{"id":13650,"date":"2014-08-01T09:43:09","date_gmt":"2014-08-01T08:43:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=1484"},"modified":"2014-08-01T09:43:09","modified_gmt":"2014-08-01T08:43:09","slug":"preke-cali-dhe-historia-e-tij","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/","title":{"rendered":"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Prek\u00eb Cali\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" \/> nga <strong>Andrea Zalli<\/strong><\/p>\n<p><strong>Prek\u00eb Cali<\/strong><br \/>\n<strong><em>Prek\u00eb Cali<\/em><\/strong> (<em>Hasanaj<\/em>) lindi me 29 Korrik 1878 n\u00eb Mal t\u00eb Jushit dhe u pushkatua n\u00eb vitin 1945 nga forcat komuniste. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs dhe jo larg Shkodr\u00ebs, n\u00eb Malin e Jushit (Rranzat e Bushatit) n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb thjesht\u00eb mal\u00ebsore babait Pjet\u00ebr e n\u00ebn\u00ebs kreshnike Rudes, u lindi f\u00ebmija i par\u00eb \u201cfamiljari bujar, piramida e kufirit shqiptar, krenarie e K\u00eblmendit dhe e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, atdhetari i zjarrt\u00eb, Martiri i Demokracis\u00eb: Prek Pjetri (Cali) Hasanaj.\u201d (Pjet\u00ebr Kola Laj\u00e7aj, \u2018Kumtes\u00eb mbi monografin\u00eb e Prek Calit\u2019, Revista KUVENDI, E p\u00ebrmuajshme komb\u00ebtare, informative dhe kulturore, Shkurt, 2005, Michigan, USA, f. 65 \u2013 73).<\/p>\n<p>Familja e re <em>Cali <\/em>(<em>Hasanaj &#8211; Selmanaj<\/em>), kishin pasur nj\u00eb vajz\u00eb e tre djem. I pari ishte Preka, Toma, q\u00eb nuk e pati jet\u00ebn e gjat\u00eb, mbasi si f\u00ebmij\u00eb u mbyt tek po lahej n\u00eb uj\u00ebrat e \u00ebmbla t\u00eb lumit fushor Buna. Nj\u00eb tjet\u00ebr fatkeq\u00ebsi, r\u00ebndon familjen Cali, mosh\u00ebn 21 \u2013 vje\u00e7are, djali i tret\u00eb, me arm\u00eb zjarri aksidentalisht humbet jet\u00ebn. Motra e vetme e Prek\u00ebs, Lula, u martua, kur u rrit n\u00eb Rapsh t\u00eb Hotit me Syn (Gjelosh) Mashin. Prek\u00eb Cali, si fis i par\u00eb vojvod\u00eb n\u00eb Selc\u00eb nga 12 lagjet e k\u00ebtij vendi, duke pasur edhe kryet e vendit n\u00eb Kelmend. Bjeshk\u00ebt e k\u00ebtij fisi, duke qen\u00eb e kufizuar me Ku\u00e7in (trev\u00eb ilire) sot si pjes\u00eb e Malit t\u00eb Zi, p\u00ebrher\u00eb u takonte barra m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb tokave t\u00eb t\u00eb par\u00ebve. K\u00ebsisoj, t\u00eb par\u00ebt e fisit, sikurse ishin edhe trimat e anashkaluar n\u00eb histori, si: Memi i Smajlit, Turk Isufi, Ujk Isufi, axha (ungji) i Prek\u00eb Calit Uc\u00eb Turku (vojvod\u00eb i Selc\u00ebs), Ded\u00eb Shabani, Dul Doshi dhe djali i tij i pash\u00ebm Kir Duli, Nik\u00eb Turku, Gjok\u00eb Nik\u00eb Selmani, Marash Mark Selmani etj., t\u00eb cil\u00ebt, gjithnj\u00eb jan\u00eb p\u00ebrleshur flak\u00eb p\u00ebr flak\u00eb me synimet shoviniste t\u00eb ku\u00e7asve malazias.<\/p>\n<p>Ata me p\u00ebrkrahjen e Perandoris\u00eb Ruse, k\u00ebrkonin t\u00eb gllab\u00ebronin tokat arb\u00ebrore si Vermoshin, Vuklin e Nik\u00e7in, s\u00ebbashku me bjeshk\u00ebt e tyre t\u00eb p\u00ebrmendura\u2026 Preka nga shtati ishte shum\u00eb i gjat\u00eb e i pash\u00ebm. Ata q\u00eb e kan\u00eb njohur nga af\u00ebr thon\u00eb, se kishte shpatulla shum\u00eb t\u00eb gj\u00ebra, kraharor t\u00eb zhvilluar, trup vigan plo en\u00ebrgji, fisnik n\u00eb shpirt, i matur n\u00eb fjal\u00eb dhe veprime, goj\u00ebtar i pashoq, n\u00eb kuvende e oda burrash. Pushk\u00ebn e kishte nj\u00eb shok t\u00eb pandar\u00eb, q\u00eb nuk e hiqte asnj\u00ebher\u00eb nga dora. I p\u00eblqente t\u00eb vishej me rrobat tradicionale t\u00eb mal\u00ebsorit \u00e7akshir\u00eb, xhamadan, jelek dhe kapic t\u00eb bardh\u00eb mbi flok\u00eb, alltin\u00eb turke dhjetshe t\u00eb veshur me argjend n\u00eb brez dhe nj\u00eb grumbull vargjesh t\u00eb argjent\u00eb varur.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Prek\u00eb Cali\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\" alt=\"\" width=\"200\" \/>\u00a0Tek Preka, mbi t\u00eb gjitha spikat\u00ebn virtytet pozitive tradicionale t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, t\u00eb cilat i reflektoi n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e p\u00ebrditshme mes miqve e shok\u00ebve. Deri n\u00eb mosh\u00ebn 30\u2013vje\u00e7are asnj\u00ebher\u00eb nuk synonte t\u00eb dilte p\u00ebrpara vojvod\u00ebve dhe as krer\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb moshuar se ai. Kjo \u00ebsht\u00eb nj\u00eb edukat\u00eb e vler\u00eb fisnike e mal\u00ebsor\u00ebve tan\u00eb, e transmetuar brez pas brezi n\u00eb oda e kuvende burrash. Ishte zem\u00ebrbut\u00eb dhe i af\u00ebr p\u00ebr miq e dashmir\u00eb t\u00eb vet dhe t\u00eb atdheut. Luan i v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e betej\u00ebs. Gjithmon\u00eb i pari, aty ku ishte fronti m\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb, aty ku d\u00ebrdhej gjaku i flamurit e trojeve t\u00eb shenjta t\u00eb atdheut. Studiuesi dhe bashk\u00ebluft\u00ebtari Marash Mali, kujton: \u201cUc\u00eb Turku, bisedonte shum\u00eb her\u00ebsh n\u00eb ve\u00e7anti me Prek\u00ebn.<\/p>\n<p>Ai kishte krijuar p\u00ebrshtypjen se ai kishte shum\u00eb cil\u00ebsi, pothuaj t\u00eb rralla, q\u00eb e nalt\u00ebsonin dhe nderonin p\u00ebrsonin e tij n\u00eb t\u00eb ardhmen, sidomos p\u00ebr \u00e7ashtjet patriotike, por asnjiher\u00eb nuk ia thonte k\u00ebto.\u201d Ai ishte i martuar dy her\u00eb, me gruan e par\u00eb Dranden jetoj shum\u00eb pak, sepse ajo vdiq e re, nga s\u00ebmdja m\u00eb e p\u00ebrhapur e koh\u00ebs n\u00eb Mal\u00ebsi, q\u00eb ishte tuberkolozi, duke i l\u00ebn\u00eb nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb vetme Agen n\u00eb mosh\u00ebn 4 vje\u00e7. Kurse nga martesa e dyt\u00eb me Pash\u00eb Prek\u00ebn, nuk pati f\u00ebmij\u00eb. Sikurse dihet Pashka, vinte nga dera e patriotit e luft\u00ebtarit t\u00eb shquar Gjek\u00eb Selc\u00ebs. Pas pushkatimit t\u00eb kryetrimit kelmendas, u detyrua t\u00eb braktis\u00eb kull\u00ebn n\u00eb Vermosh, t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrvet\u00ebsoi pa t\u00eb drejt\u00eb regjimi, p\u00ebr nevoja t\u00eb veta ushtarake. Pashka, mundi t\u00eb gjente strehim n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e mal\u00ebsorit Dak Lucit, gruaja e t\u00eb cilit Gjystja, ishte mbesa e Prek\u00eb Calit, ku, q\u00ebndroj p\u00ebr shum\u00eb vite deri sa mbylli syt\u00eb n\u00eb fund t\u00eb viteve \u201960.