{"id":13767,"date":"2014-10-11T13:32:05","date_gmt":"2014-10-11T12:32:05","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=2033"},"modified":"2014-10-11T13:32:05","modified_gmt":"2014-10-11T12:32:05","slug":"historia-e-fisit-mertur","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/","title":{"rendered":"HISTORIA E FISIT MERTUR"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"alignright size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Adm Kobi\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" \/> <strong>ADM KOBI<\/strong><br \/>\n(<em>D\u00ebrguar p\u00ebr publikim nga Gjin Musa<\/em>)<\/p>\n<p>MERTURI: Nd\u00ebr fjal\u00ebt e para p\u00ebr Merturin po kujtojm\u00eb ato t\u00eb Franc Nop\u00e7es,i cili rreth 100 vjet m\u00eb par\u00eb,n\u00eb nj\u00ebrin nga studimet e tij p\u00ebr fiset e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut thoshte: \u201cNj\u00eb nga fiset m\u00eb t\u00eb vjetra e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl asht Merturi\u201d.50) Nd\u00ebrsa Edith Durham,duke dashur t\u00eb nenvizoj\u00eb nj\u00eb nga vlerat e ve\u00e7anta t\u00eb Merturit thoshte: \u201cN\u00eb pem\u00ebn fisnore p\u00ebr Merturin t\u00eb hulumtuar nga Nop\u00e7e q\u00eb t\u00eb \u00e7ojn\u00eb deri n\u00eb vitin 1370,madje deri n\u00eb vitin 1270,as n\u00eb koh\u00ebrat kur krahina ishte p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb perandorin\u00eb Serbe,nuk gjejm\u00eb emra serb\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb pem\u00eb fisnore,dhe se \u00ebsht\u00eb i t\u00ebri katolik\u201d.51)Pohimet e k\u00ebtyre autorve, t\u00eb shquar p\u00ebr hulumtime e logjik\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh shkencore,shprehin qart\u00eb,sakt dhe bukur t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn historike se,n\u00eb \u201clisin fisnor\u201d shum\u00ebshekullor t\u00eb M\u00ebrturit,q\u00eb nga rr\u00ebnj\u00ebt,tek trungu dhe deg\u00ebzat e tij gjithmon\u00eb ka rrjedh gjak i past\u00ebr shqiptar. Nga studiues t\u00eb ndrysh\u00ebm,si dhe n\u00eb tradit\u00ebn gojore thuhet se,Merturi e ka prjardhjen nga fisi i Berish\u00ebs. Lidhur me k\u00ebt\u00eb F.Nop\u00e7e,n\u00eb vitin 1908,thot\u00eb: \u201cMerturi u shk\u00ebput nga Berisha rreth 11 brezni m\u00eb par\u00eb\u201d52)Madje shton se,\u201dNikajt vazhdojn\u00eb t\u2019i quajn mertur\u00ebsist berishaj\u201d. 53) Nga pema gjenealogjike e Merturit,e cila n\u00eb vitin 1908 paraqet 19-21 breza,m\u00ebsohet se 6-7 brezat e par\u00eb i ka t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me Berish\u00ebn,\u00e7ka do t\u00eb thot\u00eb se deg\u00ebzimi i Merturit fillon e ve\u00e7ohet rr\u00ebth 200 vjet pas Berish\u00ebs.P\u00ebrndryshe mund\u00eb t\u00eb thuh\u00ebt se,historia e fisit Mertur fillon me Berish\u00ebn.Trojet e para t\u00eb Berish\u00ebs ishin n\u00eb fshatin Berish\u00eb t\u00eb rrethit t\u00eb Puk\u00ebs,i cili edhe sot quhet \u201cBerisha e Vendit\u201d.N\u00eb tradit\u00ebn gojore thuhet se,Ati i par\u00eb i Berish\u00ebs ishte Kojel Pogu (Kojel \u2013 Pog \u2013 Murr \u2013 Deti),i cili n\u00eb fillim u vendos me banim tek shpella e Gralishtit. Ky kishte dy djem:Prendin dhe Gjonin. Nga shumimi i barqeve t\u00eb tyre u formua fisi i Berish\u00ebs me deg\u00ebzimet e tij. Nj\u00eb pjes\u00eb e barkut t\u00eb Gjonit u largua nga Berisha dhe u vendos n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Gjakov\u00ebs dhe Kosov\u00eb.54) Pasardh\u00ebs t\u00eb k\u00ebtyre ka dhe sot n\u00eb Tropoj\u00eb. Jan\u00eb t\u00eb besimit mysliman,por trashegojn\u00eb nga paraardh\u00ebsit mbiemrat \u201cKojeli\u201d e \u201cBerisha\u201d. Nj\u00eb pjes\u00eb tjet\u00ebr e berishajve l\u00ebvizi n\u00eb drejtim t\u00eb verilindjes. Kaloi Drinin dhe u vendos n\u00eb brigjet e tij,p\u00ebrball Dardh\u00ebs s\u00eb Puk\u00ebs,fqinj me Byty\u00e7 t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Gjakov\u00ebs,duke formuar nj\u00eb krahin\u00eb t\u00eb quajtur \u201cBerish\u00eb e Brigjeve\u201d. Kjo p\u00ebrb\u00ebh\u00ebt nga Rodogoshi,Rusht\u00eb-Sh\u00ebngjergji dhe Viso\u00e7a. Edhe k\u00ebta jan\u00eb t\u00eb besimit mysliman. Berisha njihet si nj\u00ebri nga fiset m\u00eb t\u00eb vjetra,m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha,po dhe m\u00eb t\u00eb p\u00ebrhapura n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e veriut dhe Kosov\u00eb. Grupe popullsie qe ruajn edhe sot kujtes\u00ebn e lidhjeve fisnore me Berish\u00ebn ka n\u00eb Aprrip\u00eb t\u00eb Keq\u00eb,Spa\u00e7, Porav,Gropa,Iballe,Daj\u00e7,Lohje t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe,Grud\u00eb,Ujmisht t\u00eb Lumes,Ungrej e Konej t\u00eb Fanit (Mirdit\u00eb),n\u00eb Rrjodh,Than e Plan (Pult),Postrib\u00eb etj. Mjaft i p\u00ebrhapur \u00ebsht\u00eb ky fis n\u00eb Rrafshin e