{"id":13761,"date":"2014-10-05T08:17:02","date_gmt":"2014-10-05T07:17:02","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=2010"},"modified":"2014-10-05T08:17:02","modified_gmt":"2014-10-05T07:17:02","slug":"martiret-e-lirise-se-shqiperise","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/","title":{"rendered":"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb"},"content":{"rendered":"<p><strong>Xhemail Peci<\/strong><\/p>\n<p><strong>Fragment <\/strong><\/p>\n<blockquote><p><em>N\u2019asht se themelet e nji Shqipnije shqiptare mb\u00ebshteten mbi trashigimin shpirtnuer qi na lan\u00eb De Rada, tre v\u00ebllaz\u00ebrit Frash\u00ebri, Vaso Pasha e \u00c7ajupi, duhet t\u00eb pohojm\u00eb se sot jemi tue nd\u00ebrtue (o kujtojm\u00eb se di\u00e7 po nd\u00ebrtojm\u00eb) jashta atyre themeleve. <\/em><br \/>\n<strong>Ernest Koliqi<\/strong><\/p><\/blockquote>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Xhemail Peci\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" \/> N\u00eb historin\u00eb bot\u00ebrore p\u00ebrmendet fakti kur Aleksandri i Madh kishte urdh\u00ebruar ta rrafshonin qytetin e Teb\u00ebs por jo edhe sht\u00ebpin\u00eb e poetit lirik Pindarit. Napoleon Bonaparta e kishte pushtuar Gjermanin\u00eb, por ai u ndal para Johan Volfgang Goethes s\u00eb madh. Homeri i heksametrave t\u00eb Iliad\u00ebs, qe i verb\u00ebr dhe jo rrall\u00eb u fye n\u00eb koh\u00ebn kur kishte jetuar, Eskili-ky tragjediograf i madh grek, kishte marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb Luft\u00ebn e Termopileve por qe d\u00ebnuar me ostrakiz\u00ebm &#8211; p\u00ebrz\u00ebnie nga atdheu, dhe kishte vdekur i fyer nga bashk\u00ebkombasit e tij n\u00eb Si\u00e7ili; Shekspiri do t\u00eb bridhte me nj\u00eb trup\u00eb teatrore e do t\u00eb vdiste i ri duke u harruar gati p\u00ebr nj\u00eb shekull! Dante Aligeri dhe Fran\u00e7esko Petrarka shpesh do t\u00eb vuanin nga konfliktet politike t\u00eb koh\u00ebs, dhe se dashurit\u00eb e tyre t\u00eb pafatshme do kishin edhe petkun e vlimeve t\u00eb vorbullave politike q\u00eb zienin n\u00eb \u00e7erthujt e koh\u00ebs, Miguel Servantes Saavadera-gjeniu i kryevepr\u00ebs letrare Don Kishoti, do t\u00eb luftonte kund\u00ebr arab\u00ebve, do t\u00eb zihej rob prej tyre, do t\u00eb burgosej n\u00eb Kalan\u00eb e Ulqinit, do t\u00eb humbiste nj\u00ebr\u00ebn dor\u00eb t\u00eb cil\u00ebn ia kishin prer\u00eb n\u00eb luft\u00eb dhe do vdiste n\u00eb skamje; Bajroni do ta braktiste Anglin\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb tij e cila sipas tij i ngjante nj\u00eb arkivoli ngjyr\u00eb hiri duke u fundosur dita-dit\u00ebs (Un\u00eb jam p\u00ebr Anglin\u00eb, por Anglia nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebr mua!) dhe do t\u00eb vdiste duke luftuar p\u00ebr lirin\u00eb e Greqis\u00eb; Onore de Balzak &#8211; Napoleon Bonaparta i let\u00ebrsis\u00eb bot\u00ebrore, do t\u00eb zhytej n\u00eb borxhe t\u00eb shumta, e i lodhur nga fama sa edhe nga s\u00ebmundja do t\u00eb martohej vet\u00ebm buz\u00eb vdekjes; Aleksand\u00ebr Sergejevi\u00e7 Pushkini &#8211; poeti i madh rus, do shk\u00eblqente n\u00eb fam\u00ebn e tij si poet por Cari i Rusis\u00eb e \u00e7onte n\u00eb deti-larg syve, do t\u00eb vdiste n\u00eb dyluftimin mbase t\u00eb organizuar si kurth\u00eb ku medoemos poeti do t\u00eb duhej t\u00eb binte; Volteri do t\u00eb p\u00ebrballej me Frederikun e Prusis\u00eb dhe se vet\u00ebm vejusha e Sirejit do t\u2019ia shp\u00ebtonte kok\u00ebn; Anton Pavloviq \u00c7ehovi do vdiste nga tuberkulozi, Nikola Vasileviq Gogoli do vet\u00ebvritej n\u00eb \u00e7mendi, Tolsoi do braktisej nga gruaja e tij dhe pastaj do ta braktiste Mosk\u00ebn e do vente t\u00eb jetonte n\u00eb vetmi t\u00eb plot\u00eb n\u00eb Jasnaja Poljana; Dostojevski do provonte ve\u00e7imin, fyerjen, internimin, s\u00ebmundjet; Sergej Jesenini do t\u00eb b\u00ebnte vet\u00ebvrasje, Vladimir Majakovski, Ernest Heminguej, Stefan Cvajg, Kavabata\u2026 do t\u00eb b\u00ebnin gjithashtu: vet\u00ebvrasje?! Nd\u00ebrkaq, Lasgush Poradeci do ta shfaqte krenarin\u00eb e tij t\u00eb ligjshme duke th\u00ebn\u00eb se: Let\u00ebrsia shqipe \u00ebsht\u00eb ndoshta e vetmja let\u00ebrsi ku asnj\u00eb poet, asnj\u00eb shkrimtar nuk ka b\u00ebr\u00eb vet\u00ebvrasje! &#8230;<\/p>\n<p><strong>Panteoni i P\u00ebrdhunuar<\/strong><\/p>\n<p>Panteoni i p\u00ebrdhunuar e i p\u00ebr\u00e7udnuar! Shqipnija u nis drejt gremin\u00ebs, e \u201cbashkimi kombtar me vishtirsi i m\u00ebkambun\u201d prej Rilindasve, \u201cu trand nd\u00ebr themele\u201d &#8211; do t\u00eb theksonte Ernest Koliqi: \u201cBukurija asht m\u00ebrgue nga vendi yn\u00eb. E bashk\u00eb me te dy motrat e saja: Besa e Burrnija.\u201c Vendi, shkruante Koliqi, ishte futur \u201en\u00eb nji robin t\u00eb zez\u00eb n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn \u00e7do dhurat\u00eb e Per\u00ebndis dhunohej, ku v\u00ebllau me andje t\u00eb mbrap\u00ebsht e gjakatare mundon trupin edhe ndrydh\u00eb shpirtin e v\u00ebllaut, ku mohimi i \u00e7do s\u00eb drejte njer\u00ebzore quhet p\u00ebrparim.\u201c<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebt\u00eb vend t\u00eb quajtur Shqip\u00ebri jan\u00eb b\u00ebr\u00eb tmerre q\u00eb do t\u2019ua ngjethin misht\u00eb brezave t\u00eb t\u00ebr\u00eb, do t\u00eb pohonte shkrimtari Ismail Kadare. Republika Socialiste e Shqip\u00ebris\u00eb dhe Republika e Letrave Shqipe, p\u00ebrkat\u00ebsisht Republika e Liris\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Shteti i Platonit do t\u00eb zbatohej n\u00eb Shtetin e Republik\u00ebs Socialiste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, pra poet\u00ebt dhe shkrimtar\u00ebt, intelektual\u00ebt dhe artist\u00ebt me prirje dhe mendime ndryshe ideologjike, ndon\u00ebse me dhunti letrare e intelektuale t\u00eb lindur, do t\u00eb p\u00ebrjashtoheshin e do t\u00eb m\u00ebnjanoheshin, do t\u00eb survejoheshin, do t\u00eb pengoheshin, do t\u00eb lin\u00e7oheshin, dhe mjerisht do t\u00eb burgoseshin e do t\u00eb pushkatoheshin.<\/p>\n<p>Thirrja e poetit romantik gjerman Hajnrih Hajne: \u201cO mbret, pse ta dua t\u00eb mir\u00ebn?\/ Prano nj\u00eb k\u00ebshill\u00eb prej meje:\/Nderoje Poetin e vdekur,\/Po At\u00eb t\u00eb gjallin kurseje\u201d! &#8211; nuk do t\u00eb vlente. Ndaj edhe pati intelektual\u00eb t\u00eb shumt\u00eb q\u00eb nuk e pranuan as lirin\u00eb si l\u00ebmosh\u00eb e as dhun\u00ebn si qyqar\u00eb, sepse si\u00e7 do t\u00eb shkruante poeti romantik gjerman Frederik Shileri: \u201cKush dhun\u00ebn pranon si qyqar\/njeriun te vetja po aq e ka vrar\u00eb.\u201d Ajo q\u00eb kishte ndodhur aty dhe at\u00ebher\u00eb, mund t\u00eb p\u00ebrfshihet me th\u00ebnien e Xhorxh Oruellit, se: \u201cLufta \u00ebsht\u00eb paqe, liria \u00ebsht\u00eb skllav\u00ebri, injoranca \u00ebsht\u00eb forc\u00eb.\u201d N\u00eb v\u00ebshtrimin e tij Let\u00ebrsija n\u00eb Shqipni, Ernest Koliqi shkruante se: \u201cShkurt: let\u00ebrsija e v\u00ebrtet\u00eb asht ajo q\u00eb i sh\u00ebrben partis\u00eb dhe, tue qen\u00eb se partija mishnohet n\u00eb Sekretar t\u00eb P\u00ebrgjithsh\u00ebm dhe n\u00eb Komitet Qendror, letrari i denj\u00eb p\u00ebr k\u00ebt em\u00ebn asht, pra, ai q\u00eb ven n\u00eb sh\u00ebrbim frymzimin e vet me zbukurue mendimet (lexo: interesat) e Drejtuesavet. Kurrkush madje nuk mund t\u2019ankohet n\u2019asht se Drejtuesat s\u2019marrin er\u00eb nga kultura e let\u00ebrsija\u2026Nga kjo ndrydhje robnuese, rrjedh monotonija e tipizimit t\u00eb vetjeve. T\u00eb gjith\u00eb bejler\u00ebt e Shqipnis u tallen me unin (urin) e popullit dhe shnderuen t\u00eb gjitha grat\u00eb q\u00eb u delshin para syve, t\u00eb gjith\u00eb tregtar\u00ebt l\u00ebshojshin bark tue u maj\u00eb me gjak t\u00eb vegj\u00eblis, t\u00eb gjith\u00eb borgjez\u00ebt kalbeshin me vese t\u00eb mbrapshta dhe jo vet\u00ebm ishin vet\u00eb t\u00eb zvetnuem por edhe zvetnojshin k\u00ebdo qi rrinte n\u00eb shoqni t\u00eb tyne. Patriot quhet partizani q\u00eb vret bashkatdhetar\u00ebt. Anmiku i huej harrohet (po a thue a ka anmiq t\u00eb huej Shqipnija? S\u2019kemi koh\u00eb me i dallue, sepse tep\u00ebr t\u00eb xanun me u gri me shoqishojn\u00eb!)\u2026Kumbojn\u00eb hymne n\u00eb p\u00ebrlavdim t\u00eb vllavrasjes\u2026\u201d<\/p>\n<p>Duke e kujtuar nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb till\u00eb, poeti dhe p\u00ebrkthyesi Dhori Qiriazi n\u00eb skic\u00ebn e tij letrare Lutecia do t\u00eb shkruante: \u201cKam p\u00ebrkthyer k\u00ebto radh\u00eb t\u00eb sinqerta t\u00eb H. Hajnes. K\u00ebt\u00eb pohim se e ardhmja u takon komunist\u00ebve e kam b\u00ebr\u00eb me nj\u00eb frik\u00eb t\u00eb madhe n\u00eb zem\u00ebr dhe trishtim, medet! Ky p\u00ebrfundim s\u2019ka qen\u00eb i shtirur. He me t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, vet\u00ebm me tmerrr dhe neveri mendoj p\u00ebr at\u00eb koh\u00eb, kur k\u00ebta ikonoklast\u00eb t\u00eb ngrysur do t\u00eb marrin pushtetin n\u00eb dor\u00eb. Me duart e tyre t\u00eb ashp\u00ebra do t\u00eb thyejn\u00eb pa m\u00ebshir\u00eb t\u00eb gjitha statujat e mermerta t\u00eb bukuris\u00eb, kaq t\u00eb dashura p\u00ebr zemr\u00ebn time. Ata do t\u00eb zhdukin t\u00eb gjitha trillet fantastike t\u00eb artit, t\u00eb cilat i kan\u00eb dashur kaq poet\u00eb. Ata do t\u00eb shkat\u00ebrrojn\u00eb korien time me dafina dhe do t\u00eb mbjellin atje patate. Coh\u00ebt me zambak\u00eb, t\u00eb cilat gjithkush i ka veshur pa ndrojtje e kursim, ashtu si\u00e7 nuk i kish veshur as mbreti Solomon n\u00eb kulmin e lavdis\u00eb s\u00eb tij, do t\u00eb grisen n\u00eb sy t\u00eb shoq\u00ebris\u00eb, n\u00ebse nuk do t\u00eb mbahet n\u00eb duar avl\u00ebmendi. Tr\u00ebndafilat, t\u00eb fejuarit gazmor\u00eb t\u00eb bilbilave, do t\u00eb p\u00ebrbuzen, bilbilat si zogj t\u00eb padobish\u00ebm do t\u00eb d\u00ebbohen dhe, sa keq! Prej Librit tim t\u00eb k\u00ebng\u00ebve bakalli do t\u00eb b\u00ebj\u00eb fishek\u00eb letre, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebt do t\u00eb hedh\u00eb kafe dhe duhan aromatik p\u00ebr plakun e s\u00eb ardhmes. Eh, t\u00eb gjitha i parashoh dhe nj\u00eb breng\u00eb e pasosur m\u00eb pushton, kur i mendoj. Proletariati triumfues i k\u00ebrcnon p\u00ebr vdekje vargjet e mia dhe do t\u00eb p\u00ebrpiqet t\u2019i zhduk\u00eb tok me bot\u00ebn e vjet\u00ebr romantike. Dhe megjith\u00eb k\u00ebt\u00eb, ja ku ta them ndershm\u00ebrisht, ky komuniz\u00ebm, sado armik me shijet dhe tendencat e mia, tani m\u00eb ka pushtuar shpirtin me magjin\u00eb e tij dhe un\u00eb s\u2019kam forc\u00eb ta kund\u00ebrshtoj\u00eb. Dy z\u00ebra t\u00eb brendsh\u00ebm n\u00eb gji m\u00eb flasin n\u00eb favur t\u00eb tij, dy z\u00ebra q\u00eb s\u2019duan t\u00eb heshtin kurr\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt n\u00eb thelb nuk jan\u00eb gj\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7 se dy djaj t\u00eb brendsh\u00ebm n\u00ebn pushtetin e t\u00eb cil\u00ebve kam r\u00ebn\u00eb dhe q\u00eb me asnj\u00eb formul\u00eb magjike nuk mund t\u2019i d\u00ebboj\u00eb. Nj\u00eb nga k\u00ebta z\u00ebra \u00ebsht\u00eb z\u00ebri i logjik\u00ebs. Dielli i logjik\u00ebs, ka th\u00ebn\u00eb Danteja\u2026Komunizmi u vendos dhe fjal\u00ebt e sinqerta e profetike t\u00eb H. Hajnes u v\u00ebrtetuan plot\u00ebsisht. Statujat u thyen, librat u gris\u00ebn\u2026\u201d<\/p>\n<p><em>Ball\u00eb p\u00ebr Ball\u00eb:<\/em><br \/>\n<em> Dhuntia dhe Dhuna.