<\/p>\n<p>N\u00eb Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs t\u00eb vitit 1913, Fuqit\u00eb e M\u00ebdha t\u00eb Europ\u00ebs, vendos\u00ebn arbitrarisht kufijt\u00eb mes pjes\u00ebs veriore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e shteteve kufitare: Mali i Zi (Mal\u00ebsia) e Serbis\u00eb (Dardania). Marash Mali, sot i moshuar me banim n\u00eb Florida (USA), s\u00ebrisht kujton vendosm\u00ebrin\u00eb e Prek\u00ebs p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e kufijve, duke iu dretjuar Komisionit, q\u00eb kishte dal\u00eb n\u00eb terren e po verifikonte kufijt\u00eb: \u201c\u2026Shtetet e M\u00ebdha dhe ambasador\u00ebt e tyne, Komisioni Qendror i Kufijve edhe deri Gjykata e Hag\u00ebs, Native American i ka njoft\u00eb si toka shqiptare. Ju si amanetqar\u00eb t\u00eb Misionit, q\u00eb keni marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr jeni tue e shp\u00ebrdorue. Ato zhgarravina n\u00eb hart\u00eb nuk i njofim.<\/p>\n<p>Me ne, nuk ka mujt\u00eb me luejt\u00eb as ushtria e Sulltanit turk. K\u00ebto troje i kemi lar\u00eb me gjak, gjat\u00eb gjith\u00eb shekujve, kundra atyne q\u00eb desht\u00ebn t\u00eb Native American i marrin. Edhe sot luftar\u00ebt e Kelmendit, jan\u00eb gadi t\u00eb vdesin p\u00ebr trojet e veta, ashtu si dikur t\u00eb par\u00ebt e tyne. Prandaj ndigjoni fjal\u00ebt q\u00eb po ju them: Mos k\u00ebrkoni t\u00eb luani me kufijt\u00eb tan\u00eb, q\u00eb jan\u00eb aprovue se \u00ebsht\u00eb tok\u00eb shqiptare, p\u00ebrndryshe\u2026Mendohuni mir\u00eb se at\u00eb maj\u00eb nuk e kaloni leht\u00eb! Njeni nga t\u00eb Komisionit tha: &#8211; \u201cZotni Cali, p\u00ebr pak \u00e7aste Komisioni don me bisedue mes vedi.\u201d<\/p>\n<p>Ata u larguan n\u00eb nji an\u00eb dhe nuk q\u00ebndruan shum\u00eb. Meqen\u00ebse i kuptuan intrigat e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve jugosllav\u00eb, vendimin e mor\u00ebn shpejt. Kur u kthyen njeni prej delegat\u00ebve iu drejtue Prek\u00ebs, duke i folur: &#8211; \u201cZotni Cali, Komisioni, vendosi q\u00eb ju bashk\u00eb me shok\u00ebt q\u00eb ju shoq\u00ebrojn\u00eb t\u2019i prini Komisionit, duke e shkel terrirorin tuej q\u00eb keni pas me fiqnj\u00ebt.\u201d Mjerisht Brada e Vezirit mbeti jasht\u00eb kufijve, se ishte tep\u00ebr n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb territorit jugosllav. Ajo ishte pron\u00eb e shkrelasit Gjon Nik Sykut, njeni nga familjet e njohuna shkrelase me banim n\u00eb Breg t\u00eb Mat\u00ebs. Ai \u00e7do ver\u00eb dilte n\u00eb at\u00eb bjeshk\u00eb me kopen\u00eb e madhe t\u00eb bag\u00ebtive, me autorizim t\u00eb autoriteteve malazeze.\u201d Emri me vepr\u00ebn e tij mbushur me atdhedashuni, u b\u00eb simbol q\u00ebndrese, p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt, q\u00eb e mb\u00ebshtet\u00ebn, mbasi e desht\u00ebn me gjith\u00eb zem\u00ebr.<\/p>\n<p>Popullariteti i Prek\u00eb Calit, ishte i padiskutuesh\u00ebm. Ja disa pasazhe p\u00ebrshkrimi, t\u00eb kryetrimit azgan: \u201cBile, ai qe i vetmi mal\u00ebsor, q\u00eb u b\u00eb i njohur deri n\u00eb selit\u00eb e krajlive europiane. Ndue Gjon Smajli, nj\u00eb plak shum\u00eb i vjet\u00ebr kelmendas, i cili n\u00eb vitet shtat\u00ebdhjet\u00eb ishte akoma i gjall\u00eb, kishte qen\u00eb njeriu m\u00eb i af\u00ebrt i Prek\u00eb Calit n\u00eb veprimtarin\u00eb e tij p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e kufijve verior\u00eb. Ai m\u00eb pati folur edhe p\u00ebr nj\u00eb dokument identiteti t\u00eb Prek\u00eb Calit, t\u00eb firmosur dhe vulosur nga shtat\u00eb krajla. Sipas k\u00ebtij dokumenti, Prek\u00eb Cali konsiderohej njeriu i papreksh\u00ebm nga shtat\u00eb krajlit\u00eb. Nj\u00eb lloj imuniteti i ve\u00e7ant\u00eb, q\u00eb zor ta ket\u00eb pasur ndonj\u00eb shqiptar tjet\u00ebr. Mbase ishte pik\u00ebrisht ky imunitet, tek i cili besonte Prek\u00eb Cali, q\u00eb e shtyu t\u00eb dor\u00ebzohej i gjall\u00eb, pas d\u00ebshtimit t\u00eb Kryengritjes s\u00eb Kelmendit.\u201d (Spathari, f. 93).<\/p>\n<p>E Preka, l\u00ebshoi kushtrimin nd\u00ebr mal\u00ebsor\u00eb, se \u201cgjall\u00eb a vdekun\u201d tokat shqiptare si amanet brezash, do t\u2019i ruaj p\u00ebrmes tyt\u00ebs s\u00eb ngroht\u00eb t\u00eb pushk\u00ebs. Mal\u00ebsia n\u00eb mote, ka mbrojtur trojet me dinjitet e krenari nacionale. \u201cVendasit nd\u00ebr shekuj, kan\u00eb shkruar historin\u00eb me gjak arb\u00ebror, me nj\u00eb betim solem t\u00eb quajtur \u2018tabe\u2019, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb bes\u00eblidhje e q\u00ebndrueshme, me moton: \u201cBesa e Zotit, \u00ebsht\u00eb besa e burrave, p\u00ebr Nder &#8211; Atdhe &#8211; Bes\u00eb e Fe\u201d. \u201cLidhja e Shkodr\u00ebs\u201d, e organizuar mes maleve m\u00eb 13 maj 1944, erdhi si imperativ i koh\u00ebs, kund\u00ebrpesh e \u00e7erdheve me gretha t\u00eb frontit komunist, q\u00eb ishin krijuar (si k\u00ebrpudhat pas shiut), p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb pushtet me krime e mashtrime ideologjike.<\/p>\n<p>E gjith\u00eb programi konkret nga fraza e par\u00eb dhe deri tek e fundit, p\u00ebrshkruante vendosm\u00ebrin\u00eb luft\u00ebs deri n\u00eb fund ndaj komunizmit si terror i zi, nami i s\u00eb cil\u00ebs kishte marr\u00eb dhen si epidemi, e po synonte t\u00eb trokiste drejt Veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Pjet\u00ebr Smajlaj, sjell\u00eb nga kujtesa episode, q\u00eb i ka rr\u00ebfyer babai Kol\u00eb Pjet\u00ebr Smajlaj me miq, q\u00eb kan\u00eb bujtur shpesh n\u00eb familjen e tyre bujare. Preka, gjithnj\u00eb ka qen\u00eb i veshur me kostumin popullor tradicional t\u00eb Kelmendit, me ornamentet e qendisura me kujdes nga vendasit. Ai, asnj\u00ebher\u00eb nuk e ndante nga brezi koburen e argjent\u00eb, q\u00eb ia kishte dhuruar Mbreti Ahmet Zogu I. E pinte shum\u00eb duhanin e fort\u00eb t\u00eb Sheldis\u00eb me \u00e7ibuk. Mendimi i tij visar, p\u00ebrparimtar e i guximsh\u00ebm, dallohet p\u00ebr mpreht\u00ebsi e logjik t\u00eb sh\u00ebndosh n\u00eb bashkbisedimet me t\u00eb huajt e bashkatdhetar\u00ebt e \u00e7do krahine t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ai me Mal\u00ebsi, ka zbatuar me nd\u00ebrgjegje normat ligjore kanunore, q\u00eb buronin mir\u00ebfilli nga \u2018Kanuni i Lek Dukagjinit\u2019.