{"id":13671,"date":"2014-08-05T15:21:31","date_gmt":"2014-08-05T14:21:31","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=1594"},"modified":"2014-08-05T15:21:31","modified_gmt":"2014-08-05T14:21:31","slug":"princi-gjon-muzaka-testamenti","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/","title":{"rendered":"Princi Gjon Muzaka, testamenti"},"content":{"rendered":"<p>Nga <strong>Moikom Zeqo<\/strong>, <em>5 gusht 2014<\/em><\/p>\n<p><strong>Gjon Muzaka<\/strong>, nj\u00eb nga princat m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm shqiptar\u00eb me nj\u00eb fat gati shekspirian, midis luft\u00ebrave t\u00eb egra, tragjedive familjare dhe g\u00ebzimit t\u00eb mundimsh\u00ebm n\u00eb Napoli n\u00eb vitin 1510, ndjeu si nj\u00eb ankth t\u00eb brendsh\u00ebm, si nj\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb dhimbsh\u00ebm, gati providencial, q\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb nj\u00eb lloj testamenti, d\u00ebshmit\u00eb e tij t\u00eb p\u00ebrjetuara, t\u00eb bashkuara me d\u00ebshmi historike t\u00eb karakterit libror, por edhe d\u00ebshmi goj\u00ebdh\u00ebnore, p\u00ebr t\u2019u l\u00ebn\u00eb k\u00ebshtu f\u00ebmij\u00ebve, por dhe nip\u00ebrve, nj\u00eb kujtes\u00eb princ\u00ebrore p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Gjergj Kastrioti\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg\" alt=\"\" width=\"500\" \/><\/p>\n<p>Nisma e tij \u00ebsht\u00eb e pazakont\u00eb dhe, me sa duket, deri m\u00eb sot e vetme. Nuk ruhet asnj\u00eb testament i shkruar para vdekjes nga Gjergj Kastriot Sk\u00ebnderbeu.<\/p>\n<p>Sipas zakonit t\u00eb koh\u00ebs, ka qen\u00eb madje e detyrueshme q\u00eb intelektual\u00eb t\u00eb till\u00eb t\u00eb m\u00ebdhenj kishtar\u00eb ose dhe pa tituj t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb lart\u00eb hierarkik\u00eb, d.m.th., qoft\u00eb Barleti, Buzuku apo Onufri, n\u00eb \u00e7astin e paravdekjes t\u00eb b\u00ebnin rr\u00ebfimin dhe kungimin e fundit dhe madje n\u00eb prani t\u00eb d\u00ebshmitar\u00ebve t\u00eb linin testamente t\u00eb shkruara. Nj\u00eb gj\u00eb t\u00eb till\u00eb e ka b\u00ebr\u00eb fjala vjen Pjet\u00ebr Bogdani. Duke lexuar testamentin e Pjet\u00ebr Bogdanit, q\u00eb ai e shkroi n\u00eb latinisht, kupton di\u00e7ka t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, sidomos p\u00ebr at\u00eb mekaniz\u00ebm q\u00eb detyron kishtar\u00ebt t\u00eb l\u00ebn\u00eb testamente. Nuk dim\u00eb asgj\u00eb, absolutisht asgj\u00eb p\u00ebr testamentet e princ\u00ebrve t\u00eb m\u00ebdhenj dhe t\u00eb habitsh\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr Balshajt, Topiajt, p\u00ebr Zenebisht\u00ebt, Zahariat etj. Ndoshta edhe kan\u00eb l\u00ebn\u00eb testamente t\u00eb tilla, por \u00ebsht\u00eb nj\u00eb fakt q\u00eb koha nuk i ka kursyer dhe i ka zhdukur, ose mund t\u00eb ndodhen n\u00eb arkiva evropiane, si n\u00eb nj\u00eb varrosje t\u00eb shurdh\u00ebt, n\u00ebn blindazhin e harres\u00ebs s\u00eb pam\u00ebshirshme.