{"id":13501,"date":"2014-04-06T15:42:27","date_gmt":"2014-04-06T14:42:27","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=940"},"modified":"2014-04-06T15:42:27","modified_gmt":"2014-04-06T14:42:27","slug":"kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/","title":{"rendered":"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911)"},"content":{"rendered":"<p><strong><em>K R E U XII<\/em><\/strong><\/p>\n<h3>1. SHP\u00cbRTHIMI I KRYENGRITJES DHE VEPRIMET LUFTARAKE (MARS \u2013 FILLIMI I QERSHORIT 1911)<\/h3>\n<p><strong>P\u00ebrgatitja e kryengritjes<\/strong><br \/>\nKryengritja e Kosov\u00ebs tregoi edhe nj\u00eb her\u00eb nevoj\u00ebn e bashkimit t\u00eb t\u00eb gjitha forcave t\u00eb vendit n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr sundimtar\u00ebve osman\u00eb. Drejt k\u00ebtij bashkimi i shtyn\u00eb shqiptar\u00ebt edhe veprimet shtyp\u00ebse t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Stambollit. \u00c7armatimi i p\u00ebrgjithsh\u00ebm ishte nj\u00eb nga masat m\u00eb t\u00eb r\u00ebnda q\u00eb mor\u00ebn autoritetet xhonturke n\u00eb vitin 1910 e q\u00eb la mbres\u00eb t\u00eb thell\u00eb te shqiptar\u00ebt, sepse u hoqi atyre mjetet p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar politik\u00ebn shtyp\u00ebse e arbitrare t\u00eb qeveritar\u00ebve xhonturq dhe p\u00ebr t\u00eb mbrojtur vendin nga synimet grabitqare t\u00eb shteteve fqinje.<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><a href=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\"><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Flamuri - Ded Gjo Luli dhe Palok Traboini\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\" width=\"500\" \/><\/a><strong><em>Ded Gjo&#8217; Luli dhe Palok Goj\u00e7aj (Traboini) para flamurit, fotomontazh. Flamuri i porositur nga Ded Gjo&#8217; Luli u soll na Austria nga Palok Traboini dhe u ngrit n\u00eb De\u00e7iq me 6 prill 1911.<\/em><\/strong><\/p>\n<p>Por edhe n\u00eb k\u00ebto rrethana shum\u00eb mal\u00ebsor\u00eb nuk pranuan t\u2019u n\u00ebnshtroheshin urdh\u00ebresave qeveritare. Grupe t\u00eb shumta luft\u00ebtar\u00ebsh vijuan q\u00ebndres\u00ebn edhe pas shtypjes s\u00eb kryengritjes s\u00eb vitit 1910. Megjithat\u00eb, p\u00ebrball\u00eb forcave t\u00eb m\u00ebdha osmane, nj\u00eb pjes\u00eb e mir\u00eb e kryengrit\u00ebsve u detyrua t\u00eb kalonte n\u00eb Mal t\u00eb Zi. Midis tyre qen\u00eb edhe Ded Gjo Luli, Mehmet Shpendi, Sulejman Batusha, Isa Boletini, Hasan Budakova, Mirash Ndou e t\u00eb tjer\u00eb. Sipas deklaratave t\u00eb qeveris\u00eb malazeze, n\u00eb territorin e saj ndodheshin m\u00eb 1910 rreth 800 familje shqiptare t\u00eb arratisura me af\u00ebr 3 000 veta, nd\u00ebrsa n\u00eb Serbi u strehuan vet\u00ebm disa prej tyre.<\/p>\n<p>Qeveria malazeze, duke shprehur shqet\u00ebsimin p\u00ebr mund\u00ebsin\u00eb e nj\u00eb sulmi t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve kund\u00ebr trupave turke nga territori i Malit t\u00eb Zi, i largoi refugjat\u00ebt shqiptar\u00eb n\u00eb Nikshiq e n\u00eb Danillovgrad.<br \/>\nNd\u00ebrkoh\u00eb rrethet atdhetare, brenda e jasht\u00eb vendit, b\u00ebn\u00eb thirrje p\u00ebr nj\u00eb kryengritje t\u00eb re, gjat\u00eb s\u00eb cil\u00ebs do t\u00eb k\u00ebrkohej autonomia e Shqip\u00ebris\u00eb. Ky program u shpalos sidomos n\u00eb shtypin e kolonive, n\u00eb thirrjet e shoq\u00ebrive dhe t\u00eb komiteteve shqiptare. N\u00eb t\u00eb gjitha k\u00ebto k\u00ebrkohej amnistia e p\u00ebrgjithshme p\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebt e vitit 1910, liri e plot\u00eb p\u00ebr zhvillimin e gjuh\u00ebs shqipe me alfabetin latin, krijimi i nj\u00eb administrate me n\u00ebpun\u00ebs shqiptar\u00eb dhe p\u00ebrdorimi i nj\u00eb pjese t\u00eb mir\u00eb t\u00eb t\u00eb ardhurave t\u00eb vendit p\u00ebr zhvillimin ekonomik e kulturor t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Kryengritja e re filloi t\u00eb p\u00ebrgatitej sipas k\u00ebtij progami t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt autonomist. Nj\u00eb nga detyrat kryesore, ashtu si m\u00eb par\u00eb, ishte formimi brenda vendit i nj\u00eb qendre t\u00eb vetme drejtuese p\u00ebr gjith\u00eb l\u00ebvizjen komb\u00ebtare. Nj\u00eb qend\u00ebr e till\u00eb e p\u00ebrbashk\u00ebt nuk ekzistonte as edhe jasht\u00eb vendit, ku kishte kushte m\u00eb t\u00eb favorshme p\u00ebr organizimin e l\u00ebvizjes. Krijimi i komiteteve jasht\u00eb Perandoris\u00eb ishte i dobish\u00ebm, sepse do t\u00eb t\u00ebrhiqte v\u00ebmendjen e opinionit publik dhe t\u00eb qeverive t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha rreth k\u00ebrkesave e aspiratave t\u00eb popullit shqiptar, do t\u2019u jepte mund\u00ebsi organizatave shqiptare t\u00eb siguronin t\u00eb holla p\u00ebr t\u00eb bler\u00eb arm\u00ebt e nevojshme. Vendet m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatshme p\u00ebr organizimin e rretheve atdhetare radikale mund t\u00eb ishin ato fqinje q\u00eb ndodheshin m\u00eb af\u00ebr Shqip\u00ebris\u00eb, si\u00e7 qen\u00eb shtetet ballkanike dhe Italia.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana, me nism\u00ebn e Nikoll\u00eb Ivanajt, u krijua n\u00eb Bari nj\u00eb komitet i kryengritjes, i cili u orvat t\u00eb vendoste lidhje me kolonit\u00eb e m\u00ebrgimit dhe me komitetet e fshehta brenda vendit.<br \/>\nGjat\u00eb dimrit t\u00eb 1910-1911-s n\u00eb Italin\u00eb fqinje, me nxitjen e rretheve atdhetare shqiptare dhe arb\u00ebreshe, u zgjerua l\u00ebvizja n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb luft\u00ebs s\u00eb popullit shqiptar. N\u00eb janar t\u00eb vitit 1911 u formua n\u00eb Itali Komiteti \u201cPro Albania\u201d, rreth t\u00eb cilit u bashkuan republikan\u00eb, socialist\u00eb, demokrat\u00eb dhe element\u00eb t\u00eb tjer\u00eb p\u00ebrparimtar\u00eb. Midis tyre kishte edhe 60 deputet\u00eb. Komiteti filloi ta shtrij\u00eb veprimtarin\u00eb e tij me an\u00ebn e n\u00ebnkomiteteve n\u00eb vise t\u00eb ndryshme t\u00eb Gadishullit Apenin, duke synuar t\u00eb mblidhte ndihma n\u00eb t\u00eb holla dhe t\u00eb regjistronte vullnetar\u00eb p\u00ebr kryengritjen shqiptare.<\/p>\n<p>\u00c7\u00ebshtja shqiptare u p\u00ebrkrah ve\u00e7an\u00ebrisht nga kolonit\u00eb arb\u00ebreshe, q\u00eb zhvilluan nj\u00eb veprimtari t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare. Edhe mjaft t\u00eb rinj italian\u00eb e t\u00eb vendeve t\u00eb tjera, student\u00eb e pun\u00ebtor\u00eb, shpreh\u00ebn gatishm\u00ebrin\u00eb p\u00ebr t\u00eb marr\u00eb pjes\u00eb n\u00eb ekspedit\u00ebn e vullnetar\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebn mendohej se do ta drejtonte i biri i Xhuzepe Garibaldit, Ri\u00e7ioti Garibaldi (Ricciotti Garibaldi).