<\/em><\/p>\n<p><em>Republika e Letrave Shqipe<\/em><br \/>\n<em> dhe<\/em><br \/>\n<em> Republika Socialiste e Shqip\u00ebris\u00eb<\/em><\/p>\n<p><em>Republika e Letrave Shqipe<\/em><br \/>\n<em> Martir\u00ebt e Artit dhe t\u00eb Liris\u00eb:<\/em><\/p>\n<p>At\u00eb Gjergj Fishta, autor i Lahut\u00ebs s\u00eb Mal\u00ebcis e i Mrizit t\u00eb Zanave, i ndaluar me dekret t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb shtet\u00ebror, eshtrat e t\u00eb cilit u hodh\u00ebn n\u00eb lumin Dri; At\u00eb Vin\u00e7enc Prenushi (poet lirik, vdiq n\u00eb Burgun e Durr\u00ebsit), Dom Ndoc Nikaj (romansier i talentuar, i burgosur n\u00eb vitin 1946 kur ishte 82-vje\u00e7ar, i anatemuar), Sejfullah Mal\u00ebshova (Lame Kodra)-poet i talentuar dhe intelektual i shquar, i burgosur, i l\u00ebn\u00eb n\u00eb vetmi e i anatemuar), Laz\u00ebr Shantoja (nj\u00eb prej inteletual\u00ebve m\u00eb eminent\u00eb t\u00eb koh\u00ebs, p\u00ebrkthyes i Faustit t\u00eb G\u00ebtes e i Vilhelm Telit t\u00eb Shilerit, i arrestuar n\u00eb shkurt t\u00eb vitit 1945 e i torturuar mizorisht sa e luste Zotin t\u00eb vdiste: gjymtyr\u00ebt e tij iu pren\u00eb me sharr\u00eb dhe meq\u00eb nuk e mbanin k\u00ebmb\u00ebt ai qe ekzekutuar n\u00eb nj\u00eb varr t\u00eb hapur me nj\u00eb bresh\u00ebri plumbash), At\u00eb Anton Harapi (prift intelektual, dramaturg e orator i shquar, i d\u00ebnuar me pushkatim), Dom Ndre Zadeja (poet i holl\u00eb lirik, i pushkatuar), Nikoll\u00eb Gazuli (intelektual dhe albanolog, n\u00eb vitin 1930 tek po vuante burgun n\u00eb Gjirokast\u00ebr, lirohet me nd\u00ebrhyrjen e Norbert Joklit, Gergj Fisht\u00ebs e Aleksand\u00ebr Xhuvanit, por pushkatohet nga grupi komunist i cili e kishte rrethuar n\u00eb nj\u00eb shpell\u00eb, dhe nuk i dihet varri), Mark Dushi (intelektual e mbledh\u00ebs folklori, i arrestuar, i torturuar eg\u00ebrsisht dhe i ekzekutuar n\u00eb mosh\u00ebn 46-t\u00eb vje\u00e7are); u burgos\u00ebn studiuesit e p\u00ebrkthyesit e zellsh\u00ebm t\u00eb orientalistik\u00ebs: Myqerem Janina, Vexhi Buharaja e Tahir Dizdari, p\u00ebrkthyesit Gjuljem e Mark Dema (p\u00ebrkthyes t\u00eb talentuar t\u00eb let\u00ebrsis\u00eb klasike romake), Mithat Arianiti (p\u00ebrkthyes i veprave t\u00eb albanolog\u00ebve t\u00eb shquar si Jokli, Hahni e Shuflaj me t\u00eb tjer\u00eb, u arrestua me babain dhe t\u00eb v\u00ebllan\u00eb m\u00eb 1944, u internua dhe doli plak nga internimi), Nikoll\u00eb Dakaj (p\u00ebrkthyes, poet e linguist), Pashko Gje\u00e7i (i cili ia kushtoi p\u00ebrkthimit briliant t\u00eb Komedis\u00eb Hyjnore-20 vjet, e q\u00eb kaloi vite burgu n\u00eb Burrel, Spa\u00e7, Maliq, Beden etj), Jusuf Vrioni e Fran Ilia (Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi i Ri)\u2026<\/p>\n<p>Me burgime t\u00eb gjata, pun\u00eb detyrimi dhe vuajtje mizore, u d\u00ebnuan: Nikoll\u00eb Mazreku, Gjon Shllaku (Nik Barcolla-prift fran\u00e7eskan i arrestuar dhe i pushkatuar n\u00eb fillim t\u00eb vitit 1946; shkroi pamfletin e njohur kund\u00ebr Fulvio Kordignanos i cili e fyente kombin shqiptar), Hafiz Ibrahim Dalliu (vdiq n\u00eb burg), Bernardin Palaj (prift fran\u00e7eskan, i likuiduar), Donat Kurti, (prift fran\u00e7eskan, i quajtur Hans Kristian Anderseni i shqiptar\u00ebve, vdiq n\u00eb burgun e Burrelit), Viktor Volaj (prift fran\u00e7eskan e njoh\u00ebs i mir\u00eb i vepr\u00ebs s\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs, u d\u00ebnua n\u00eb kampe p\u00ebrq\u00ebndrime), u ekzekutua At\u00eb Dajani, u burgos\u00ebn Mark Harapi e Gjon Karma; Nikoll\u00eb Mazreku (linguist e historian, p\u00ebrkthyes i teksteve latine, u d\u00ebnua me 25 vjet burg e me 12 vjet internim), Marin Sirdani (mbledh\u00ebs folklori e legjendash, historian e shkrimtar, i burgosur p\u00ebr shum\u00eb vite, kurse legjendat e mbledhura p\u00ebr Sk\u00ebnd\u00ebrbeun iu dogj\u00ebn nga Sigurimi i Shtetit), Aleksand\u00ebr Sirdani (v\u00ebllai i tij, i torturuar n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb brutale, trupi i tij i sakatosur e i gjymtuar u ngre zvarr\u00eb qytetit t\u00eb Koplikut p\u00ebr t\u00eb terrorizuar kund\u00ebrshtar\u00ebt); u ndaluan botimet e veprave dhe t\u00eb shkrimeve t\u00eb Selman Riz\u00ebs, Justin Rrot\u00ebs (intelektuali q\u00eb e pat sjellur n\u00eb Shqip\u00ebri kopjen e Mesharit t\u00eb Gjon Buzukut), u lan n\u00eb heshtje: Arshi Pipa, Namik Resuli (drejtor i Institutit p\u00ebr Studime Shqiptare n\u00eb Rom\u00eb), Ernest Koliqi, Martin Camaj, Karl Gurakuqi, Mustafa Kruja, Zef Valentini, Tajar Zavalani, Anton Logorei etj.<br \/>\nU ekzekutuan: Kol\u00eb Prela (m\u00ebsues intelektual), Salahudin Totto (p\u00ebrkthyes e autor i artikujve politik\u00eb, Beqir \u00c7ela (intelektual, i akuzuar si spiun amerikan dhe i ekzekutuar m\u00eb 1947), Qemal Dra\u00e7ini (shkrimtar i ri e tejet i talentuar, i torturuar p\u00ebr vdekje, vdiq n\u00eb \u00e7mendi), Myzafer Pipa (intelektual e viktim\u00eb e terrorit t\u00eb kuq), Manush Peshk\u00ebpia (intelektual, i d\u00ebnuar nga Gjyqi Special i Tiran\u00ebs dhe i ekzekutuar p\u00ebr shkak t\u00eb \u201cbomb\u00ebs n\u00eb ambasad\u00ebn sovjetike\u201d); Ethem Haxhiademi (dramaturg i shquar, i burgosur), Musine Kokalari (nj\u00eb intelektuale e rrall\u00eb, e diplomuar p\u00ebr let\u00ebrsi n\u00eb Rom\u00eb me 1942, refuzoi t\u00eb punonte si m\u00ebsuese n\u00ebn regjimin komunist dhe p\u00ebrpara gjyqit ushtarak n\u00eb Tiran\u00eb m\u00eb 1946, mbrojti me guxim dhe me aft\u00ebsi t\u00eb rrall\u00eb idet\u00eb e veta politike dhe idealet komb\u00ebtare, u mbajt p\u00ebr shum\u00eb vite n\u00eb burgun fam\u00ebkeq t\u00eb Burrelit dhe vdiq n\u00eb vetmi), Kudret Kokoshi (intelektual vlonjat, i kishte shp\u00ebtuar kampit t\u00eb Mathauzenit por p\u00ebrfundoi n\u00eb burgun e Burrelit), Mithat Arianiti (intelektual q\u00eb vuajti vite burgu n\u00eb Burrel e pastaj n\u00eb kampet e p\u00ebrq\u00ebndrimit n\u00eb Ku\u00e7 e Kurvelesh), Pjet\u00ebr Gjini (poet satirik nga Shkodra, vuajti vite burgu n\u00eb Burrel); u burgos\u00ebn p\u00ebrkthyesit intelektual\u00eb Gjergj Bubani, Dionis Mi\u00e7a\u00e7o, Mitrush Kuteli, Nexhat Hakiu, u burgos\u00ebn e u survejuan intelektual\u00ebt e tjer\u00eb: Profesor Selman Riza, Pashko Gje\u00e7i, Andon Frash\u00ebri, Astrit Delvina, Izet Beb\u00ebziqi, Filip Fishta, Nikoll\u00eb Daka, Gjovalin Ljarja, Mustafa Greblleshi (autor i romanit t\u00eb njohur Gremina e Dashuris\u00eb), Mirash Ivanaj (vdiq n\u00eb burg m\u00eb 1953), Ko\u00e7o Tasi (vdiq n\u00eb Burgun e Burrelit-i d\u00ebnuar p\u00ebr jet\u00eb), Aqile Tasi (vdiq n\u00eb burgun e Burrelit) e Stavro Frash\u00ebri; Fiqri Llagami, Nebil \u00c7ika e Aleks Mavra\u00e7i-t\u00eb pushkatuar n\u00eb prag t\u00eb \u00e7lirimit t\u00eb Tiran\u00ebs\u2026<\/p>\n<p>Republika Popullore-Socialiste e Shqip\u00ebris\u00eb:<\/p>\n<p>Gjeneral-kolonel Enever Hoxha, i lindur n\u00eb Gjirokast\u00ebr me 16 tetor 1908, vdiq m\u00eb 11 prill 1985. Studjoi n\u00eb Franc\u00eb e Belgjik\u00eb por nuk diplomoi. E udh\u00ebhoqi nj\u00eb shitore duhani n\u00eb Tiran\u00eb, por prapa saj zhvillonte aktivitetin politik komunist ndaj edhe u d\u00ebnua \u2018me vdekje n\u00eb munges\u00eb\u2019. U dekorua me Urdh\u00ebrin Partizan t\u00eb Jugosllavis\u00eb, me Urdh\u00ebrin Jugosllav t\u00eb Heroit Komb\u00ebtar, me Urdh\u00ebrin Suvarov t\u00eb Bashkimit t\u00eb Republikave Socialiste Sovjetike. I martuar me Nexhmije Xhuglinin-Hoxh\u00ebn. Me rekomandimet e Josip Broz Titos, me Dekret Shtet\u00ebror e hoqi nga plan-programet m\u00ebsimore Poetin e Kombit Gjergj Fisht\u00ebn, eshtrat e t\u00eb cilit u hodh\u00ebn n\u00eb lumin Dri!<\/p>\n<p>Gjeneral-lejtnajt Mehmet Shehu, i lindur n\u00eb fshatin \u00c7orush t\u00eb Mallakastr\u00ebs, me 10 janar 1913. Mori shkollim ushtarak n\u00eb Rusi, i dekoruar me Yllin Partizan Jugosllav. Shtypi me gjak revolt\u00ebn antikomuniste t\u00eb vitit 1944 n\u00eb Shkod\u00ebr dhe ishte jasht\u00ebzakonisht aktiv e besnik n\u00eb vendosjen e \u201cpushtetit popullor\u201d. P\u00ebr shum\u00eb vite dora e djatht\u00eb e Hoxh\u00ebs. B\u00ebri \u201cvet\u00ebvrasje\u201d n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1981.<\/p>\n<p>Ramiz Alia, lindi m\u00eb 18 tetor 1925 n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb nj\u00eb familje t\u00eb varf\u00ebr, dhe vdiq m\u00eb 7 tetor 2011. Udh\u00ebhoqi divizionet shqiptare n\u00eb Kosov\u00eb e Jugosllavi, bashk\u00eb me Shefqet Pe\u00e7in e Reis Malilen, n\u00eb \u201cndihm\u00eb t\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve jugosllav\u00eb\u201d. I martuar me t\u00eb bij\u00ebn e gjuh\u00ebtarit Aleksand\u00ebr Xhuvani, Semiramis\u00ebn. B\u00ebri spastrime n\u00eb kultur\u00eb dhe n\u00eb politik\u00eb. Pas \u201cvet\u00ebvrasjes\u201d s\u00eb Mehemt Shehut e drejtoi Shqip\u00ebrin\u00eb deri n\u00eb \u201ctranzicionin demokratik\u201d. Ishte n\u00eb krye t\u00eb shtetit kur u dha urdh\u00ebri p\u00ebr ta varur n\u00eb litar poetin Havzi Nela.<\/p>\n<p>Nexhmije Xhuglini-Hoxha, e lindur n\u00eb Dib\u00ebr me 1921, e martuar me Enver Hoxh\u00ebn n\u00eb janar 1945. Aktive n\u00eb l\u00ebvizjen komuniste dhe me ndikim t\u00eb jasht\u00ebzakonsh\u00ebm tek i shoqi. Zem\u00ebrimi i saj shpesh ngjante me zem\u00ebrimin e Zanfin\u00ebs\u2026N\u00eb vitet 1945-1946 merr pjes\u00eb n\u00eb Kongresin e Grave Antifashiste n\u00eb Beograd.