<\/p>\n<p>Habit\u00ebrisht, Testamenti i Gjon Muzak\u00ebs, u ruajt n\u00eb bibliotek\u00ebn Branka\u00e7iane t\u00eb Napolit. N\u00eb 1863, nj\u00eb historian i pasionuar gjerman, Karl Hopf (1832-1873) e zbuloi dor\u00ebshkrimin e Muzak\u00ebs dhe u mahnit. P\u00ebr nj\u00eb rast\u00ebsi edhe tragjike, por edhe fatdh\u00ebn\u00ebse p\u00ebr historin\u00eb e shqiptar\u00ebve, ai e botoi t\u00eb plot\u00eb dor\u00ebshkrimin Muzakian n\u00eb vitin 1873, n\u00eb librin e tij \u201cKronikat greko-romane\u201d, q\u00eb e botoi fr\u00ebngjisht n\u00eb Berlin, dhe n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjtin vit ai vdiq n\u00eb mosh\u00ebn 41- vje\u00e7are. N\u00ebse do t\u00eb kishte vdekur vet\u00ebm nj\u00eb vit m\u00eb par\u00eb, ende sot teksti i Muzak\u00ebs do t\u00eb kishte mbetur n\u00eb terr. Ja pra q\u00eb nj\u00eb vit jet\u00eb njeriu s\u00eb bashku me fatalitetin e vdekjes, mund t\u00eb sjell\u00eb dhe drit\u00ebn verbuese t\u00eb nj\u00eb zbulimi t\u00eb rrall\u00eb.<\/p>\n<p>P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, dor\u00ebshkrimi i Gjon Muzak\u00ebs u publikua dhe u b\u00eb i njohur n\u00eb rrafshet e dijes dhe \u00ebsht\u00eb botuar edhe n\u00eb gjuh\u00ebn shqipe. Princi i rrept\u00eb dhe luft\u00ebtar Gjon Muzaka ka l\u00ebn\u00eb k\u00ebshtu librin e tij t\u00eb jet\u00ebs dhe t\u00eb shekujve, me q\u00ebllim t\u00eb padyshimt\u00eb dhe ambicioz p\u00ebr ta kap\u00ebrcyer shekullin e tij, si nj\u00eb hipotek\u00eb mendore p\u00ebr shekujt e s\u00eb ardhmes.<\/p>\n<p>Teksti i Gjon Muzak\u00ebs \u00ebsht\u00eb n\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb nj\u00eb tekst i llojit laik; l\u00ebnda \u00ebsht\u00eb esencialisht historike, me d\u00ebshmi t\u00eb patjet\u00ebrsueshme dhe krejt\u00ebsisht origjinale t\u00eb tij, pa p\u00ebrjashtuar k\u00ebtu dhe nj\u00eb p\u00ebrmbledhje goj\u00ebdh\u00ebnash gjenealogjike si dhe shpjegimin e par\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb nj\u00eb shqiptari p\u00ebr stemat heraldike t\u00eb princ\u00ebrve bashk\u00ebkoh\u00ebs, q\u00eb jan\u00eb thandruar si maska p\u00ebrkujtimore dhe kultike n\u00eb tempullin e kujtes\u00ebs s\u00eb kombit.<\/p>\n<p>Pa dashur t\u00eb b\u00ebj analiz\u00ebn e mir\u00ebfillt\u00eb t\u00eb tekstit t\u00eb Gjon Muzak\u00ebs, q\u00eb lidhet me historin\u00eb dhe gjenealogjin\u00eb e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb Muzakajve, dua t\u00eb theksoj nj\u00eb motiv q\u00eb ka mbetur jasht\u00eb v\u00ebmendjes s\u00eb studiuesve q\u00eb jan\u00eb marr\u00eb me k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr.<\/p>\n<p>Kam shkruar disa her\u00eb p\u00ebr biblizmin e tri vigan\u00ebve si Barleti, Buzuku dhe Onufri, nuk duhet t\u00eb harroj, nuk kam t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb bishtnoj edhe biblizmin e Gjon Muzak\u00ebs, i cili \u00ebsht\u00eb nj\u00eb princ i krishter\u00eb, dhe e nis testamentin e tij p\u00ebr brezat pik\u00ebrisht me nj\u00eb apologji biblike, gjithashtu universale. Pa dashur t\u00eb shtoj vargun e vigan\u00ebve, mendoj se edhe d\u00ebshmia m\u00eb modeste e princit t\u00eb paharruar Gjon Muzaka duhet pasur parasysh, sepse shton, perfeksionon, kthjellt\u00ebson, lart\u00ebson biblizmin shqiptar.<\/p>\n<p>Fillimi i sh\u00ebnimeve t\u00eb Gjon Muzak\u00ebs nis me emrat e dyfisht\u00eb JEZUS MARIA. Dhe ja thirrja e p\u00ebrmalluar si nj\u00eb skic\u00eb sinoptike, me nj\u00eb lakoniz\u00ebm t\u00eb diamant\u00eb dhe rrezeshp\u00ebrndar\u00ebs e Gjon Muzak\u00ebs:<\/p>\n<p>\u201cGjith\u00e7ka q\u00eb \u00ebsht\u00eb n\u00ebn Diell \u00ebsht\u00eb kot\u00ebsi.<br \/>\nEjani o bijt\u00eb e mij, d\u00ebgjoni, po ju m\u00ebsoj se \u00e7\u2019\u00ebsht\u00eb frika ndaj Zotit.<br \/>\nSyt\u00eb e Zotit jan\u00eb mbi t\u00eb drejt\u00ebt dhe vesh\u00ebt e tij jan\u00eb ndaj lutjeve t\u00eb tyre.<br \/>\nFytyra e Zotit \u00ebsht\u00eb kthyer nga keqb\u00ebr\u00ebsit q\u00eb t\u2019i zhduk\u00eb nga faqja e dheut.<br \/>\nT\u00eb drejt\u00ebt ngrit\u00ebn z\u00ebrin dhe Zoti i d\u00ebgjoi dhe i \u00e7liroi nga t\u00eb gjitha shqet\u00ebsimet e tyre.<br \/>\nPirroja, Mbreti i Epirit, mbante t\u00eb shkruar n\u00eb nj\u00eb unaz\u00eb k\u00ebto fjal\u00eb: \u201cI virtutshmi e ka pak t\u00eb shp\u00ebrblehet si sundimtar i bot\u00ebs, por i ligu e ka shum\u00eb pak t\u00eb nd\u00ebshkohet duke ia marr\u00eb jet\u00ebn!\u201d<\/p>\n<p>\u201c\u00cbsht\u00eb i nderuar midis t\u00eb nderuarve ai q\u00eb fati e godet pa faj dhe \u00ebsht\u00eb m\u00eb i posht\u00ebruar i t\u00eb posht\u00ebruarve, ai q\u00eb fati e ngre pa merituar.<br \/>\nAt\u00eb q\u00eb mund ta b\u00ebni me paqe mos e b\u00ebni me luft\u00eb.<br \/>\nAt\u00eb q\u00eb mund t\u00eb fitoni duke e k\u00ebrkuar me lutje mos e rr\u00ebmbeni me forc\u00ebn e arm\u00ebve.<br \/>\nAt\u00eb q\u00eb mund ta qortosh fshehtas mos e posht\u00ebro publikisht.\u201d<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>\u201cPrindi q\u00eb le birin e tij t\u00eb m\u00ebsuar por t\u00eb varf\u00ebr thuaj se i ka l\u00ebn\u00eb gjith\u00e7ka. Por ai prind q\u00eb e le t\u00eb birin t\u00eb pa m\u00ebsuar dhe t\u00eb pasur thuaj se nuk i ka l\u00ebn\u00eb asgj\u00eb.<br \/>\n\u00cbsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb nj\u00eb ndihm\u00eb e vog\u00ebl q\u00eb vjen n\u00eb \u00e7astin kur duhet, se sa nj\u00eb ndihm\u00eb e madhe q\u00eb nuk vjen n\u00eb \u00e7astin e duhur por vonon.<br \/>\nNjeriu q\u00eb me an\u00eb t\u00eb forc\u00ebs \u00ebsht\u00eb b\u00ebr\u00eb tiran, \u00ebsht\u00eb m\u00eb mir\u00eb t\u00eb kthehet n\u00eb nj\u00eb skllav t\u00eb s\u00eb drejt\u00ebs.<br \/>\nNuk mjafton q\u00eb nj\u00eb njeri t\u00eb jet\u00eb i mir\u00eb, por \u00ebsht\u00eb e domosdoshme q\u00eb ai t\u00eb shmang\u00eb \u00e7do rast apo mund\u00ebsi, q\u00eb mund t\u2019i afrohet atij p\u00ebr t\u2019u b\u00ebr\u00eb i keq.