<\/p>\n<p>Atdhetar\u00ebt shqiptar\u00eb punonin p\u00ebr t\u00eb siguruar p\u00ebrkrahjen e qeveris\u00eb italiane. Por qarqet qeveritare italiane mbajt\u00ebn nj\u00eb q\u00ebndrim tjet\u00ebr nga ai i popullit italian. Italia po p\u00ebrgatitej at\u00ebher\u00eb p\u00ebr luft\u00ebn p\u00ebr t\u00eb pushtuar Tripolin. N\u00eb k\u00ebto rrethana Roma nuk ishte e interesuar t\u00eb nd\u00ebrhynte n\u00eb Shqip\u00ebri, sepse kjo do t\u00eb shkaktonte kund\u00ebrveprimin e rivales s\u00eb saj, t\u00eb Austro-Hungaris\u00eb. N\u00eb shkurt t\u00eb vitit 1911 qeveria italiane e ndaloi ekspedit\u00ebn e vullnetar\u00ebve dhe mori masa p\u00ebr t\u00eb penguar \u00e7do ndihm\u00eb, q\u00eb mund t\u2019u jepej kryengrit\u00ebsve shqiptar\u00eb nga Italia.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana Ri\u00e7ioti Garibaldi deklaroi se hiqte dor\u00eb nga ekspedita e propaganduar me aq buj\u00eb, \u201cmeq\u00eb (ajo &#8211; sh\u00ebn. i aut.) d\u00ebmton interesat diplomatik\u00eb t\u00eb Italis\u00eb\u201d.<br \/>\nQeveria austro-hungareze, e shqet\u00ebsuar nga zhvillimi i ngjarjeve n\u00eb Shqip\u00ebri, vijonte t\u00eb k\u00ebrkonte nga Porta e Lart\u00eb q\u00eb t\u00eb ndiqte nj\u00eb politik\u00eb t\u00eb urt\u00eb n\u00eb Ballkan dhe t\u2019u b\u00ebnte l\u00ebshime shqiptar\u00ebve. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb Vjena ushtronte trysni ndaj shqiptar\u00ebve q\u00eb t\u00eb mos hidheshin n\u00eb kryengritje.<br \/>\nP\u00ebrgatitja e kryengritjes n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut shqet\u00ebsoi edhe shtetet ballkanike, sepse p\u00ebrmbushja e k\u00ebrkesave t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare binte ndesh me synimet e tyre aneksioniste ndaj tokave shqiptare. P\u00ebrve\u00e7 Malit t\u00eb Zi, i cili ngutej t\u00eb p\u00ebrfitonte nga kryengritja p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebrthyer luft\u00ebn me Turqin\u00eb, shtetet e tjera t\u00eb Ballkanit, nuk e ndienin veten t\u00eb p\u00ebrgatitur p\u00ebr veprime t\u00eb armatosura kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane.<\/p>\n<p>N\u00eb shkurt t\u00eb vitit 1911 Mali i Zi iu drejtua Serbis\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrcaktuar q\u00ebndrimin e t\u00eb dyja shteteve ndaj nj\u00eb kryengritjeje t\u00eb mundshme shqiptare. Por qeveria serbe e quajti t\u00eb parakohsh\u00ebm nj\u00eb veprim t\u00eb till\u00eb.<br \/>\nKomitetet e fshehta shqiptare mendonin ta fillonin kryengritjen n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1911, pasi t\u00eb b\u00ebheshin t\u00eb gjitha p\u00ebrgatitjet e nevojshme. Komiteti i Manastirit udh\u00ebzonte at\u00ebher\u00eb komitetet e tjera q\u00eb t\u00eb formonin \u00e7eta prej 50 vetash. P\u00ebrpjekje t\u00eb shumta po b\u00ebheshin p\u00ebr t\u00eb futur arm\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb numri i refugjat\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi nga Kosova, nga Mal\u00ebsia e Mbishkodr\u00ebs dhe nga vet\u00eb qyteti i Shkodr\u00ebs, sipas njoftimeve nga Cetina, arriti mbi 7 000 veta. Shumica e tyre qen\u00eb strehuar n\u00eb Podgoric\u00eb, n\u00eb Ulqin, n\u00eb Nikshiq e n\u00eb vende t\u00eb tjera. Midis mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb arratisur ishin rreth 400 veta nga Kastrati, t\u00eb prir\u00eb nga vojvoda Zenel Shabani, 400 t\u00eb tjer\u00eb nga Hoti me Ded\u00eb Gjo Lulin n\u00eb krye, 800 nga Shkreli t\u00eb kryesuar nga vojvoda Prend Marashi, dhe 400 t\u00eb tjer\u00eb nga Gruda me bajraktarin Ded\u00eb Nikaj n\u00eb krye. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebtyre ishin edhe 1 200 refugjat\u00eb nga Kelmendi, nga Selca dhe nga Postriba.<\/p>\n<p>Emigrant\u00ebt e p\u00ebrqendruar n\u00eb Mal t\u00eb Zi organizuan Komitetin e tyre n\u00eb Podgoric\u00eb, i cili merrej me mbledhjen e ndihmave, por edhe me organizimin e kryengritjes. N\u00eb fund t\u00eb muajit janar dhe n\u00eb fillim t\u00eb shkurtit 1911 Komiteti organizoi nj\u00eb miting, n\u00eb t\u00eb cilin u shpreh vendosm\u00ebria e shqiptar\u00ebve p\u00ebr vazhdimin e luft\u00ebs kund\u00ebr sundimit osman dhe p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e kryengritjes s\u00eb re n\u00eb pranver\u00eb. N\u00eb rezolut\u00ebn q\u00eb u miratua n\u00eb k\u00ebt\u00eb tubim, theksohej se refugjat\u00ebt e strehuar n\u00eb Mal t\u00eb Zi do t\u00eb largoheshin prej andej vet\u00ebm kur Porta e Lart\u00eb t\u00eb plot\u00ebsonte k\u00ebrkesat e parashtruara nga shqiptar\u00ebt n\u00eb Kongresin e Dyt\u00eb t\u00eb Manastirit, kur t\u2019u ktheheshin arm\u00ebt mal\u00ebsor\u00ebve, kur t\u00eb p\u00ebrjashtoheshin shqiptar\u00ebt nga sh\u00ebrbimi ushtarak dhe t\u00eb liroheshin t\u00eb burgosurit e d\u00ebnuar p\u00ebr faje politike.<\/p>\n<p>Nj\u00eb pun\u00eb t\u00eb madhe b\u00ebri Komiteti p\u00ebr sigurimin e arm\u00ebve dhe t\u00eb municioneve. Ai u b\u00eb qend\u00ebr, ku u grumbulluan gjat\u00eb kryengritjes atdhetar\u00eb nga viset e ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si edhe nga kolonit\u00eb e m\u00ebrgimit. Komiteti u ndihmua edhe nga atdhetar\u00ebt q\u00eb ndodheshin n\u00eb Mal t\u00eb Zi, si Risto Siliqi etj., si edhe nga Nikoll\u00eb Ivanaj, Hil\u00eb Mosi, Luigj Gurakuqi etj. q\u00eb shkuan m\u00eb pas n\u00eb Podgoric\u00eb.<br \/>\nP\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare b\u00ebn\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb siguruar p\u00ebrkrahjen e qeverive t\u00eb shteteve fqinje dhe sidomos t\u00eb Serbis\u00eb e t\u00eb Bullgaris\u00eb. Por si Bullgaria, ashtu edhe Serbia, n\u00ebp\u00ebrmjet p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb vet diplomatik\u00eb n\u00eb Rom\u00eb, u kumtuan p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare se, derisa nuk do t\u00eb cenoheshin interesat e tyre shtet\u00ebror\u00eb dhe komb\u00ebtar\u00eb, ato do t\u00eb vijonin t\u2019i p\u00ebrmbaheshin neutralitetit t\u00eb plot\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana Komiteti i Podgoric\u00ebs u p\u00ebrpoq t\u00eb shfryt\u00ebzonte ndihm\u00ebn e qeveris\u00eb malazeze, por pa r\u00ebn\u00eb n\u00eb kurthin e politik\u00ebs s\u00eb saj grabitqare ndaj tokave shqiptare. Por kjo nuk ishte e leht\u00eb t\u00eb arrihej. Prandaj n\u00eb krye t\u00eb Komitetit, p\u00ebr arsye taktike, ishte v\u00ebn\u00eb at\u00ebher\u00eb Sokol Baci, i njohur si njeri i krajl Nikoll\u00ebs.<\/p>\n<p>Qeveria e Malit t\u00eb Zi mori t\u00eb gjitha masat q\u00eb kryengritja t\u00eb mos fitonte karakter komb\u00ebtar, por t\u00eb kufizohej n\u00eb caqet lokale. Kjo do t\u2019i jepte mund\u00ebsi krajl Nikoll\u00ebs t\u00eb nd\u00ebrhynte m\u00eb leht\u00eb e ta p\u00ebrdorte at\u00eb p\u00ebr interesat e vet. P\u00ebrve\u00e7 k\u00ebsaj ai punoi q\u00eb kryengritja t\u00eb fillonte para kohe. N\u00eb shkurt qeveria e Malit t\u00eb Zi njoftoi Port\u00ebn e Lart\u00eb dhe Fuqit\u00eb e M\u00ebdha se nuk do t\u2019i mbante mal\u00ebsor\u00ebt m\u00eb gjat\u00eb se 28 marsi i vitit 1911.