Dukagjinit,Kosov\u00eb etj.55) Deg\u00ebn m\u00eb t\u00eb madhe dhe m\u00eb t\u00eb njohur t\u00eb berishajve t\u00eb shk\u00ebputur nga trungu i hersh\u00ebm e p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb Merturi n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Gjakov\u00ebs,Merturi i Gurit dhe Aprripa e Gurit. K\u00ebta s\u00eb bashku p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb fisin Mertur. P\u00ebr lidhjet gjenealogjike t\u00eb fisit Mertur me Berish\u00ebn ka mendime disi t\u00eb ndryshme. N\u00eb nj\u00ebrin thuhet se, Berisha e Merturi rrjedhin nga dy v\u00ebllez\u00ebr. B\u00ebrisha rrjedh nga Kojel Pogu (Kojel \u2013 Pog \u2013 Murr Deti).Nd\u00ebrsa Merturi rrjedh nga Lek\u00eb Pogu (Lek\u00eb \u2013 Pog \u2013 Murr \u2013 Deti ).56) Sipas tjetrit, Berisha rrjedh nga Kojel Leka (Kojel \u2013 Lek\u00eb \u2013 Pog \u2013 Murr \u2013 Deti ). Nd\u00ebrsa Merturi rrjedh nga Lek\u00eb Pogu i Prend Kojelit (Lek\u00eb \u2013 Pog \u2013 Prend \u2013 Kojel \u2013 Lek\u00eb \u2013 Pog \u2013 Murr \u2013 Deti ). Pra Ati i par\u00eb i Merturit,Lek\u00eb Pogu,ishte nip i Atit t\u00eb par\u00eb t\u00eb Berish\u00ebs,Kojel Lek\u00eb Pogut.57) At Gjon Karma,n\u00eb nj\u00eb studim p\u00ebr Merturin e Gurit,1940,p\u00ebrve\u00e7 lidhjeve t\u00eb Berish\u00ebs me Merturin e Gurit,duke iu referuar tradit\u00ebs gojore,shpjegon edhe lidhjet e k\u00ebtij t\u00eb fundit me Merturin e an\u00ebs s\u00eb djatht\u00eb t\u00eb Drinit,kur thot\u00eb: \u201cKatundi i Merturit mbahet fis me Merturin e P\u00ebrtedrines&#8230; Thon\u00eb se migj (axh\u00eb) e nip paskan pas\u00eb ardh\u00eb motit. Migja ngul n\u00eb Berish\u00eb e nipi n\u00eb Mertur (t\u00eb Gurit-D.P.).Prej k\u00ebtej,-vazhdon ai,- u hap\u00ebn e dol\u00ebn n\u00eb katundet e Merturit t\u00eb cilat njihen t\u00eb njejtit fis me Mertur t\u00eb Gurit e nuk martohen nd\u00ebrveti. As me Berish\u00eb nuk jan\u00eb martue deri von\u00eb.\u201d 58) Pavar\u00ebsisht nga ndryshimet q\u00eb verehen n\u00eb tradit\u00ebn gojore rreth deg\u00ebzimit fillestar Berish\u00eb \u2013 Mertur ,n\u00eb t\u00eb dy variantet pohohen lidhjet e gjakut midis tyre, si dhe p\u00ebrcaktojn\u00eb se,vendformimi i fiseve Berish\u00eb dhe Mertur ishte n\u00eb an\u00ebn e majt\u00eb t\u00eb Drinit,n\u00eb trevat e Dukagjinit mesjetar. Mbi prejardhjen e mertur\u00ebsve nga k\u00ebto treva dhe lidhjet e tyre farefisnore me Berish\u00eb,Aprrip\u00eb t\u00eb Gurit dhe Mertur t\u00eb Gurit hedhin drit\u00eb edhe disa t\u00eb dh\u00ebna t\u00eb studimeve antropologjike t\u00eb kryera nga F.Nop\u00e7e, E.Durham dhe A.Dhima. Ky i fundit ka ardhur n\u00eb p\u00ebrfundimin se, \u201cbanor\u00ebt e zon\u00ebs s\u00eb Puk\u00ebs duke p\u00ebrfshir\u00eb Berish\u00ebn e Iballen,paraqiten me shtat mesatar e me tipare tjera t\u00eb ngjajshme me ata t\u00eb Merturit. Shala,Shoshi,Toplana dhe Merturi me prejardhje nga Dukagjini (i vjet\u00ebr) kan nj\u00eb tip antropologjik\u201d.59)Emri \u201cMertur\u201d \u00ebsht\u00eb nj\u00eb patronim i lasht\u00eb dhe jo emri i Atit t\u00eb par\u00eb t\u00eb fisit Mertur. E.Durham mendon se ky rrjedh nga nj\u00eb em\u00ebr i vjet\u00ebr romak \u201cMerituri\u201d,60) dhe gjendej aty ku \u00ebsht\u00eb sot M\u00ebrturi i Gurit,n\u00eb an\u00ebn e majt\u00eb t\u00eb Drinit,rr\u00ebz\u00eb malit t\u00eb \u00c7lumit. K\u00ebtu u vendos me banim Ati i par\u00eb i Merturit,Lek\u00eb Pogu. Pasardh\u00ebsit e tij formuan nj\u00eb bashk\u00ebsi fisnore e teritoriale,e cila mori emrin e vendit \u201cMertur\u201d N\u00eb defterin osma t\u00eb regjistrimit t\u00eb tokave dhe popullsis\u00eb t\u00eb vitit 1529 \u2013 36 ,del i regjistruar p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb fshati Mertur me 32 sht\u00ebpi,n\u00eb Nahijen e Iballes t\u00eb Sanxhakut t\u00eb Dukagjinit.61) Gjat\u00eb shek XVI \u2013 XVII,Merturi,si gjith\u00eb Dukagjini, ishte pjes\u00ebmarr\u00ebs i q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb mal\u00ebsive kund\u00ebr ekspeditave nd\u00ebshkuese turke dhe feudal\u00ebve vendas. Por,si\u00e7 thoshte F.Bardhi me 1638, \u201ck\u00ebto male Sulltani kurr\u00eb nuk ka mujt\u00eb t\u2019i shtroj\u00eb n\u00ebn tiranin\u00eb e vet,megjithse vjet p\u00ebr vjet ka d\u00ebrgue sanxhakbeg\u00ebt e vezir\u00ebt e vet me 5,8, e 10 mij\u00eb ushtar\u00eb p\u00ebr t\u00eb mujt me ja shtrue furis\u00eb s\u00eb vet.\u201d 62) Nj\u00eb barr\u00eb tjet\u00ebr e r\u00ebnd\u00eb p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt e k\u00ebtyre an\u00ebve ishte renta feudale (hara\u00e7i),t\u00eb cilin osman\u00ebt e p\u00ebrdornin edhe si mjet presioni p\u00ebr islamizimin e n\u00ebnshtrimin e popullsis\u00eb katolike. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb qellim osman\u00ebt e rritnin rent\u00ebn nga viti n\u00eb vit. N\u00eb vitin 1529 \u2013 36,Merturi me 32 sht\u00ebpi kishte 1382 ak\u00e7e (njesi monetare turke) detyrime. Nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1571,kur kishte 19 sht\u00ebpi,detyrimi arriti n\u00eb 2565 ak\u00e7e.63) K\u00ebto detyrime t\u00eb pap\u00ebrballueshme si dhe ngusht\u00ebsia ekonomike q\u00eb vinte nga rritja e popullsis\u00eb n\u00eb nj\u00eb hap\u00ebsir\u00eb shum\u00eb t\u00eb kufizuar toke t\u00eb punueshme,detyruan shum\u00eb mertur\u00ebs t\u00eb largohen. Nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e tyre kaluan Drinin p\u00ebr t\u2019u vendosur n\u00eb teritoret e Pultit t\u00eb Ep\u00ebrm,midis qaf\u00ebs s\u00eb Agrit dhe qaf\u00ebs s\u00eb Kol\u00e7it. Shp\u00ebrngulja e par\u00eb e madhe duhet t\u00eb ket\u00eb ndodhur midis viteve 1536 \u2013 1571. Ky \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fakt i dokum\u00ebntuar,pasi n\u00eb baz\u00eb t\u00eb regjistrimit,n\u00eb vitin 1536 Merturi kisht 32 sht\u00ebpi,nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1571 mbeti me 19 sht\u00ebpi,dhe n\u00eb vitin 1591 me 16 sht\u00ebpi.64) Pra,gjat\u00eb 55 vjet\u00ebve ishin larguar nga Merturi gjysma e popullsis\u00eb. Pothuaj t\u00eb njejt\u00ebn gj\u00eb pohon F.Nop\u00e7e kur thot\u00eb: \u201cVendosja e mertur\u00ebsve n\u00eb Shtreziqe (Bris\u00eb) ka ndodhur midis viteve 1550 \u2013 1590\u201d.65) Se mertur\u00ebsit e larguar p\u00ebr n\u00eb an\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb Drinit u vendos\u00ebn p\u00ebr h\u00ebr\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb Bris\u00eb me banim t\u00eb p\u00ebrkoh\u00ebsh\u00ebm apo t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm, kjo mbetet e pa qart\u00eb,pasi fshati Bris\u00eb nuk p\u00ebrmendet n\u00eb dokumenta q\u00eb nga viti 1628 e deri n\u00eb vitin 1775.66) Popullsia e shp\u00ebrngulur nga Merturi i Gurit u vendos kryesisht n\u00eb fshatra t\u00eb formuar m\u00eb par\u00eb, n\u00eb an\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb Drinit (Krahina e Pultit). Nj\u00eb pjes\u00eb m\u00eb e vog\u00ebl kaloi malin e \u00c7lumit dhe formoi fshatin Aprrip\u00eb e Gurit. Nd\u00ebrsa pjesa tjet\u00ebr q\u00ebndroi n\u00eb vendin e vet,Mertur t\u00eb Gurit. Mertur\u00ebsit q\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb an\u00ebn e djatht\u00eb t\u00eb Drinit, me kalimin e viteve u shumuan dhe u zgjeruan,duke formuar nj\u00eb nj\u00ebsi t\u00eb re fisnore e teritoriale t\u00eb vet\u00ebqeverisur q\u00eb trashegoi emrin e fisit q\u00eb i p\u00ebrkiste,Mertur. N\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt e lumit kishte dy nj\u00ebsi me emrin \u201cMertur\u201d dhe q\u00eb i p\u00ebrkisnin t\u00eb njejtit fis. P\u00ebr t\u2019i dalluar nga njeri-tjetri Merturi i an\u00ebs s\u00eb majt\u00eb t\u00eb Drinit \u00ebsht\u00eb quajtur Merturi i Gurit. P\u00ebr shkak t\u00eb Drinit q\u00eb e ndante nga dy pjes\u00ebt tjera t\u00eb fisit,Merturi,n\u00eb pik\u00ebpamje organizative vet\u00ebqeveris\u00ebse i kishte \u00e7eshtjet e ndara nga Merturi i Gurit dhe Aprripa e Gurit. Merturi formoi bajrakun e vet dhe fitoi autoritetin e fisit,n\u00eb kuptimin e nj\u00ebsis\u00eb s\u00eb vet\u00ebqeverisur. Merturi i Gurit iu bashkua bajrakut t\u00eb Bugjonit,nd\u00ebrsa Aprripa e Gurit atij t\u00eb Tha\u00e7it.67) Merturi,si asnj\u00eb fis tjet\u00ebr n\u00eb malesit\u00eb tona,i cop\u00ebzuar n\u00eb disa pjes\u00eb,larg njera \u2013 tjetr\u00ebs dhe me veshtir\u00ebsi t\u00eb m\u00ebdha komunikuese e bashk\u00ebpunuese p\u00ebr shkak t\u00eb brierave t\u00eb forta gjeografike q\u00eb i ndajn\u00eb,ka arritur q\u00eb t\u00eb ruaj e t\u00eb respektoj\u00eb prej qindra vjet\u00ebsh lidhjet farefisnore. Merturi, Aprripa e Gurit dhe Merturi i Gurit, nuk kan b\u00ebr\u00eb asnje lidhje martesore midis tyre. Ata edhe sot vazhdojn\u00eb t\u00eb festojn\u00eb Zoj\u00ebn e Merturit (T\u00eb lemt\u00eb e Zoj\u00ebs) m\u00eb 8 shtator t\u00eb \u00e7do viti,si fest\u00ebn tradicionale t\u00eb fisit Mertur. Tani le t\u00eb ndalemi m\u00eb holl\u00ebsisht tek Merturi,n\u00eb veri t\u00eb Drinit,q\u00eb \u00ebsht\u00eb objekti kryesor i pun\u00ebs son\u00eb. Merturi p\u00ebrb\u00ebhet nga fshatrat: Bris\u00eb,Salc\u00eb,Pal\u00e7,B\u00ebtosh\u00eb,Sh\u00ebngjergj,Mulaj,Tetaj dhe Raj\u00eb. Shtrihet n\u00eb form\u00eb gjys\u00ebmharku q\u00eb fillon n\u00eb veriprendim me kurrizin malor,maj e Ershellit \u2013 qafa e Agrit,Kunora,Shtreziqe,q\u00eb e kufizon me Shal\u00ebn,Shoshin e Toplan\u00ebn. Vazhdon gjat\u00eb brigjeve t\u00eb Drinit n\u00eb drejtim t\u00eb lindjes deri n\u00eb Raj\u00eb,p\u00ebr t\u2019u ngjitur nga Raja n\u00eb malin e Kores e qaf\u00eb t\u00eb Kol\u00e7it,ku ndahet me Geghysen e Krasniqe dhe p\u00ebrfundon n\u00eb Mulaj,kufi me lagjen Kuq t\u00eb Curraj t\u00eb Ep\u00ebrm. Ky