<\/p>\n<p>Gjeneral-major Shefqet Pe\u00e7i, i lindur m\u00eb 1906 n\u00eb fshatin Picar t\u00eb Kurveleshit. Kishte t\u00eb mbaruar shkoll\u00ebn fillore dhe ate t\u00eb artileris\u00eb n\u00eb Tiran\u00eb. U priu brigadave partizane n\u00eb ndihm\u00eb \u201ct\u00eb v\u00ebllez\u00ebrve jugosllav\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Gjeneral-major Haxhi Lleshi, i lindur m\u00eb 1913 n\u00eb R\u00ebshen t\u00eb Dibr\u00ebs, me shkollim t\u00eb ul\u00ebt. Tejet aktiv n\u00eb vendosjen dhe forcimin e marr\u00ebdh\u00ebnieve me Jugosllavin\u00eb, ku edhe udh\u00ebtonte shpesh. Q\u00eb nga viti 1953 ishte President i Presidiumit t\u00eb Ansambles\u00eb Popullore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Gjeneral-major Hysni Kapo, i lindur n\u00eb fshatin T\u00ebrba\u00e7 t\u00eb Vlor\u00ebs, me 1915. I martuar me Vito Kondin, e motra e Alqi Kondit. I njohur si \u201cBesniku i Partis\u00eb\u201d, ai kreu funksione t\u00eb larta politike dhe ushtarake. N\u00eb vitin 1945 ishte an\u00ebtar i Gjyqit Special kund\u00ebr \u201ckriminel\u00ebve t\u00eb luft\u00ebs dhe armiqve t\u00eb popullit\u201d. N\u00eb vitet 1945-47 ishte Minist\u00ebr-n\u00eb Jugosllavi (korrik \u201945 &#8211; shkurt \u201847). Me 15 gusht 1955 em\u00ebrohet President i Shoqat\u00ebs s\u00eb Miq\u00ebsis\u00eb Shqiptaro-Ruse.<\/p>\n<p>Gjeneral-major Tuk Jakova, i lindur me 26 prill 1914 n\u00eb Shkod\u00ebr. I dekoruar me Yllin Partizan t\u00eb Jugosllavis\u00eb. N\u00eb vitet 1947 &#8211; \u201848 ishte Minist\u00ebr n\u00eb Jugosllavi. Z\u00ebvend\u00ebsoi Ko\u00e7i Xoxen, pas ekzekutimit t\u00eb tij. I ekzekutuar \u201cp\u00ebr gabime t\u00eb r\u00ebnda ndaj Partis\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Gjeneral-lejtnajt Beqir Balluku, i lindur n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1917. Teneqexhi e i njohur si dembel. N\u00eb vitin 1945 ishte an\u00ebtar i Gjyqit Special p\u00ebr t\u00eb d\u00ebnuar \u201ckriminel\u00ebt e luft\u00ebs dhe armiqt\u00eb e popullit\u201d.<\/p>\n<p>Gjeneral-major Bedri Spahiu, i lindur n\u00eb Gjirokast\u00ebr me 1906, kishte shkollim t\u00eb mes\u00ebm dhe ushtarak. I dekoruar me Yllin Partizan t\u00eb Jugosllavis\u00eb. Me 1945 u em\u00ebrua Prokuror i Gjyqit Special p\u00ebr t\u00eb d\u00ebnuar \u201ckriminel\u00ebt e luft\u00ebs dhe armiqt\u00eb e popullit\u201d. Ai \u201cvizitoi\u201d shpesh Rusin\u00eb dhe Jugosllavin\u00eb. N\u00eb maj-qershor 1949, ishte Prokuror Shteti n\u00eb Gjyqin kund\u00ebr Ko\u00e7i Xoxes dhe t\u00eb tjer\u00ebve.<\/p>\n<p>Gjeneral-major Kadri Hazbiu, i lindur m\u00eb 1920, n\u00eb fshatin Mavrov\u00eb t\u00eb Vlor\u00ebs, ku kishte mbaruar edhe shkoll\u00ebn e lart\u00eb tregtare. B\u00ebri shkollimin ushtarak n\u00eb Mosk\u00eb. Kreu detyra t\u00eb sh\u00ebrbimit sekret shtet\u00ebror dhe ushtarak.<\/p>\n<p>Siri \u00c7ar\u00e7ani, i lindur n\u00eb vitin 1918 n\u00eb Fush\u00eb-Bardh\u00eb t\u00eb Kurveleshit. Bujk me profesion, e informator p\u00ebr daj\u00ebn e vet Daut \u00c7ar\u00e7ani (prefekt i Gjirokastr\u00ebs n\u00ebn pushtimin italian). N\u00eb vitet 1945-50 sh\u00ebrbeu si Prokuror Ushtarak kund\u00ebr nacionalist\u00ebve dhe komunist\u00ebve, shumica e t\u00eb cil\u00ebve u ekzekutuan. Me 12 qershor 1951, em\u00ebrohet Prokuror i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Republik\u00ebs Popullore Socialiste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Abdyl K\u00ebllezi, i lindur n\u00eb vitin 1919 n\u00eb Tiran\u00eb. Me shkollim t\u00eb mes\u00ebm e shkollimin ushtarak t\u00eb mes\u00ebm &#8211; n\u00eb Rom\u00eb. N\u00eb vitet 1949-53 ishte n\u00eb krye t\u00eb delegacioneve n\u00eb Rusi, Rumani, Bullgari dhe Europ\u00ebn Lindore.<\/p>\n<p>Bilbil Klosi, i lindur n\u00eb vitin 1919 n\u00eb Mallakst\u00ebr. I martuar n\u00eb vitin 1945 me Jolanda Xhuvanin, e bija e Aleksand\u00ebr Xhuvanit. Prokuror aktiv e fam\u00ebkeq.<\/p>\n<p>Spiro Koleka, i lindur me 8 korrik 1908 n\u00eb Himar\u00eb. Aktiv dhe besnik n\u00eb Komitetin Qendror dhe n\u00eb Politbyron\u00eb fam\u00ebkeqe. I dekoruar me Yllin Partizan t\u00eb Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n<p>Rita Marko, i lindur n\u00eb Kor\u00e7\u00eb me 1920, me shkollim t\u00eb mes\u00ebm. N\u00eb funksione t\u00eb larta ushtarake dhe partiake.<\/p>\n<p>Manush Myftiu, i lindur n\u00eb vitin 1919 n\u00eb Vlor\u00eb, komesar politik e an\u00ebtar i Komitetit Qendror, me merita p\u00ebr forcimin e miq\u00ebsis\u00eb shqiptaro-ruse dhe n\u00eb funksione t\u00eb shumta politike e ministrore.<\/p>\n<p>Ki\u00e7o Ngjela, i lindur n\u00eb Shep\u00ebr t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, n\u00eb vitin 1920. Me shkollim t\u00eb mes\u00ebm e pastaj vijoi studimet n\u00eb Rom\u00eb. Minist\u00ebr i Financave.<br \/>\nGogo Nushi, i lindur me 15 dhjetor 1913 n\u00eb Vuno t\u00eb Himar\u00ebs. Me shkollim t\u00eb mes\u00ebm. Tep\u00ebr aktiv n\u00eb Sekretariatin e Partis\u00eb s\u00eb Pun\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb<\/p>\n<p>Josif Pashko, i lindur n\u00eb vitin 1916 n\u00eb fshatin Vodic\u00eb t\u00eb Ersek\u00ebs. Kishte t\u00eb kryer Normalen e Elbasanit-me 1938. Ishte officer i siguris\u00eb dhe pastaj me 26 mars 1946 em\u00ebrohet Prokuror i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i Shtetit.<\/p>\n<p>Pilo Persiteri, i lindur n\u00eb Kor\u00e7\u00eb me 1909, teneqexhi e bashk\u00ebpun\u00ebtor i ngusht\u00eb i Enver Hoxh\u00ebs q\u00eb n\u00eb Kor\u00e7\u00eb, ku vepronte bashk\u00eb me Ko\u00e7i Xoxen.<\/p>\n<p>Mihal Prifti, i lindur me 25 shtator 1918 n\u00eb fshatin Gjat\u00eb t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, Minsit\u00ebr n\u00eb Rusi e pastaj ambasador n\u00eb Mosk\u00eb.<\/p>\n<p>Fiqerete Sanxhaktari-Shehu, e lindur n\u00eb Berat n\u00eb vitin 1920, e martuar me Mehmet Shehun n\u00eb vitin 1945. Ndoqi m\u00ebsimet n\u00eb Institutin Pedagogjik t\u00eb Vajzave n\u00eb Tiran\u00eb, por nuk e mbaroi.<\/p>\n<p>Liri Belishova, e lindur n\u00eb fshatin Belishov\u00eb t\u00eb Skraparit m\u00eb 1923. E martuar me Nako Spiron n\u00eb vitin 1945, po nuk e p\u00ebrdori mbiemrin e tij. Nako Spio \u201eb\u00ebri vet\u00ebvrasje\u201c n\u00eb vitin 1947. Me 12 korrik t\u00eb vitit 1954 em\u00ebrohet Sekretare e Sekretariatit t\u00eb Partis\u00eb.<br \/>\n\u2026<br \/>\n<strong>Harresa si Mallkim dhe Kujtesa si Bekim<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn m\u00ebnyr\u00eb si\u00e7 po \u2018harrohen\u2019 e mjerisht po anatemohen dhe injorohen tani, qen\u00eb harruar dhe mjerisht qen\u00eb anatemuar dikur edhe Faik Konica, Gjergj Fishta, Mithat Frash\u00ebri, Bernardin Palaj, Mitrush Kuteli (i cili ishte shpallur Armik i Popullit, kurse Kapter Sk\u00ebnderi e kishte futur t\u00eb gjall\u00eb n\u00eb dhe &#8211; pra n\u00eb vorr p\u00ebr s\u00eb gjalli, poetin i cili kishte p\u00ebrmbledhur gjith\u00eb lavdin\u00eb dhe gjith\u00eb historin\u00eb n\u00eb vargjet e tij lapidare: \u201cSe jem k\u00ebtu kur s\u2019kish njeri,\/kur s\u2019kish kufi\/as fqinj\u00ebri\/as shkja t\u00eb zi.\/ Se jam k\u00ebtu kur Mal i Zi\/Ish Iliri;\/Kur nga nj\u00eb det n\u00eb tjetrin det\/Isha zot vet!\u201d; shkrimtarin i cili kishte pohuar se \u201cShpirtin nuk ia shes shejtanit\u201d, njeriun i cili n\u00eb qershorin e vitit 1965 ishte zotuar: \u201cDo t\u00eb p\u00ebrpiqem t\u2019i b\u00ebj\u00eb t\u00eb flasin varret e lashta ilire, gur\u00ebt e k\u00ebshtjellave tona t\u00eb mo\u00e7me\u201d, p\u00ebrkthyesin i cili thoshte se \u201cnuk p\u00ebrkthej un\u00eb, p\u00ebrkthen kultura ime\u201d, atdhetarin i cili i shkruante t\u00eb shoqes s\u00eb vet Efterpi-s\u00eb se i dridhej dora p\u00ebr t\u00eb shkruar t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e hidhur: \u201cTerreni i let\u00ebrsis\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb tok\u00eb tek g\u00eblojn\u00eb gjarp\u00ebrinjt\u00eb. T\u00eb vrasin shok\u00ebt, se u b\u00ebn hije. Dhe se kur nuk u b\u00ebn hije do t\u00eb thot\u00eb se nuk je i zoti p\u00ebr let\u00ebrsi\u201d) por edhe Ernest Koliqi, Mustafa Merlika-Kruja, Arshi Pipa, Martin Camaj, Krist Maloki (nj\u00eb krijues q\u00eb punoi n\u00eb heshtje dhe mbeti n\u00eb heshtje edhe pse la studime tejet interesante p\u00ebr Naimin e Lasgushin-studime q\u00eb e shfaqnin horizontin e tij t\u00eb shumansh\u00ebm dituror), Qerim Panariti, Nexhat Peshk\u00ebpia, Prend Do\u00e7i, Dom Ndoc Nikaj, Qemal Draqini, Gasp\u00ebr Benusi, Pashk Bardhi, Namik Delvina, Pal Dodaj, Laz\u00ebr Shantoja (u ekzekutua nga regjimi diktatorial), At\u00eb Anton Harapi (i pushkatuar), Ndre Zadeja-Poeti i \u00cbmb\u00eblsis\u00eb (i pushkatuar), Vin\u00e7enc Prenushi (i pushkatuar), Ethem Haxhiademi (nj\u00eb nd\u00ebr dramaturg\u00ebt m\u00eb t\u00eb shquar-i persekutuar), Kudret Kokoshi (i persekutuar nga diktatura), Ismet Toto (u ekzekutua nga regjimi komunist), Manush Peshk\u00ebpia (u ekzekutua), Namik Mehqemja (u pushkatua nga regjimi komunist), Marin Sirdani, Karl Gurakuqi, Astrit Delvina (i biri i patriotit Namik Delvina-nj\u00eb disident i mir\u00ebfillt\u00eb q\u00eb b\u00ebri jet\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb mundimshme p\u00ebr dyzet vjet e i privuar nga liria); Trifon Xhaxhika-poeti tjet\u00ebr disident i pushkatuar n\u00eb mosh\u00ebn 31 vje\u00e7are (me 24 dhjetor 1963, e t\u00eb cilit nuk i dihet as ku i ka eshtrat e as ku e ka varrin, v\u00ebllain e t\u00eb cilit Ylli Xhaxhik\u00ebn e kishin arrestuar vet\u00ebm dy or\u00eb para pushkatimit t\u00eb Trifonit); Zef Valentini, Stavro Th. Frash\u00ebri (nj\u00eb intelektual i mir\u00ebfillt\u00eb e me kultur\u00eb jasht\u00ebzakonsiht t\u00eb gj\u00ebr\u00eb, i cili tok me Ernest Kolqin konsiderohen si krijuesit e proz\u00ebs\/novel\u00ebs moderne n\u00eb let\u00ebrsin\u00eb shqipe), Bilal Xhaferi, Minush Jero, Gjergj Komnino, Petro Marko, Kol\u00eb Jakova, Fazli Grei\u00e7evci, Murteza Nura, Adem Dema\u00e7i, Xhemil Doda, Teki Dervishi, Anton Xanoni, Pashko Gje\u00e7i, Viktor Volaj, Stefan Shundi, Zef Harapi, Zef P\u00ebllumbi, Anton Frash\u00ebri, Mehdi Frash\u00ebri (t\u00eb cilit mezi ia pat\u00ebn gjet\u00eb nj\u00eb cop\u00eb varr n\u00eb varrezat angleze t\u00eb Rom\u00ebs), bashk\u00ebvuajt\u00ebsit e idealeve demokratike Laz\u00ebr Radi e Taf\u00eb P\u00ebrvizi, Mikel Koliqi-i v\u00ebllai i Ernest Kolqit (njeriu fisnik i cili mbahej n\u00eb burg ndon\u00ebse ishte n\u00eb mosh\u00ebn 84 vje\u00e7are; kur e d\u00ebnuan p\u00ebr her\u00eb t\u00eb dyt\u00eb atij ia dhan\u00eb 38 vjet burg komunizmi, e i cili bashk\u00eb me Ndre Zaden\u00eb e themeluan melodram\u00ebn shqipe-Zadeja shkroi melodramat Rozafa, Rrethimi i Shkodr\u00ebs dhe Ruba e kuqe), Mumtaz Kokalari-i pushkatuar m\u00eb 12 N\u00ebntor 1944, pa varr; Daniel Gje\u00e7aj (i njohur edhe me pseudonimet Pal Duka e Pal Duka Gjini, nj\u00eb njoh\u00ebs i denj\u00eb i jet\u00ebs dhe vepr\u00ebs s\u00eb Fisht\u00ebs, e t\u00eb cilit iu desht t\u00eb jetonte n\u00eb vuajtje e fshehurazi), Luigj Tha\u00e7i, Shime Deshpali, Binard Bilota, Nikolla Ivanaj, Kostaq Cipo, Anton Logorcei, Branko Merxhani, Namik Resuli, Nexhat Peshk\u00ebpia, Sk\u00ebnder Luarasi, Zekeria