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, Isa Boletini, n\u00eb nj\u00eb takim q\u00eb pati me krajl Nikoll\u00ebn, hodhi posht\u00eb propozimin e tij q\u00eb veprimet luftarake t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb mb\u00ebshteteshin nga trupat malazeze. Po k\u00ebshtu veproi dhe Ded\u00eb Gjo Luli.<\/p>\n<p>Komiteti i Podgoric\u00ebs, p\u00ebr shkak t\u00eb pengesave q\u00eb i nxori qeveria e Malit t\u00eb Zi, nuk arriti t\u00eb bashk\u00ebrendonte veprimet e tij me krahinat e tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Lidhje t\u00eb tilla nuk arrit\u00ebn t\u00eb vendoseshin as edhe me qytetar\u00ebt e Shkodr\u00ebs, takimi me t\u00eb cil\u00ebt ishte l\u00ebn\u00eb t\u00eb b\u00ebhej n\u00eb Cetin\u00eb m\u00eb 4 prill ku do t\u00eb lidhej besa. Nd\u00ebrkaq, Mali i Zi, duke synuar t\u2019i n\u00ebnshtronte me an\u00eb t\u00eb uris\u00eb, m\u00eb 14 mars ua preu ndihmat mal\u00ebsor\u00ebve. N\u00eb k\u00ebto rrethana mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb arratisur iu desh ta fillonin kryengritjen para se t\u00eb lidhej besa me shkodran\u00ebt, nd\u00ebrsa vendosja e bashk\u00ebpunimit me viset e tjera qe pothuajse e pamundur.<\/p>\n<p>Shp\u00ebrthimi i kryengritjes dhe veprimet luftarake (mars \u2013 fillimi i qershorit 1911)<br \/>\nKryengritja filloi m\u00eb 24 mars t\u00eb vitit 1911 kur mal\u00ebsor\u00ebt e Hotit, t\u00eb udh\u00ebhequr nga Ded Gjo Luli, nga Gjek Marash Gjeloshi e t\u00eb tjer\u00eb, filluan veprimet e armatosura dhe sulmuan fortifikat\u00ebn kufitare t\u00eb Rapsh\u00ebs. L\u00ebvizja u shtri shum\u00eb shpejt n\u00eb Grud\u00eb, n\u00eb Kelmend dhe n\u00eb Kastrat.<\/p>\n<p>Shp\u00ebrthimi i kryengritjes shkaktoi panik tek autoritetet xhonturke n\u00eb Shkod\u00ebr. Autoritetet osmane menduan t\u00eb p\u00ebrdornin si mjet p\u00ebr ta penguar kryengritjen fanatizmin fetar, duke synuar t\u00eb nxisnin p\u00ebr\u00e7arjet e grindjet fetare nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve mysliman\u00eb e katolik\u00eb. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb xhonturqit hap\u00ebn fjal\u00eb n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr an\u00ebt, se mal\u00ebsor\u00ebt kryengrit\u00ebs ishin veglat e krajlit t\u00eb Malit t\u00eb Zi, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb nj\u00eb shteti t\u00eb krishter\u00eb. P\u00ebr t\u00eb nxitur konfliktin nd\u00ebrmjet shqiptar\u00ebve, autoritetet osmane u shp\u00ebrndan\u00eb mysliman\u00ebve t\u00eb qytetit dhe t\u00eb rajoneve p\u00ebrreth 4 000 arm\u00eb.<\/p>\n<p>Por popullsia myslimane e priti me shp\u00ebrfillje k\u00ebt\u00eb propagand\u00eb. Vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e vog\u00ebl e atyre q\u00eb mor\u00ebn arm\u00eb luftuan kund\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebve. Edhe k\u00ebta nuk i shqet\u00ebsonte p\u00ebrkat\u00ebsia fetare e Malit t\u00eb Zi, por synimet e tij tashm\u00eb t\u00eb njohura ndaj trevave shqiptare dhe vet\u00eb qytetit t\u00eb Shkodr\u00ebs.<br \/>\nKryengritja p\u00ebrfshiu menj\u00ebher\u00eb krahinat e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe. Numri i kryengrit\u00ebsve arriti brenda pak dit\u00ebsh n\u00eb 3 000 veta. M\u00eb 28 mars kryengrit\u00ebsit mor\u00ebn qytez\u00ebn e Tuzit. Garnizoni i vog\u00ebl ushtarak dhe qeveritar\u00ebt u detyruan t\u00eb mbylleshin n\u00eb kalan\u00eb e quajtur Shipshanik, q\u00eb ndodhej n\u00eb krye t\u00eb saj. M\u00eb 30 mars 400 mal\u00ebsor\u00eb sulmuan Koplikun, por u t\u00ebrhoq\u00ebn p\u00ebr munges\u00eb arm\u00ebsh e municionesh.<\/p>\n<p>M\u00eb 30 mars u b\u00eb n\u00eb Cetin\u00eb mbledhja e udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb kryengritjes, e cila miratoi nj\u00eb memorandum drejtuar Fuqive t\u00eb M\u00ebdha. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument k\u00ebrkohej paprekshm\u00ebria e territoreve shqiptare; t\u00eb njihej gjuha shqipe si gjuh\u00eb zyrtare n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr vilajetet, n\u00eb zyra e gjyqe dhe si gjuh\u00eb m\u00ebsimi n\u00eb shkolla; t\u00eb gjith\u00eb n\u00ebpun\u00ebsit n\u00eb Shqip\u00ebri t\u00eb ishin shqiptar\u00eb dhe t\u00eb njihej zyrtarisht komb\u00ebsia shqiptare; t\u00eb ardhurat buxhetore t\u00eb shpenzoheshin n\u00eb dobi t\u00eb vendit; ushtar\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb mos sh\u00ebrbenin jasht\u00eb trojeve shqiptare, me p\u00ebrjashtim t\u00eb rasteve t\u00eb luft\u00ebs. Memorandumi ishte n\u00ebnshkruar nga Muharrem Bushati, Isa Boletini, Sokol Baci, Ded Gjo Luli, Abdulla Aga, Preng Kola dhe Mehmet Shpendi. Shtypi i koh\u00ebs theksonte se, megjith\u00ebse kryengritja zhvillohej n\u00eb nj\u00eb trev\u00eb t\u00eb ngusht\u00eb, t\u00eb banuar kryesisht nga katolik\u00eb, kryengrit\u00ebsit dol\u00ebn me k\u00ebrkesa komb\u00ebtare. Ata n\u00eb thelb k\u00ebrkuan autonomin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>M\u00eb 6 prill 1911 u zhvilluan p\u00ebrleshje t\u00eb ashpra nd\u00ebrmjet mal\u00ebsor\u00ebve dhe forcave turke prej Tuzit deri n\u00eb Kastrat. Por luftimet m\u00eb t\u00eb rrepta u zhvilluan at\u00eb dit\u00eb pran\u00eb De\u00e7iqit, ku u asgj\u00ebsuan 30 ushtar\u00eb, nd\u00ebrsa nga kryengrit\u00ebsit mbet\u00ebn n\u00eb fush\u00ebn e luft\u00ebs shtat\u00eb veta, midis t\u00eb cil\u00ebve ishte edhe prij\u00ebsi i tyre, Nish Gjelosh Luli.<\/p>\n<p>M\u00eb 8 prill 200 mal\u00ebsor\u00eb u b\u00ebn\u00eb ball\u00eb n\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Kastratit p\u00ebr gjasht\u00eb or\u00eb rresht 1 200 forcave xhonturke, t\u00eb cilat pas t\u00ebrheqjes s\u00eb kryengrit\u00ebsve pla\u00e7kit\u00ebn dhe dogj\u00ebn Bajz\u00ebn e Kastratit.<br \/>\nMe q\u00ebllim q\u00eb t\u2019i fuste shqiptar\u00ebt n\u00eb mes dy zjarresh, komanda e ushtris\u00eb osmane d\u00ebrgoi nga Gjakova kat\u00ebr batalione n\u00ebn drejtimin e Ethem Pash\u00ebs. Kur po vinte nga Gucia, nat\u00ebn e 16 prillit, ushtria osmane u sulmua te Hani i Grop\u00ebs nga banor\u00ebt e Selc\u00ebs. Ajo nuk arriti t\u00eb vazhdonte marshimin drejt teatrit kryesor t\u00eb luftimeve p\u00ebrreth Tuzit.<\/p>\n<p>P\u00ebr tri jav\u00eb rresht xhonturqit nuk mund\u00ebn jo vet\u00ebm t\u2019i n\u00ebnshtronin mal\u00ebsor\u00ebt, por as t\u00eb lidheshin me garnizonin e rrethuar t\u00eb Tuzit dhe t\u00eb p\u00ebrforcoheshin n\u00eb De\u00e7iq.