<br \/>\nNjeriu t\u00eb mos harroj\u00eb kurr\u00eb sa jeton se lumturia \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm hua, nd\u00ebrsa mjerimi \u00ebsht\u00eb nj\u00eb trash\u00ebgim prej natyre.\u201d<\/p>\n<p>* * *<\/p>\n<p>Vise-vise, n\u00eb librin e Gjon Muzak\u00ebs ka referenca t\u00eb tjera biblike, t\u00eb cilat kan\u00eb r\u00ebnd\u00ebsin\u00eb e tyre. Ai jep dhe nj\u00eb d\u00ebshmi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr ishullin e vog\u00ebl e liqenin e Presp\u00ebs, q\u00eb un\u00eb nuk e kam takuar n\u00eb asnj\u00eb vend, sepse thot\u00eb me bindje se tek ky ishull i vock\u00ebl ka nj\u00eb vend ku ngrihet nj\u00eb manastir dhe atje \u00ebsht\u00eb varrosur trupi i Sh\u00ebn Arkelaut. \u00cbsht\u00eb e habitshme, por kisha e ishullit t\u00eb Maligradit, q\u00eb ruhet ende dhe sot dhe ka piktura murore t\u00eb klasit t\u00eb par\u00eb nga m\u00eb shk\u00eblqyerat e shek.XIV si dhe portrete sundimtar\u00ebsh lokal\u00eb: Qezar Novakut dhe gruas s\u00eb tij Valia, titullohet si kisha e Sh\u00ebn Maris\u00eb. N\u00ebse v\u00ebrtet ky ishull \u00ebsht\u00eb shenjt\u00ebruar dhe ka n\u00eb zanafill\u00eb shum\u00eb m\u00eb p\u00ebrpara se shek.XIV, qoft\u00eb dhe n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb goj\u00ebdh\u00ebnore trupin e shenjtit Arkelau, ahere kemi v\u00ebrtet nj\u00eb plot\u00ebsim dhe nj\u00eb informacion krejt\u00ebsisht t\u00eb ri.<\/p>\n<p>Biblizmi i Gjon Muzak\u00ebs ka t\u00eb b\u00ebj\u00eb me proverbat e shenjta si dhe me citate t\u00eb marra nga Bibla e Shenjt\u00eb, si p.sh. nga Libri i Ekleziastit, apo nga Libri i Proverbave. Nuk \u00ebsht\u00eb e tep\u00ebrt t\u00eb kumtoj se citime t\u00eb nj\u00ebjta un\u00eb kam gjetur n\u00eb tekstet e Gjon Buzukut. Buzuku ka shqip\u00ebruar fragmente t\u00eb nj\u00ebjta, si nga Libri i Ekleziastit, ashtu dhe nga Libri i Proverbave.<br \/>\n\u00cbsht\u00eb fakt q\u00eb Gjon Muzaka ka b\u00ebr\u00eb nj\u00eb antologji t\u00eb vog\u00ebl t\u00eb k\u00ebtyre sentencave t\u00eb marra nga varianti latin i vepr\u00ebs s\u00eb Euseb Jeronimit, t\u00eb quajtur \u201cVulgata\u201d. Pra ai p\u00ebrdor k\u00ebshtu si Barleti latinicitetin.<\/p>\n<p>Ajo q\u00eb nuk duhet p\u00ebrbuzur \u00ebsht\u00eb q\u00eb citimet e Gjon Muzak\u00ebs kan\u00eb nj\u00eb unitet dhe nj\u00eb p\u00ebrzgjedhje t\u00eb p\u00ebraf\u00ebrt edhe me Barletin edhe me Buzukun, pa ditur asgj\u00eb p\u00ebr ta. Ndoshta p\u00ebr Barletin Muzaka ka ditur di\u00e7ka, sidomos p\u00ebr librin \u201cRrethimi i Shkodr\u00ebs\u201d, kurse p\u00ebr librin tjet\u00ebr epokal t\u00eb Barletit, p\u00ebr \u201cB\u00ebmat e Sk\u00ebnderbeut\u201d, fatalisht asgj\u00eb s\u2019ka ditur, sepse ndoshta m\u00eb 1510, kur u botua ky lib\u00ebr, tashm\u00eb ne e dim\u00eb se edhe vet\u00eb Gjon Muzaka kishte vdekur. Aq m\u00eb tep\u00ebr kjo v\u00ebrtetohet edhe nga fakti se informacioni krejt origjinal q\u00eb jep p\u00ebr familjen kastriotase Gjon Muzaka, nuk p\u00ebrmendet dhe nuk dihet as nga vigani Marin Barleti.