<\/p>\n<p>Kanuni, mori emrin e Lek\u00ebs si Princ i Veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ai ishte mik i Gjergj Kastriotit, rival dhe zot i zonave t\u00eb kufizuara me Kryetrimin e Kruj\u00ebs, q\u00eb pas vdekjes s\u00eb Gjergjit, p\u00ebr 10 vjet (1467 \u2013 1477), rifilloj luft\u00ebn kund\u00ebr ushtris\u00eb s\u00eb Perandoris\u00eb turke. Ky ligj (Kanun), \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kompleks parimesh, ligjesh, normash, zakonesh, me t\u00eb cilat rajoni malor \u00ebsht\u00eb qeverisur gjat\u00eb, n\u00eb epok\u00ebn kur turqit zot\u00ebronin drejp\u00ebrdrejt n\u00eb pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebr zbatimin e tyre, ka vendosur populli i krahin\u00ebs\u2026 Preka, ishte e mbeti m\u00eb i d\u00ebgjuari e i respektuari n\u00eb koh\u00ebn e vet n\u00eb viset e Veriut. Ende sot, flitet e shkruhet me respekt nga autor\u00ebt e rinj, q\u00eb me dokumente autentike po venisin helmin e historis\u00eb deformuesve t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb absurdit totalitar. Kjo p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, duket n\u00eb stim\u00ebn e lart\u00eb, q\u00eb shfaqin kelmendasit dhe n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e gjith\u00eb Veriu i Shqip\u00ebris\u00eb, shqiptar\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi e Dardania martire.<\/p>\n<p>Kelmendi, shkruan studiuesi e publicisti mal\u00ebsor Ndue Bacaj, n\u00eb gazet\u00ebn nacionale \u2018Shqip\u00ebria etnike\u2019 (Shkod\u00ebr, 2004), nuk \u00ebsht\u00eb shkelur nga asnj\u00eb k\u00ebmb\u00eb italiani apo gjermani. Treva e lavdishme, nuk ka arritur t\u00eb pushtohet asnj\u00ebher\u00eb nga ushtrit\u00eb e huaja. Edhe sot, ekziston shprehja malaziase, p\u00ebr st\u00ebrgjysh\u00ebrit e Prek\u00eb Calit: \u201cPusho kang\u00ebn o zogu i malit\/Se po t\u00eb d\u00ebgjon Memi i Smajlit\u201d. Dhe \u00ebsht\u00eb Prek\u00eb Cali, q\u00eb ka kund\u00ebrshtuar vendimet e qeverive t\u00eb m\u00ebdha, q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb d\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e trojeve tona. Ishte ai, dhe vet\u00ebm Prek\u00eb Cali, q\u00eb apeloi vendimin e marr\u00eb prej tyre, q\u00eb kufiri i vendosur nga Bishti i Kraj\u00ebs, Ura e P\u00ebrroit t\u00eb That\u00eb, Qafa e Grishajve, Thana Binoke n\u00eb Shkrel, Qafa e Terthores t\u00eb zhvendoset dhe fitoi kufirin e sot\u00ebm ekzistues me Malin e Zi. Prandaj, 820 partizan\u00ebve sllavo &#8211; serb, sulmuan k\u00ebshtjell\u00ebn e tij n\u00eb Vermosh, tre muaj para se t\u00eb \u201c\u00e7lirohej\u201d Shqip\u00ebria. Ai u t\u00ebrhoq nga Vermoshi e u vendos me shtabin e tij n\u00eb Vuk\u00ebl.<\/p>\n<p>Serbo &#8211; sllav\u00ebt, u larguan pa kryet e Prek\u00eb Calit, por t\u00eb fituar nga ana e tjet\u00ebr, sepse dy brigada shqiptare t\u00eb shtetit am\u00eb luftonin gjoja p\u00ebr \u201c\u00e7lirimin\u201d e Kosov\u00ebs.\u201d Me ardhjen n\u00eb pushtet t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Mbretit Ahmet Zogu, ai her\u00eb pas here b\u00ebn k\u00ebrkesa dhe proteston pran\u00eb qeveris\u00eb, p\u00ebr t\u00eb ngritur z\u00ebrin p\u00ebr Vermoshin, pran\u00eb organizatave nd\u00ebrnacionale. N\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, p\u00ebrplaset Prek\u00eb Cali me Ahmet Zogun, mbasi ai ishte p\u00ebrkrah\u00ebs i forcave t\u00eb opozit\u00ebs asokohe. Pas r\u00ebnies s\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Fan S. Nolit, qeveria monarkiste, Prek\u00ebn me disa t\u00eb tjer\u00eb i internuan burgun e kalas\u00eb s\u00eb Gjirokastr\u00ebs. \u201cLirimi i Prek\u00ebs, nuk ishte i r\u00ebndomt\u00eb.<\/p>\n<p>Qytetar\u00ebt e Gjirokastr\u00ebs, n\u00eb sheshin e qytetit e p\u00ebrg\u00ebzuan me urime e ngroht\u00ebsi njer\u00ebzore, si t\u00eb parakalonte nj\u00eb mbret. Preka, p\u00ebrmes gazetave, q\u00eb e kishin intervistuar, fal\u00ebnderon p\u00ebr s\u00eb tep\u00ebrmi qytetar\u00ebt e Gjirokastr\u00ebs. Ai nuk u pajtua kurr\u00eb me pushtimin fashist dhe prej dit\u00ebve t\u00eb para t\u00eb pushtimit u vu n\u00eb an\u00ebn e forcave nacionaliste. Ishte kund\u00ebrshtar dinjitoz edhe i komunizmit.\u201d (Laj\u00e7aj, f. 70) Kur situata u qet\u00ebsua dhe gjakrat e urretjes midis shqiptar\u00ebve ran\u00eb n\u00eb qet\u00ebsi, Mbreti i Shqiptar\u00ebve Ahmet Zogu I (1895 \u20131961), rishikoj vendimin e d\u00ebnimit ndaj figur\u00ebs s\u00eb shquar t\u00eb Prek\u00eb Calit. Ndon\u00ebse me vones\u00eb, Mbreti e kuptoj, se nuk ishte ashtu sikurse i kishin th\u00ebn\u00eb, mbasi kelmendasi me trima, kishte luftuar p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen nacionale t\u00eb trojeve t\u00eb Veriut.<\/p>\n<p>Mbreti u tregua fisnik, tek e liroi dhe ftoi n\u00eb rezidenc\u00ebn e tij n\u00eb Tiran\u00eb, p\u00ebr t\u2019u takuar miq\u00ebsisht. Qysh kur dy burrat e njohur i shtrenguan dor\u00ebn njeri tjetrit, Mbreti Zogu I, i k\u00ebrkoi ndjes\u00eb, duke i th\u00ebn\u00eb se: \u201c &#8211; T\u00eb kam internue, se kam pas t\u00eb dhana, se ju jeni marr me politik dhe je kund\u00ebr meje. A asht e v\u00ebrtet kjo? &#8211; Jo, iu p\u00ebrgjigj Preka, vet\u00ebm me politik as nuk jam marr as nuk merrem! &#8211; Po kund\u00ebr meje a je? \u2013 ia nd\u00ebrpreu Zogu I. &#8211; Vet\u00eb nuk jam kund\u00ebr teje dhe nuk kam ken kund\u00ebr shqiptarve. Un kam luftue e do t\u00eb vijoi me luftue vet\u00ebm kund\u00ebr atyne, q\u00eb duan t\u00eb na marrin trojet tona. Vet\u00eb jam vet\u00ebm shqiptar e p\u00ebr Shqipnin nuk m\u00eb dhimbset jeta.\u201d Pas bised\u00ebs s\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrt e me sinqeritet, n\u00eb shej patriotizmi e miq\u00ebsie t\u00eb re, Mbreti i Shqiptar\u00ebve Zogu I, e b\u00ebri Prek\u00eb Calin Kapiten Rezerv\u00eb. Kreu i fronit mbret\u00ebror, i dhuroi heroit kelmendas naganin me dorez\u00eb t\u00eb bardh me n\u00ebnshkrimin: \u201cAhmet Zogu I\u201d.<\/p>\n<p>Preka me kelmendas, kishin nj\u00eb motiv m\u00eb shum\u00eb e arsye, pse kishin dal\u00eb n\u00eb fush\u00eb t\u00eb mejdanit, p\u00ebr jet\u00eb a vdekje, sepse nuk donin, q\u00eb tokat e tyre, t\u00eb ishin pjes\u00eb e Perandoris\u00eb Sllave; nuk donin, q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb merrnin emra sllav, zakone e tradita t\u00eb pushtuesit; nuk donin, q\u00eb t\u00eb harronin varret e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb lar\u00eb me lumenj gjaku trimash. Gjithsesi, shqiptar\u00ebt etnik nuk donin asgj\u00eb, q\u00eb ishte dhurat\u00eb e verb\u00ebr e pushtuesve sllav. Edhe kur k\u00ebta erdh\u00ebn n\u00eb pushtet, ai, nuk e nd\u00ebrpret luft\u00ebn n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb popullit, duke iu kund\u00ebrvu me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb satanait pa fe, atdhe, ide e shthurje morale, sa q\u00eb shpesh thuhej, se grat\u00eb partizane ishin n\u00eb p\u00ebrdorim kolektiv. Studiuesi mal\u00ebsor 85 &#8211; vje\u00e7ar Marash Kol\u00eb Mali (1920), ish &#8211; burgosur politik n\u00eb koh\u00ebn e diktatur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri (nj\u00eb familje e njohur vojvod n\u00eb Dedaj t\u00eb Shkrelit, sh\u00ebnimi im K.K.), n\u00eb librin e fundit shkruar n\u00eb Florida, Ngjarje historike dhe figura t\u00eb shquara shqiptare, rikujton: \u201cU ba nji Mbledhje e madhe me krenet e Malsis\u00eb s\u00eb Madhe, n\u00ebn drejtimin e Kolonel Mulo Bajraktarit, i cili ishte komandant i vullnetarve t\u00eb Malsis asokohe edhe p\u00ebr malet andej kufinit.