<br \/>\nFillimi i parakohsh\u00ebm i kryengritjes n\u00eb Veri, q\u00eb ndodhi p\u00ebr shkak t\u00eb presioneve t\u00eb qeveris\u00eb malazeze, pengoi p\u00ebrhapjen e saj t\u00eb menj\u00ebhershme n\u00eb viset e tjera m\u00eb t\u00eb af\u00ebrme. Kryengritja e mal\u00ebsor\u00ebve i gjeti k\u00ebto pjes\u00eb t\u00eb vendit ende t\u00eb pap\u00ebrgatitura dhe t\u00eb paorganizuara p\u00ebr veprime t\u00eb armatosura t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebta. Trevat veriore t\u00eb vendit, sidomos Kosova, Mirdita e krahinat e tjera, ishin t\u00eb \u00e7armatosura nga ekspedita e vitit 1910. Megjithat\u00eb, Isa Boletini dhe Sulejman Batusha nuk hoq\u00ebn dor\u00eb nga p\u00ebrpjekjet p\u00ebr zgjerimin e kryengritjes n\u00eb viset e Rrafshit t\u00eb Dukagjinit.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana kryengrit\u00ebsit e Veriut iu drejtuan shqiptar\u00ebve t\u00eb Jugut duke u b\u00ebr\u00eb thirrje q\u00eb t\u00eb bashkoheshin me ta. M\u00eb 15 prill 1911 p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb Kosov\u00ebs \u00e7uan n\u00eb viset jugore thirrjen q\u00eb Isa Boletini e kishte l\u00ebshuar disa koh\u00eb m\u00eb par\u00eb (m\u00eb 23 mars) nga malet e Shqip\u00ebris\u00eb, n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn thuhej: \u201c&#8230; Na i kemi marr\u00eb t\u00eb gjitha masat e nevojshme dhe nuk kemi frik\u00eb qoft\u00eb dhe sikur qeveria t\u00eb d\u00ebrgonte t\u00eb gjitha ushtrit\u00eb e saj&#8230; Ju duhet sa m\u00eb shpejt q\u00eb t\u00eb jet\u00eb e mundun t\u00eb d\u00ebrgoni njer\u00ebz dhe t\u00eb p\u00ebrgatitni popullin &#8230; Na nuk duhet ta humbim ras\u00ebn e favorshme q\u00eb kemi sot\u201d.<\/p>\n<p>Kryengritja e Veriut vuri n\u00eb l\u00ebvizje edhe p\u00ebrkrah\u00ebsit e veprimeve t\u00eb armatosura n\u00eb jug t\u00eb vendit. U krijuan komitete t\u00eb reja, si \u201cShoq\u00ebria e Zez\u00eb p\u00ebr Shp\u00ebtim\u201d, q\u00eb d\u00ebrguan p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e tyre n\u00eb Kosov\u00eb. N\u00eb Kolonj\u00eb u mbajt nj\u00eb mbledhje e udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb l\u00ebvizjes, ku mor\u00ebn pjes\u00eb edhe emisar\u00ebt kosovar\u00eb q\u00eb soll\u00ebn letr\u00ebn e Isa Boletinit. K\u00ebtu u vendos t\u00eb shpejtohej organizimi i \u00e7etave dhe n\u00eb fillim t\u00eb qershorit t\u00eb niste kryengritja edhe n\u00eb jug t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>P\u00ebrkrah\u00ebsit e veprimeve kryengrit\u00ebse iu drejtuan popullit me k\u00ebto fjal\u00eb: \u201cV\u00ebllez\u00ebrit tan\u00eb, geg\u00ebt, po na ftojn\u00eb ne t\u00eb bijt e Pirros, q\u00eb t\u2019u vijm\u00eb n\u00eb ndihm\u00eb, e prandaj \u00e7do shqiptar e ka detyr\u00eb t\u00eb marr\u00eb hut\u00ebn n\u00eb krah e t\u00eb bashkohet me kryengrit\u00ebsit e t\u00eb mos l\u00ebm\u00eb t\u00eb na turp\u00ebrohet \u201cBaba Tomori\u201d i shenjt\u00ebruar q\u00eb po bu\u00e7et. Duam, pra, lirin\u00eb dhe vet\u00ebqeverisjen e Shqip\u00ebris\u00eb, duam t\u00eb drejtat tona dhe do t\u2019i k\u00ebrkojm\u00eb gjersa t\u00eb shuhemi t\u00eb gjith\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb vilajetin e Janin\u00ebs, n\u00eb rajonet e Kor\u00e7\u00ebs, t\u00eb Elbasanit, t\u00eb Dibr\u00ebs dhe t\u00eb Ohrit komitetet e fshehta filluan t\u00eb shp\u00ebrndanin arm\u00eb dhe t\u00eb organizonin \u00e7eta. M\u00eb 16 prill u organizua n\u00eb Manastirin e Cepos nj\u00eb mbledhje me krer\u00ebt e kryengrit\u00ebsve t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, t\u00eb Delvin\u00ebs dhe t\u00eb viseve t\u00eb tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut, t\u00eb cil\u00ebt u betuan p\u00ebr t\u2019u ngritur n\u00eb luft\u00eb t\u00eb armatosur kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, p\u00ebr shkak t\u00eb q\u00ebndrimit prit\u00ebs t\u00eb element\u00ebve t\u00eb moderuar e t\u00eb l\u00ebkundsh\u00ebm dhe t\u00eb trysnis\u00eb s\u00eb faktor\u00ebve t\u00eb jasht\u00ebm, Komiteti i Manastirit i shtyti p\u00ebrgatitjet p\u00ebr kryengritje n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb t\u00eb pacaktuar, por gjithnj\u00eb brenda vitit 1911.<\/p>\n<p>M\u00eb 17 prill zbarkoi n\u00eb Sh\u00ebngjin gjenerali turk Shefqet Turgut pasha me tet\u00eb batalione, 5 000 ushtar\u00eb, dy bateri malore, nj\u00eb divizion mitralier, 800 kuaj, 10 000 pushk\u00eb dhe materiale t\u00eb shumta luftarake. N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn koh\u00eb 20 000 ushtar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb po mobilizoheshin n\u00eb Anadoll, p\u00ebrve\u00e7 batalioneve t\u00eb rezervist\u00ebve q\u00eb do t\u00eb rekrutoheshin n\u00eb Rumeli, n\u00eb Turqin\u00eb Evropiane. Me Shefqet Turgut pash\u00ebn erdhi edhe Preng Bib\u00eb Doda, i thirrur nga Vjena prej xhonturqve p\u00ebr t\u00eb qet\u00ebsuar Mirdit\u00ebn dhe p\u00ebr t\u00eb penguar bashkimin e saj me kryengritjen.<\/p>\n<p>Ushtrit\u00eb osmane me rrug\u00eb detare erdh\u00ebn e zbarkuan n\u00eb Shkod\u00ebr m\u00eb 18 prill. Mb\u00ebrritja e forcave t\u00eb reja osmane nuk i ndali sulmet e kryengrit\u00ebsve, n\u00eb radh\u00ebt e t\u00eb cil\u00ebve luftonin edhe atdhetar\u00eb t\u00eb till\u00eb, si Luigj Gurakuqi, Hil Mosi e t\u00eb tjer\u00eb. M\u00eb 22 prill d\u00ebshtoi kund\u00ebrsulmi q\u00eb forcat xhonturke nd\u00ebrmor\u00ebn nga ana e Shipshanikut dhe e De\u00e7iqit.<\/p>\n<p>N\u00eb proklamat\u00ebn e publikuar m\u00eb 1 maj 1911, t\u00eb shkruar n\u00eb shqip, fr\u00ebngjisht, gjermanisht e italisht, kryengrit\u00ebsit parashtruan edhe nj\u00ebher\u00eb programin e tyre autonomist. Pasi flitej p\u00ebr vendosjen pas Revolucionit t\u00eb regjimit xhonturk, t\u00eb cilin e p\u00ebrkrah\u00ebn edhe shqiptar\u00ebt, n\u00eb proklamat\u00eb shpalleshin k\u00ebto k\u00ebrkesa t\u00eb kryengrit\u00ebsve: 1) Shqip\u00ebria t\u00eb b\u00ebhej vet\u00ebqeverimtare me sigurim t\u00eb qeverive t\u00eb m\u00ebdha n\u00ebn hije t\u00eb Turqis\u00eb; 2) Shkollat shqipe t\u00eb mbaheshin prej qeveris\u00eb; 3) Ushtar\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb mos dilnin jasht\u00eb kufijve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebrve\u00e7 se n\u00eb rast lufte.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq, p\u00ebrpjekjet luftarake u b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta dhe m\u00eb t\u00eb rrepta. M\u00eb 3 maj u zhvillua nj\u00eb nga p\u00ebrleshjet m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha t\u00eb kryengrit\u00ebsve me forcat osmane, pas s\u00eb cil\u00ebs u hap rruga p\u00ebr n\u00eb qendr\u00ebn e vilajetit, n\u00eb Shkod\u00ebr. Luigj Gurakuqi shkruante ato dit\u00eb se \u201cdo t\u00eb kishim marr\u00eb Shkodr\u00ebn, po t\u00eb kishim pas\u00eb arm\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Ngjarjet e Kryengritjes shqiptare t\u00eb vitit 1911 pat\u00ebn jehon\u00eb brenda dhe jasht\u00eb vendit. Me kryengrit\u00ebsit u bashkuan, sado t\u00eb pakt\u00eb, edhe vullnetar\u00eb nga Italia e Bullgaria. Shtypi i huaj shkruante p\u00ebr trim\u00ebrin\u00eb e grave shqiptare, p\u00ebr \u201camazonat shqiptare\u201d, t\u00eb cilat, krahas burrave, prind\u00ebrve dhe v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tyre, luftonin kund\u00ebr pushtuesve osman\u00eb.