Rexha, Selman Riza (p\u00ebr t\u00eb cilin \u00ebsht\u00eb th\u00ebn\u00eb se p\u00ebr gjuh\u00ebn fr\u00ebnge e pyesnin edhe vet\u00eb profesor\u00ebt francez\u00eb, e p\u00ebr t\u00eb cilin studiuesi Seit Mancaku do shprehej me pietet se ai ishte \u201cfilologu i lindur nga natyra\u201d, nd\u00ebrsa kritiku Adriatik Kalulli do shprehej p\u00ebr te se \u201ckishte nj\u00eb seriozitet trondit\u00ebs\u201d); Gjergj Qiriazi, Vin\u00e7enc Stratikoi, Nikoll\u00eb Filja; u harruan intelektual\u00ebt dhe veprimtar\u00ebt si Dr. Rexhep Krasniqi (autor i vepr\u00ebs s\u00eb njohur Kongresi i Berlinit dhe Verilindja e Shqip\u00ebris\u00eb), Ahmet Gashi, Luan Gashi, Bedri Pejani dhe Bedri Gjina; u likuidua n\u00eb m\u00ebnyr\u00ebn m\u00eb misterioze mu n\u00eb dit\u00ebn e kremtimit t\u00eb Krishtlindjeve poeti dhe patrioti Pjet\u00ebr Budi-madje duke kaluar lumin Dri, dhe se trupi i tij qe zhdukur sipas urdh\u00ebrave t\u00eb atyre q\u00eb kishin fshehur dor\u00ebn e krimit n\u00eb dhjetorin e vitit 1622; u likuidua poeti dhe atdhetari Pjet\u00ebr Bogdani (i doktoruar dy her\u00eb n\u00eb Rom\u00eb-p\u00ebr teologji e n\u00eb filozofi) dhe se trupi i tij iu hodh qenve p\u00ebr ta shqyer; u helmuan a u likuiduan-pas shpine, me pabesi o me thik\u00eb, me petulla t\u00eb helmuara ose n\u00ebp\u00ebrmjet hafijeve nga Porta e Lart\u00eb o nga Patriarkana Greke (fjala vjen, Sterjo Spasse n\u00eb romanin e tij Zgjimi shkruante se \u201cPorta n\u00eb Stamboll dhe Mitropoliti i Gjirokastr\u00ebs-Anthinisi si nj\u00eb mash\u00eb e fort\u00eb e hir\u00ebsis\u00eb s\u00eb tij Filotheut, e kishin shpallur veprimin e Koto Hoxhit dhe t\u00eb Jani Vretos si herezi dhe i kishin mallkuar bot\u00ebrisht n\u00ebp\u00ebr kisha; kishin shpallur se \u00e7do orthodoks ishte grek dhe se nx\u00ebn\u00ebsi i klas\u00ebs s\u00eb tret\u00eb t\u00eb Gjimnazit t\u00eb Kor\u00e7\u00ebs \u2018Themistokli Gjermanos\u2019 p\u00ebrjashtohej nga t\u00ebr\u00eb gjimnazet e Epirit, t\u00eb Rumelis\u00eb e t\u00eb Ellad\u00ebs si armik i betuar i helenizmit e i orthodoksis\u00eb\u201d, kurse Nikolla Naum Na\u00e7o, thoshin se ia kishte num\u00ebruar mu n\u00eb ball\u00eb nj\u00eb konsulli grek n\u00eb Misir sepse kishte guxuar t\u2019ia shante vatanin\u201d); u eliminuan mendjendriturit e kombit e klerik\u00ebt patriot\u00eb, si: Pjet\u00ebr Bogdani (kufom\u00ebn e tij ua ndan\u00eb qenve) e Pjet\u00ebr Budi (u mbyt n\u00eb Dri, aty ku serb\u00ebt do t\u00eb vrisnin shekuj m\u00eb von\u00eb me 6 plumba Shtjef\u00ebn Konstantin-Gje\u00e7ovin), Naum Panajot Bredhi-Veqilharxhi, Pandeli Sotiri, Jani Vellarai, Theodor Haxhi Filipi (Dhaskal Todri), Anastas Kullorioti, Jani Vreto, Koto Hoxhi, Petro Nini Luarasi, Papa Kristo Negovani, Vangjel Ko\u00e7a (Nirvana), Spiro Kosturi, Vasil Gjergji, Bab\u00eb Dud\u00eb Karbunara, Visarion Xhuvani, Irine Banushi; u likuiduan pabesisht politikani ideolog Mithat Frash\u00ebri e poeti patriot Bilal Xhaferi; Vasil D. Alarupi (i doktoruar p\u00ebr shkencat politike dhe gazetari n\u00eb Univesritetin e Sorbon\u00ebs), Astrit Delvina (vdekur burgjeve shqiptare), Aristridh Kola (i likuiduar nga sh\u00ebrbimet sekrete greke), Fazli Grej\u00e7evci (ai m\u00eb par\u00eb kishte pranuar t\u00eb vdiste sesa t\u00eb tradhtonte shok\u00ebt e tij, ndaj n\u00eb vend t\u00eb d\u00ebshmive p\u00ebr Adem Dema\u00e7in dhe shok\u00ebt e tjer\u00eb, heshti dhe buz\u00ebqeshi), Shaban Shala\u2013Prometheu politik dhe poeti prometheistik (i likuiduar n\u00eb burg nga Moma \u00c7anoviqi me an\u00ebn t\u00eb nj\u00eb tablete t\u00eb helmuar-nj\u00eb dit\u00eb para se t\u00eb lirohej nga burgu), Jusuf e Bardhosh G\u00ebrvalla, Kadri Zeka, Enver Hadri (n\u00ebp\u00ebrmes atentateve); u pushkatuan klerik\u00ebt: Vin\u00e7enc Prenushi, Frano Gjini, dom Laz\u00ebr Shantoja, dom Ndre Zadeja, dom Aleksand\u00ebr Sirdani, At\u00eb Bernardin Palaj, At\u00eb Gjon Shllaku (doktoruar n\u00eb Sorbon\u00eb), jezuit\u00ebt Giovanni Fausti, Daniel Dajani e Mark \u00c7uni; iu pre gjuha e u masakrua profesori arb\u00ebresh Paskuale Baffa, u vra me atentat nga dora e zez\u00eb serbe Shtjef\u00ebn Konstantin Gje\u00e7ovi-intelektuali i cili kishte shkruar m\u00eb se 10,000 faqe; u vra me atentat Luigj Gurakuqi, u pushkatua n\u00eb pragun e sht\u00ebpis\u00eb poeti dhe profesori Latif Berisha (ai sikur e kishte parandjer\u00eb nj\u00eb vdekje t\u00eb till\u00eb, sepse aq shpesh n\u00eb ligj\u00ebratat e tij p\u00ebr let\u00ebrsin\u00eb e Rilindjes Komb\u00ebtare, e recitonte dy-varg\u00ebshin e famsh\u00ebm t\u00eb poetit arb\u00ebresh: Doemos, do t\u00eb vdesim,\/ n\u00eb mos r\u00ebn\u00e7im n\u00eb pragun e sht\u00ebpive tona!), u burgos Sejfullah Malishova-Lame Kodra (i cili qe betuar se nuk do t\u00eb fliste me aske si i burgosur, vet\u00ebm p\u00ebr t\u00eb mbetur gjall\u00eb-si nj\u00eb kufom\u00eb e vdekur); Ferdinand Laholllit-15 dit\u00eb para se t\u00eb lindte i p\u00ebrgaditej strehimi n\u00eb kampe internime p\u00ebr 30-t\u00eb vjet-p\u00ebr shkak t\u00eb babait t\u00eb arratisur!); u vet\u00ebvra duke u hedhur nga shk\u00ebmbi, poeti Viktor Qurku, i quajtur \u201cEsenini shqiptar\u201d- shkoi n\u00eb fshatin e lindjes \u00c7orraj t\u00eb Sarand\u00ebs dhe u hodh nga nj\u00eb shk\u00ebmb; Faik Ballanca vrau veten n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tij me psitolet\u00eb\/revole; u pushkatuan poet\u00ebt Genci Leka e Vilson Blloshmi, u var n\u00eb litar poeti Havzi Nela (poeti i cili e kishte parandier nj\u00eb fund t\u00eb till\u00eb tragjik nga nj\u00eb krim makab\u00ebr: \u201cKur t\u00eb pyesni \u2018ku e ka vorrin?\/Kur t\u00eb k\u00ebrkoni me m\u00eb gjet\u00eb\/Thoni: Ai e urreu mizorin\u2019\/Thoni: Dheu s\u2019ka me e tret\u00eb\/ Thoni: Ai e deshi jet\u00ebn\/Jeta n\u2019vuajtje e d\u00ebrmoi\/Thoni se ka mbrojt\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn\/Grusht tiran\u00ebsh nuk duroi\/Thoni: Drit\u00eb ai k\u00ebrkoi\/E vet\u00eb drit\u00eb nuk pa me sy\/Thoni: p\u00ebr njer\u00ebzin\u00eb k\u00ebndoi\/E p\u00ebr vete mbajti zi\/ Kur t\u00eb vij\u00eb t\u00eb \u00e7el pranvera\/Kur bilbili nis me k\u00ebndue\/Mbi varr tem me gur e ferra\/Nj\u00eb tuf\u00eb lule me ma lshue.\u201d (poezia Kur t\u00eb vdes).<\/p>\n<p><strong>Ball\u00eb p\u00ebr Ball\u00eb: Poet dhe Mbret<\/strong><\/p>\n<p>Mjerisht, ish-Presidenti i Shqip\u00ebris\u00eb Alfred Moisiu e pat dekoruar me Urdh\u00ebrin \u201cNaim Frash\u00ebri i Art\u00eb\u201d Fehmi Abdiun, gjykat\u00ebsin e fundit n\u00eb Europ\u00ebn Lindore q\u00eb kishte d\u00ebnuar me varje n\u00eb litar poetin disident t\u00eb regjimit t\u00eb fundit dikatorial n\u00eb Europ\u00eb, madje poetin i cili kishte jetuar n\u00eb varf\u00ebri t\u00eb tejskajshme e kishin varur mu n\u00eb mes t\u00eb Kuk\u00ebsit me 10 gusht 1998, pas mesnate n\u00eb ora 02 t\u00eb m\u00ebngjesit duke e l\u00ebn\u00eb ashtu t\u00eb ekspozuar! Zot, \u00e7far\u00eb paradoksi?! \u00cbsht\u00eb dekoruar me Urdh\u00ebrin \u201cNaim Frash\u00ebri i Art\u00eb\u201d-ai q\u00eb e ka d\u00ebnuar me varje n\u00eb litar poetin i cili doemos se ka qen\u00eb i frym\u00ebzuar sa nga urdh\u00ebrat e nd\u00ebrgjegj\u00ebs komb\u00ebtare t\u00eb Pashko Vas\u00ebs, nj\u00eblloj edhe nga urdh\u00ebri frym\u00ebzues i Naim Frash\u00ebrit; poetin dhe njeriun i cili klithte: \u201cNe do t\u00eb ndalim prej k\u00ebndej dhe e ndiej se do t\u00eb dalim. Shpejt gjith\u00e7ka do t\u00eb marr\u00eb fund. Por ne do t\u00eb mbyllim shum\u00eb gj\u00ebra dhe do t\u00eb sillemi si njer\u00ebz, se ndryshe nuk nd\u00ebrtohet Shqip\u00ebria. Gjaku me gjak nuk lahet se pastaj b\u00ebhet nj\u00eb pellg i dyt\u00eb gjaku q\u00eb s\u2019e lan dot t\u00eb parin\u201d; u mbajt n\u00eb burgjet e diktatur\u00ebs dragonike Osman Kazazi-dyzet vjet burg (\u201cJu falenderoj shum\u00eb q\u00eb p\u00ebr 30 vjet radhazi n\u00eb burg, me sjelljen brutale dhe antinjer\u00ebzore, nuk m\u00eb keni dh\u00ebn\u00eb asnj\u00eb rast p\u00ebr t\u2019u penduar p\u00ebr kund\u00ebrv\u00ebnien pushtetit tuaj stalinist dhe sadist. P\u00ebrndryshe, pendimi pas vuajtjes s\u00eb gjat\u00eb do t\u00eb ishte i tmerrsh\u00ebm.\u201d K\u00ebshtu do t\u2019i shkruante Lala-Osman Kazazi vet\u00eb Enver Hoxh\u00ebs, i cili me t\u00eb lexuar letr\u00ebn ia shtoi edhe 15-t\u00eb vjet burg). U burgos\u00ebn: shkrimtari dhe p\u00ebrkthyesi Hafiz Ali Kor\u00e7a, shkrimtari Pjet\u00ebr Arbnori (i d\u00ebnuar me vdekje p\u00ebr shkak t\u00eb p\u00ebrpjekjeve p\u00ebr t\u00eb themeluar nj\u00eb parti social-demokratike, e q\u00eb m\u00eb von\u00eb b\u00ebri 28-t\u00eb vjet burg n\u00eb Burgun e Burrelit); u burgos poeti Visar Zhiti, shkrimtari Kasem Trebeshina (i cili e quante Lidhjen e Shkrimtar\u00ebve t\u00eb at\u00ebhershme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si \u201cUrdh\u00ebr i murgj\u00ebrve mesjetar\u00eb\u201d, kurse albanologu Robert Elsie do ta quante Republik\u00ebn Socialiste t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb nj\u00eb \u201cSpital Psikiatrik\u201d duke th\u00ebn\u00eb se \u201clet\u00ebrsia shqipe ma kujton kryq\u00ebzimin e Krishtit\u201d-th\u00ebnie kjo si nj\u00eb remenishenc\u00eb e drejtp\u00ebrdrejt\u00eb e mendimit t\u00eb shprehur nga Merxhani tek Demokratia m\u00eb 8 dhjetor 1928, kur duke cituar G\u00ebten: \u201cJemi dishpeuj t\u00eb nj\u00eb brezi q\u00eb mundohet t\u00eb dal\u00eb nga err\u00ebsira n\u00eb drit\u00eb\u201d, e ngriste z\u00ebrin e revolt\u00ebs: \u201cJemi bijt\u00eb e nj\u00eb race apatike, t\u00eb painteresuar\u2026 Shqip\u00ebria, br\u00ebnda n\u00eb qarkun e qytet\u00ebrimit evropian, \u00ebsht\u00eb vendi, i cili \u00ebsht\u00eb si nj\u00eb spital popullor i s\u00ebmundjeve psykollogjike. Dhe as nonj\u00eb shqip\u00ebtar, bir i k\u00ebtij v\u00ebndi, nuk u gjend, t\u00eb pakt\u00ebn gjer sot, q\u00eb t\u00eb sakrifikoj\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb pun\u00ebs s\u00eb tij mendore dhe t\u00eb hedh\u00eb nj\u00eb sy mbi realitetin t\u2019on\u00eb t\u00eb hidhur\u201d); Laz\u00ebr Radi kaloi 46-t\u00eb vjet n\u00ebp\u00ebr burgjet e kampeve dhe t\u00eb internimeve&#8230; u burgos\u00ebn e u anatemuan, u p\u00ebrbuz\u00ebn e u n\u00ebn\u00e7muan atdhetar\u00ebt e veprimtar\u00ebt si Simon Jubani, Drita Kosturi, Viktor Martini, shkrimtar\u00ebt e shquar si Petro Marko e Arshi Pipa, b\u00ebri dhjet\u00eb vjet burg poeti disident Agim Shehu-i cili n\u00eb vend t\u00eb pen\u00ebs b\u00ebri pun\u00eb kazme; u burgos Vasfi Samim Visoka-autori i librit Shqip\u00ebrija e V\u00ebrtet\u00eb-N\u00ebna Kosov\u00eb (Tiran\u00eb, 1943), u burgos\u00ebn p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e shquar t\u00eb Federat\u00ebs Vatra: Kol\u00eb Rodhja, Kristo Kirka, Ko\u00e7o Kosta, Kol\u00eb Tromara, Andon Frash\u00ebri, kolonel Aqif P\u00ebrmeti (i cili me k\u00ebrkes\u00ebn e Sylejman Delvin\u00ebs drejtuar Federat\u00ebs Panshqiptare Vatra, kishte shkuar n\u00eb krye t\u00eb vullnetar\u00ebve t\u00eb Gard\u00ebs Civile n\u00eb Shqip\u00ebri, p\u00ebr t\u00eb ndihmuar Qeverin\u00eb e dal\u00eb nga Kongresi i Lushnjes. Ai u pushkatua nga komunist\u00ebt n\u00eb Tiran\u00eb n\u00eb vitin 1945) dhe Ali Ku\u00e7i; u pushkatua Bahri Omari, u hodh n\u00eb qelit\u00eb e Burrelit Aqile Tasti (p\u00ebr tet\u00eb vite kishte qen\u00eb n\u00eb ball\u00eb t\u00eb Vatr\u00ebs e editor i gazet\u00ebs Dielli, e p\u00ebr vdekjen e t\u00eb cilit Arshi Pipa pat klithur: Vdiq Flamurtar i Mo\u00e7\u00ebm, ashtu si\u00e7 pat klithur dikur E\u00e7rem \u00c7abej p\u00ebr Bajo Topullin: Ti, o i rr\u00ebzuari lis, si ata lisa q\u00eb ngriten nd\u00ebr malet tona!