<\/p>\n<p>I deleguem i ardhun prej Shkodre ishte Ndoc \u00c7oba, ish politikan dhe n\/Kryetar i parlamentit Shqiptar. I ftum ishte edhe i deleguemi i partizanve i quajtun Ramadan Re\u00e7i, t\u00eb cil\u00ebt qendr\u00ebn e tyne e kishin n\u00eb Re\u00e7 (mbi Koplik t\u00eb Sip\u00ebrm, sh\u00ebnimi im K.K.). \u00c7un Junuzi, asokohe si komunist punonte ilegalisht, e me qend\u00ebr ishte n\u00eb Aliaj t\u00eb Kastratit. Mbasi fol\u00ebn Mulo Bajraktari e i deleguemi i Shkodr\u00ebs Ndoc \u00c7oba (Minist\u00ebr i Financave m\u00eb 1920, Delegat n\u00eb Kongresin e Durr\u00ebsit, m\u00eb 1918, t\u00eb Lushnj\u00ebs m\u00eb 1920, sh\u00ebnimi im K.K.) fjal\u00ebn e mori Ramadan Re\u00e7i: \u201cJu po e shifni se dy okupator\u00ebt italo &#8211; gjerman, pra Boshti po e humb luft\u00ebn. Ne nuk duhet t\u00eb kemi tjet\u00ebr mbeshtetje e as lidhje me ta, p\u00ebr arsye, se fituesit e tjer\u00eb aleat, nuk duhet t\u00eb na gjejn\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtetun me t\u00eb humbunit, mbasi vet\u00ebm pasoja t\u00eb k\u00ebqija do t\u00eb kemi.<\/p>\n<p>A nuk do t\u00eb ishte ma mir\u00eb q\u00eb ne, p\u00ebr hir\u00eb t\u00eb vendit e popullit ton\u00eb t\u2019u mbshtemi q\u00eb tani fituesve? Un\u00eb them se po!\u201d. Nd\u00ebrsa \u00c7un Jonuzi, tha: \u201cMal\u00ebsia e Madhe ka nji bes\u00eblidhje, q\u00eb asnji parti dhe as aktivitet politik t\u00eb mos zhvillohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb krahin\u00eb. E pse at\u00ebher\u00eb bahet kjo mbledhje k\u00ebtu n\u00eb territorin e Kastratit, p\u00ebr t\u00eb na lan ne sherrin tek dera e shpis\u00eb?!\u201d Mul Delija, e kapi p\u00ebr krahu dhe e largoi \u00c7unin nga mbledhja, e cila po p\u00ebrfundonte pa asnji vendim. I fundi, q\u00eb e mori fjal\u00ebn ishte Prek Cali, i cili me nji za t\u00eb nalt\u00eb e t\u00eb shqerrun tha: \u201cAi djaloshi i Re\u00e7it, foli e deshi t\u00eb na tregoj, se kush e humbi dhe kush e fitoi luft\u00ebn. Ky tjetri kastratas, u ankue se me k\u00ebt\u00eb mbledhje i paskena prue sherrin te dera e shpis\u00eb.<\/p>\n<p>Kjo nuk asht e v\u00ebrtet, mbasi sherri i popullit ton\u00eb jan\u00eb vet\u00ebm komunist\u00ebt, q\u00eb kan zan\u00eb vend k\u00ebtu af\u00ebr. Mua m\u00eb duket, se sikur po rrim duarkryq ose n\u00eb gjum, pa marr\u00eb asnji vendim. Prandaj, po u baj thirrje t\u00eb bashkohemi dhe t\u00eb d\u00ebbojm k\u00ebta, sa nuk asht von\u00eb prej andej, e nqoft\u00ebse ndonjenit nuk i p\u00eblqen k\u00ebshtu, vet\u00eb me djemt\u00eb e Kelmendit, do t\u2019ia tres far\u00ebn e do t\u2019i d\u00ebboj prej Rranxave t\u00eb Malsis!\u2026\u201d (Mali, f. 340). Preka, s\u00ebbashku me trimat, n\u00eb t\u00eb cilin b\u00ebnte pjes\u00eb i riu 26 \u2013 vje\u00e7ar Mirash Fran Rrukaj, kur mor\u00ebn vesh, se nj\u00eb batalion me ushtar partizan, Nat\u00ebn e Krishtlindjes, m\u00eb 24 dhjetor 1944, kishte kaluar Rapsh\u00ebn e Hotit, e po synonte t\u00eb futej n\u00eb drejtim t\u00eb Lugjeve t\u00eb Kelmendit, kryetrimi me parin\u00eb e vendit e luft\u00ebtar\u00ebt, kishte z\u00ebn\u00eb pritat n\u00eb grykat e dy luginave mbi Ur\u00eb t\u00eb Tamar\u00ebs.<\/p>\n<p>Ai m\u00eb par\u00eb, u \u00e7oi fjal\u00eb partizan\u00ebve, se: \u201cNa nuk dona vllavrasje, shkoni ka keni ardh, se s\u2019keni rrug\u00eb k\u00ebtej.\u201d Mir\u00ebpo komandanti nuk mori asgj\u00eb parasysh dhe filloi ofensiven. P\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb gjam\u00ebt e pushkve ushtonin. Arm\u00ebt e Kelmendit prit\u00ebn e thyen partizan\u00ebt. Komandanti q\u00eb kishte disa spijuna vendali, u mundue me \u00e7do mjet trathtie t\u2019i binde malsor\u00ebt t\u00eb dorzoheshin, por ata ishin n\u00eb shpin e tyne dhe k\u00ebshtu luftimet vijun panderpremje. Partizan\u00ebt, n\u00eb panik filluen me pa, se Kelmendi nuk u dor\u00ebzonte pa vdek t\u00eb gjith\u00eb. At\u00ebher\u00eb, ai k\u00ebrcnonte partizan\u00ebt, se kushdo q\u00eb do t\u00eb t\u00ebrhiqet asht dezertor e dihej se \u00e7far\u00eb e priste\u2026\u201d, kujton i arratisuri nga burgu i Tiran\u00ebs (1952), shkodrani me banim n\u00eb Florida Kolec Pikolini, n\u00eb librin me kujtime: \u201cRregjimi i hienave\u201d (Sht\u00ebpia Botuese Camaj \u2013 Pipa, Shkod\u00ebr, 2001, f. 51)<\/p>\n<p>Kryepatrioti, ishte infomuar me sakt\u00ebsi nga rojet besnike t\u00eb Major Llesh Marashit, t\u00eb cil\u00ebt kishin zbuluar batalionin partizan, duke marshuar nga Lugina e Shkrelit me arm\u00eb e municion drejt Kelmendit. Atdhetari ballist Llesh Marashi, urdh\u00ebron Kol\u00eb Nik\u00eb Prel\u00ebn (Mar\u00e7inaj) t\u2019i bie kumbon\u00ebve t\u00eb kish\u00ebs. Sipas urdh\u00ebrit (t\u00eb firmosur nga terroristi \u201chero i popullit\u201d Shefqet Pe\u00e7i), q\u00eb mori Komanda e Brigad\u00ebs s\u00eb I \u2013 r\u00eb (nga Shtabi i Korparat\u00ebs s\u00eb III \u2013 t\u00eb) Batalioni i I &#8211; r\u00eb u nis n\u00eb drejtim t\u00eb Kelmendit. Batalioni, vendoset n\u00eb formacion luftarak e vazhdon t\u00eb t\u00ebrhiqet n\u00eb drejtim tjet\u00ebr nga rruga, q\u00eb t\u00eb \u00e7onte n\u00eb Vermosh, p\u00ebrmes kish\u00ebs s\u00eb Kastratit. Kryengrit\u00ebsit sulmuan batalionin, e arrit\u00ebn t\u2019a shpartallonin p\u00ebr disa or\u00eb, duke e \u00e7armatosur.<\/p>\n<p>Arm\u00ebt dhe municionin e kapur i d\u00ebrguan n\u00eb shtabin e Prek\u00eb Calit. Forcat e batalionit t\u00eb ndjekjes, bashk\u00eb me forcat e poskomand\u00ebs s\u00eb Bajz\u00ebs, q\u00eb e kishin marr\u00eb informacionin, donin ta shtypnin kryengritjen pa filluar ajo, ndaj m\u00ebsyne drejt Grish\u00ebs, m\u00eb 23 janar 1945, p\u00ebr t\u00eb arrestuar Luket Marashin dhe krer\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb kryengritjes. N\u00eb k\u00ebto rrethana, plasi kushtrimi n\u00eb Grishaj. Vullkan u b\u00eb sht\u00ebpia e b\u00eb sht\u00ebpia e Luket Marashit, q\u00eb ishte nj\u00eb poetencial i madh bes\u00eb e burr\u00ebrie n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Madhe. Forcat kryengrit\u00ebse, u gjenden p\u00ebrball\u00eb forcave nd\u00ebshkimore t\u00eb Sigurimit t\u00eb Shtetit e t\u00eb ushtris\u00eb, q\u00eb sulmonin n\u00eb ball\u00eb t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Praktikisht, lufta kishte filluar para kohe, pra, n\u00eb m\u00ebngjesin e dat\u00ebs 24 janar. N\u00eb k\u00ebto p\u00ebrpjekje u vra Pjet\u00ebr Gjoka, i cili n\u00eb krye t\u00eb 40 burrave t\u00eb Shkrelit, zbriti si ortek bore n\u00eb poskomand\u00ebn e Dedajt, e mori ate dhe, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr Zagore, i drejtohet vertik Bajz\u00ebs. Grishajt e kishin zmbrapsur sulmin dhe ishin hedhur n\u00eb kund\u00ebrsulm. N\u00eb ball\u00eb printe oficeri i ri Zef Toma, q\u00eb ra duke luftuar trim\u00ebrisht. At\u00eb nat\u00eb luftimesh, do t\u00eb binte edhe Lulash Cuku. Gjaku i tij do t\u00eb shenjt\u00ebrorente bes\u00ebn e do t\u00eb nxirrte kushtrimin. U plagos\u00ebn Pjet\u00ebr Gjok\u00eb Hoti, q\u00eb vdiq pas disa dit\u00ebsh. U plagos nga forcat komuniste toger Gjosh Nikaj. Kryengrit\u00ebsit me n\u00eb krye Llesh Marashin, u mblodh\u00ebn n\u00eb oborrin e kish\u00ebs s\u00eb Bajz\u00ebs, ku, frati At Ciril Cani rreh kumbon\u00ebn e kish\u00ebs e i lutet Zotit, q\u00eb bijt\u00eb e Mal\u00ebsis\u00eb, t\u00eb fitojn\u00eb kund\u00ebr pjelles s\u00eb djallit t\u00eb kuq. Kryengrit\u00ebsit sulmuan drejt Koplikut, n\u00ebn drejtimin e Llesh Marashit.