brez i harkuar fshatrash rrethon pothuaj n\u00eb t\u00eb tre an\u00ebt fisin Nikaj,duke formuar s\u00eb bashku krahin\u00ebn e Nikaj &#8211; Merturit.Burimet dokumentare tregojn\u00eb se shumica e fshatrave t\u00eb Merturit ishin formuar deri n\u00eb shek. e XV,p\u00ebrpara ardhjes s\u00eb mertur\u00ebsve n\u00eb to. N\u00eb defter\u00ebt kadastral\u00eb osman\u00eb t\u00eb Sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs t\u00eb viteve 1485,1582,dhe Rumelis\u00eb p\u00ebr vitet 1529 \u2013 36, dalin t\u00eb rradhitur midis Krasniqes dhe Prasht\u00ebs (Brasht\u00ebs) fshatrat: Mllaka (Blaka-Bjakja) me 8 zjarre n\u00eb vitin 1485,Noranja (Ranja-Raja) me 25 zjarre,Betu\u00e7i (B\u00ebtosh) me 13 zjarre, Male\u00e7i(Pal\u00e7) me 5 zjarre,Sal\u00e7a (Salca) me10 zjarre dhe Brisha (Brisa) me 10 zjarre.68) Banor\u00ebt q\u00eb i formuan dhe i banuan k\u00ebto fshatra, p\u00ebrpara se t\u00eb vinin mertur\u00ebsit, ishin t\u00eb komb\u00ebsis\u00eb shqiptare dhe t\u00eb besimit t\u00eb krishter\u00eb. Pothuaj t\u00eb gjith\u00eb kryefamiljar\u00ebt e 71 sht\u00ebpive t\u00eb k\u00ebtyre fshatrave mbanin emra tipik shqiptar.69) K\u00ebta banor\u00eb kan l\u00ebn\u00eb prapa mjaft toponime e d\u00ebshmi mat\u00ebriale,kryesisht rr\u00ebnoja kishash e varreza p\u00ebr t\u00eb cilat banor\u00ebt e sot\u00ebm mertur\u00ebs thon\u00eb se nuk u p\u00ebrkasin fisit t\u00eb tyre. N\u00eb Raj\u00eb deri n\u00eb vitet 1960 \u2013 70 jan\u00eb ruajtur rr\u00ebnojate 7 kishave. Nj\u00ebra prej tyre ajo e An\u00e7itit,rreth 500 m n\u00eb lindje t\u00eb kalas\u00eb s\u00eb Lek\u00ebs,q\u00eb i p\u00ebrkiste shek.XIV \u2013 XV,ka patur nj\u00eb k\u00ebmbonare 5.2 m t\u00eb lart\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb ruajtur deri n\u00eb vitin 1980.70) N\u00eb bjeshk\u00ebt e salc\u00ebs,af\u00ebr Karronit,njihet toponimi kisha e Shnaprendes,ku jan\u00eb gjetur fragmente muresh,punuar me gur\u00eb t\u00eb gdhendur e lla\u00e7 g\u00eblqerje,q\u00eb i p\u00ebrkisnin sh\u00ebk. XV \u2013 XVI.71)Deri n\u00eb vitin 1964 jan\u00eb ruajtur n\u00eb Bris\u00eb muret an\u00ebsore t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Shenkollit. Nj\u00eb nd\u00ebrtim ky paraturk dhe mjaft i ve\u00e7ant\u00eb i nd\u00ebrtuar me gur\u00eb rrasor. Ka paturnj\u00eb der\u00eb me qemer t\u00eb harkuar mbi t\u00eb cilin dalloheshin vij\u00ebzime dhe nje kryq.Kjo sherbente si kapel\u00eb e varrezave t\u00eb fshatit.72) N\u00eb Tetaj,jan\u00eb ruajtur gjurm\u00eb muresh t\u00eb kish\u00ebs s\u00eb Shnaprendes dhe varrezat pran\u00eb saj,q\u00eb i p\u00ebrkasin Blakes s\u00eb hershme. Nga dokument\u00ebt dhe tradita gojore del se,pothuaj t\u00ebgjith\u00eb fshatrat q\u00eb sot p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb Merturin kan patur vazhdim\u00ebsi banimi nga formimi e deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme. N\u00eb fillim i p\u00ebrkisnin Pultit,m\u00eb pas Principat\u00ebs s\u00eb Pjet\u00ebrspanit dhe pas shkat\u00ebrrimit t\u00eb saj p\u00ebrs\u00ebri njihen si pjes\u00eb e Pultit t\u00ebEp\u00ebrm. K\u00ebto u p\u00ebrfshin\u00eb n\u00eb fisin e Merturit, kur mertur\u00ebsit e adrdhur ishin b\u00ebr\u00eb banor\u00eb t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm dhe zot\u00ebrue\u00eb t\u00eb tyre.<br \/>\nDihet se \u00e7do fshat ka historine e vet t\u00eb formimit dhe t\u00eb zhvillimit,po,meqen\u00ebse do t\u00eb falasim kryesisht p\u00ebr fisin e Merturit,k\u00ebto fshatra do t\u00eb shihen n\u00eb kuadrin e k\u00ebtij fisi. Po ve\u00e7ojm\u00eb vet\u00ebm fshatin \u201cMartish\u201d,q\u00eb del i regjidtruar n\u00eb trev\u00ebn e Pjet\u00ebrspan\u00ebve n\u00eb vitin 1485 me 7 zjarre73),si dhe katundin \u201cMortur\u201dq\u00eb del i shenuar n\u00eb relacionin e Don Vincentit ,n\u00eb vitin 1628,af\u00ebr me Bjake dhe B\u00ebtosh\u00eb.74) P\u00ebr emrin Martish,gjuhtari Kol\u00eb Luka gjykon se mund t\u00eb jet\u00eb Morturi q\u00eb del i shenuar n\u00eb vitin 1628.75) Nd\u00ebrsa S. Pulaha thot\u00eb se \u201cemri Martish \u00ebsht\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb unifikoh\u00ebt me Morturin\u201d.76) Gjykuar nga rradhitja n\u00eb defter,ku Martish sh\u00ebnoh\u00ebt pran\u00eb fshatrave Plan,Pog,Xhan,Kir,themi se nuk ka lidhje midis tyre. Martishi ishte shum\u00eb larg trev\u00ebs ku u formua Merturi n\u00eb koh\u00eb dhe n\u00eb hap\u00ebsir\u00eb, prandaj nuk mund\u00eb t\u00eb identifikohet me Merturin \u2013 fis. \u00cbsht\u00eb argumentuar se Merturi me banor\u00eb e me emer e ka prejardhjen nga Merturi i Gurit,dhe jo nga pjesa jugore e Pultit ku shtrihej fashati Martish.Prej k\u00ebtej del se,Morturi (Merturi) q\u00eb p\u00ebrmendet n\u00eb dokumentat e vitit 1628 \u2013 1795 pran\u00eb Bjakes dhe B\u00ebtosh\u00ebs ishte nj\u00eb nga ngulimet e banorve