<br \/>\nNj\u00eb veprimtari t\u00eb gjer\u00eb n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb kryengritjes zhvilloi brenda vendit \u201cShoq\u00ebria e Zez\u00eb p\u00ebr Shp\u00ebtim\u201d. Ajo punoi p\u00ebr mbledhjen e ndihmave p\u00ebr kryengrit\u00ebsit e Veriut n\u00eb em\u00ebr t\u00eb Lidhjes \u201cP\u00ebr Liri o p\u00ebr Vdekje\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb kolonit\u00eb e m\u00ebrgimit n\u00eb Amerik\u00eb, n\u00eb Bullgari, n\u00eb Rumani, n\u00eb Egjipt (Misir) etj., mbaheshin konferenca p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb dhe p\u00ebr luft\u00ebn e shqiptar\u00ebve kund\u00ebr sunduesve osman\u00eb. Shqiptar\u00ebt e Amerik\u00ebs mblodh\u00ebn p\u00ebr kryengrit\u00ebsit nj\u00eb shum\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb hollash. U vendos q\u00eb 30 vullnetar\u00eb t\u00eb shkonin nga Amerika n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut (Tosk\u00ebri) p\u00ebr t\u00eb shtrir\u00eb edhe atje kryengritjen. Fan S. Noli dhe atdhetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb siguronin p\u00ebrkrahjen e Greqis\u00eb, por Athina p\u00ebrs\u00ebri, ashtu si m\u00eb par\u00eb, k\u00ebmb\u00ebnguli q\u00eb kryengritja shqiptare t\u00eb zhvillohej vet\u00ebm n\u00eb veri t\u00eb lumit Shkumbin.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb muajit maj patriot\u00ebt shqiptar\u00eb t\u00eb grumbulluar n\u00eb Korfuz, si Nikoll\u00eb Ivanaj, Themistokli G\u00ebrmenji, Ismail Qemali, Pandeli Cale, Stefan Kondillari, Spiro Bellkameni e t\u00eb tjer\u00eb, krijuan nj\u00eb deg\u00eb t\u00eb komitetit shqiptar t\u00eb Barit. Nd\u00ebrkaq u shtuan p\u00ebrpjekjet p\u00ebr organizimin e kryengritjes n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut, ku po punohej p\u00ebr sigurimin e arm\u00ebve.<\/p>\n<p>M\u00eb 9 maj Shefqet Turgut pasha n\u00eb p\u00ebrgjigje t\u00eb proklamat\u00ebs s\u00eb kryengrit\u00ebsve t\u00eb dat\u00ebs 1 maj 1911, publikoi shpalljen, ku thuhej se udh\u00ebheq\u00ebsit e kryengritjes do t\u2019i jepeshin gjyqit ushtarak, nd\u00ebrsa ata q\u00eb do t\u00eb dor\u00ebzoheshin brenda pes\u00eb dit\u00ebve, duke dh\u00ebn\u00eb arm\u00ebt e duke iu n\u00ebnshtruar ligjeve e urdhrave t\u00eb qeveris\u00eb, do t\u00eb p\u00ebrfitonin nga m\u00ebshira e saj. N\u00eb shpallje thuhej se, po t\u00eb q\u00ebllohej kund\u00ebr ushtar\u00ebve, do t\u00eb d\u00ebnohej s\u00eb bashku me fajtorin edhe pleq\u00ebsia e katundit. Urdh\u00ebrohej q\u00eb fr\u00ebngjit\u00eb e kullave t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb hapeshin nj\u00eb kut t\u00eb gj\u00ebra e t\u00eb gjata ose t\u00eb mbylleshin krejt.<br \/>\nShpallja ra n\u00eb duart e kryengrit\u00ebsve m\u00eb 11 maj, dit\u00ebn e vendosjes s\u00eb shtetrrethimit dhe t\u00eb krijimit t\u00eb gjykat\u00ebs ushtarake n\u00eb Shkod\u00ebr. Shefqet Turgut pasha kishte koh\u00eb q\u00eb po merrte masat shtyp\u00ebse, internonte familjet e pjes\u00ebmarr\u00ebsve t\u00eb kryengritjes dhe t\u00eb atyre q\u00eb dyshoheshin se kishin ndihmuar kryengritjen (pika 8 e shpalljes).<\/p>\n<p>Kryengrit\u00ebsit iu p\u00ebrgjigj\u00ebn thirrjes s\u00eb Shefqet Turgut pash\u00ebs me nj\u00eb deklarat\u00eb q\u00eb u miratua n\u00eb mbledhjen e mbajtur n\u00eb Pikal\u00eb, t\u00eb n\u00ebnshkruar nga 60 udh\u00ebheq\u00ebs t\u00eb tyre, e cila iu dor\u00ebzua konsujve t\u00eb huaj n\u00eb Cetin\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument thuhej se qysh nga dita kur ushtrit\u00eb osmane kan\u00eb rr\u00ebnuar e djegur sht\u00ebpit\u00eb e mal\u00ebsor\u00ebve shqiptar\u00eb, kan\u00eb dhunuar nderin e shqiptarit dhe kan\u00eb mbytur f\u00ebmij\u00ebt, ata vendos\u00ebn \u201cme q\u00ebndrue derisa t\u2019u jesi ma e mbramja pik\u00eb e gjakut nd\u00ebr dej\u201d dhe e \u201cgrishnin\u201d gjeneralin turk \u201cme dal\u00eb n\u00eb lam\u00eb t\u00eb luft\u00ebs\u201d.<\/p>\n<p>Pa pritur t\u00eb mbaronte ende afati i arm\u00ebpushimit t\u00eb caktuar n\u00eb shpalljen e tij, Shefqet Turgut pasha m\u00eb 14 maj goditi befasisht mal\u00ebsor\u00ebt. Ushtria osmane prej 6 000 vetash, e pajisur me artileri e mitraloza, u hodh s\u00ebrish mbi De\u00e7iq. \u201cForcat mor\u00ebn k\u00ebto pozita, &#8211; shkruante konsulli austriak n\u00eb Shkod\u00ebr, &#8211; duke i d\u00ebbuar rrebel\u00ebt pllamb\u00eb p\u00ebr pllamb\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Pas k\u00ebtij operacioni turqit mund\u00ebn t\u00eb forcoheshin n\u00eb vij\u00ebn Tuz-De\u00e7iq-Kastrat, ku vendos\u00ebn 6 000 ushtar\u00eb n\u00eb drejtim t\u00eb Shipshanikut dhe 5 000 t\u00eb tjer\u00eb nga ana e Koplikut. Nga ana e Gucis\u00eb vijonte t\u00eb ushtronte presion mbi kryengrit\u00ebsit n\u00eb drejtim t\u00eb Selc\u00ebs nj\u00eb forc\u00eb e komanduar nga Ethem Pasha, e cila kishte arritur n\u00eb 8 batalione. Ajo i mbajti t\u00eb ngujuara forcat kryengrit\u00ebse t\u00eb Kelmendit pa arritur t\u00eb b\u00ebj\u00eb asnj\u00eb hap p\u00ebrpara u detyrua t\u00eb kthehej n\u00eb Guci.<br \/>\nP\u00ebrball\u00eb k\u00ebtyre forcave osmane, pa llogaritur trupat e shumta t\u00eb dislokuara n\u00eb Fush\u00eb t\u00eb Shtojit pran\u00eb Shkodr\u00ebs, q\u00ebndronin vet\u00ebm 2 000 kryengrit\u00ebs shqiptar\u00eb, t\u00eb p\u00ebrqendruar n\u00eb mes t\u00eb Dinosh\u00ebs dhe Tuzit.<\/p>\n<p>Shefqet Turgut pasha, duke p\u00ebrdorur artilerin\u00eb, shkat\u00ebrroi t\u00eb gjitha katundet q\u00eb b\u00ebn\u00eb q\u00ebndres\u00eb. Ushtria osmane nuk kurseu as mal\u00ebsor\u00ebt mysliman\u00eb. P\u00ebr t\u2019u shp\u00ebtuar mizorive xhonturke, shum\u00eb familje mal\u00ebsore, gra, f\u00ebmij\u00eb e pleq, vazhdonin t\u00eb kalonin n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq zhvilloheshin luftimet n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut. M\u00eb 3 qershor 350 mal\u00ebsor\u00eb sulmuan Lezh\u00ebn dhe e detyruan garnizonin osman t\u00eb mbyllej n\u00eb Atik-Kala. Midis mirditasve, q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb sulm, kishte edhe shqiptar\u00eb mysliman\u00eb nga Mati, nga Luma, nga Dibra, madje edhe nga Kosova. Kryengrit\u00ebsit pren\u00eb komunikimet tok\u00ebsore e telegrafike midis Lezh\u00ebs, Shkodr\u00ebs dhe Sh\u00ebngjinit.<br \/>\nPor pas ndihmave q\u00eb ushtris\u00eb osmane filluan t\u2019i vinin nga Sh\u00ebngjini, kryengrit\u00ebsit u detyruan t\u00eb t\u00ebrhiqeshin nga Lezha.