\/Bajo, lamtumir\u00eb! O shpirt i pavdeksh\u00ebm, bekona! Lamtumir\u00eb!): u la n\u00eb harres\u00eb e n\u00eb varf\u00ebri t\u00eb thell\u00eb shkrimtai dhe kritiku i shquar Mitrush Kuteli (Poeti i Poemthit Kosovar dhe Poemthit p\u00ebr Sh\u00ebn Naumin), u burgos e u harrua poeti i prirjeve t\u00eb rralla artistike e i vargut t\u00eb holl\u00eb lirik Gjergj Komnino, u burgos\u00ebn e u anatemuan p\u00ebrkthyesit e titajve bot\u00ebror\u00eb: Gjon Shllaku (p\u00ebr t\u00eb cilin dramaturgu Fadil Kraja n\u00eb fjal\u00ebn e mbajtur me rastin e 80-t\u00eb vjetorit t\u00eb lindjes s\u00eb p\u00ebrkthyesit t\u00eb madh, do t\u00eb shkruante: \u201cp\u00ebrkthyesi i pashoq i 50-t\u00eb kryeveprave bot\u00ebrore\u2026Tek kujton jet\u00ebn e Gjon Shllakut ndjen\u00eb dhimbje, por edhe krenari nj\u00ebher\u00ebsh. Sa e eg\u00ebr dhe sa mizore \u00ebsht\u00eb treguar jeta me t\u00eb. Aa shum\u00eb i ka dh\u00ebn\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb ky njeri kolos dhe sa pak mori prej saj. Kur ishte 22 vje\u00e7 student n\u00eb vitin e tret\u00eb n\u00eb Fakultetin Teologjik e arrestuan, n\u00ebn akuz\u00ebn si an\u00ebtar i organizat\u00ebs \u201cBashkimi Shqiptar\u201d dhe d\u00ebnohet me 101 vjet burgim! Provon t\u00eb gjith\u00eb kampet fatkeqe t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb komuniste. \u00cbsht\u00eb djersa dhe puna e tij n\u00eb betonin e fush\u00ebs s\u00eb aviacionit n\u00eb Rinas, tek Ura Vajgurore, n\u00eb tharje k\u00ebnetash, n\u00eb miniera, n\u00eb thyerje gur\u00ebsh. Kur ishte n\u00eb burgun e Burrelit, nat\u00ebn, n\u00ebn drit\u00ebn e zbeht\u00eb t\u00eb llamp\u00ebs s\u00eb kapanonit, m\u00ebsonte anglishten, gjermanishten, spanishten, dhe greqishten e re. Dhe aty n\u00eb burg p\u00ebrkthente nga t\u00eb gjitha k\u00ebto gjuh\u00eb. Kur del nga burgu ky poliglot, zot\u00ebrues tashm\u00eb i 18-t\u00eb gjuh\u00ebve t\u00eb huaja me nj\u00eb vandak p\u00ebrkthimesh, n\u00eb dhom\u00ebn e tij biruc\u00eb ku banonte me prind\u00ebrit, do t\u00eb provoj\u00eb kalvarin e pun\u00ebs posht\u00ebruese edhe n\u00eb kooperativ\u00ebn e artizanatit n\u00eb Zukth\u201d); p\u00ebrkthyesi tjet\u00ebr Pashko Gje\u00e7i-u arresua n\u00eb Durr\u00ebs ku edhe punonte e u d\u00ebnua me pes\u00eb vjet burg \u201cp\u00ebr agjitacion dhe propagand\u00eb\u201d-p\u00ebrkthyesi i Homerit, i Komedis\u00eb Hyjnore t\u00eb Dante Aligerit, e \u00ed veprave t\u00eb Shekspirit, G\u00ebtes e Rasinit; Vexhi Buahraja (Agim Xh. D\u00ebshnica me t\u00eb drejt\u00eb e ka cituar Lasgush Poradecin: \u201cP\u00ebr mua dy jan\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj n\u00eb fush\u00ebn e p\u00ebrkthimeve nga gjuha perse, i madhi Noli n\u00eb Amerik\u00eb dhe i madhi Buharaja k\u00ebtu\u201d) e Isuf Vrioni; pasi kishin dh\u00ebn\u00eb shpirt iu gjet\u00ebn troshat e buk\u00ebs n\u00ebp\u00ebr xhepa Jeronim De Rad\u00ebs, Hasan Prishtin\u00ebs, Luigj Gurakuqit, Mitrush Kutelit; u la t\u00eb jetonte n\u00eb varf\u00ebrin\u00eb e pamerituar poeti i madh lirik-Lasgush Poradeci (poeti i cili p\u00ebr 25 vjet mezi bleu vet\u00ebm dy pal\u00eb rroba, dhe i cili i kishte k\u00ebnduar me aq patos shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb: Bien telat ven\u00eb e vin\u00eb,\/ po na tundin Shqip\u00ebrin\u00eb,\/Tosk\u00ebrin\u00eb, Geg\u00ebrin\u00eb,\/n\u00eb \u00e7do vend, n\u00eb \u00e7do krahin\u00eb,\/q\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr n\u00eb Janin\u00eb,\/Q\u00eb n\u00eb Vlor\u00eb e n\u00eb Prishtin\u00eb\/O popo \u00e7\u2019fitoi lirin\u00eb; poeti q\u00eb i kishte k\u00ebnduar aq p\u00ebrmallsh\u00ebm Drinit Plak: \u201cDuke nisur udh\u00ebtimin mes-p\u00ebrmes n\u00eb Shqip\u00ebri,\/Drini plak e i p\u00ebrmallsh\u00ebm po mburon prej Sh\u00ebndnaumit\u201d; poeti q\u00eb me dy vargje lapidare e kishte p\u00ebrjet\u00ebsuar dhe nderuar Poetin e Himnit Komb\u00ebtar-Asdrenin:\u201cBurr\u00eb i art\u00eb e i ve\u00e7uar\/ shqip\u00ebtar me shpirt t\u00eb q\u00ebruar\/vjersh\u00ebror i vjersh\u00ebruar\u201d); u la t\u00eb jetonte e t\u00eb krijonte n\u00eb kushte mjerimi p\u00ebrkthyesi vigan Gjon Shllaku-i cili e shtyente jet\u00ebn mes librave e me nj\u00eb makin\u00eb shkrimi t\u00eb vjet\u00ebruar; u la t\u00eb vdiste n\u00eb nj\u00eb azil pleq\u00ebsh shkrimtari dhe dramaturgu Kol\u00eb Jakova; u p\u00ebrbuz p\u00ebrkthyesi i shquar Vedat Kokona (p\u00ebr t\u00eb cilin nj\u00eb amabasador francez n\u00eb Shqip\u00ebri qe shprehur me aq fisnik\u00ebri se e dinte gjuh\u00ebn fr\u00ebnge m\u00eb mir\u00eb se ai, dhe i cili (ashtu si Kol\u00eb Jakova) nuk deshti q\u00eb t\u2019i vente n\u00eb varrim asnj\u00ebri nga \u201cshkrimtar\u00ebt\u201d, dhe p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn Dhimit\u00ebr Shuteriqi do shprehej se ai ishte \u201cnjeriu fisnik q\u00eb na blatoi t\u00eb bukur\u00ebn\u201d), u burgos e u p\u00ebrbuz padrejt\u00ebsisht intelektuali erudit Isuf Luzaj (nga Kanina e Shqip\u00ebris\u00eb)-i shkolluar n\u00eb Universitetin e Sorbon\u00ebs, i doktoruar n\u00eb let\u00ebrsi dhe filozofi, fol\u00ebs i tet\u00eb gjuh\u00ebve bot\u00ebrore, ligj\u00ebrues n\u00eb Argjentin\u00eb dhe n\u00eb Amerik\u00eb, i dekoruar nga Parlamenti i Argjentin\u00ebs si dhe nga Presidenti i Amerik\u00ebs Ronald Regan; iu desht t\u00eb kalonte n\u00ebp\u00ebr qelit\u00eb e burgjeve poeti i talentuar Frederik Rreshpja; Arshi Pip\u00ebs iu desht ta shkruante vepr\u00ebn e tij Libri i Burgut n\u00eb letra cigaresh e me laps plumbi (intelektuali premtues q\u00eb shprehte qart\u00eb bot\u00ebkuptimet e tij filozofike se natyra \u00ebsht\u00eb mbret\u00ebria e ndjeshm\u00ebris\u00eb, se aty ku mbaron zot\u00ebrimi i veprimit, atje fillon fuqia e krijimit, dhe se jeta \u00ebsht\u00eb shpesh nj\u00eb parim m\u00eb p\u00ebrfshir\u00ebs sesa arsyeja), e dhuna me varf\u00ebrin\u00eb ra edhe p\u00ebrmbi familjen si t\u00eb t\u00ebr\u00eb (fjala vjen familja e shkrimtarit Petro Marko, nj\u00eb familje prej kat\u00ebr artist\u00ebsh: Petro, Safo, Jamarb\u00ebr dhe Arianita) e jo m\u00eb mir\u00eb kaluan as familjet e Mitrush Kutelit dhe t\u00eb Lasgush Poradecit; u burgos e u d\u00ebnua intelektuali Sami Repishti, poeti Bilal Xhaferi e shkrimtari Agim Musta, u survejuan intelektual\u00ebt si Selman Riza e Zekeria Rexha, shkrimtar\u00ebt: Sylejman Krasniqi, Agim Gjakova, Adem Istrefi, Xhevahir Spahiu, Agim Spahiu\u2026 u krijuan dosja t\u00eb ve\u00e7anta p\u00ebr t\u00eb mbikqyrur artist\u00ebt, poet\u00ebt, shkrimtar\u00ebt, intelektual\u00ebt, disident\u00ebt; u pushkatua Sebiha Kasimati e u burgos dhe u torturua, u injorua e u lin\u00e7ua Sevasti Qiriazi, e Motra e Parashqevi Qiriazit, e bija e atdhetarit Gjerasim Qiriazit (\u201cSevasti Qiriazi dhe Kristo Dako-i shoqi n\u00eb Amerik\u00eb formuan Partin\u00eb Komb\u00ebtare Shqiptare, kryetare e s\u00eb cil\u00ebs ishte Sevastia. Q\u00ebllimi i k\u00ebsaj partie ishte t\u2019i mbronte t\u00eb drejtat e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb forumet nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo shkroi \u201cMemorandumin mbi t\u00eb drejtat, shpresat dhe aspiratat e shqiptar\u00ebve\u201d m\u00eb 12 tetor dhe ua d\u00ebrgoi Fuqive t\u00eb M\u00ebdha, n\u00eb prag t\u00eb Konferenc\u00ebs s\u00eb Paqes n\u00eb Paris\u2026Sevastia vdiq m\u00eb 1949, pasi e pat\u00ebn nxjerr\u00eb nga sht\u00ebpia dhe pati p\u00ebrjetuar dhunimin e kufom\u00ebs s\u00eb t\u00eb shoqit, patriotit t\u00eb madh Kristo Dakos, burgosjen e djemve t\u00eb saj, Aleksandrit dhe kirurgut t\u00eb njohur Gjergjit, i cili duke mos mundur t\u2019i duroj\u00eb torturat e hetuesis\u00eb, vari veten n\u00eb qelit\u00eb e burgut. Ajo vdiq me 1949, e ngushtuar n\u00eb shpirt q\u00eb nuk ia dhan\u00eb kufom\u00ebn e tij ta varroste me duart e veta dhe zem\u00ebrplasur, duke par\u00eb gremisjen e atdheut t\u00eb saj t\u00eb dashur, p\u00ebr t\u00eb cilin pat punuar gjith\u00eb jet\u00ebn. Arkivolin e saj, t\u00eb varrosur mbi nj\u00eb karroc\u00eb, e p\u00ebrcoll\u00ebn vet\u00ebm njer\u00ebzit e familjes: dy nuset e djemve, mbesa e vog\u00ebl Viktoria, dhe kuzhinierja e Instituit Kyrias\u201d-Anton \u00c7efa, Tema, 14 mars 2008); u la n\u00eb varf\u00ebri rr\u00ebnqeth\u00ebse e n\u00eb mjerim intelektualja e shquar dhe vigane e kombit shqiptar Musine Kokalari, p\u00ebr t\u00eb cil\u00ebn albanolgu suedez Ullmar Qvick ka shkruar me aq pietet: \u201cMusine Kokalari \u00ebnd\u00ebrronte Suedin\u00eb, mjedisin e bukur dhe t\u00eb qet\u00eb ku jetoi dhe veproi Selma Lagerlof, por mund\u00ebsia e saj p\u00ebr ta par\u00eb vendlindjen ton\u00eb u shkat\u00ebrrua nga tragjedia e saj personale, q\u00eb ishte dhe tragjedia e vendlindjes s\u00eb saj. Ajo mot\u00ebr e Gjergj Elez Alis\u00eb, si\u00e7 e quan Eglantina Mandia, nuk erdhi kurr\u00eb n\u00eb Vermland\u00eb\u201d; u harrua dhe u anatemua padrejt\u00ebsisht Klotilda Shantoja, e mbesa e don Laz\u00ebr Shantos (t\u00eb cilin komunist\u00ebt e kishin pushkatuar pa gjyq), dhe ia kishin burgosur baban\u00eb dhe v\u00ebllan\u00eb, nd\u00ebrsa familjen ia kishin internuar. Z\u00ebri i saj ishte magjik, nj\u00eb z\u00eb i mrekulluesh\u00ebm sa her\u00eb q\u00eb lozte veprat e Shopenit a t\u00eb Shubertit; u vra me plumb pas koke Ramize Gjebrea sipas arsyetimit se \u201cb\u00ebnte dashuri me komandantin e brigad\u00ebs Zaho Koka, nd\u00ebrsa ishte e fejuara e Nako Spiros\u2026\u201d<\/p>\n<p>Vuajtjet e pamerituara t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebtyre njer\u00ebzve q\u00eb e donin atdheun dhe kombin, p\u00ebrparimin dhe mir\u00ebqenien e tij, m\u00eb kujtojn\u00eb th\u00ebnien e Jeronim De Rad\u00ebs se qeveria italiane e shikonte me sy t\u00eb keq, e izolonte dhe e m\u00ebnjanonte: \u201cShum\u00eb n\u00ebpun\u00ebs t\u00eb qeveris\u00eb nuk m\u00eb shohin me sy t\u00eb mir\u00eb, edhe pse jam shum\u00eb i drejt\u00eb n\u00eb shpirt.