m\u00ebrtur\u00ebs t\u00eb ardhur nga Merturi i Gurit,n\u00eb periudh\u00ebn 1550 \u2013 1590. Ky ishte fshat i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb vet\u00ebm nga banor\u00eb mertur\u00ebs, prandaj i dhen emrin e fisit tyre \u201cMertur\u201d q\u00eb dokument\u00ebt e shenojn\u00eb \u201cMortur\u201d. Meqen\u00ebse mertur\u00ebsit ishin vendosur edhe n\u00eb fshatrat tjera,Morturi nuk mund\u00eb t\u00eb merret si zanafilla e fisit Mertur,si\u00e7 ishte rasti i fshatit \u2013 fis Nikaj q\u00eb u b\u00eb zanafilla e gjith\u00eb fisit Nikaj. Ky nga nj\u00eb fshat \u2013 fis ,u rrit dhe u teritorializua n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb vendformimit,duke formuar fshatra tjera q\u00eb mor\u00ebn emrat e kryeparve t\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrive si Gjonpepaj,Peraj etj. N\u00eb Nikaj fillimisht uniteti teritorial administrativ p\u00ebrputhej me unitetin fisnor,i cili m\u00eb pas nuk mbeti plot\u00ebsisht i till\u00eb. Ndryshe ndodhi me Merturin. Mertur\u00ebsit u shtrin\u00eb jasht\u00eb dhe larg krahin\u00ebs s\u00eb vendformimit fillestar,kryesisht n\u00eb fshatra t\u00eb formuar m\u00eb par\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb ar\u00ebsye,n\u00eb Mertur ka patur shtres\u00ebzim e bashkjetes\u00eb popullsie m\u00eb t\u00eb gjat\u00eb,midis mertur\u00ebsve t\u00eb ardhur dhe vendasve q\u00eb nuk kishin lidhje gjaku me mertur\u00ebsit. K\u00ebtu shumica e fshatrave nuk p\u00ebrb\u00ebnin unitete t\u00eb pastra fisnore,prandaj nuk mor\u00ebn emrat e kryeparve t\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrive t\u00eb Merturit,por ruajt\u00ebn emrat e vjet\u00ebr q\u00eb kishin patur. Vet\u00ebm Tetajt dhe Mulajt mor\u00ebn emrat e kryeparve. Kjo dukuri e v\u00ebshtir\u00ebson pasqyrimin e gjendjes demografike t\u00eb v\u00ebllaz\u00ebrive,por jo shtrirjen teritoriale t\u00eb tyre. N\u00eb tradit\u00ebn gojore thuhet se L\u00ebk\u00eb Pogu,Ati i par\u00eb i fisit Merturit kishte 5 djem: Bib\u00eb Leka (i madhi),Mark Leka,Ndre Leka,Pec Leka dhe Tet\u00eb Leka. Prej k\u00ebtyre u formuan v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb e m\u00ebdha,5 k\u00ebmb\u00ebt (deg\u00ebt) e k\u00ebtij fisi: Biblekaj,Marlekaj,Nderlekaj,Peclekaj dhe Tetlekaj. N\u00eb Salc\u00eb dhe Bris\u00eb u teritorializuan 4 djemt\u00eb e Ndre Markut,nipat e Mark Lek\u00eb Pogut: Deda,Leka, Vuka dhe Kola. Nga tre t\u00eb par\u00ebt q\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb Salc\u00eb rrjedhin v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb Dedndreaj,Lekndereaj dhe Vukaj (Vukndereaj,t\u00eb cilat bashk\u00eb me v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb Prognaj dhe Steaj p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb fshatin Salc\u00eb. Nga Kol\u00eb Ndreu dhe M\u00ebhill Preka (Mehill \u2013 Prek\u00eb \u2013 Vat\u00eb \u2013 Mark \u2013 Leka )77) q\u00eb ishin vendosur n\u00eb Bris\u00eb,rrjedhin v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb e k\u00ebtij fshati: Kolndreaj dhe M\u00ebhillaj. E para p\u00ebrb\u00ebn shumic\u00ebn e popullsis\u00eb s\u00eb Bris\u00ebs. Salca \u00ebsht\u00eb sh\u00ebmbulli tipik ku u realizua mbishtres\u00ebzimi dhe bashk\u00ebjetesa m\u00eb e gjat\u00eb e m\u00eb e mir\u00eb midis v\u00ebllaz\u00ebriv\u00eb t\u00eb fisit Mertur me v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb Prognaj e Steaj t\u00eb cil\u00ebt nuk ishin t\u00eb nj\u00eb gjaku me t\u00eb parat. Thuhet se Prognajt u gjet\u00ebn n\u00eb Salc\u00eb,t\u00eb ardhur koh\u00eb m\u00eb par\u00eb nga Qyqeshi i Berish\u00ebs. Nd\u00ebrsa,p\u00ebr Steajt gojdh\u00ebna thot\u00eb se,rrjedhin nga nj\u00eb nip bije,ndaj \u00ebsht\u00eb v\u00ebllaz\u00ebri e mbathur fisit. Por ka m\u00eb t\u00eb ngjar\u00eb s\u00eb Steajt t\u00eb jen\u00eb pasardhes t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb hershme t\u00eb Salc\u00ebs. N\u00eb vitin 1671 Salca kishte 7 sht\u00ebpi me 83 banor\u00eb dhithsejt.78) Nj\u00eb pjes\u00eb e pasardh\u00ebsve t\u00eb Ndre Lek\u00ebs u teritorializuan n\u00eb fshatin Pal\u00e7. Pjesa tjet\u00ebr q\u00ebndruan n\u00eb Aprrip\u00eb t\u00eb Gurit dhe Mertur t\u00eb Gurit. Kryepari v\u00ebllaz\u00ebriv\u00eb t\u00eb Pal\u00e7it ishte Mel Geci, st\u00ebrnip i Ndre Lek\u00eb Pogut. (Mel \u2013 Gec \u2013 Ndre \u2013 Lek\u00eb \u2013 Pogu ). Nga shumimi i barqeve t\u00eb tre djemve t\u00eb Mel Gecit: Palit,Gjolit dhe Mal\u00ebs u formuan tri v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb kryesore t\u00eb Pal\u00e7it: Palmelaj, Gjomelaj dhe Malmelaj. Nga 10 sht\u00ebpi dhe 83 frym\u00eb q\u00eb kishte Pal\u00e7i n\u00eb vitin 1634,79) arriti n\u00eb 26 sht\u00ebpi dhe 150 frym\u00eb n\u00eb vitin 1671.80) Kjo shtes\u00eb popullsie \u00e7oi n\u00eb zgjerimin e fshatit n\u00eb drejtim