<\/p>\n<p>Gjon Muzaka ka pasur nj\u00eb djal\u00eb shum\u00eb t\u00eb shquar, i cili fitoi p\u00ebrmasa evropiane. Quhej Kostandin Muzaka. Qe djal\u00eb i denj\u00eb i babait. Nj\u00eb shqiptar i cili kuptohej n\u00eb esenc\u00eb se mund t\u00eb mbijetonte si shqiptar vet\u00ebm duke qen\u00eb globalisht nj\u00eb evropian. Historia e Kostandin Muzak\u00ebs, \u00ebsht\u00eb nj\u00eb aventur\u00eb e politik\u00ebs dhe e veprimeve luftarake n\u00eb Evrop\u00eb, e sh\u00ebrbimit t\u00eb tij tek princ\u00ebrit dhe mbret\u00ebrit evropian\u00eb, me fam\u00ebn e nj\u00eb luft\u00ebtari dhe diplomati ambicioz dhe shpesh paradoksal.<\/p>\n<p>Nga t\u00eb gjith\u00eb djemt\u00eb e Muzak\u00ebs, vet\u00ebm Kostandini e kuptoi t\u00eb atin. Vet\u00ebm ai u mor seriozisht me dor\u00ebshkrimin testamental. Ai e ka rilexuar k\u00ebt\u00eb dor\u00ebshkrim dhe ka medituar p\u00ebr t\u00eb. Madje ai ka b\u00ebr\u00eb akoma m\u00eb tep\u00ebr: ai ka b\u00ebr\u00eb shtesat e tij historike dhe shkrimore n\u00eb amanetin e paravdekjes s\u00eb Gjon Muzak\u00ebs. K\u00ebshtu ai paraqitet n\u00eb nj\u00eb sens t\u00eb pavarur si nj\u00eb intelektual laik dhe deri diku si historian shqiptar.<\/p>\n<p>Ai krijon lidhje dhe korrespondenc\u00eb me familjen e Engj\u00ebllor\u00ebve, princ\u00ebr t\u00eb Drishtit dhe t\u00eb Danj\u00ebs, dhe shk\u00ebmben me ta dor\u00ebshkrime si dhe fragmente historish t\u00eb autor\u00ebve bizantin\u00eb apo italian\u00eb. Kostandin Muzaka \u00ebsht\u00eb interesuar t\u00eb plot\u00ebsoj\u00eb vakuumet e n\u00eb dor\u00ebshkrimin e t\u00eb atit, ai do ta argumentoj\u00eb plot\u00ebsisht q\u00ebllimin p\u00ebrfundimtar t\u00eb Gjonit, pa harruar t\u00eb thot\u00eb edhe fjal\u00ebn e tij vetjake. Kostandin Muzaka plot\u00ebson at\u00eb q\u00eb \u00ebsht\u00eb e padokumentuar n\u00eb forma t\u00eb tjera pas vdekjes s\u00eb Gjon Muzak\u00ebs.<\/p>\n<p>Nga Kostandini marrim vesh se Gjoni \u00ebsht\u00eb varrosur n\u00eb kish\u00ebn e madhe t\u00eb Frankavil\u00ebs, n\u00eb tok\u00ebn e Otrantos, n\u00eb nj\u00eb varr mermeri, ku \u00ebsht\u00eb vendosur dhe nj\u00eb epitaf me fjal\u00ebt q\u00eb pasojn\u00eb n\u00eb latinisht, q\u00eb n\u00eb shqip kan\u00eb k\u00ebt\u00eb kuptim: \u201cI plotfuqish\u00ebm Jezu, t\u00eb falet k\u00ebtu ty Gjon Muzaka, i biri i Gjin Despotit, Zoti i Myzeqes\u00eb dhe i Epirit, i cili nga qyteti i Bizantit trash\u00ebgoi shqiponj\u00ebn dykrenare, q\u00eb e mbante n\u00eb flamur, q\u00eb e dedikonte si kurore detyrimi n\u00eb vitin e Krishtit 1510\u201d. Por Kostandin Muzaka para se t\u00eb vdiste vet\u00eb kishte p\u00ebrgatitur monumentin prej mermeri mbivarror n\u00eb Napoli me k\u00ebt\u00eb mbishkrim po n\u00eb latinisht, q\u00eb n\u00eb shqip do t\u00eb thot\u00eb: \u201cGjon Muzaka, i biri i Gjinit, Zot i Molos\u00ebve, Despot i Epirit, gjak dhe fis mbret\u00ebror, me trash\u00ebgim nga qyteti i Bizantit, i d\u00ebbuar nga tirani turk n\u00eb fundin e jet\u00ebs s\u00eb vet.