\u201d E ndoshta \u201cngush\u00ebllimi\u201d m\u00eb i drejt\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb ata \u00ebsht\u00eb dy-varg\u00ebshi i poetit Xhevahir Spahiu: \u201cNj\u00eb popull i vrar\u00eb do t\u00eb ishte m\u00eb fatzi,\/ Po qe se nuk vriteshin poet\u00ebt e tij!\u2019 (poezia Urdh\u00ebri i Poetit, nga libri \u201cRreziku\u201d).<\/p>\n<p>Nj\u00eb kataklizm\u00eb t\u00eb till\u00eb e ka p\u00ebrmbledhur aq bukur poeti Agim Spahiu: \u201cMbas epopes\u00eb s\u00eb p\u00ebrgjakshme t\u00eb Lidhjes s\u00eb Prizrenit dhe p\u00ebrpjekjeve t\u00eb titanike t\u00eb m\u00ebvonshme t\u00eb qindra e mij\u00ebra atdhetar\u00ebve p\u00ebr ruajtjen e kombit shqiptar, mbi etnin\u00eb ton\u00eb ra nata e err\u00ebt e gjymtimit, mortit, gjakut, lotit, nata e err\u00ebt e sakatimit, degradimit, p\u00ebrdhosjes, heshtjes, degdisjes, shp\u00ebrnguljes, nata e err\u00ebt e izolimit, zhb\u00ebrjes, ve\u00e7imit, pagoj\u00ebsis\u00eb e pik\u00ebllimit\u2026Medet nj\u00eb zezon\u00eb e gjat\u00eb delirante e paparapar\u00eb as nga vet\u00eb Zoti! Po si \u00e7do gj\u00eb, edhe nata, sado e gjat\u00eb, e ka fundin e saj\u2026as hyrje as dalje, kryem\u00ebnjan\u00eb, vetullavrenjtur, goj\u00ebhapur, shpirt-pik\u00eblluar, das\u00ebm pa t\u00eb af\u00ebrt, mort pa t\u00eb af\u00ebrt, jet\u00eb pa t\u00eb af\u00ebrt, g\u00ebzim i pa g\u00ebzuar, vdekja e pa ngush\u00eblluar dhe vetmi, vetmi, vetmi e \u00e7menduri\u2026Dhe Zoti e di se kur do t\u00eb ndreqet \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb humneruar k\u00ebtu.\u201d Nj\u00eb mbres\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb i ka l\u00ebn\u00eb Agim Spahiut edhe poeti dhe shkrimtari tjet\u00ebr i burgosur dhe i persekutuar Petro Marko, takimin me t\u00eb cilin ai e kujtonte me admirim t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb: \u201cEdhe Petroja ishte i pik\u00eblluar, tep\u00ebr i pik\u00eblluar, sa Lasgush Poradeci, di\u00e7ka m\u00eb shum\u00eb. M\u00eb pyeti p\u00ebr titullin e librit q\u00eb kisha n\u00eb shtyp. \u00cbsht\u00eb koha t\u00eb duhemi, i thash\u00eb. M\u00eb v\u00ebshtroi gjat\u00eb, u mendua e tha: Ju n\u00eb Lum\u00eb kani nj\u00eb mal me emrin Pik\u00ebllim\u00eb. Prapa Pik\u00ebllim\u00ebs \u00ebsht\u00eb Kosova. Gjykoje vet\u00eb, por kur t\u00eb shkruash nj\u00eb lib\u00ebr tjet\u00ebr me poezi, a n\u00eb t\u2019u dhasht\u00eb rasti ta botosh poezin\u00eb e zgjedhur, titulloje Njeriu mbi Pik\u00ebllim\u00eb. I dhash\u00eb fjal\u00ebn se do t\u2019ia plot\u00ebsoja d\u00ebshir\u00ebn, aq m\u00eb tep\u00ebr mua m\u00eb p\u00eblqente, se poezia ime ishte e strukturuar n\u00eb k\u00ebt\u00eb titull. U b\u00ebm\u00eb miq dhe sa her\u00eb shkoja n\u00eb Tiran\u00eb e takoja Petron n\u00eb Klubin e Gazetar\u00ebve a n\u00eb Arb\u00ebria. Kam d\u00ebgjuar mrekullira nga goja e Petro Markos, q\u00eb ishte nj\u00eb Arkiv i gjall\u00eb, e ndoshta m\u00eb i pik\u00eblluari nd\u00ebr shqiptar\u00ebt k\u00ebtu, n\u00eb Shqip\u00ebri. Dit\u00ebn e vdekjes s\u00eb Petros u ndodha n\u00eb Tiran\u00eb. At\u00eb nat\u00eb, n\u00eb vetmin\u00eb time, me kujtimet p\u00ebr Petro Markon, vendosa ta b\u00ebj gati shpejt librin me poezi t\u00eb zgjedhura dhe ta titulloj Njeriu mbi Pik\u00ebllim\u00eb. I kisha dh\u00ebn\u00eb fjal\u00ebn. Dhe duke e mbajtur do t\u00eb nderoja Petro Markon e dashur.\u201d<\/p>\n<p>E mbret dhe poet, si\u00e7 ka shkruar Pashko Vasa, jan\u00eb dy gj\u00ebra t\u00eb papajtueshme. Firdusi e ka sfiduar mbretin e G\u00ebte-ja e ka sfiduar Napoleonin. Sipas kujtimeve t\u00eb diplomatit francez Talejran, Napoleoni e kishte lutur G\u00ebten t\u00eb shkruante p\u00ebr te: Cilit prej sundimtar\u00ebve do t\u2019ia kushtoni vepr\u00ebn e ardhshme? T\u00eb gjith\u00eb shkrimtar\u00ebt francez\u00eb e kan\u00eb b\u00ebr\u00eb k\u00ebt\u00eb gj\u00eb. E G\u00ebte qe p\u00ebrgjigjur n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb proverbiale: Q\u00eb kur kam filluar t\u00eb shkruaj, un\u00eb nuk e kam pasur zakon t\u00eb b\u00ebj\u00eb t\u00eb tilla veprime, q\u00eb t\u00eb mos kisha p\u00ebrse t\u00eb pendohem m\u00eb von\u00eb! Edhe kur Napoleoni insistonte, G\u00ebte nuk tundej dot: Mir\u00ebpo, ju nuk mund t\u00eb m\u00eb jepni d\u00ebshmi se ata s\u2019jan\u00eb penduar pastaj!<br \/>\nPerandori dhe poeti, shpata dhe pena, fjala dhe plumbi jan\u00eb ndeshur shpesh gjat\u00eb historis\u00eb. Fjala vjen, Frederiku i II-t\u00eb i Prusis\u00eb thoshte se Volteri-poeti ishte si nj\u00eb portokalle e shtrydhur p\u00ebr t\u00eb, por megjithat\u00eb nuk arrinte ta b\u00ebnte nj\u00eb mendje si t\u00eb Volterit-as p\u00ebr vete e as madje ta shtrydhte, pranndaj edhe Volteri e sfidonte skajshm\u00ebrisht. Cari i Rusis\u00eb e \u00e7onte Pushkinin \u201en\u00eb det p\u00ebr t\u2019u freskuar\u2019\u201c se donte ta kishte sa m\u00eb larg sysh, e ostrakizmi do t\u00eb merrte forma nga m\u00eb t\u00eb ndryshmet, n\u00eb vende dhe n\u00eb koh\u00eb t\u00eb ndryshme&#8230;<\/p>\n<p><strong>M\u00eb Shum\u00eb Drit\u00eb!<\/strong><\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Republika e Letrave u ndry nga Republika e Hekurave, pjesa m\u00eb e mir\u00eb e saj mbahej n\u00eb burg! Habi e p\u00ebrzier me ankth, \u00e7udi e p\u00ebrzier me vaj e me qeshje, me intriga e me kurthe, me lin\u00e7e dhe me akuza, buz\u00ebqeshje tinzare prej tiran\u00ebsh dehur me gjak si nj\u00eb cak\u00ebrrim gotash n\u00eb dolli: \u00c7mendi!<\/p>\n<p>Shihni, kjo \u00ebsht\u00eb Gjermania juaj! As e gjall\u00eb e as e vdekur! Pa ndjenja e vet\u00ebdije t\u00eb trupit t\u00eb vet. Nj\u00eb objekt talljejeje p\u00ebr bot\u00ebn! K\u00ebshtu do t\u2019i akuzonte Gothold Eprahaim Lesingu ata q\u00eb Gjermanin\u00eb e koh\u00ebs s\u00eb tij e kishin b\u00ebr\u00eb rr\u00ebnoj\u00eb. E me popullin ndodhte ajo q\u00eb jo rrall\u00eb ndodh\u00eb me individin: Derisa t\u00eb arrij\u00eb m\u00ebshira apo ndihma, atij i mbeten vet\u00ebm eshtrat.<\/p>\n<p>Nuk ishte rast\u00ebsi pse nj\u00eb gjeni si G\u00ebte n\u00eb mosh\u00ebn e tij 83-t\u00eb vje\u00e7are ikte nga kjo bot\u00eb duke thirrur: Drit\u00eb, m\u00eb shum\u00eb Drit\u00eb! E Naimi po ashtu l\u00ebshonte thirrjen: Dhe drit\u00eb e dituris\u00eb p\u00ebrpara do t\u2019na shpjer\u00eb!<\/p>\n<p>\u00c7\u2019\u00ebsht\u00eb liria? &#8211; pyeste Ni\u00e7e n\u00eb vepr\u00ebn e tij Per\u00ebndimi i Idhujve, dhe p\u00ebrgjigjej: \u201cT\u00eb kesh vullnetin e p\u00ebrgjegj\u00ebsis\u00eb p\u00ebr vete. T\u00eb ruash distanc\u00ebn q\u00eb t\u00eb ndan\u00eb nga tjetri\u2026Njeriu i lir\u00eb \u00ebsht\u00eb nj\u00eb luft\u00ebtar\u201d, dhe se liria shpesh lidhet edhe me artin: \u201cThelb\u00ebsore te dehja \u00ebsht\u00eb ndjenja e forc\u00ebs s\u00eb rritur shpirt\u00ebrore, N\u00ebn ndikmin e k\u00ebsaj ndjenje, i braktis gj\u00ebrat, i detyron ato t\u00eb pranojn\u00eb ty, i dhunon ato dhe ky process quhet idealiz\u00ebm. Njeriu n\u00eb k\u00ebt\u00eb gjendje i shnd\u00ebrron gj\u00ebrat derisa ato t\u00eb reflektojn\u00eb fuqin\u00eb e tij, derisa ato t\u00eb b\u00ebhen pasyqrime t\u00eb p\u00ebrsosm\u00ebris\u00eb s\u00eb tij. Ky shnd\u00ebrrim i detyruar deri n\u00eb p\u00ebrsosm\u00ebri \u00ebsht\u00eb arti\u201d dhe se \u201cper\u00ebndimi i idhujve &#8211; \u00ebsht\u00eb nj\u00eblloj paqeje e shpirtit\u2026Jeta merr fund aty ku Mbret\u00ebria e Zotit fillon.\u201d<\/p>\n<p>Ata q\u00eb e kishin sfiduar dhun\u00ebn dhe padrejt\u00ebsin\u00eb e krimit e kishin paguar me kocka dhe l\u00ebkur\u00eb, por ata nuk ishin frik\u00ebsuar. Q\u00ebndrimi i tyre ma p\u00ebrkujton fjalimin dinjitoz t\u00eb shkrimtarit amerikan Uilliam Fokner-it, i cili me rastin e marrjes s\u00eb \u00c7mimit Nobel p\u00ebr Let\u00ebrsi, n\u00eb Solemnitetin e Nobelit n\u00eb Bashkin\u00eb e Qytetit n\u00eb Stokholm, m\u00eb 10 dhjetor 1950, n\u00eb mes t\u00eb tjerash pat th\u00ebn\u00eb: \u201cUn\u00eb refuzoj t\u00eb pranoj fundin e njeriut\u2026Un\u00eb refuzoj ta pranoj k\u00ebt\u00eb, un\u00eb besoj se njeriu jo vet\u00ebm se do t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb: ai do t\u00eb fitoj\u00eb! Ai \u00ebsht\u00eb i pavdeksh\u00ebm, jo ngaq\u00eb vet\u00ebm ai n\u00eb mesin e qenieve t\u00eb gjalla ka nj\u00eb z\u00eb t\u00eb pashterrsh\u00ebm, por ngaq\u00eb ai ka shpirt, nj\u00eb shpirt t\u00eb aft\u00eb p\u00ebr m\u00ebshir\u00eb, flijim dhe q\u00ebndres\u00eb. Detyr\u00eb e poetit, e shkrimtarit, \u00ebsht\u00eb q\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb p\u00ebr k\u00ebto gj\u00ebra. \u00cbsht\u00eb privilegj i tij q\u00eb t\u2019i ndihmoj\u00eb njeriut t\u00eb q\u00ebndroj\u00eb duke ia tundur zemr\u00ebn, duke ia rikujtuar atij guximin dhe nderin, shpres\u00ebn dhe krenarin\u00eb, dhembjen dhe m\u00ebshir\u00ebn, q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb lavdi e tij n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn. Z\u00ebri i poetit nuk duhet t\u00eb jet\u00eb vet\u00ebm regjistrim i njeriut, ai mund t\u00eb jet\u00eb nj\u00eb nga mb\u00ebshtet\u00ebset, shtyllat q\u00eb i ndihmojn\u00eb atij t\u00eb q\u00ebndroj. Dhe t\u2019ia dal\u00eb. Z\u00ebri i fundit \u00ebsht\u00eb ai i poetit.\u201d<\/p>\n<p>Poeti i \u00ebmb\u00eblsis\u00eb &#8211; Ndre Zadeja n\u00eb eseun e tij Ideali Komb\u00ebtar, do t\u00eb shkruante se po t\u00eb mos kishim heronjt\u00eb dhe d\u00ebshmor\u00ebt do t\u00eb vlente thirrja e njohur \u201crrezikzi kush lind shqiptar! Por kemi heronj e kemi d\u00ebshmor\u00eb. T\u00eb par\u00ebt i mbaron i huaji, t\u00eb dyt\u00ebt i harron i veti?!\u201d&#8230; E po k\u00ebshtu do shkruante edhe Gjek\u00eb Gjonlekaj n\u00eb shkrimin e tij \u201cPse u harrruan martir\u00ebt e Grud\u00ebs dhe Zef Miliqi (Tema, 18 prill 2008): \u201cHeronjt\u00eb vriten dy her\u00eb. At\u00ebher\u00eb kur vriten dhe at\u00ebher\u00eb kur harrohen. Por sot e k\u00ebsaj dite nderohen m\u00eb shum\u00eb ata q\u00eb shkaktuan tragjedi, se ata q\u00eb e p\u00ebrjetuan!\u201d<\/p>\n<p><strong>Heronjt\u00eb e pushk\u00ebs dhe heronjt\u00eb e pen\u00ebs\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Duke shkruar p\u00ebr Naim Frash\u00ebrin, Zoi Xoxa m\u00eb 1925, vinte n\u00eb pah: \u201cNuk nderohet nj\u00eb Patriot i v\u00ebrtet\u00eb, q\u00eb s\u2019ka kursyer veten p\u00ebr nj\u00eb ide t\u00eb shenjt\u00eb, duke i thurur p\u00ebr nj\u00eb minut\u00eb nj\u00eb s\u00ebr\u00eb kurorash, por duke vazhduar me durim dhe me talent q\u00ebllimin q\u00eb Ai ushqen n\u00eb vete.