<\/p>\n<p>Mbas luftimesh t\u00eb ashpra, ata mor\u00ebn postkomand\u00ebn dhe spitalin dhe m\u00eb pas krejt qytetin. Kontribut t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dha familja e Shaban Binakut. M\u00ebsymja vazhdoi deri n\u00eb Hanin e Ded\u00eb Zefit. T\u00eb ndaluarit, u liruan t\u00eb gjith\u00eb, pasi iu mor\u00ebn arm\u00ebt. (Butka, f. 19) \u201cPo n\u00eb t\u00eb njajt\u00ebn koh\u00eb edhe me bekimin e famullitarit t\u00eb Shkrelit, Dom Nikoll\u00eb Gazullit, Kol\u00eb Nik\u00eb Prela Mar\u00e7inaj (\u00c7ekdedaj &#8211; Bzhete), u bien kumbonve p\u00ebr me mobilizue Shkrelin p\u00ebr n\u00eb luft\u00eb. K\u00ebshtu burrat e Shkrelit, u nis\u00ebn p\u00ebr t\u2019u bashkue me forcat e kryengritjes n\u00eb Koplik.\u201d (Franz Llesh Grishaj, \u2018Shkreli dhe roli i tij n\u00eb Kryengritjen Antikomuniste e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe t\u00eb vitit 1945, Revista KUVENDI, Shkurt, 2005, Michigan, USA, f. 24 &#8211; 49).<\/p>\n<p>I sigurt\u00eb n\u00eb \u201chistorit\u201d e veta, p\u00ebrfaqsuesi e historishkruesi komunist ushtaraku Ndri\u00e7im Plasari, n\u00eb librin me trillime: Shpres\u00eb p\u00ebr popullin, tmerr p\u00ebr armikun (Tiran\u00eb, 1971), kushtuar Brigad\u00ebs I &#8211; r\u00eb Sulmuese, duke i ndjekur luftimet nga sht\u00ebpia e vet shkruan: \u201c\u2026 Kolona i kishte kthyer shpin\u00ebn Broj\u00ebs dhe pararoja porsa kishte shkelur mbi Ur\u00ebn e Tamar\u00ebs, kur plasi pushka dhe \u00e7far\u00eb pushke. Q\u00ebllonin nga kodra mbi ur\u00eb, q\u00ebllonin nga Broja, q\u00ebllonin edhe nga Bardhaj. Batalioni kishte hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb kazan t\u00eb zjarrt\u00eb. Armiqt\u00eb qen\u00eb njoftuar p\u00ebr ardhjen e nj\u00eb reparti partizan n\u00eb Kelmend, kishin llogaritur foec\u00ebn e tij prej afro 300 vet\u00ebsh, kishin llogaritur edhe rrethnat e tjera n\u00eb dobi t\u00eb tyre dhe qysh her\u00ebt, n\u00eb m\u00ebngjesin e 15 janarit kishin z\u00ebn\u00eb prit\u00eb k\u00ebndej dhe andej p\u00ebrroit, me q\u00ebllim t\u00eb caktuar, ta godisnin dhe ta asgj\u00ebsonin batalionin ton\u00eb. Nj\u00eb goditje e till\u00eb partizan\u00ebve u ra krejt papritur. U krijua nj\u00eb gjendje kaq e v\u00ebshtir\u00eb sa m\u00eb s\u2019b\u00ebhet.<\/p>\n<p>S\u2019kishte tjet\u00ebr rrug\u00ebdalje, ve\u00e7se t\u00eb q\u00ebndrohej me \u00e7do m\u00ebnyr\u00eb n\u00eb vend, duke kund\u00ebrvepruar me t\u00eb gjitha forcat. Ndihm\u00eb e shpejt\u00eb s\u2019mund t\u00eb pritej as nga nj\u00eb an\u00eb. Forcat e tjera t\u00eb brigad\u00ebs ndodheshin dy dit\u00eb larg, n\u00eb Shkod\u00ebr. Batalioni s\u2019kishte nd\u00ebrlidhje me radio. Reaksionar\u00ebt kishin z\u00ebn\u00eb vend n\u00ebp\u00ebr shk\u00ebmbinjt\u00eb dhe q\u00eb andej villnin zjarr kund\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebve ton\u00eb t\u00eb rrethuar plot\u00ebsisht. Partizan\u00ebt p\u00ebrdornin p\u00ebr mbrojtje \u00e7do send t\u00eb rastit, shk\u00ebmb, grop\u00eb dru. Q\u00eb andej q\u00ebllonin n\u00eb drejtim t\u00eb qerdheve t\u00eb zjarrit armik. Sulmi p\u00ebr t\u00eb \u00e7ar\u00eb rrethimin dit\u00ebn ishte i pamundur. Edhe l\u00ebvizja m\u00eb e vog\u00ebl kontrollohej nga reakionar\u00ebt\u2026 Ishin vrar\u00eb komandanti i batalionit, Fejzi Micoli, dhe nj\u00eb num\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebsh\u2026 N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb bajraktar\u00ebt trathtar\u00eb Preng Cali e Llesh Marashi me shok\u00eb kishin grumbulluar rreth vetes 300 \u2013 400 burra t\u00eb armatosur dhe p\u00ebrpiqeshin t\u00eb shtonin gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb forcat e tyre.<\/p>\n<p>Ata kishin marr\u00eb lidhje me misionin ushtarak anglez n\u00eb Shqip\u00ebri, i cili qe treguar i gatsh\u00ebm t\u2019u jepte \u00e7do ndihm\u00eb dhe p\u00ebrkrahje. Aeroplan\u00ebt anglez\u00eb i kishin furnizuar mbeturinat e reaksionit me arm\u00eb, municione dhe veshmbathje. Me ndihm\u00ebn e anglez\u00ebve trathtar\u00ebt kishin hartuar planin e nj\u00eb kryengritjeje kund\u00ebrrevolucionare. Do t\u00eb sulmonin dhe t\u00eb merrnin Shkodr\u00ebn me Koplikun\u2026\u201d (Plasari, f. 566 &#8211; 567) Partizan\u00ebt nga ana e tjet\u00ebr, nuk e mendonin, se do t\u00eb hasnin n\u00eb rezistenc\u00eb aq t\u00eb fort\u00eb, prandaj po vinin t\u00eb qet\u00eb. Kur filloj pushka, k\u00ebta nuk kishin nga t\u00eb shkonin, sepse ishin t\u00eb izoluar n\u00eb shtigjet e ngritura dhe nuk kishte forc\u00eb ushtrie t\u2019i shkat\u00ebrronte pozicionet mbrojt\u00ebse t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, q\u00eb ishin fortifikimet natyrore shum\u00eb t\u00eb sigurta. Mal\u00ebsor\u00ebt kishin ep\u00ebrsi ndaj partizan\u00ebve, sepse s\u00ebpari b\u00ebnin nj\u00eb luft\u00ebe mbarojt\u00ebse dhe njihnin shum\u00eb mir\u00eb vendin e tyre, ku, gjat\u00eb luftimeve u vran\u00eb, plagos\u00ebn dhe ran\u00eb n\u00eb lum\u00eb shum\u00eb partizan\u00eb.<\/p>\n<p>\u201cPrek\u00eb Cali bashk\u00eb me me 15 burra, u ngujuan n\u00eb shpell\u00ebn e famshme mbi fshatin Vuk\u00ebl, q\u00eb u mbiquajt Shpella e Prek Calit. Mark Luka d\u00ebshmon: \u201cNa, ket\u00eb shpell\u00eb e zgjodh\u00ebm p\u00ebr me ba q\u00ebndres\u00ebn e fundit, me e la vedin e me vdek per s\u00eb mbari. P\u00ebr shtat\u00eb dit\u00eb rresht, gryka e shpell\u00ebs nuk ka pushue as nat\u00eb as dit\u00eb prej plumbave e zjarrit t\u00eb mitrolozave. Komunist\u00ebt vendos\u00ebn me na marr\u00eb me uri e me pabesi. Na u dorzuem me nj\u00eb kusht, q\u00eb t\u00eb vinte Frati i Vuklit, kryetari i k\u00ebshillit, si dhe t\u00eb mos dhunoheshim. Por komunist\u00ebt nuk e mbajt\u00ebn fjal\u00ebn e dhan\u00eb. Dhe as besimin e Fratit. Kur na \u00e7uen ke shtabi i batalionit, n\u00eb Rrapsh t\u00eb Hotit, Mehmet Shehu, u ndodh ball\u00eb p\u00ebr ball\u00eb me Prek Calin: &#8211; E, Prek\u00eb Cali, &#8211; i tha Mehmeti, &#8211; t\u00eb pat ardhur dita ta mbyllesh historin\u00eb t\u00ebnde me shkronja ari, po t\u00eb b\u00ebheshe me ne! Pse b\u00ebre k\u00ebshtu? &#8211; Zotni, &#8211; iu p\u00ebrgjigj Prek\u00eb Cali, &#8211; faji bie mbi ju, se ju u bat\u00eb aleat me anmikun shekullor tonin, me Serbin.