<\/p>\n<p>Kostandini, i biri ia ngre k\u00ebt\u00eb monument vetes dhe t\u00eb atit n\u00eb vitin\u2026\u201d Ka dhe nj\u00eb epitaf tjet\u00ebr q\u00eb thot\u00eb gati t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn gj\u00eb, por m\u00eb shkurt: \u201cGjon Muzaka, i biri i Gjinit, princ i Molos\u00ebve dhe i Epirot\u00ebve, i d\u00ebbuar nga tirani turk prej principat\u00ebs s\u00eb vet si dhe Kostandini, i biri, q\u00eb k\u00ebt\u00eb monument ia ngre vetvetes dhe t\u00eb atit\u201d. Kjo do t\u00eb thot\u00eb q\u00eb, para vdekjes Kostandini ka menduar q\u00eb t\u00eb bashkoj\u00eb eshtrat e t\u00eb atit dhe t\u00eb tijat pas vdekjes n\u00eb nj\u00eb varr t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt. Nuk dim\u00eb n\u00ebse Kostandini e kreu k\u00ebt\u00eb amanet (ndoshta e ka l\u00ebn\u00eb i ati amanetin, apo qe d\u00ebshira e vet\u00eb t\u00eb birit, nuk mund ta p\u00ebrcaktojm\u00eb dot) dhe i ka transportuar eshtrat e Gjonit n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb babai dhe i biri t\u00eb nj\u00ebsoheshin p\u00ebrfundimisht n\u00eb nj\u00eb varr t\u00eb vet\u00ebm n\u00eb qytetin e Napolit. Duhen b\u00ebr\u00eb k\u00ebrkime n\u00eb k\u00ebt\u00eb drejtim, pik\u00ebrisht n\u00eb Napoli. Ajo q\u00eb dua t\u00eb nxjerr n\u00eb relief \u00ebsht\u00eb se, n\u00eb sh\u00ebnimet historike t\u00eb Kostandin Muzak\u00ebs gj\u00ebllin p\u00ebrs\u00ebri biblizmi dhe metaforika shpjeguese apo analogjike e tij.<\/p>\n<p>Por ka dhe nj\u00eb fakt t\u00eb papritur, kontradiktor, t\u00eb pashpjeguesh\u00ebm, gati surrealist. Kostandin Muzaka, duke folur p\u00ebr familjet e tjera princ\u00ebrore shqiptare, na habit p\u00ebr nj\u00eb goj\u00ebdh\u00ebn\u00eb heraldike, shum\u00eb t\u00eb pakonceptueshme jo vet\u00ebm n\u00eb koh\u00ebn e tij, por edhe p\u00ebr koh\u00ebn e sotme, sepse familjen princ\u00ebrore t\u00eb Balshajve e lidh me fisin gjermanik t\u00eb Get\u00ebve apo dhe t\u00eb Got\u00ebve, q\u00eb nga Alariku i famsh\u00ebm, i cili ka pushtuar qytetin e Rom\u00ebs, por ka qen\u00eb nj\u00eb konfederat\u00eb me mbretin e Dak\u00ebve.<\/p>\n<p>Sipas sh\u00ebnimit gjenealogjik fantazist t\u00eb Kostandin Muzak\u00ebs, del se dera e Balshajve lidhet pik\u00ebrisht n\u00eb zanafill\u00eb kinse me Alarikun dhe pasardh\u00ebsit e tij. Po ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb me e pabesueshme, shton se tre Mag\u00ebt kalor\u00ebs, t\u00eb cil\u00ebt erdh\u00ebn nga Lindja, sipas gjith\u00eb teksteve biblike, duke ndjekur yllin e shndritsh\u00ebm t\u00eb Betlehemit p\u00ebr t\u00eb par\u00eb dhe p\u00ebr t\u2019iu falur foshnj\u00ebs s\u00eb shenjt\u00eb, Krishtit, gjoja ishin nga zanafilla veriore e Europ\u00ebs, q\u00eb lidhet me Alarikun dhe Balshajt dhe se Balshajt jan\u00eb pasardh\u00ebs t\u00eb Kalor\u00ebsve Mag\u00eb, q\u00eb shkenca kristalogjike i b\u00ebn t\u00eb ardhur nga Lindja dhe madje me origjin\u00eb zarathustriane apo mithriaste. \u00c7udi e \u00e7udive \u00ebsht\u00eb kjo goj\u00ebdh\u00ebn\u00eb, nj\u00eb devijim i tmerrsh\u00ebm dhe heretik nga struktura sinoptike e ungjijve.