\u201d Nd\u00ebrsa Faik Konica, tek u shkruante arb\u00ebresh\u00ebve t\u00eb Zar\u00ebs, n\u00eb shtator t\u00eb vitit 1901, shprehej: \u201cJemi i l\u00ebvdohemi c\u00eb jeni Shcip\u00ebtare nga ghkau e nga zemra si Schip\u00ebtare, ne nohim p\u00ebr detyeyre te shentme te duhemi te gjithe sa jemi Shqipetare, te jemi te bashkuar e te japim mish e shpirt per te shelbuar gjakun ton, &#8211; ghuen tone. Ghuha shcipe \u00ebshte thesari (hazineja) jone, se ghuha \u00ebshte me i pari shenim ci rr\u00ebfen kombesine&#8230;\u201d<\/p>\n<p>Asnj\u00ebra nga k\u00ebto dy thirrje mjerisht nuk u repektua sa duhet dhe as si duhet, sepse ata q\u00eb nuk dijn\u00eb t\u00eb nderojn\u00eb t\u00eb vdekurit, nuk din\u00eb t\u00eb nderojn\u00eb as t\u00eb gjall\u00ebt. Pra, let\u00ebrsia shqipe nuk u ndal vet\u00ebm kur vdiq poeti i madh i kombit shqiptar Gjergj Fishta, si\u00e7 ka shkruar \u201cheretiku\u201d Kasem Trebeshina. Por, edhe pyetja se ku u fsheh\u00ebn eshtrat e Poetit t\u00eb Kombit, e p\u00ebr t\u00eb cilat dyshohet se jan\u00eb hedhur n\u00eb Dri, (n\u00eb lumin ku Lasgushi e k\u00ebrkonte mesin e Shqip\u00ebris\u00eb natyrale) ting\u00ebllon akoma e m\u00eb e trishtueshme.<\/p>\n<p>N\u00eb shkrimin e tij Eklipsi ase t\u00eb Zanunit e Drit\u00ebs s\u00eb Poezis Fishtjane, Ernest Koliqi i ka thurur nj\u00eb himn t\u00eb rrall\u00eb poetit komb\u00ebtar, t\u00eb anatemuar sa eg\u00ebrsisht po aq edhe padrejt\u00ebsisht, ndaj edhe ia vlen\u00eb ta japim n\u00eb t\u00ebr\u00ebsin\u00eb e tij:<\/p>\n<p>\u201cBesoj se pak poet\u00ebn n\u00eb bot\u00eb p\u00ebsuan fatin paradoksal t\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs. Za i pashoq i mbar\u00eb nj\u00eb kombi, interpret gjenial i shpirtit t\u00eb tij, i mohohet vepra dhe i shlyhet emni nga let\u00ebrsija, shi prej atij kombit t\u00eb cilit i a qiti n\u00eb pah fisnikin e i a skaliti n\u00eb vargje t\u00eb pavdek\u00ebshme tiparet. Dihet q\u00eb ky p\u00ebrdhunim historik u krye zyrtarisht, n\u2019em\u00ebn t\u00eb kombit, nga nji pakic\u00eb q\u00eb shkruen e resit\u00eb, vendos\u00eb e le\u00e7it\u00eb pa lejue shumic\u00ebn me \u00e7el\u00eb goj\u00ebn aty ku shtrin sundimin e vet. K\u00ebt\u00eb e dijn\u00eb, por prap\u00eb se prap\u00eb kjo p\u00ebrndjekje morale kundra Kangatarit qi nd\u00ebgjoi t\u00eb rrahmet e zemr\u00ebs s\u00eb Shqipnis dhe mati mbi to rrokjet kumbore t\u00eb poemit t\u00eb vet, na shtje n\u00eb kujdes t\u00eb madh kur mendojm\u00eb rritjen e breznive t\u00eb reja dhe na terratis\u00eb pamjen e nj\u00eb ardhmenije t\u00eb denj\u00eb p\u00ebr Rilindasit qi na dhuruen nji atdhe. Sepse mos t\u2019a g\u00ebnjejm\u00eb veten me retorik\u00eb mburrjesh t\u00eb shprazta. N\u2019asht se themelet e nji Shqipnije shqiptare mb\u00ebshteten mbi trashigimin shpirtnuer qi na lan\u00eb De Rada, tre v\u00ebllaz\u00ebrit Frash\u00ebri, Vaso Pasha e \u00c7ajupi, duhet t\u00eb pohojm\u00eb se sot jemi tue nd\u00ebrtue (o kujtojm\u00eb se di\u00e7 po nd\u00ebrtojm\u00eb) jashta atyre themeleve. Eklipsi ase t\u00eb zanunit e drit\u00ebs s\u00eb poezis fishtjane nuk sjell tjet\u00ebr ve\u00e7 se muzgun e vlerave fisnore (e k\u00ebtu fjala fis nuk p\u00ebrdoret n\u00eb v\u00ebshtrim organizimesh shoqnore primitive por si tan\u00ebsi e nji gjindje t\u00eb nji barku qi p\u00ebrbajn\u00eb nji komb, nji nacion). Vorr\u00ebmih\u00ebsat e lavdis s\u00eb Fisht\u00ebs ndoshta padasht\u00eb shkaktojn zguljen e popullit shqiptar nga rraj\u00ebt jetike. Duen t\u00eb vorrosin Shqipnin e p\u00ebrtrime mbi humus shekullor t\u00eb dokeve st\u00ebrjyshore p\u00ebr t\u2019a zevendesue nji Shqipni t\u00eb nd\u00ebrtueme (mjerisht me shum flijime t\u00eb paarsye) hallagrep e merremerr mbi parime qi s\u2019kan\u00eb t\u00eb bajn\u00eb kurrkund me qytetni t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb evropiane, e vetmja, qi i p\u00ebrshtatet vetive t\u2019ona ethnike. Synimet e Skand\u00ebrbegut dhe t\u00eb Rilindasve po shkelen. E v\u00ebrteton ostracizmi i Fisht\u00ebs nga radh\u00ebt e poet\u00ebnve kombtar\u00eb. Poeti i pafati yn\u00eb, qi nuk bani tjet\u00ebr gjat\u00eb stin\u00ebs s\u00eb vet njer\u00ebzore ve\u00e7 me i ndiell Shqipnis fate t\u00eb lume. Na, n\u00eb bot\u00eb t\u00eb lir\u00eb ku nuk pengohet me mjete t\u00eb dhun\u00ebshme kulti i shqiptarizmit t\u00eb njimend\u00ebt, e kemi p\u00ebr detyr\u00eb p\u00ebrkujtimin e auktorit t\u00eb Lahut\u00ebs s\u00eb Malcis. Mir\u00eb se qofshin t\u00eb ardhura kremtimet t\u00eb \u00e7do lloji, por mos t\u00eb lehet mbas dore m\u00ebnyra e denj\u00eb p\u00ebr t\u00eb nderue Poetin qi bani t\u00eb nderuesh\u00ebm gjakun shqiptar. Ajo m\u00ebnyr\u00eb nuk asht tjet\u00ebr ve\u00e7se leximi i veprave t\u00eb tija ku vlojn\u00eb idhnimet e g\u00ebzimet t\u2019ona historike, ku vizatohet me vija vezullore typi i amshuem i Shqiptarit, ku tregohet rruga qi duhet ndjekun p\u00ebr t\u2019u radhit\u00eb ndershm\u00ebnisht p\u00ebrbrij kombeve t\u00eb p\u00ebrparueme.\u201d<\/p>\n<p>Duke qen\u00eb edhe vet poet, e madje duke qen\u00eb i anatemuar si Fishta, por edhe i d\u00ebnuar me ostrakiz\u00ebm, Ernest Koliqi e ka p\u00ebrjetur jasht\u00ebzakonisht r\u00ebnd\u00eb munges\u00ebn zyrtare t\u00eb Gjergj Fisht\u00ebs n\u00eb Republik\u00ebn e Letrave Shqipe. Ernest Koliqi ia heq\u00eb pluhurin dhe mallkimin Monumentit t\u00eb Pavdeksh\u00ebm t\u00eb Frym\u00ebzimit m\u00eb t\u00eb Pafajsh\u00ebm p\u00ebr Nj\u00eb Shqip\u00ebri Komb\u00ebtare-Gjergj Fisht\u00ebs, ndaj n\u00eb shkrimin-ese Fishta Asht i Gjall\u00eb Mes Nesh, ai ia rishpalosur Obeliskun e Poetit Komb\u00ebtar:<\/p>\n<p>\u201cE na u ngri gjaku kur nji p\u00ebrpjekje e papritun i a shljeu n\u2019atdhe emnin nga flet\u00ebt e let\u00ebrsis kombtare e deshi t\u2019ia mbyllte n\u00eb heshtje t\u00eb dhun\u00ebshme vepr\u00ebn qi ndezi n\u00eb zemrat t\u2019ona d\u00ebshirin e nji Shqipnije s\u00eb lir\u00eb mbi themele t\u00eb dokeve st\u00ebrgjyshore.<\/p>\n<p>Kush d\u00ebnon Fisht\u00ebn, don t\u2019asgjasoj\u00eb frym\u00ebn e Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizerenit; mohon iden qen\u00ebsore t\u00eb rilindjes shqiptare. Kush don me ia vorrue vepr\u00ebn n\u00eb humner\u00eb t\u00eb harres\u00ebs, kap\u00ebrdin faktor\u00ebt historik\u00eb e gjeografik\u00eb qi p\u00ebrbajn\u00eb arsyen qenjeje s\u00eb nji Shqipnije shqiptare.<\/p>\n<p>P\u00ebrpjekja me cenue madh\u00ebnin e Poetit Kombtar, na bani me dyshue mbi fate t\u00eb kombit\u2026<\/p>\n<p>Ata qi paten fatin m\u2019e njoft\u00eb, e shofin gjith\u00ebnji me shtat t\u00eb madhnuesh\u00ebm mb\u00ebshtjell\u00eb n\u00eb zhgun fretnuer, i ndrejt\u00eb n\u2019ecje t\u00eb kadal\u00ebshme. N\u00eb fytyr\u00ebn e ndrit\u00ebshme pasqyrohej burrnija e fisit dhe njiherit mirsija e madhe, humanisti i pamas\u00eb i shpirtit.<\/p>\n<p>Kur siellte syt vezullor\u00eb me t\u00eb shikue, ti e ndiejshe shikimin dep\u00ebrtues kah k\u00ebrkonte mbrendin ma t\u00eb msheft\u00eb ku struket palci i njeriut si t\u00eb donte me hetue n\u00eb fund t\u00eb shpirtit vler\u00ebt t\u2019ande si Shqiptar.<\/p>\n<p>Kur t\u2019a drejtonte fjal\u00ebn, ti kishe p\u00ebrshtypjen se n\u00eb za t\u00eb Tij dridhej mysteri muzikuer i jehonave e i frym\u00ebmarrjes s\u00eb malevet e t\u00eb pyjevet t\u2019atdheut. Kah flitte t\u00eb dukej po nd\u00ebgjon krojet e kullueta t\u00eb mo\u00e7\u00ebme t\u00eb gjuh\u00ebs s\u2019on\u00eb tue rrjedh\u00eb nga ajo goj\u00eb qi dinte me resh\u00eb urimet ma t\u2019ambla mbi Nan\u00ebn Shqipni dhe me l\u00ebshue nam\u00ebt ma t\u00eb rrebta mbi anmiq t\u00eb saj.<\/p>\n<p>Ata q\u00eb nuk e njoft\u00ebn, i a p\u00ebrfytyrojn\u00eb vetvetes n\u00eb trajt\u00ebn e nji vigani t\u00eb ngrejtun si sogje e p\u00ebrhershme mbi kufiijt e atdheut\u2026<\/p>\n<p><strong>Fishta na m\u00ebsoi me dasht\u00eb Shqipnin si nuse shpirti\u2026<\/strong><\/p>\n<p><strong>Ai na e armatisi shpirtin me krenin e emnit shqiptar\u2026<\/strong><\/p>\n<p>Na e kan\u00eb p\u00ebrshkrue Fisht\u00ebn si njeri zem\u00ebrgur qi nuk ndien vuejtjet e popullit. Na e kan\u00eb quejt shkarth t\u00eb huejsh e zbatues i urdhnave t\u00eb k\u00ebtyne n\u00eb dam t\u00eb Shqipnis. Krijuesin e ndjenjave atdhetare, e kan\u00eb zhigat\u00eb me vul\u00ebn e mohimit t\u2019atdheut.<\/p>\n<p>Qaje, Zot, t\u00eb keqen! Do disa sqimahor\u00eb t\u2019anmiqvet t\u00eb p\u00ebrhersh\u00ebm t\u00eb rodit shqiptar ngrehem me padit\u00eb Viganin e Shqiptarizmit. Ani kush!? Tue arrijt\u00eb kulmin e paturpsis, Dalzotsin e Mlasorvet, e kan\u00eb da me gisht si anmik t\u00eb popullit\u2026<\/p>\n<p>Anmik i popullit, Poeti qi me vargje kaq prek\u00ebse, i a qan hallin shtres\u00ebs ma t\u00eb mjer\u00eb popullore? Pa ndjenja shoqnore. Poeti qi naltsoi e p\u00ebrlavdoi bot\u00ebn e Malsorvet, d.m.th. t\u00eb gjindes ma t\u00eb vobek\u00ebt e t\u00eb lanun mbas dore qi ka Shqipnija?<\/p>\n<p>Po k\u00ebta kapulaj, gjoja miq t\u00eb popullit, qi sot ngrehen gjyqtar\u00eb mbi Fisht\u00ebn (shkurtabiqa dal\u00eb nga terri p\u00ebrpara Prometheut qi i dhuroi flak\u00ebn e atdhetarizmit Shqiptarvet) shka ban kur nji fat i mbrap\u00ebsht dhe fitorja n\u00eb Ballkan e armiqvet gojdhanor\u00eb t\u00eb Shqipnis i vuni n\u00eb gjendje me luejt\u00eb me jet\u00eb e nder\u00eb t\u00eb bashkatdhetarvet?<\/p>\n<p>Fishta nd\u00ebr zhele t\u00eb Malsorvet pau kindat e nji flamuri t\u00eb grisun nd\u00ebr p\u00ebrleshje p\u00ebr mproje t\u2019atdheut. Ato zhele, lecka e rrecka, na i paraqiti t\u00eb puthuna nga dielli i lavdis. N\u2019ato zhele Mal\u00ebsor\u00ebt e mbar\u00eb Shqipnis mb\u00ebshtjellin patentat e njimendta t\u00eb fisnikis s\u2019on\u00eb, t\u00eb njerzis bujare t\u00eb gjakut arbnuer. Na i tregoi e p\u00ebrshkroi Mal\u00ebsor\u00ebt e \u00c7un Mul\u00ebs e t\u2019Ali Pash\u00eb Gucis si rod katallajsh qi \u00e7udisin rruzullin me trimni tue ba dek\u00ebn si me le n\u00eb mproje t\u00eb tok\u00ebs e t\u00eb traditave shejte shqiptare.<\/p>\n<p>Po t\u2019i lam\u00eb ata mendelafitun t\u00eb ngujuem n\u00eb mohim e n\u00eb m\u00ebni. Ky asht ferri i tyne.<\/p>\n<p>Shk\u00eblqimi i poezis\u00eb fishtjane nuk mbulohet me shoshen e gjysmakvet trashanik t\u00eb cilvet Per\u00ebndija u ka mohur drit\u00ebn e arsyes dhe shijen artistike.<\/p>\n<p>N\u00eb nji zem\u00ebr ku vlon nji gjak i kulluet shqiptar, rreth edhe poezija e Fishtes. Poeti qi bani me lulzue mrekullisht vegimin e Shqipnis shqiptare n\u00eb shpirt\u00ebnt t\u2019on\u00eb, asht i gjall\u00eb midis nesh dhe me za qi nuk njef mort na ngushllon, na nxit\u00eb e na tregon cakun ku duhet t\u2019arrijm\u00eb.\u201d<\/p>\n<p><strong>O koh\u00ebra, o \u00e7udira!