\u201d (Butka, f. 16) Preka e besniku deri n\u00eb fund Mirash Fran Rrukaj, e dinin se mbas k\u00ebsaj q\u00eb ndodhi, brigadat partizane do t\u00eb dyndeshin nga Rapsha e Kelmendit, si dhe nga krahu tjet\u00ebr i Gusis\u00eb, ku, kishin p\u00ebrkrahjen e v\u00ebllez\u00ebrve siamez sllav.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto kushte, nacionalist\u00ebt mor\u00ebn udh\u00ebn e arratis\u00eb. Hienat e pangopsh\u00ebm komunist, u l\u00ebshuan nga t\u00eb dy krah\u00ebt mbi krahin\u00ebn e Kelmendit. Mehmet Shehu, me brigad\u00ebn e vet ndeshkuese t\u00eb inkuizicionit kund\u00ebrmal\u00ebsor\u00eb e kund\u00ebrkatolik\u00eb, vendoset n\u00eb fushim n\u00eb fush\u00ebn e Rapsh\u00ebs. Mal\u00ebsor\u00ebt, prisnin gj\u00ebmen e madhe n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre. Nuk kishte informacion, se kush e kishte radh\u00ebn: Kelmendi apo Kastrati. N\u00eb nat\u00ebn e 1 janarit 1945, kryexhelati terrorist Mehmet Shehu e p\u00ebrgjaku Kelmendin. Me urretjen patologjike t\u00eb trash\u00ebguar nga koha e pushtimit turk, sulmi i hienave t\u00eb kuqe ishte i befasish\u00ebm. Nga Gryka e Grabonit dy toga me \u201cdruzhe\u201d (shok) sllavoserb, marshuan drejt Kelmendit. Ata hap\u00ebn zjarr tek Ura e Tamar\u00ebs mbi popullat\u00ebn e pambrojtur, me synime t\u00eb pastra spastruese pa m\u00ebshir\u00eb.<\/p>\n<p>Brigadat e Ndjekjes, t\u00eb drejtuar nga kriminel\u00ebt Mehmet Shehu e Fejzi Micoli, e forcat e Sigurimit t\u00eb stacionuar n\u00eb 26 kampet e burgjeve, hetuesis\u00eb, torturave etj., n\u00eb Qarkun e Shkodr\u00ebs, t\u00eb mb\u00ebshtetur nga Ushtria Jugosllave, m\u00eb 15 janar 1945 p\u00ebrfundimisht pushtojn\u00eb Vuklin. Sikurse pritej, menj\u00ebher\u00eb bishat partizane iu v\u00ebrsul\u00ebn luft\u00ebtar\u00ebve mal\u00ebsor\u00eb, i lidh\u00ebn dhe ushtruan dhun\u00eb mbi ta. Si n\u00eb koh\u00ebn e skllev\u00ebrve i lidh\u00ebn me konop nj\u00ebri pas tjetrit, duke i shtyr\u00eb, ndon\u00ebse ata mezi l\u00ebviznin, nga mundimet me dit\u00ebt e t\u00ebra pa gjum\u00eb. M\u00eb pas i hyp\u00ebn n\u00eb nj\u00eb kamion e shpejt i nis\u00ebn p\u00ebr Shkod\u00ebr. Nj\u00ebsit\u00eb partizane, q\u00eb i shoq\u00ebronin ishin t\u00eb vogla, pasi pjesa m\u00eb e madhe e tyre q\u00ebndruan aty, p\u00ebr t\u00eb filluar terrorizimin e t\u00ebr\u00eb Kelmendit.<\/p>\n<p>Ata q\u00eb jan\u00eb d\u00ebshmitar t\u00eb k\u00ebsaj posht\u00ebrsie t\u00eb pashembullt, e kan\u00eb par\u00eb me syt\u00eb e tyre, provuar mbi shpin\u00ebn e vuajtur t\u00ebr\u00eb torturat, q\u00eb asnj\u00ebher\u00eb s\u2019mund t\u2019i parashikonte mendja e njeriut. T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb plagosurit i lidh\u00ebn pas kalit dhe ashtu n\u00ebn tortur, ata pothuajse ishin n\u00eb prag t\u00eb vdekjes s\u00eb sigurt. Prek\u00eb Cali, me 15 trima kelmendas kapen rob, duke i kaluar gjyqit ushtarak, i cili i d\u00ebnoi me pushkatim. Brigadat e Ndjekjes b\u00ebn\u00eb k\u00ebrdi, duke derdh gjak mal\u00ebsori shqiptar. Ata si t\u00eb uritur vran\u00eb e shkat\u00ebrruan, dogj\u00ebn dhe pren\u00eb, e s\u00ebfundi pushtuan Kelmendin e papushtuar n\u00eb shekuj. \u201cIshte mbasdite e un\u00eb po q\u00ebndroja me nji shok p\u00ebrbri zyr\u00ebs s\u00eb Posttelegraf\u00ebs. Diku u d\u00ebgjuan t\u00eb sht\u00ebna armsh. Njer\u00ebzit kishin marr\u00eb lajmin, se Prek Cali asht dor\u00ebzu e pritet t\u2019a binin para Post\u00ebs. U shihnin grupe individ\u00ebsh. Dikush n\u00eb heshtje e t\u00eb tjer\u00eb shakllabana q\u00eb banin komente. Pas disa kohe u pan\u00eb kamionat. Ato l\u00ebviznin ngadal\u00eb, saq\u00eb u afruan pak nga pak aty ku populli t\u00eb mund t\u2019i shihte shum\u00eb mir\u00eb \u201creaksionar\u00ebt\u201d, q\u00eb s\u2019mund\u00ebn t\u2019i p\u00ebrballonin ushtris\u00eb. Ishin pikrisht k\u00ebto komente q\u00eb banin njerzit servila e katila, q\u00eb asnjiher\u00eb nuk u ngop\u00ebn me gjakun e sternipave ilirian.<\/p>\n<p>Binte n\u00eb sy shtati i tyne si lisat e bjeshkve t\u00eb Kelmendit, ku mes tyne dallohej trupi vigan i martirit Prek Cali. Disa fundrrina komunist filluan t\u2019i pshtynin e p\u00ebrbuznin ashtu t\u00eb lidhun. Kjo pamje e shemtum ma prekte shpirtin. Edhe un\u00eb, si kureshtar\u00ebt q\u00eb erdhen duke u shtu rrinim t\u00eb ngrim n\u00eb heshtje me keqardhje, q\u00eb vriste me logjiken e p\u00ebrbuzjes ndaj masakruesve t\u00eb burrit vigan kelmendas, q\u00eb shikonte se ku po shkonte qyteti i tyne i dashtun Shkodra, e cila pretendonte se ishte qyteti ma i zhvillum n\u00eb Shqipni\u2026 Grupi i Prek Calit doli n\u00eb gjyqin komunist. Ai i zhvillua n\u00eb nji nd\u00ebrtes dykatshe, diku n\u00eb veriperendim t\u00eb Gjimnazit.<\/p>\n<p>Un\u00eb ndoqa tri seanca, si d\u00ebshmitar okular n\u00eb at se \u00e7far d\u00ebgjova e pash ndaj Prek Calit. N\u00eb fillim t\u00eb seanc\u00ebs nuk lejohej me marr pjes\u00eb shum\u00eb popull, mbasi komunist\u00ebt k\u00ebrkonin q\u00eb gjyqi t\u00eb zhvillohej sa ma shpejt. Prek Cali, nuk ishte vet\u00ebm i pushk\u00ebs, bes\u00ebs, tradit\u00ebs etj., por edhe nji trim q\u00eb me goj\u00ebn e vet nxirrte fjal\u00eb t\u00eb matuna, i qet\u00eb, q\u00eb mohonte pa frik t\u00eb gjith akuzat e rreshtume kunder tij. \u201cUn\u00eb jam k\u00ebtu, &#8211; u shpreh Prek Cali \u2013 nd\u00ebr t\u00eb tjera, p\u00ebr me marr pergjegjesin e luft\u00ebs kundra partizanve q\u00eb u ba n\u00eb Kelmend. Dhe p\u00ebr t\u2019drejt tjet\u00ebr nuk keni pse m\u2019akuzoni. Kam luftue kundra shkjeve, kur deshten me na nda prej nanes Shqipni dhe kam mbrojt at \u00e7ka asht e jona. Mund\u00ebsi ma t\u00eb madhe nuk kam pas. V\u00ebrtet jam malcor pa shkoll\u00eb, por jam shqiptar. Ju m\u2019keni marr ne bes e s\u2019kam nevoj me ju kerkue falje. Un as Mbretit si kam kerkue falje, kur m\u2019ka denue se isha opozitar\u2026\u201d (Pikolini, f. 55)<\/p>\n<p>Por k\u00ebta, ndon\u00ebse p\u00ebrdoren barbarin\u00eb komuniste, nuk arrit\u00ebn me tut\u00eb (friksu) dhe mposht krenarin\u00eb e Mal\u00ebsis\u00eb. Mal\u00ebsori e pagoi, por kurr\u00eb nuk trathtoi truallin e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb vet, duke mbrojtur lirin\u00eb nga ofensiva komuniste asokohe. Me shum\u00eb urretje, se nuk mund\u00ebn t\u00eb kapnin luft\u00ebtar\u00ebt nacionalist\u00eb t\u00eb liris\u00eb, forcat terroriste partizane: \u201c\u2026 ban\u00eb nji k\u00ebrdi t\u00eb zez\u00eb, tue