<\/p>\n<p>\u00cbsht\u00eb e pashpjegueshme deri m\u00eb sot nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb dhe nuk mund t\u00eb konceptohet se si shqiptar\u00ebt t\u00eb devijojn\u00eb apo t\u00eb shkat\u00ebrrojn\u00eb arketipat biblik\u00eb n\u00eb shekullin XVI dhe t\u00eb paraqesin me krenari origjinat e tyre, jo vet\u00ebm prej trojan\u00ebve si\u00e7 e paraqesin dukagjinasit, jo vet\u00ebm prej bizantin\u00ebve dhe molos\u00ebve si\u00e7 e paraqesin Muzakajt, por edhe prej Kalor\u00ebsve Mag\u00eb, si kinse e paraqesin veten Balshajt. N\u00eb k\u00ebt\u00eb hulli, edhe Engj\u00ebllor\u00ebt nuk mbeten m\u00eb pas, as arianitasit, por mbi ta zot\u00ebron fuqish\u00ebm matrica bizantine, sidomos semiotika perandorake konstandinopojase e para pushtimit osman. T\u00eb gjitha k\u00ebto jan\u00eb me v\u00ebrnikun e biblizmit, kan\u00eb l\u00ebvozhga goj\u00ebdh\u00ebnore dhe historike, \u00e7ka tregon se bota shqiptare n\u00eb shekujt XIV deri n\u00eb shekullin XVI \u00ebsht\u00eb nj\u00eb bot\u00eb q\u00eb nuk shk\u00ebputet nga apologjit\u00eb e gjenealogjive t\u00eb m\u00ebdha bot\u00ebrore, perandorake, frym\u00ebzuese dhe n\u00eb thelb t\u00eb krishtera.<\/p>\n<p>Ky motiv strukturalist dhe simbolik krijon nj\u00eb mjedis t\u00eb pjellsh\u00ebm, gjenetik, me fuqi t\u00eb madhe rikrijuese dhe mbijetuese, p\u00ebr t\u00eb kuptuar pik\u00ebrisht pse biblizmi universal i sh\u00ebrbeu shpirtit etnik shqiptar dhe pse ky bibliz\u00ebm jashtetnik do t\u00eb konstruktohet brenda nj\u00eb biblizmi n\u00eb gjuh\u00eb etnike t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, si\u00e7 \u00ebsht\u00eb shqipja madh\u00ebshtore dhe epokale e Gjon Buzukut.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nga Moikom Zeqo, 5 gusht 2014 Gjon Muzaka, nj\u00eb nga princat m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm shqiptar\u00eb me nj\u00eb fat gati shekspirian, midis luft\u00ebrave t\u00eb egra, tragjedive familjare dhe g\u00ebzimit t\u00eb mundimsh\u00ebm n\u00eb Napoli n\u00eb vitin 1510, ndjeu si nj\u00eb ankth t\u00eb brendsh\u00ebm, si nj\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb dhimbsh\u00ebm, gati providencial, q\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb nj\u00eb lloj testamenti, d\u00ebshmit\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Princi Gjon Muzaka, testamenti - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Princi Gjon Muzaka, testamenti - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Nga Moikom Zeqo, 5 gusht 2014 Gjon Muzaka, nj\u00eb nga princat m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm shqiptar\u00eb me nj\u00eb fat gati shekspirian, midis luft\u00ebrave t\u00eb egra, tragjedive familjare dhe g\u00ebzimit t\u00eb mundimsh\u00ebm n\u00eb Napoli n\u00eb vitin 1510, ndjeu si nj\u00eb ankth t\u00eb brendsh\u00ebm, si nj\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb dhimbsh\u00ebm, gati providencial, q\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb nj\u00eb lloj testamenti, d\u00ebshmit\u00eb [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-08-05T14:21:31+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"13 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Princi Gjon Muzaka, testamenti\",\"datePublished\":\"2014-08-05T14:21:31+00:00\",\"dateModified\":\"2014-08-05T14:21:31+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\"},\"wordCount\":2641,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\",\"name\":\"Princi Gjon Muzaka, testamenti - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg\",\"datePublished\":\"2014-08-05T14:21:31+00:00\",\"dateModified\":\"2014-08-05T14:21:31+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Princi Gjon Muzaka, testamenti\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Princi Gjon Muzaka, testamenti - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Princi Gjon Muzaka, testamenti - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"Nga Moikom Zeqo, 5 gusht 2014 Gjon Muzaka, nj\u00eb nga princat m\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm shqiptar\u00eb me nj\u00eb fat gati shekspirian, midis luft\u00ebrave t\u00eb egra, tragjedive familjare dhe g\u00ebzimit t\u00eb mundimsh\u00ebm n\u00eb Napoli n\u00eb vitin 1510, ndjeu si nj\u00eb ankth t\u00eb brendsh\u00ebm, si nj\u00eb rr\u00ebfim t\u00eb dhimbsh\u00ebm, gati providencial, q\u00eb t\u00eb shkruaj\u00eb nj\u00eb lloj testamenti, d\u00ebshmit\u00eb [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2014-08-05T14:21:31+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"13 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Princi Gjon Muzaka, testamenti","datePublished":"2014-08-05T14:21:31+00:00","dateModified":"2014-08-05T14:21:31+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/"},"wordCount":2641,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/","name":"Princi Gjon Muzaka, testamenti - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg","datePublished":"2014-08-05T14:21:31+00:00","dateModified":"2014-08-05T14:21:31+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/gjergj_kastrioti1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/princi-gjon-muzaka-testamenti\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Princi Gjon Muzaka, testamenti"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13671"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13671"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13671\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}