<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb refleksion t\u00eb tij me rastin e pranimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb K\u00ebshillin e Europ\u00ebs me 1995, dr. Engj\u00ebll Sedaj n\u00eb shkrimin Fryt i P\u00ebrpjekjeve Shekullore e ka kundruar drejt trajektoren shqiptare, duke theksuar mes t\u00eb tjerash se: \u201cNaim Frash\u00ebri k\u00ebndon se dielli lind atje nga per\u00ebndon duke l\u00ebn\u00eb porosin\u00eb e madhe t\u00eb pajtimit dhe t\u00eb shqiptaris\u00eb p\u00ebr ata q\u00eb kishin p\u00ebsuar nga ideologjia e pushtuesit aziatik. Ky pushtues do t\u00eb jet\u00eb i detyruar n\u00eb koh\u00ebn e Kemal Ataturkut t\u00eb madh edhe vet\u00eb t\u2019i kthehet per\u00ebndimit p\u00ebr ta pranuar abecen\u00eb latine dhe m\u00ebnyr\u00ebn e jetes\u00ebs \u2018alla franga\u2019. Sidoqoft\u00eb, kjo ishte nj\u00eb l\u00ebvizje e madhe kulturore edhe nd\u00ebr shqiptar\u00eb, t\u00eb cil\u00ebn l\u00ebvizje midis dy luftave, m\u00eb s\u00eb tep\u00ebrmi do ta vazhdoj dhe do ta avansoj\u00eb poeti komb\u00ebtar Gjergj Fishta. Pas vdekjes s\u00eb tij, k\u00ebt\u00eb l\u00ebvizje t\u00eb veprimtaris\u00eb n\u00eb sfer\u00ebn e jet\u00ebs shpirt\u00ebrore, do ta pengojn\u00eb ato fuqi fusharake dhe anticivilizuese t\u00eb realizmit socialist, t\u00eb politizuar skajshm\u00ebrisht me motive t\u00eb egocentrizmit primitiv. K\u00ebt\u00eb periudh\u00eb t\u00eb largimit nga shoq\u00ebria e lir\u00eb dhe demokratike e per\u00ebndimit do ta karakterizoj\u00eb \u2018shkenca e urrejtjes\u2019, g\u00ebnjeshtrat dhe premiset boshe, frika dhe faji, sepse si\u00e7 thot\u00eb Ismail Kadare, \u2018Formul\u00ebn t\u00eb gjith\u00eb njer\u00ebzit jan\u00eb m\u00ebkatar\u00eb p\u00ebrpara Zotit, diktatura e ka modifikuar duke e z\u00ebv\u00ebnd\u00ebsuar emrin e Zotit me ate t\u00eb Partis\u00eb.\u2019 Ky shkrimtar i madh shqiptar n\u00eb librin e tij Nga nj\u00eb dhjetor n\u00eb tjetrin, q\u00eb e ka shkruar n\u00eb nj\u00eb shtet t\u00eb Europ\u00ebs Per\u00ebndimore (Franc\u00eb), thot\u00eb se \u2018kombi shqiptar ka nevoj\u00eb p\u00ebr nj\u00eb jet\u00eb t\u00eb re, p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb lart\u00ebsimi, pendese e purifikimi shpirt\u00ebror.\u2019 N\u00eb k\u00ebt\u00eb purifikim integrimi kulturor me Europ\u00ebn per\u00ebndimore mund t\u00eb jet\u00eb i dobish\u00ebm.\u201d<\/p>\n<p><strong>E kultura shqiptare, nuk u ndal vet\u00ebm kur ran\u00eb kokat!<\/strong><\/p>\n<p>Mjerisht, ajo u ndal (kur si\u00e7 paraljm\u00ebronte Vangjel Ko\u00e7a n\u00eb shkrimin e tij Osh\u00ebtima n\u00eb bot\u00ebn e librave, t\u00eb shkruar me 1935, shkrimtar\u00ebt do t\u00eb quheshin sipas nj\u00eb p\u00ebrcaktimi t\u00eb goditur t\u00eb Stalinit &#8211; \u201cinxhinier\u00ebt e shpirtit\u201d!? &#8211; ndaj edhe sipas k\u00ebtij parimi ata pas mbarimit t\u00eb luft\u00ebs edhe do ta \u201cnd\u00ebrtonin njeriun-e ri\u201d) e edhe po ndalet hera-her\u00ebs, ndaj mjerisht, mjerisht-historia po na p\u00ebrs\u00ebritet!?<\/p>\n<p>Prandaj, pa let\u00ebrsin\u00eb shqipe v\u00ebshtir\u00eb se do t\u00eb kishte Shqip\u00ebri, dhe se rrjedhimisht pa let\u00ebrsin\u00eb shqipe-nuk ka dhe nuk mund t\u00eb ket\u00eb Shqip\u00ebri, sepse p\u00ebrderisa gjuha \u00ebsht\u00eb shpirti i nj\u00eb kombi, apo si\u00e7 thon\u00eb poet\u00ebt se gjuha \u00ebsht\u00eb gjaku i fjal\u00ebs, let\u00ebrsia \u00ebsht\u00eb vet\u00ebdija m\u00eb e artikuluar, kurse m\u00ebnyra m\u00eb e mir\u00eb p\u00ebr ta mposhtur nj\u00eb trup \u00ebsht\u00eb ose t\u2019ia heq\u00ebsh kok\u00ebn-vet\u00ebdijen pra, ose t\u2019ia d\u00ebnosh ate me burg, me pushkatim ose me ostrakiz\u00ebm-me m\u00ebgrim, apo edhe me harres\u00eb t\u00eb p\u00ebrhershme, si\u00e7 kan\u00eb b\u00ebr\u00eb armqit\u00eb e liris\u00eb komb\u00ebtare dhe njer\u00ebzore, ve\u00e7mas n\u00eb t\u00eb kaluar\u00ebn.<\/p>\n<p>Le t\u00eb paramendojm\u00eb p\u00ebr nj\u00eb \u00e7ast t\u00eb vet\u00ebm, sikur Ernest Koliqi-Minist\u00ebr i Arsimit, t\u00eb kishte urdh\u00ebruar m\u00ebsuesit shqiptar\u00eb t\u00eb mos d\u00ebrgoheshin n\u00eb Kosov\u00eb, sikur Sotir Peci-Minist\u00ebr i Arsimit n\u00eb Qeverin\u00eb e dal\u00eb nga Kongresi i Lushnj\u00ebs, t\u00eb kishte urdh\u00ebruar mbylljen qoft\u00eb edhe t\u00eb nj\u00eb shkolle t\u00eb vetme shqipe, sikur italian\u00ebt t\u2019ia shembnin p\u00ebrmendoren e lart\u00eb 37-t\u00eb metra-Princit t\u00eb Gjuh\u00ebs Italiane: Dante Aligerit!<\/p>\n<p><strong>E megjihat\u00eb, ka ndodhur!<\/strong><\/p>\n<p>Princit t\u00eb Gjuh\u00ebs Shqipe, q\u00eb aq shum\u00eb punoi e shkroi p\u00ebr atdheun, p\u00ebr kombin dhe p\u00ebr flamurin, ia mbyll\u00ebn tempullin e tij!<\/p>\n<p>Po. Mjerisht ka ndodhur: Nj\u00eb Minist\u00ebr tjet\u00ebr i Arsimit n\u00eb Kosov\u00eb, pas pranver\u00ebs s\u00eb p\u00ebrgjakshme t\u00eb motit t\u00eb madh 1981, i pat hequr Naim Frash\u00ebrin dhe Andon Zako \u00c7ajupin, bashk\u00eb me disa vjersha t\u00eb Ismail Kadares\u00eb nga librat e leximit dhe nga planprogramet m\u00ebsimore! Dhe t\u2019ia heq\u00ebsh Shqip\u00ebris\u00eb Naim Frash\u00ebrin, don t\u00eb thot\u00eb t\u2019ia heq\u00ebsh shkronjat shqipe-gjuh\u00ebs shqipe.<\/p>\n<p>O tempora, o mores! O koh\u00ebra, o \u00e7udira: Kur topat e D\u00ebrgut Pash\u00ebs b\u00ebnin ploj\u00eb mbi Kosov\u00eb, gjysma e gard\u00ebs s\u00eb sulltanit ishin shqiptar\u00eb! Sipas pohimeve t\u00eb shkrimtarit Besnik Mustafaj, n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Komitetin Qendror-vet\u00ebn nj\u00eb ishte me shkoll\u00ebn e lart\u00eb! Kur e pushkatuan poetin Vin\u00e7enc Prenushi, ai ishte me nj\u00eb k\u00ebmb\u00eb n\u00eb dhe e me nj\u00eb n\u00ebn dhe, e megjithat\u00eb e pushkatuan! Lasgush Poradeci i ka th\u00ebn\u00eb shkrimtarit Ismail Kadare, se: Kur e d\u00ebnuam me 80-t\u00eb vjet burg Vin\u00e7enc Prenushin, ai i kishte 76 vjet! Kur i pushkatuan poet\u00ebt Genci Leka dhe Vilson Blloshmi, dhe kur e var\u00ebn n\u00eb litar poetin Havzi Nela, dekretet p\u00ebr t\u00eb pushkatuar poet\u00ebt, u shkruan: n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe!<\/p>\n<p>Sikur ta dinin hartuesit e Kongresit t\u00eb Alfabetit, se nj\u00eb dit\u00eb shteti shqiptar do t\u00eb pushkatonte poet\u00ebt e tij, (Lorka u pat th\u00ebn\u00eb atyre q\u00eb ia drejtuan tytat para se ta pushkatonin: Mos q\u00eblloni, sepse nuk q\u00ebllohet p\u00ebrmbi poet\u00ebt!) duke shkruar dekretet e pushkatimit me Alfabetin e Kongresit t\u00eb Manastirit! Vall\u00eb, a nuk e meritonte nj\u00eb poet me emrin Genci, q\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe emri por edhe tradita m\u00eb fisnike e trash\u00ebgimis\u00eb ilire n\u00eb p\u00ebrt\u00ebritjen e emrit t\u00eb nj\u00ebrit prej udh\u00ebhq\u00ebsve m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb shtetit ilir, a nuk meritonte t\u00eb falej?! N\u00eb Zvic\u00ebr edhe sot e k\u00ebsaj dite e mbjellin, e kultivojn\u00eb dhe e ruajn\u00eb nj\u00eb lule q\u00eb quhet sipas mbrerit ilir-Gentit, e n\u00eb Shqip\u00ebri pushkatohej poeti i cili jo vet\u00ebm se e kishte emrin e mbretit ilir, jo vet\u00ebm pse e kishte emrin si nj\u00eb lule, por edhe zemr\u00ebn e kishte t\u00eb till\u00eb.<\/p>\n<p><strong>Shpirt poeti\u2026<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Xhemail Peci Fragment N\u2019asht se themelet e nji Shqipnije shqiptare mb\u00ebshteten mbi trashigimin shpirtnuer qi na lan\u00eb De Rada, tre v\u00ebllaz\u00ebrit Frash\u00ebri, Vaso Pasha e \u00c7ajupi, duhet t\u00eb pohojm\u00eb se sot jemi tue nd\u00ebrtue (o kujtojm\u00eb se di\u00e7 po nd\u00ebrtojm\u00eb) jashta atyre themeleve. Ernest Koliqi N\u00eb historin\u00eb bot\u00ebrore p\u00ebrmendet fakti kur Aleksandri i Madh kishte [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,7],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Xhemail Peci Fragment N\u2019asht se themelet e nji Shqipnije shqiptare mb\u00ebshteten mbi trashigimin shpirtnuer qi na lan\u00eb De Rada, tre v\u00ebllaz\u00ebrit Frash\u00ebri, Vaso Pasha e \u00c7ajupi, duhet t\u00eb pohojm\u00eb se sot jemi tue nd\u00ebrtue (o kujtojm\u00eb se di\u00e7 po nd\u00ebrtojm\u00eb) jashta atyre themeleve. Ernest Koliqi N\u00eb historin\u00eb bot\u00ebrore p\u00ebrmendet fakti kur Aleksandri i Madh kishte [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-10-05T07:17:02+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"57 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb\",\"datePublished\":\"2014-10-05T07:17:02+00:00\",\"dateModified\":\"2014-10-05T07:17:02+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\"},\"wordCount\":11429,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Let\u00ebrsi\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\",\"name\":\"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\",\"datePublished\":\"2014-10-05T07:17:02+00:00\",\"dateModified\":\"2014-10-05T07:17:02+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"Xhemail Peci Fragment N\u2019asht se themelet e nji Shqipnije shqiptare mb\u00ebshteten mbi trashigimin shpirtnuer qi na lan\u00eb De Rada, tre v\u00ebllaz\u00ebrit Frash\u00ebri, Vaso Pasha e \u00c7ajupi, duhet t\u00eb pohojm\u00eb se sot jemi tue nd\u00ebrtue (o kujtojm\u00eb se di\u00e7 po nd\u00ebrtojm\u00eb) jashta atyre themeleve. Ernest Koliqi N\u00eb historin\u00eb bot\u00ebrore p\u00ebrmendet fakti kur Aleksandri i Madh kishte [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2014-10-05T07:17:02+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"57 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb","datePublished":"2014-10-05T07:17:02+00:00","dateModified":"2014-10-05T07:17:02+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/"},"wordCount":11429,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg","articleSection":["Artikuj","Let\u00ebrsi"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/","name":"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg","datePublished":"2014-10-05T07:17:02+00:00","dateModified":"2014-10-05T07:17:02+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/xhemail_peci.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/martiret-e-lirise-se-shqiperise\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"MARTIR\u00cbT E LIRIS\u00cb S\u00cb SHQIP\u00cbRIS\u00cb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13761"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13761"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13761\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13761"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13761"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13761"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}