe politikave tona ekonomiko-financiare.
\nProblemet m\u00eb t\u00eb mprehta p\u00ebr vitin 2009 duket se kan\u00eb q\u00ebn\u00eb: s\u00eb pari, deficiti tregtar q\u00eb vazhdoi t\u00eb thellohet, duke ju afruar shifr\u00ebs s\u00eb 2.5 miliard\u00eb eurove, duke u b\u00ebr\u00eb k\u00ebshtu jo vet\u00ebm nj\u00eb faktor me ndikim negativ n\u00eb bilancin e pagesave, por edhe nj\u00eb tregues esencial i dob\u00ebsive konkurruese t\u00eb produkteve dhe sh\u00ebrbimeve shqiptare. Ky tregues d\u00ebshmon se politikat tona specifike me objektiv \u201creduktimin e importeve\u201d apo \u201cnxitjen e eksporteve\u201d nuk kan\u00eb dh\u00ebn\u00eb rezultate; S\u00eb dyti, deficiti ushqimor dhe problemet e modernizimit t\u00eb sektorit t\u00eb bujq\u00ebsis\u00eb dhe agro-industris\u00eb. Brenda vet\u00eb deficitit tregtar, deficiti n\u00eb shk\u00ebmbimet agro-ushqimore vazhdon prej vitesh t\u00eb mbetet n\u00eb raportin 1:10 n\u00eb favor t\u00eb importeve.<\/p>\n
\nSi realizime m\u00eb t\u00eb spikatura t\u00eb 2009 mund t\u00eb p\u00ebrmenden: s\u00eb pari, vazhdimin e politik\u00ebs s\u00eb rritjes s\u00eb pagave dhe pensioneve, duke ju krijuar mund\u00ebsi mjaft shtresave n\u00eb nevoj\u00eb apo kategorive t\u00eb ndryshme sociale, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsojn\u00eb fuqin\u00eb e tyre bler\u00ebse dhe t\u2019i p\u00ebrballojn\u00eb pak m\u00eb leht\u00eb efektet e kriz\u00ebs; S\u00eb dyti, stabiliteti q\u00eb tregoi sistemi bankar dhe ai financiar shqiptar gjat\u00eb vitit 2009, duke d\u00ebshmuar k\u00ebshtu p\u00ebr soliditetin e tyre dhe duke dh\u00ebn\u00eb nj\u00eb garanci pozitive p\u00ebr cil\u00ebsin\u00eb e tyre. K\u00ebtu mund t\u00eb shtohet dhe roli shum\u00eb aktiv i Bank\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb kontrollin dhe orientimin e tregjeve bankare dhe financiare, si dhe politik\u00ebn e saj monetare q\u00eb u b\u00eb faktor mb\u00ebshtet\u00ebs p\u00ebr zhvillimin ekonomik dhe kontrollin e inflacionit brenda parametrave t\u00eb miratuar n\u00eb objektivin e saj; S\u00eb treti, rritja e investimeve t\u00eb huaja direkte n\u00eb ekonomi, t\u00eb cilat pat\u00ebn shifra t\u00eb larta duke i dh\u00ebn\u00eb \u201coksigjenin\u201d e nevojsh\u00ebm mjaft sektor\u00ebve t\u00eb ekonomis\u00eb.<\/p>\n
\nViti 2010 pritet t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb vit plot sfida p\u00ebr ekonomin\u00eb shqiptare, ndoshta m\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb se 2009. Arsyet e nj\u00eb parashikimi t\u00eb till\u00eb lidhen me disa faktor\u00eb q\u00eb pritet t\u00eb veprojn\u00eb e t\u00eb jen\u00eb prezent n\u00eb ekonomin\u00eb shqiptare. S\u00eb pari, vazhdimi i efekteve t\u00eb kriz\u00ebs globale. Duke par\u00eb ecurin\u00eb dhe parashikimet p\u00ebr ekonomin\u00eb evropiane dhe at\u00eb t\u00eb shum\u00eb vendeve t\u00eb tjera t\u00eb zhvilluara, t\u00eb cilat shprehen me rezerva p\u00ebr daljen e shpejt\u00eb nga kriza dhe stabilitetin e ekonomis\u00eb dhe financave t\u00eb tyre gjat\u00eb 2010, \u00ebsht\u00eb e natyrshme q\u00eb k\u00ebto efekte negative do t\u00eb ndjehen dhe n\u00eb ekonomin\u00eb shqiptare, kryesisht n\u00eb reduktimin e k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb jashtme, v\u00ebshtir\u00ebsimin e kredis\u00eb dhe financimeve t\u00eb huaja, programet e ndihm\u00ebs dhe kooperimit ekonomik, etj.; S\u00eb dyti, rritja jon\u00eb ekonomike pritet t\u00eb jet\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl se trendi i saj i zakonsh\u00ebm i viteve t\u00eb fundit. Dhe, me treguesin e rritjes do t\u00eb jen\u00eb t\u00eb lidhur edhe mund\u00ebsit\u00eb e investimeve publike, luftimi i deficitit buxhetor, politikat sociale, etj.<\/p>\n