t\u00eb lindjes dhe t\u00eb prendimit,duke formuar respektivisht lagjet Kotec dhe Leri,gjeografikisht disi t\u00eb shk\u00ebputura nga Pal\u00e7i, por t\u00eb nj\u00eb fisi me t\u00eb. P\u00ebr Kotecin,i cili p\u00ebrmendet p\u00ebr her\u00eb t\u00eb par\u00eb n\u00eb vitin 1671,thuhet se e mori emrin nga nga nj\u00eb pal\u00e7uar i quajtur Kotel. N\u00eb vitin 1671,Salca,Brisa,Pal\u00e7i dhe Koteci kishin 54 sht\u00ebpi gjithsejt dhe 614 frym\u00eb q\u00eb i p\u00ebrkisnin fisit Mertur.81)<br \/>\nPjesa lindore e Merturit q\u00eb shtrihet n\u00eb shpatet e malit Kore e Merturit deri n\u00eb koh\u00ebt e vona \u00ebsht\u00eb thirur Bjake,nga se fshatrat Sh\u00ebngjergj,Tetaj e B\u00ebtosh\u00eb ishin vendosur pran\u00eb ose n\u00eb teritorin e Bjakes s\u00eb hershme t\u00eb Pultit t\u00eb Ep\u00ebrm.<br \/>\nN\u00eb tradit\u00ebn gojore thuhet se,pasardh\u00ebsit e tre djemve t\u00eb Lek\u00eb Pogut: Bib\u00eb Leka,Pec Leka dhe Tet\u00eb Leka u teritorializuan n\u00eb fshatrat B\u00ebtosh\u00eb,Sh\u00ebngjergj,Tetaj,Raj\u00eb dhe Mulaj. Nga dokumenti i vitit 1628,p\u00ebr t\u00eb cilin kemi folur m\u00eb sip\u00ebr,del se,n\u00eb k\u00ebt\u00eb zon\u00eb,diku midis B\u00ebtosh\u00ebs dhe Bjakes,ishte formuar fshati Mertur (Mortur-sipas dokumentit). Vendodhjen e tij e p\u00ebrcakton m\u00eb qart\u00eb F.Onufri ,n\u00eb vitin 1768,i cili kur flet p\u00ebr famullin\u00eb e Raj\u00ebs thot\u00eb se,nd\u00ebr dy fshatra q\u00eb shkojn\u00eb me k\u00ebt\u00eb famulli jan\u00eb \u201cMerturi dhe B\u00ebtoshi,larg dy a tre or\u00eb prej Raj\u00ebs s\u00eb Pultit\u201d.82)K\u00ebtej del e kuptueshme se Morturi i vitit 1628 vazhdoi t\u00eb njihej me t\u00eb njejtin em\u00ebr edhe n\u00eb vitin 1768,dhe se ai shtrihej midis B\u00ebtosh\u00ebs e Tetajt t\u00eb sot\u00ebm. M\u00eb sakt,n\u00eb teritorin e Sh\u00ebngjergjit t\u00eb sot\u00ebm. Ruajtja e emrit Mertur p\u00ebr nj\u00eb koh\u00eb kaq t\u00eb gjat\u00eb tregon se n\u00eb at\u00eb fshat q\u00eb ish formuar rishtaz nga mertur\u00ebsit qen grumbulluar vet\u00ebm mertur\u00ebs,t\u00eb cil\u00ebt i kishin dh\u00ebn\u00eb fshatit emrin e fisit t\u00eb vet. K\u00ebta mertur\u00ebs nuk mund\u00eb t\u00eb ishin t\u00eb tjer\u00eb ve\u00e7se pasardh\u00ebsit e Bib\u00eb,Pec dhe Tet\u00eb Lek\u00ebs. Shumimi i barqeve dhe rritja e popullsis\u00eb s\u00eb k\u00ebtij fshati,\u00e7oi n\u00eb zgjerimin e hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb banuar prej tyre n\u00eb drejtim t\u00eb Bjakes, B\u00ebtosh\u00ebs,An\u00e7itit dhe Raj\u00ebs.N\u00eb fshatin Mertur q\u00eb m\u00eb von\u00eb mori emrin e pajtorit \u201cSh\u00ebngjergj\u201d,q\u00ebndruan pjesa m\u00eb e madhe e pasardh\u00ebsve t\u00eb Bib\u00eb Lek\u00eb Pogut,i cili kishte tre djem: Mengj Biba,Pep\u00eb Biba dhe Kol\u00eb Biba. Prej dy djem\u00ebve t\u00eb Mengj\u00ebs,Nik\u00eb dhe Pre\u00e7 Mengj\u00ebs rrjedhin v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb e Sh\u00ebngjergjit: Nikmengjaj dhe Kolpre\u00e7aj. Nga 4 djemt\u00eb e Nik\u00eb Mengj\u00ebs:Vat\u00eb,Pjet\u00ebr,Ded\u00eb dhe Vuk\u00eb u formuan 4 v\u00ebllaz\u00ebri tjera m\u00eb t\u00eb vogla: Vatnikaj,Pjet\u00ebrnikaj,Dednikaj dhe Vukaj (Vuknikaj). Po n\u00eb Sh\u00ebngjergj u formua v\u00ebllaz\u00ebria Mulaj,q\u00eb rrjedh nga Mul\u00eb Pep Biba,v\u00eblla m\u00eb Kol\u00eb Pep\u00ebn. Nj\u00eb pjes\u00eb e Mulajt q\u00ebndruan n\u00eb Sh\u00ebngjrgj,nd\u00ebrsa pjesa tjet\u00ebr u \u00e7vendos n\u00eb drejtim t\u00eb veriprendimit dhe formoi fshatin Mulaj. N\u00eb B\u00ebtosh\u00eb u vendos\u00ebn tre nipat e Pec Lek\u00eb Pogut: Pjet\u00ebri,Marku dhe Bu\u00e7a. Prej k\u00ebtyre u formuan v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb kryesore q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb B\u00ebtosh\u00ebn: Pjet\u00ebrgjokajt,Markgjokaj dhe Bu\u00e7gjokaj. Me k\u00ebto v\u00ebllaz\u00ebri,n\u00eb B\u00ebtosh\u00eb ka bashkjetuar n\u00eb harmoni prej qindra vjet\u00ebsh dh\u00eb v\u00ebllaz\u00ebria Ukcamaj q\u00eb s\u2019ka lidhje gjaku me to. Shumica e pasardh\u00ebsve t\u00eb Tet\u00eb Lek\u00eb Pogut,pasi u larguan nga ish fshati Mertur (Sh\u00ebngjergji sot) u vendos\u00ebn me banim n\u00eb Bjaken e her\u00ebshme,ku bashkjetuan gjat\u00eb me bjak\u00e7or\u00ebt. N\u00eb vitin 1634,fshati Bjake kishte 20 sht\u00ebpi e 230 frym\u00eb.83) N\u00eb vitin 1638,- si\u00e7 thot\u00eb F.Bardhi,\u201dkishte kish\u00ebn famulltare dhe me prift q\u00eb i i sherbente dhe Gashit\u201d.84) Pas largimit t\u00eb bjak\u00e7orve,midis viteve 1768 \u2013 1770,85) fshati mori emrin Tetaj,nga Tet\u00eb Leka. V\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb kryesore q\u00eb rrjedhin prej tij jan\u00eb: Gjoklaj,Rrucaj dhe Markaj. Nd\u00ebrsa v\u00ebllaz\u00ebria Qehajaj e k\u00ebtij fshat e ka perjardhjen nga Kol\u00eb Bib\u00eb