torturue deri edhe gra e f\u00ebmi. Ata mashkuj apo luft\u00ebtar, q\u00eb gjendeshin n\u00eb sht\u00ebpi i arrestonin, u digjnin sht\u00ebpit\u00eb, u merrnin pasunin\u00eb, ndersa familjet (e luft\u00ebtar\u00ebve n\u00eb arrati) tyne i internonin n\u00eb krahinat e vendit\u2026<\/p>\n<p>Edhe Preka, me nji \u00e7et\u00eb luftar\u00ebsh trima e besnik, vendosi e u ngujua n\u00eb nji shpell, q\u00eb ishte mjaft e ilzolueme e i p\u00ebrngjante nji fortese t\u00eb vog\u00ebl, me nji shprese fare t\u00eb vog\u00ebl, se mund t\u00eb bante si dikur Kelmendi me ushtrin turke, t\u00eb cil\u00ebt zinin vende n\u00eb ndonji lugin\u00eb ose bregore, duke mos i ndjekur kryengrit\u00ebsit n\u00ebp\u00ebr male. Me partizan\u00ebt, ndodhi e kund\u00ebrta: Ata i ndoqen \u00e7etat kamba kamb\u00ebs dhe kur u mir\u00ebinformuan, se ku ishin i rrethuan dhe i derguan njer\u00ebz p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb vesht me ta At David Picin, i cili, u tregoi se ishin t\u00eb rrethum dhe se partizan\u00ebt k\u00ebrkonin t\u00eb dor\u00ebzohen pa pushk\u00eb. Prek Cali nuk i trembej vdekjes, por ai mendoj, se nji vdekje me gjyqe, asht ma krenare p\u00ebr t\u2019u njoh nga publiku, se p\u00ebr \u00e7ka e si do t\u00eb d\u00ebnohen\u2026 Nga ana e tjet\u00ebr, Preka kishte disa djem t\u00eb rinj (Sipas tregimeve t\u00eb Fritz Radovanit dhe Don Tom\u00eb Laca, kujtoj, se Preka, ka pas me vete n\u00eb shpell\u00eb, nj\u00eb djal\u00eb t\u00eb ri, Gjelosh Tom\u00eb Biku-n, 22 vje\u00e7ar n\u00eb at\u00eb koh\u00eb q\u00eb ishte i v\u00ebt\u00ebm (d\u00ebshire) n\u00eb familje, dhe komunist\u00ebt i kan\u00eb than\u00eb atij, se do t\u2019ia falim jet\u00ebn djaloshit t\u00eb ri. Por n\u00eb fakt, kur jan\u00eb dor\u00ebzuar, duke i prer\u00eb n\u00eb bes\u00eb deshen ta vrasin pushkatojn\u00eb) Gjeloshin, por Pr\u00ebka u kund\u00ebrshtoj\u00eb duke mohuar se ai kishte lidhje me luft\u00ebn p\u00ebr t&#8217;i shpetuar jet\u00ebn, dhe jeta ju fal por u d\u00ebnua me 30 vite burgim. [3]<\/p>\n<p>Prandaj, u k\u00ebrkoj partizanve, n\u00ebp\u00ebrmjet Fratit disa kushte: &#8211; Meq\u00eb udh\u00ebtimi do t\u00eb bahej me ecje n\u00eb k\u00ebmb n\u00ebp\u00ebr Kelmend, t\u00eb lejohen t\u00eb kalojn\u00eb t\u00eb armatosun; &#8211; T\u00eb mos i c\u00ebnojn\u00eb (keqtrajtoj) kush me dor\u00eb; &#8211; Gjykata t\u00eb bajn\u00eb pun\u00ebn e saj. K\u00ebto kushte komunist\u00ebt ia premtuen, por si zakonisht nuk i mbajt\u00ebn. Ata porsa kaluen nji cop\u00eb rrug\u00eb t\u00eb shoqnuem e t\u00eb rrethuem me shum\u00eb partizan, i \u00e7armatos\u00ebn u lidh\u00ebn duart, i ul\u00ebn drejt e n\u00eb Koplik, nd\u00ebrsa ne e nesre n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs, n\u00eb t\u00eb ashtequjtunin Burgu Gjerman\u2026 Prek Cali asokohe 66 vje\u00e7, ishte i burgosun n\u00eb nji dhom\u00eb m\u00eb vete e kur t\u00eb burgosunit ndryheshin n\u00eb dhoma, ate e nxirrnin dhe sh\u00ebtiste i vet\u00ebm. Ai kishte nji tjet\u00ebr trajtim prej t\u00eb burgosurve t\u00eb tjer\u00eb.\u201d (Mali, f. 341)<\/p>\n<p>N\u00eb mjedisin e Fush\u00eb \u00c7el\u00ebs, trimin legjendar, e ka rruar pa i njomur mjekr\u00ebn me past\u00eb rroje nj\u00eb partizane, q\u00eb shihte nga af\u00ebr stoicizmin. Skenat e dhun\u00ebs ndaj Prek\u00eb Calit jan\u00eb t\u00eb pap\u00ebrshkruar, e ndoshta Shekspiri i madh anglez, do t\u00eb ishte i pafuqish\u00ebm nga fantazia e torturave q\u00eb kan\u00eb p\u00ebrdorur k\u00ebta. Preka, ka qen\u00eb i bindur se do ta vrasin, por \u00ebsht\u00eb prer\u00eb n\u00eb bes\u00eb nga komunist\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt i kan\u00eb prmetuar n\u00eb fillim, se do t\u2019ia falin jet\u00ebn Gjeloshit,t\u00eb cilin e burgos\u00ebn dhe ja pushkatuan n\u00ebn\u00ebn,Katrin\u00ebn q\u00eb refuzoj t\u00eb tregoj\u00eb v\u00ebndolljen e Pr\u00ebk\u00ebs dhe t\u00eb birit t\u00eb vet Gjeloshit.<\/p>\n<p>P\u00ebrpara momentit t\u00eb pushkatimit, Prek\u00ebn, e kan\u00eb mb\u00ebshtetur tek muri i Vorrezave Katolike t\u00eb R\u00ebmanit n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs, t\u00eb ulur ndjenjur me cigare n\u00eb goj\u00eb (p\u00ebr tallje), i veshur me \u00e7ak\u00e7ir\u00eb dhe i prishur n\u00eb fytyr\u00eb nga plumbat. Rr\u00ebfimin dhe vojimin kur \u00ebsht\u00eb pushkatuar, ia ka b\u00ebr\u00eb Don Tom Laca. At\u00eb dit\u00eb m\u00eb 25 mars t\u00eb vitit 1945, n\u00eb muret e qytetit t\u00eb Shkodr\u00ebs u shp\u00ebrnda nj\u00eb afishe e madhe e cila kishte k\u00ebt\u00eb titull: \u201cPushkatohen kriminelat e Luft\u00ebs dhe Armiqt\u00eb e Popullit\u201d.<\/p>\n<p>Studiuesi e publicisti M\u00ebrgim Kor\u00e7a, gjat\u00eb hulumtimeve p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e dor\u00ebshkrimit: N\u00eb p\u00ebrkujtim t\u00eb Kryengritjes Armatosur t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb Madhe, shkruan: \u201cSi sot e kam parasysh, kur e pruene duer lidh\u00eb n\u2019sheh\u00ebt t\u2019Shkodr\u00ebs kreshnikun Prenk Calin! Ecte kryenalt\u00eb, me mjek\u00ebr t\u2019dendun aj, si me ken\u00eb fitues. Por shkjau, brateja e partizanve ngjallnjyes, ia kish n\u2019vesh t\u2019vjerrun trimit inadin. E ndalne mjedis Fush\u00ebs \u00c7el\u00eb, e ulne n\u2019gjuj e nji partizane e ekzaltueme ia rroi mjekrr\u00ebn pa lag\u00eb atij. Mjes gishtave t\u2019duerve t\u2019mija me t\u2019cillat kishem mlue ftyr\u00ebn, kureshtja m\u2019bate me e pa si i shkojshin lot\u00ebt kreshnikut qi za nuk xirrte dhimbet! Kjo pamje e mbrame qi kam e prijsit maleve qi pat thye shkjet\u00eb n\u2019luftimet e 1911 &#8211; \u00ebs e t\u00eb 1913 &#8211; \u00ebs. Mbas k\u00ebsaj ve\u00e7 kur ndjeva se e kishin denue me vdekje dhe me 25 mars njimij\u2019 e nand\u00ebqind\u2019 e kat\u00ebrdhet\u2019 e pes\u00eb e kishin pushkatue Prenk Calin. Ksisoji komunistat shqyptar\u00eb e vrane animikun e betuem t\u00eb shkjaut dhe e hapne rrug\u00ebn m\u2019u shkue uji n\u2019mulli t\u2019tyne!\u201d[4]<\/p>\n<p><strong>Arrestimi dhe Vrasja<\/strong><br \/>\n\u201cN\u00eb dokumenta arkivi figuron replika n\u2019Rapsh t\u2019 Hotit n\u2019mjes t\u2019lidhunit Prenk Calit edhe Mehmet Shehut, por ajo kurr\u00eb nuk u ka ardh\u00eb p\u00ebr mar\u00eb historianve lakej t\u2019diktatur\u00ebs t\u2019a p\u00ebrmendshin\u2026 I tha Mehmeti: \u201c- E more Prenk Cali, t\u00eb pat ardhur dita t\u2019a mbyllje historin\u00eb t\u00ebnde me shkronja ari po t\u2019ishe b\u00ebr\u00eb me ne. Pse b\u00ebre k\u00ebshtu?\u201d I gjegjet trimi legjendar burrnisht: \u201c- Zotni, faji bjen mbi ju, se ju u bat\u00eb aleat\u00eb me anmikun ton\u00eb shekullor, me Serbin!