<\/p>\n<p>Zgjerimi i kryengritjes shkaktoi reagimin e qarqeve politike t\u00eb Shteteve t\u00eb M\u00ebdha. Synimi i qeveris\u00eb malazeze p\u00ebr t\u2019u p\u00ebrfshir\u00eb drejtp\u00ebrs\u00ebdrejti n\u00eb aksionet luftarake t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve kryengrit\u00ebs nuk gjeti miratimin jo vet\u00ebm n\u00eb Serbi, por as n\u00eb Rusi. Qeveria cariste e k\u00ebrc\u00ebnoi Cetin\u00ebn se do t\u2019i nd\u00ebrpriste subvencionet q\u00eb i jepte Malit t\u00eb Zi, n\u00eb rast se ndihmonte kryengritjen.<\/p>\n<p>Qeveria austro-hungareze, e shqet\u00ebsuar nga mund\u00ebsia e nj\u00eb nd\u00ebrhyrjeje t\u00eb Malit t\u00eb Zi n\u00eb konfliktin shqiptaro-osman, ushtroi trysni mbi Cetin\u00ebn duke k\u00ebrkuar q\u00eb ajo t\u00eb q\u00ebndronte asnjan\u00ebse. Vjena b\u00ebri t\u00eb gjitha p\u00ebrpjekjet q\u00eb kryengritja t\u00eb mos p\u00ebrhapej n\u00eb viset e tjera.<br \/>\nP\u00ebr t\u00eb penguar sadopak zgjerimin e kryengritjes s\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve n\u00eb krahina t\u00eb tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Komiteti \u201cIttihad ve Terekki\u201d (\u201cBashkim e P\u00ebrparim\u201d) organizoi udh\u00ebtimin e sulltanit plak, Mehmet Reshati V, n\u00eb Kosov\u00eb. Mendohej se ky udh\u00ebtim i sulltanit do ta leht\u00ebsonte \u201ckthimin n\u00eb vath\u00eb\u201d t\u00eb atyre, q\u00eb ishin larguar nga \u201cv\u00ebllaz\u00ebrimi osman\u201d.<\/p>\n<p>Udh\u00ebtimi u organizua n\u00eb form\u00ebn e pelegrinazhit n\u00eb varrin e sulltan Muratit I, t\u00eb vrar\u00eb n\u00eb Fush\u00eb t\u00eb Kosov\u00ebs. Sulltani udh\u00ebtoi vet\u00ebm n\u00eb krahin\u00ebn e Kosov\u00ebs p\u00ebr ta ve\u00e7uar k\u00ebt\u00eb trev\u00eb nga kryengritja shqiptare n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Mbishkodr\u00ebs. M\u00eb 15 qershor ai mb\u00ebrriti n\u00eb Prishtin\u00eb, ku u organizua nj\u00eb parad\u00eb e madhe ushtarake, por nuk u mblodh\u00ebn aq njer\u00ebz sa pritnin xhonturqit. Nga frika se ceremonia n\u00eb Gazimestan (n\u00eb tyrben e sulltan Muratit) mund t\u00eb kthehej n\u00eb nj\u00eb manifestim kund\u00ebrosman, ajo u mbyll shpejt me largimin prej andej t\u00eb sulltanit dhe t\u00eb personaliteteve q\u00eb e shoq\u00ebronin. Kjo nd\u00ebrmarrje e xhonturqve, si\u00e7 pohojn\u00eb bashk\u00ebkoh\u00ebsit, s\u2019qe ve\u00e7se nj\u00eb komedi e inskenuar keq.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb l\u00ebvizja kryengrit\u00ebse filloi t\u00eb zgjerohej edhe n\u00eb jug t\u00eb vendit. N\u00eb qershor doli n\u00eb mal \u00e7eta e Kor\u00e7\u00ebs (me dr. Haki Mborjen n\u00eb krye) dhe filluan t\u00eb veprojn\u00eb edhe \u00e7eta t\u00eb tjera. Shtrirja e l\u00ebvizjes s\u00eb armatosur n\u00eb jug e shqet\u00ebsoi Athin\u00ebn. Gazeta ruse \u201cRuskoje sllovo\u201d, n\u00eb nj\u00eb korrespondenc\u00eb nga Athina shkruante: \u201cShtypi grek, i cili gjer m\u00eb dje d\u00ebftente simpathi p\u00ebr kryengritjen shqiptare, sot nga q\u00eb u hap kryengritja dhe n\u00eb Epir, e quan veprimin e komitetit t\u00eb shqiptar\u00ebve dinak, se k\u00ebrkon mjesht\u00ebrisht ta quaj at\u00eb provinc\u00eb, q\u00eb \u00ebsht\u00eb fjesht\u00eb greke, t\u00eb shqiptarizuar\u201d.<\/p>\n<p>M\u00eb 17 qershor Shefqet Turgut pasha n\u00eb em\u00ebr t\u00eb sulltanit shpalli edhe nj\u00eb her\u00eb amnistin\u00eb p\u00ebr kryengrit\u00ebsit q\u00eb duhej t\u00eb dor\u00ebzoheshin brenda 10 dit\u00ebve, duke premtuar gjithashtu 10 000 lira p\u00ebr sht\u00ebpit\u00eb e djegura. N\u00eb shpalljen q\u00eb nxori me k\u00ebt\u00eb rast thuhej se qeveria turke do t\u00eb kujdesej p\u00ebr nevojat e vendit, p\u00ebr t\u00eb shlyer d\u00ebmet q\u00eb u ishin b\u00ebr\u00eb koh\u00ebt e fundit shqiptar\u00ebve, si edhe p\u00ebr t\u00eb siguruar t\u00eb mir\u00ebn e qet\u00ebsin\u00eb e popullit. Por n\u00eb shpallje nuk b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr asnj\u00eb nga t\u00eb drejtat komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>Pas shpalljes s\u00eb 17 qershorit xhonturqit disa her\u00eb u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb hynin n\u00eb bisedime me kryengrit\u00ebsit, por d\u00ebshtuan, sepse ndesh\u00ebn n\u00eb vendosm\u00ebrin\u00eb e tyre p\u00ebr t\u00eb luftuar deri n\u00eb fund p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre komb\u00ebtare.<\/p>\n<p>Duke pasur parasysh q\u00eb pjesa m\u00eb e madhe e kryengrit\u00ebsve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs ishin katolik\u00eb, Stambolli mendoi se njer\u00ebz m\u00eb t\u00eb p\u00ebrshtatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb hyr\u00eb n\u00eb bisedime me mal\u00ebsor\u00ebt do t\u00eb ishin klerik\u00ebt katolik\u00eb. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb Porta e Lart\u00eb k\u00ebrkoi edhe ndihm\u00ebn e protektores s\u00eb kultit t\u00eb Austro-Hungaris\u00eb. Arkipeshkvi i Shkodr\u00ebs, Jak Serreqi, q\u00eb u ngarkua me detyr\u00ebn e v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmjet\u00ebsit n\u00eb mes shqiptar\u00ebve kryengrit\u00ebs dhe Port\u00ebs, e mori p\u00ebrsip\u00ebr k\u00ebt\u00eb rol, por me disa kushte.<br \/>\nAutoritetet ushtarake e civile turke formuluan programin prej 8 pikash, me t\u00eb cilin do t\u00eb hyhej n\u00eb bisedime me mal\u00ebsor\u00ebt. K\u00ebto ishin shum\u00eb larg k\u00ebrkesave t\u00eb kryengrit\u00ebsve, t\u00eb k\u00ebrkes\u00ebs s\u00eb autonomis\u00eb s\u00eb shpallur nga krer\u00ebt e tyre qysh n\u00eb muajin mars. Prandaj pikat e propozuara nuk u p\u00ebrfill\u00ebn nga krer\u00ebt e kryengritjes. N\u00eb k\u00ebto rrethana misioni i klerik\u00ebve, t\u00eb kryesuar prej Jak Serreqit, q\u00eb u d\u00ebrgua pran\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve kryengrit\u00ebs, d\u00ebshtoi.<\/p>\n<h3>2. KUVENDI I GRE\u00c7\u00cbS (23 QERSHOR 1911)<\/h3>\n<p><strong>Memorandumi i Gre\u00e7\u00ebs<\/strong><br \/>\nMb\u00ebrritjen e komisionit t\u00eb klerik\u00ebve n\u00eb Mal t\u00eb Zi dhe p\u00ebrpjekjet e xhonturqve p\u00ebr t\u2019u marr\u00eb vesh me ta, kryengrit\u00ebsit e shfryt\u00ebzuan p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb para qeveris\u00eb osmane dhe Fuqive t\u00eb M\u00ebdha s\u00ebrish me k\u00ebrkes\u00ebn e autonomis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Me nism\u00ebn e Komitetit t\u00eb kryengritjes (t\u00eb Podgoric\u00ebs), u mblodh n\u00eb pllaj\u00ebn e Gre\u00e7\u00ebs, n\u00eb per\u00ebndim t\u00eb Selc\u00ebs, n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Madhe Kuvendi i P\u00ebrgjithsh\u00ebm i krer\u00ebve shqiptar\u00eb, i cili m\u00eb 23 qershor miratoi dokumentin m\u00eb t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm t\u00eb kryengritjes, t\u00eb njohur me emrin \u201cMemorandumi i Gre\u00e7\u00ebs\u201d, i hartuar nga Ismail Qemali e Luigj Gurakuqi. K\u00ebt\u00eb dokument, i njohur si \u201cLibri i Kuq\u201d (p\u00ebr shkak t\u00eb ngjyr\u00ebs s\u00eb ballin\u00ebs s\u00eb broshur\u00ebs n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn u shtyp) ia paraqiti Kuvendit t\u00eb krer\u00ebve t\u00eb kryengritjes Luigj Gurakuqi.