Leka. Qehajaj \u00ebsht\u00eb em\u00ebr vendi dhe jo i Atit t\u00eb par\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj v\u00ebllaz\u00ebrie. Raja,nj\u00eb nga fshatrat m\u00eb t\u00eb vjetra t\u00eb Merturit,me kalan\u00eb e Lek\u00ebs dhe kishen e An\u00e7itit,q\u00eb i p\u00ebrkasin koh\u00ebs s\u00eb Pjet\u00ebrspan\u00ebve,n\u00eb vitin 1485 njihej me emrin Noranja dhe kishte 25 zjarre.86)<br \/>\nGjat\u00eb shek. XVI \u2013 XVIII ndahej n\u00eb dy qendra t\u00eb banuara: Raja dhe An\u00e7iti,secila fshat m\u00eb vete. N\u00eb vitin 1634 Raja kishte 10 sht\u00ebpi,nd\u00ebrsa An\u00e7iti 20 sht\u00ebpi dhe 200 frym\u00eb. Me 1671 raja mbeti me 8 sht\u00ebpi e 70 frym\u00eb,nd\u00ebrsa An\u00e7iti kishte 12 sht\u00ebpi e 120 frym\u00eb.87) Tradita gojore thot\u00eb se mertur\u00ebsit q\u00eb populluan An\u00e7itin dhe Raj\u00ebn kishin ardhur nga Sh\u00ebngjergji dhe Tetajt,pas vitit 1671,kur ishin shp\u00ebrngulur prej andej banor\u00ebt e m\u00ebparsh\u00ebm q\u00eb i p\u00ebrkisnin fisit Gash.Pran\u00eb Raje ka disa toponime q\u00eb lidhen me Gashin si Prroni i Gashit,Pusterri nen Gash etj. T\u00eb par\u00ebt q\u00eb u vendos\u00ebn me banim n\u00eb Raj\u00eb ishin Ram\u00eb Pepa dhe Prek\u00eb Pepa,prej t\u00eb cil\u00ebve rrjedhin v\u00ebllaz\u00ebrit\u00eb: Rampepaj dhe Prekpepaj. Prej k\u00ebtyre u formuan v\u00ebllaz\u00ebrit tjera m\u00eb t\u00eb vogla q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb Raj\u00ebn e sotme: Ramaj,Pepkolaj,Kukaj,Markokaj,Kurprekaj,Maklekaj etj.N\u00eb vitin 1957,fshati Raj\u00eb mori zyrtarisht emrin Breglumi.88)T\u00eb dhenat dokumentare dhe tradita gojore mbi gjenealogjin\u00eb e v\u00ebllaz\u00ebrive q\u00eb p\u00ebrb\u00ebjn\u00eb Merturin tregojn\u00eb se,deri n\u00eb fundin e shek.XVIII,mertur\u00ebsit ishin b\u00ebr\u00eb popullsi dominuese n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb fshatrat e tij. Pra n\u00eb Pultin e Ep\u00ebrm, ngjitur me Nikaj,u formua nj\u00eb tjet\u00ebr nj\u00ebsi e vet\u00ebqeverisur n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb drejt\u00ebs zakonore,fisi e bajraku i Merturit. Megjith\u00eb cop\u00ebzimin gjeografik q\u00eb paraqet trek\u00ebnd\u00ebshi m\u00ebrtur\u00ebs Bris\u00eb \u2013 Raj\u00eb \u2013 Mulaj,rreth 6-7 or\u00eb rrug\u00eb k\u00ebmb\u00ebsore larg nj\u00ebri \u2013 tjetrit,m\u00ebrtur\u00ebsit kan ruajtur t\u00eb fort\u00eb kujtes\u00ebn mbi lidhjet e gjakut midis tyre. Shprehje e bindjes mbi lidhjet e gjakut \u00ebsht\u00eb mungesa e lidhjeve martesore brenda fisit Mertur. Nga v\u00ebshtrimi i t\u00eb dh\u00ebnave dokumentare mbi gjendjen demografike t\u00eb Merturit del se,nga gjysma e shek. XIX e k\u00ebtej ky fis ka patur nj\u00eb rritje mjaft t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb popullsis\u00eb. N\u00eb vitin 1867,Merturi kishte 240 sht\u00ebpi me 2150 banor\u00eb.89) Nj\u00ebqint vjet m\u00eb von\u00eb,n\u00eb vitin1964,kishte 271 sht\u00ebpi dhe 2008 banor\u00eb. Nd\u00ebrsa n\u00eb vitin 1990 kishte 589 ekonomi (sht\u00ebpi-familje) dhe 2300 banor\u00eb.90) P\u00ebr 150 vjet vet\u00ebm 150 banor\u00eb shtes\u00eb popullsie!! Lidhur me k\u00ebt\u00eb tregues tep\u00ebr t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb,gjykojm\u00eb se kjo gj\u00ebndje demografike \u00ebsht\u00eb pasoj\u00eb e shp\u00ebrnguljeve t\u00eb her\u00ebpasher\u00ebshme t\u00eb mertur\u00ebsve,dhe jo munges\u00eb vitaliteti i k\u00ebtij fisi. Sip\u00ebrfaqja tep\u00ebr e kufizuar e tok\u00ebs s\u00eb punueshme dhe e bjeshk\u00ebve,ve\u00e7anarisht mungesa e burimeve ujore p\u00ebr vaditjen e tok\u00ebs bujq\u00ebsore,n\u00eb Bris\u00eb,Pal\u00e7,Tetaj,B\u00ebtosh\u00eb etj. i detyroi mertur\u00ebsit q\u00eb t\u00eb t\u00eb largohen p\u00ebr t\u00eb mbijetuar n\u00eb trevat tjera m\u00eb pjellore,brenda hap\u00ebsir\u00ebs s\u00eb banuar nga shqiptar\u00ebt. Deg\u00ebt e \u201cnd\u00ebrprera\u201d ose pak t\u00eb zhvilluara t\u00eb pem\u00ebs gjenealogjike t\u00eb fisit,si\u00e7 \u00ebsht\u00eb rasti i asaj t\u00eb Kol\u00eb Bib\u00eb Lek\u00ebs,Bu\u00e7 Mengj\u00ebs,Uk\u00eb Pre\u00e7 Mengj\u00ebs, Kol\u00eb Pre\u00e7it,Kol\u00eb Pep\u00eb Bib\u00ebs etj.,tregojn\u00eb se pasardh\u00ebsit e tyre jan\u00eb larguar nga krahina. Edhe n\u00eb gjysm\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb shek. XX,nj\u00eb num\u00ebr jo i vog\u00ebl familjesh u larguan nga Merturi dhe u vendos\u00ebn me banim n\u00eb Cernic\u00eb,Bukov\u00eb (Llugaj), etj,brenda rrethit t\u00eb Tropoj\u00ebs. Gjithsesi shumica e banorve t\u00eb fisit Merturit kan q\u00ebndruar n\u00eb trojet e gjysh\u00ebrve t\u00eb vet,q\u00eb nga shek. XVI e deri n\u00eb dit\u00ebt e sotme.