\u201d (Kor\u00e7a, f. 5, 6)<\/p>\n<p>Por odiseja e t\u00eb ngujuarve n\u00eb shpell\u00eb, nuk do t\u00eb p\u00ebrfundonte me dor\u00ebzimin e tyre. T\u00eb par\u00ebt q\u00eb u pushkatuan, ishin: Ded\u00eb Lulash Smajli dhe Ded\u00eb Gjon Deda, t\u00eb cilit i kishin prer\u00eb me par\u00eb mishin dhe trupin me sopat\u00eb. Fran Zef Bajraktarit, ia nxorr\u00ebn syt\u00eb dhe e varros\u00ebn t\u00eb gjall\u00eb me gur\u00ebt e malit. Luc Gjon Bajraktarin, e pren\u00eb n\u00eb qaf\u00eb me bajonet\u00eb dhe e hodh\u00ebn n\u00eb gremin\u00eb. Fran Zef Bajraktarin e gropos\u00ebn t\u00eb gjall\u00eb, pasi i dogj\u00ebn kull\u00ebn. Marash Vat Lumajn, e pushkatuan para popullit t\u00eb Vermoshit, si agjitator kund\u00ebr bolshevizmit. Ded\u00eb Prek Nik\u00ebn, e soll\u00ebn nga kampi i Tepelen\u00ebs dhe e pushkatuan pa gjyq, n\u00eb mes t\u00eb kelmendasve. Uk Mark Biku (Bikaj), u pushkatua n\u00eb mes t\u00eb katundit Broj\u00eb, p\u00ebr t\u00eb ngjallur panik. Nik Mark Rezaj, i cili q\u00ebndroi 21 dit\u00eb i varur n\u00eb burgun e Koplikut, u pushkatua p\u00ebrs\u00ebri pa gjyq. Gjelosh Fran Pellumbi, vdiq n\u00eb burgun e Kavaj\u00ebs nga torturat \u00e7njer\u00ebzore, me fjal\u00ebte fundit: Posht\u00eb komunizmi! Pas nj\u00eb gjyqi n\u00eb Shkod\u00ebr, u d\u00ebnua me vdekje kreshniku i Vermoshit, plaku 70 vje\u00e7ar Prek Cali.<\/p>\n<p>Ky gjyq, do t\u00eb d\u00ebnonte plot 25 vet\u00eb, nga t\u00eb cil\u00ebt edhe 4 me burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00ebt kryesisht me 30 vjet burg. K\u00ebshtu Kelmendi u p\u00ebrzhit dhe u ndeshkua p\u00ebrs\u00ebri. (Butka, f. 17 \u2013 18) K\u00ebto jan\u00eb kelmendasit, q\u00eb kishin t\u00eb ruajtur n\u00eb gene prej gjeneratave virtytet m\u00eb t\u00eb mira, si mikprir\u00ebs e bujar, trima sypatrembur e atdhedash\u00ebs, njer\u00ebz t\u00eb bes\u00ebs e fetar. Ata e donin meshtarin si antar\u00eb t\u00eb familjes, duke i besuar fjal\u00ebn e nderit\u2026 Mal\u00ebsia, humbi 137 bij\u00eb t\u00eb saj, trimat e devotsh\u00ebm n\u00eb kryengritje. U burgos\u00ebn 345 burra e u internuan 41 familje t\u00eb shpallura reaksionare. Mal\u00ebsia, u vesh me petkun e zis\u00eb. Mal\u00ebsor\u00ebt trima, denbabaden t\u00eb patundur n\u00eb trojet e tyre, u shp\u00ebrngul\u00ebn n\u00eb kampet e internimit t\u00eb Tepelen\u00ebs, t\u00eb Kavaj\u00ebs, t\u00eb Vlo\u00e7ishtit, n\u00eb burgjet e kampet e pun\u00ebs, m\u00eb \u00e7njer\u00ebzore q\u00eb ka njohur historia. (Butka, f. 21)<\/p>\n<p>N\u00eb momentin, q\u00eb do ta ekzekutonin toga e zez\u00eb e pushkatimit komunist, k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb t\u00eb denuarit me pushkatim t\u00eb kthehen mbara (me shpin\u00eb) dhe t\u2019ua mbyllin syt\u00eb. Por Prek\u00eb Cali, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kategorike kund\u00ebrshton, duke th\u00ebn\u00eb fjal\u00ebt: \u201c &#8211; Nuk shkohet n\u2019Parajs\u00eb me shpin dhe me sy t\u2019mbyllun\u201d dhe si\u00e7 ishte duarlidhur, ngrehi kryet lart, hapi gjoksin, duke shkyer pullat e k\u00ebmish\u00ebs dhe u tha: \u201c &#8211; K\u00ebshtu vdes shqiptari\u201d. Para se t\u00eb rr\u00ebzohej, ai trup si nj\u00eb lis, nga plumbat e shqiptar\u00ebve t\u00eb armiqve t\u00eb nacionit t\u00eb vet, z\u00ebri i fuqish\u00ebm i mal\u00ebsorit t\u00eb bjeshk\u00ebve, ushtroi si jehona e luginave: \u201c &#8211; Rrnoft Shqipnia! Rrnoft populli shqiptar! Heret a von\u00eb Shqipnia do t\u00eb fitoj\u00eb.\u201d (Laj\u00e7aj, f. 70)<\/p>\n<p>D\u00ebrgoi p\u00ebr botim, <strong>Gjin Musa<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>nga Andrea Zalli Prek\u00eb Cali Prek\u00eb Cali (Hasanaj) lindi me 29 Korrik 1878 n\u00eb Mal t\u00eb Jushit dhe u pushkatua n\u00eb vitin 1945 nga forcat komuniste. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs dhe jo larg Shkodr\u00ebs, n\u00eb Malin e Jushit (Rranzat e Bushatit) n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb thjesht\u00eb mal\u00ebsore babait Pjet\u00ebr e n\u00ebn\u00ebs kreshnike Rudes, u lindi [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,3],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"nga Andrea Zalli Prek\u00eb Cali Prek\u00eb Cali (Hasanaj) lindi me 29 Korrik 1878 n\u00eb Mal t\u00eb Jushit dhe u pushkatua n\u00eb vitin 1945 nga forcat komuniste. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs dhe jo larg Shkodr\u00ebs, n\u00eb Malin e Jushit (Rranzat e Bushatit) n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb thjesht\u00eb mal\u00ebsore babait Pjet\u00ebr e n\u00ebn\u00ebs kreshnike Rudes, u lindi [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-08-01T08:43:09+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"35 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare\",\"datePublished\":\"2014-08-01T08:43:09+00:00\",\"dateModified\":\"2014-08-01T08:43:09+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\"},\"wordCount\":7099,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\",\"name\":\"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg\",\"datePublished\":\"2014-08-01T08:43:09+00:00\",\"dateModified\":\"2014-08-01T08:43:09+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"nga Andrea Zalli Prek\u00eb Cali Prek\u00eb Cali (Hasanaj) lindi me 29 Korrik 1878 n\u00eb Mal t\u00eb Jushit dhe u pushkatua n\u00eb vitin 1945 nga forcat komuniste. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs dhe jo larg Shkodr\u00ebs, n\u00eb Malin e Jushit (Rranzat e Bushatit) n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb thjesht\u00eb mal\u00ebsore babait Pjet\u00ebr e n\u00ebn\u00ebs kreshnike Rudes, u lindi [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2014-08-01T08:43:09+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"35 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare","datePublished":"2014-08-01T08:43:09+00:00","dateModified":"2014-08-01T08:43:09+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/"},"wordCount":7099,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/","name":"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg","datePublished":"2014-08-01T08:43:09+00:00","dateModified":"2014-08-01T08:43:09+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali1.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/preke-cali-dhe-historia-e-tij\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Prek\u00eb Cali dhe historia e tij legjendare"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13650"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13650"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13650\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13650"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13650"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13650"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}