<\/p>\n<p>Me k\u00ebt\u00eb akt kryengritja e armatosur e shqiptar\u00ebve t\u00eb veriut kishte tani nj\u00eb program komb\u00ebtar n\u00eb t\u00eb cilin aderuan tashm\u00eb t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt.<br \/>\nN\u00eb hyrje t\u00eb memorandumit (\u201cLibrit t\u00eb Kuq\u201d) flitet p\u00ebr ndihm\u00ebn q\u00eb dhan\u00eb shqiptar\u00ebt p\u00ebr t\u00eb sjell\u00eb xhonturqit n\u00eb fuqi. Disa privilegje q\u00eb u kishte njohur deri at\u00ebher\u00eb sulltani autokrat krahinave malore, theksohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument, nuk i penguan shqiptar\u00ebt t\u00eb ngriheshin e t\u00eb k\u00ebrkonin kushtetut\u00ebn p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb popujt e shtypur. Por shpresat e tyre te regjimi kushtetues nuk u p\u00ebrligj\u00ebn. Madje ishin xhonturqit ata q\u00eb me politik\u00ebn e tyre i shtyn\u00eb shqiptar\u00ebt t\u00eb rr\u00ebmbenin arm\u00ebt e t\u00eb luftonin p\u00ebr t\u00eb drejtat e tyre. Shqiptar\u00ebt, aleat\u00eb t\u00eb xhonturqve, u b\u00ebn\u00eb m\u00eb e para viktim\u00eb e politik\u00ebs s\u00eb eg\u00ebr nacionaliste e xhonturqve. Mbi shqiptar\u00ebt u turr\u00ebn taborret e Xhavit Pash\u00ebs dhe t\u00eb Shefqet Turgut pash\u00ebs. Por edhe pasi shqiptar\u00ebt i dhan\u00eb arm\u00ebt, theksohej n\u00eb hyrjen e \u201cLibrit t\u00eb Kuq\u201d, turqit e rinj nuk mendonin aspak t\u2019i zbatonin reformat e premtuara.<\/p>\n<p>N\u00eb memorandum parashtroheshin k\u00ebto k\u00ebrkesa: t\u2019u jepej garanci se nuk do t\u00eb p\u00ebrs\u00ebriteshin veprimet antikushtetuese nga qeveria qendrore dhe nga autoritetet lokale n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe se do t\u00eb respektoheshin fet\u00eb e zakonet e vendit; t\u00eb njihej kombi shqiptar me po ato t\u00eb drejta q\u00eb kishin kombet e tjera t\u00eb Perandoris\u00eb Osmane; t\u00eb kishte liri t\u00eb plot\u00eb p\u00ebr zgjedhjen e deputet\u00ebve shqiptar\u00eb, numri i t\u00eb cil\u00ebve t\u00eb ishte n\u00eb p\u00ebrpjes\u00ebtim me popullsin\u00eb; t\u00eb kishte liri p\u00ebr p\u00ebrhapjen e gjuh\u00ebs shqipe dhe t\u00eb shkollave shqipe; t\u00eb b\u00ebhej bashkimi i vilajeteve, ku jetojn\u00eb shqiptar\u00ebt, sipas decentralizimit administrativ, dhe t\u00eb harmonizoheshin ligjet turke me t\u00eb drejtat zakonore t\u00eb vendit; n\u00ebpun\u00ebsit e lart\u00eb t\u00eb dinin gjuh\u00ebn e zakonet e vendit; t\u00eb gjith\u00eb n\u00ebpun\u00ebsit civil\u00eb dhe financiar\u00eb t\u00eb ishin shqiptar\u00eb, nd\u00ebrsa gjyqtar\u00ebt, xhandar\u00ebt e polic\u00ebt t\u00eb ishin gjithashtu vendas; t\u00eb caktohej nj\u00eb guvernator i p\u00ebrgjithsh\u00ebm nga sulltani p\u00ebr nj\u00eb periudh\u00eb t\u00eb caktuar; t\u00eb p\u00ebrdorej gjuha shqipe n\u00eb administrat\u00eb, n\u00eb gjyqe e kuvende, p\u00ebrkrah turqishtes, q\u00eb mbetej gjuh\u00eb zyrtare e qeveris\u00eb qendrore; sh\u00ebrbimi ushtarak i detyruesh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb n\u00eb koh\u00eb paqeje t\u00eb kryhej n\u00eb vend, nd\u00ebrsa p\u00ebr banor\u00ebt e zonave kufitare t\u00eb organizohej nj\u00eb sh\u00ebrbim i ve\u00e7ant\u00eb ushtarak, q\u00eb do t\u00eb kryhej n\u00eb krahinat e tyre, p\u00ebr t\u00eb ruajtur kufijt\u00eb; t\u00eb p\u00ebrdoreshin n\u00eb vend, p\u00ebr nd\u00ebrtime rrug\u00ebsh, hekurudhash, shkollash e t\u00eb tjera, t\u00eb ardhurat fiskale me p\u00ebrjashtim t\u00eb atyre t\u00eb dogan\u00ebs, t\u00eb post\u00ebs, t\u00eb telegraf\u00ebs, t\u00eb duhanit, t\u00eb alkoolit dhe t\u00eb pullave, t\u00eb cilat ishin monopole t\u00eb shtetit ose u ishin dh\u00ebn\u00eb t\u00eb huajve sipas kapitulacioneve; t\u2019u njihej fshatar\u00ebve e drejta p\u00ebr prerjen e pyjeve sipas nj\u00eb takse; k\u00ebshillat e p\u00ebrgjithshme t\u00eb kishin t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb jepnin vendime p\u00ebr buxhetin e vilajeteve dhe t\u00eb kontrollonin shpenzimet; t\u00eb jepeshin fonde t\u00eb nevojshme p\u00ebr rregullimin e sht\u00ebpive e t\u00eb d\u00ebmeve t\u00eb tjera t\u00eb shkaktuara nga operacionet e ushtrive osmane dhe t\u2019u ktheheshin shqiptar\u00ebve arm\u00ebt q\u00eb u ishin marr\u00eb.<\/p>\n<p>Memorandumi i Gre\u00e7\u00ebs parashtronte nj\u00eb program t\u00eb plot\u00eb t\u00eb autonomis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, ashtu si\u00e7 ishte konceptuar ajo n\u00eb platform\u00ebn e L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare qysh nga koha e Lidhjes s\u00eb Prizrenit. Ky memorandum kishte nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, sepse dilte nga gjiri i kryengritjes dhe n\u00eb formulimin tij mor\u00ebn pjes\u00eb veprimtar\u00ebt atdhetar\u00eb t\u00eb krahinave t\u00eb ndryshme t\u00eb vendit e t\u00eb kolonive shqiptare t\u00eb m\u00ebrgimit. P\u00ebrmbajtja komb\u00ebtare e k\u00ebtij memorandumi ishte nj\u00eb argument i fuqish\u00ebm p\u00ebr t\u00eb kund\u00ebrshtuar trillimet e qeveris\u00eb turke dhe t\u00eb propagand\u00ebs s\u00eb shteteve fqinje q\u00eb mohonin karakterin e v\u00ebrtet\u00eb komb\u00ebtar t\u00eb l\u00ebvizjes shqiptare dhe e paraqisnin kryengritjen e mal\u00ebsor\u00ebve si kryengritje fetare p\u00ebr ruajtjen e venomeve t\u00eb vjetra lokale. Pranimi i k\u00ebrkesave t\u00eb Gre\u00e7\u00ebs, si\u00e7 pohonte Ismail Qemali, do t\u00eb ishte nj\u00eb fitore e nacionalizmit shqiptar. K\u00ebto k\u00ebrkesa drejtoheshin nj\u00ebherazi kund\u00ebr politik\u00ebs s\u00eb qeveris\u00eb malazeze, e cila orvatej me an\u00ebn e agjent\u00ebve t\u00eb saj t\u2019i bindte mal\u00ebsor\u00ebt t\u00eb viheshin n\u00ebn mbrojtjen e Malit t\u00eb Zi.