<br \/>\nFisi i Merturit u formua,u rrit , u b\u00eb i njohur dhe bashkjetoi n\u00eb fqinj\u00ebsi e mirkuptim t\u00eb admiruesh\u00ebm me fiset e bajraqet tjera t\u00eb mal\u00ebsis\u00eb,ve\u00e7anarisht me Nikajt,t\u00eb cil\u00ebt ishin fqinjt\u00eb,miqt\u00eb dhe bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00ebt m\u00eb t\u00eb af\u00ebrt t\u00eb Merturit. T\u00eb dy fiset s\u00ebbashku formuan krahin\u00ebn e Nikaj \u2013 Merturit,t\u00eb njohur n\u00eb historin\u00eb e Pultit dhe t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Gjakov\u00ebs. N\u00eb vit\u00ebt 1990 \u2013 2000,duke p\u00ebrfituar nga e drejta p\u00ebr l\u00ebvizjen e lr\u00eb t\u00eb popullsis\u00eb,mertur\u00ebsit si shum\u00eb fise t\u00eb tjera t\u00eb veriut,u zhvendos\u00ebn m\u00eb masivisht se kurr\u00eb,n\u00eb drejtim t\u00eb Tiran\u00ebs,Lezh\u00ebs,Shkodr\u00ebs,Kruj\u00ebs,Durr\u00ebsit etj. N\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb nj\u00eb jete m\u00eb t\u00eb mir\u00eb,shum\u00eb mertur\u00ebs u larguan nga Shqip\u00ebria,p\u00ebr t\u00eb punuar e jetuar n\u00eb vende tjera q\u00eb nga Europa,Amerika e deri n\u00eb Australin\u00eb e larg\u00ebt.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>ADM KOBI (D\u00ebrguar p\u00ebr publikim nga Gjin Musa) MERTURI: Nd\u00ebr fjal\u00ebt e para p\u00ebr Merturin po kujtojm\u00eb ato t\u00eb Franc Nop\u00e7es,i cili rreth 100 vjet m\u00eb par\u00eb,n\u00eb nj\u00ebrin nga studimet e tij p\u00ebr fiset e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut thoshte: \u201cNj\u00eb nga fiset m\u00eb t\u00eb vjetra e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl asht Merturi\u201d.50) [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,3],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>HISTORIA E FISIT MERTUR - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"HISTORIA E FISIT MERTUR - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"ADM KOBI (D\u00ebrguar p\u00ebr publikim nga Gjin Musa) MERTURI: Nd\u00ebr fjal\u00ebt e para p\u00ebr Merturin po kujtojm\u00eb ato t\u00eb Franc Nop\u00e7es,i cili rreth 100 vjet m\u00eb par\u00eb,n\u00eb nj\u00ebrin nga studimet e tij p\u00ebr fiset e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut thoshte: \u201cNj\u00eb nga fiset m\u00eb t\u00eb vjetra e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl asht Merturi\u201d.50) [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-10-11T12:32:05+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"23 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"HISTORIA E FISIT MERTUR\",\"datePublished\":\"2014-10-11T12:32:05+00:00\",\"dateModified\":\"2014-10-11T12:32:05+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\"},\"wordCount\":4657,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\",\"name\":\"HISTORIA E FISIT MERTUR - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg\",\"datePublished\":\"2014-10-11T12:32:05+00:00\",\"dateModified\":\"2014-10-11T12:32:05+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"HISTORIA E FISIT MERTUR\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"HISTORIA E FISIT MERTUR - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"HISTORIA E FISIT MERTUR - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"ADM KOBI (D\u00ebrguar p\u00ebr publikim nga Gjin Musa) MERTURI: Nd\u00ebr fjal\u00ebt e para p\u00ebr Merturin po kujtojm\u00eb ato t\u00eb Franc Nop\u00e7es,i cili rreth 100 vjet m\u00eb par\u00eb,n\u00eb nj\u00ebrin nga studimet e tij p\u00ebr fiset e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut thoshte: \u201cNj\u00eb nga fiset m\u00eb t\u00eb vjetra e m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Vog\u00ebl asht Merturi\u201d.50) [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2014-10-11T12:32:05+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"23 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"HISTORIA E FISIT MERTUR","datePublished":"2014-10-11T12:32:05+00:00","dateModified":"2014-10-11T12:32:05+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/"},"wordCount":4657,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/","name":"HISTORIA E FISIT MERTUR - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg","datePublished":"2014-10-11T12:32:05+00:00","dateModified":"2014-10-11T12:32:05+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/adm_kobi.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historia-e-fisit-mertur\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"HISTORIA E FISIT MERTUR"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13767"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13767"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13767\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13767"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13767"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13767"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}