<\/p>\n<p>Memorandumi ushtroi ndikim t\u00eb fuqish\u00ebm edhe n\u00eb pjes\u00ebt e tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb dhe nxiti p\u00ebrpjekjet q\u00eb u b\u00ebn\u00eb p\u00ebr kthimin e kryengritjes s\u00eb Veriut n\u00eb nj\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<br \/>\n\u201cLibri i Kuq\u201d iu dor\u00ebzua nga p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e kryengrit\u00ebsve ambasadorit turk n\u00eb Mal t\u00eb Zi, Sadredin Beut, q\u00eb e pranoi at\u00eb pa dh\u00ebn\u00eb ndonj\u00eb p\u00ebrgjigje. P\u00ebr t\u00eb pasur garancin\u00eb e Fuqive t\u00eb M\u00ebdha p\u00ebr plot\u00ebsimin e k\u00ebrkesave t\u00eb tyre, nj\u00eb delegacion i kryengrit\u00ebsve, i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb nga Luigj Gurakuqi, Ded\u00eb Gjo Luli, Sokol Baci etj., ua dor\u00ebzoi Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha n\u00eb Cetin\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkaq Shefqet Turgut pasha shpalli nj\u00eb proklamat\u00eb t\u00eb dyt\u00eb, me t\u00eb cil\u00ebn shtyhej afati i dor\u00ebzimit t\u00eb kryengrit\u00ebsve edhe 15 dit\u00eb t\u00eb tjera, duke filluar nga 27 qershori. Mal\u00ebsor\u00ebt lajm\u00ebroheshin gjithashtu se Porta kishte d\u00ebrguar nj\u00eb vali dhe nj\u00eb kajmekam, q\u00eb dinin gjuh\u00ebn shqipe. Por m\u00eb 9 korrik Stambolli u detyrua t\u2019a shtynte p\u00ebr t\u00eb tret\u00ebn her\u00eb afatin e dor\u00ebzimit t\u00eb kryengrit\u00ebsve edhe p\u00ebr 20 dit\u00eb t\u00eb tjera.<\/p>\n<p>Me gjith\u00eb k\u00ebrkesat k\u00ebmb\u00ebngul\u00ebse t\u00eb kryengrit\u00ebsve, qeveria osmane nuk kishte nd\u00ebrmend t\u2019i jepte autonomin\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ajo e quante k\u00ebt\u00eb t\u00eb papranueshme, si nj\u00eb akt q\u00eb do t\u00eb sillte me vete shkat\u00ebrrimin e Perandoris\u00eb Osmane.<\/p>\n<p>Stambolli vijoi t\u00eb p\u00ebrdorte kund\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebve 50 batalione t\u00eb komanduara nga Shefqet Turgut pasha, me 70 000 ushtar\u00eb e 60 gryka artilerie me qitje t\u00eb shpejt\u00eb. P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrligjur luft\u00ebn e gjat\u00eb me mal\u00ebsor\u00ebt dhe k\u00ebt\u00eb p\u00ebrqendrim t\u00eb forcave t\u00eb shumta n\u00eb Shqip\u00ebri kund\u00ebr nj\u00eb grushti mal\u00ebsor\u00ebsh, propaganda zyrtare turke shpalli se n\u00eb kryengritje ishin \u00e7uar 20 000 mal\u00ebsor\u00eb. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, gjith\u00eb familjet e kryengrit\u00ebsve, q\u00eb ishin mbartur n\u00eb Mal t\u00eb Zi p\u00ebr t\u2019i shp\u00ebtuar terrorit xhonturk, arrinin n\u00eb rreth 15 000 veta, nd\u00ebrsa n\u00eb radh\u00ebt e luft\u00ebtar\u00ebve ishin vet\u00ebm 4 000 kryengrit\u00ebs.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb, n\u00eb p\u00ebrpjekjet me kryengrit\u00ebsit, Shefqet Turgut pasha la qindra t\u00eb vrar\u00eb. Ai u detyrua t\u00eb pranonte, se \u201c&#8230; \u00e7do dit\u00eb jan\u00eb b\u00ebr\u00eb p\u00ebrpjekje t\u00eb ashpra e t\u00eb vazhdueshme, kryengrit\u00ebsit i kan\u00eb dal\u00eb zot \u00e7do shk\u00ebmbi, \u00e7do sht\u00ebpie dhe e kan\u00eb l\u00ebn\u00eb vendin vet\u00ebm duke dh\u00ebn\u00eb jet\u00ebn\u201d. P\u00ebrkrah burrave luftuan edhe grat\u00eb mal\u00ebsore, nd\u00ebr t\u00eb cilat u dalluan Tring\u00eb Smajlja e Nor\u00eb Kolja. N\u00eb luft\u00eb merrnin pjes\u00eb gjithashtu t\u00eb rinj 16 vje\u00e7ar\u00eb dhe pleq deri n\u00eb 70 vje\u00e7. Vet\u00eb udh\u00ebheq\u00ebsi i kryengrit\u00ebsve Ded\u00eb Gjo Luli ishte 71 vje\u00e7.<\/p>\n<p>Mal\u00ebsor\u00ebve u dha dor\u00eb taktika e luftimit n\u00eb grupe t\u00eb vogla kund\u00ebr armikut shum\u00eb t\u00eb madh n\u00eb num\u00ebr dhe njohja e terrenit. Ata zinin shtigjet e qafat e pakalueshme. Sulmonin armikun aty ku ai nuk e priste dhe t\u00ebrhiqeshin n\u00eb rregull, pa d\u00ebme.<\/p>\n<p>Por lufta e kryengrit\u00ebsve v\u00ebshtir\u00ebsohej nga mungesa e arm\u00ebve, e municioneve dhe e ushqimeve. Luf\u00ebtar\u00ebt ishin gjysm\u00eb t\u00eb uritur. Ndihmat q\u00eb vinin nga kolonit\u00eb dhe nga vendet e tjera nuk mjaftonin p\u00ebr t\u2019i mbajtur ata dhe refugjat\u00ebt e shumt\u00eb, q\u00eb qen\u00eb mbledhur n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<br \/>\nKryengritja e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe k\u00ebrkesat e saj t\u00ebrhoq\u00ebn v\u00ebmendjen e diplomacis\u00eb britanike. P\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb kryengrit\u00ebsve si\u00e7 ishte Mark Kakarriqi iu drejtuan asaj n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb posa\u00e7me. Duke p\u00ebrfituar nga memorandumi, q\u00eb kryengrit\u00ebsit shqiptar\u00eb ua drejtuan Fuqive t\u00eb M\u00ebdha, E. Grej, ministri i Jasht\u00ebm britanik, qysh m\u00eb 26 qershor k\u00ebrkoi t\u00eb nd\u00ebrhyhej kolektivisht pran\u00eb Port\u00ebs n\u00eb p\u00ebrkrahje t\u00eb shqiptar\u00ebve, p\u00ebr t\u00eb k\u00ebnaqur k\u00ebrkesat e tyre p\u00ebr gjuh\u00ebn, shkoll\u00ebn, nd\u00ebrtimin e rrug\u00ebve dhe p\u00ebr amnistin\u00eb e p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p>Por ky propozim nuk gjeti p\u00ebrkrahje te Shtetet e tjera t\u00eb M\u00ebdha. Gjermania e kund\u00ebrshtoi nj\u00eb hap t\u00eb till\u00eb, duke deklaruar se kjo do t\u00eb merrej nga Stambolli si nd\u00ebrhyrje n\u00eb pun\u00ebt e brendshme t\u00eb Turqis\u00eb. Vjena iu p\u00ebrmbajt po atij q\u00ebndrimi t\u00eb m\u00ebparsh\u00ebm, t\u00eb mosnd\u00ebrhyrjes. Franca gjithashtu nuk u tregua e gatshme t\u00eb bashkohej me nism\u00ebn e Anglis\u00eb, kurse qeveria ruse shprehu dyshimin n\u00ebse shqiptar\u00ebt do t\u00eb k\u00ebnaqeshin me l\u00ebshimet e propozuara nga Grej, kur dihej se ata k\u00ebrkonin autonomin\u00eb.<\/p>\n<p>Nga ana tjet\u00ebr, edhe shqiptar\u00ebt, duke par\u00eb interesimin e Forein Ofisit, n\u00eb nj\u00eb memorandum t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb q\u00eb i drejtuan qeveris\u00eb angleze, posa\u00e7\u00ebrisht E. Grejit, m\u00eb 12 korrik k\u00ebrkuan edhe nj\u00eb her\u00eb autonomin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb memorandum thuhej: \u201c&#8230; na po bajm\u00eb fli p\u00ebr arsye t\u00eb nalta politike d\u00ebshirat e pavar\u00ebsis\u00eb q\u00eb frym\u00ebzojn\u00eb popullin shqiptar tash pes\u00eb shekuj, e lypim vet\u00ebm autonomi t\u00eb gjan\u00eb&#8230;\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eb memorandum b\u00ebhej fjal\u00eb gjithashtu p\u00ebr terrorin q\u00eb ushtria osmane po ushtronte n\u00eb fshatrat e Mal\u00ebsis\u00eb, ku pla\u00e7kiste, digjte e rr\u00ebnonte \u00e7do gj\u00eb. Nd\u00ebrsa shqiptar\u00ebt i lironin ushtar\u00ebt osman\u00eb q\u00eb zinin rob, thuhej n\u00eb k\u00ebt\u00eb dokument, turqit hakmerreshin edhe mbi popullsin\u00eb e paarmatosur, mbi pleqt\u00eb, mbi grat\u00eb e f\u00ebmij\u00ebt. N\u00eb t\u00eb flitej edhe p\u00ebr rastet kur njer\u00ebzit digjeshin t\u00eb gjall\u00eb nga ushtar\u00ebt.<\/p>\n<p><strong>Jehona e Memorandumit t\u00eb Gre\u00e7\u00ebs.<\/strong><br \/>\n<strong>Zgjerimi i l\u00ebvizjes n\u00eb jug (korrik-gusht 1911)<\/strong><br \/>\nKur u duk se edhe nisma e qeveris\u00eb angleze nuk gjeti p\u00ebrkrahjen e fuqive t\u00eb tjera, shqiptar\u00ebt filluan t\u00eb punonin p\u00ebr ta shtrir\u00eb kryengritjen n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin, p\u00ebr ta kthyer at\u00eb n\u00eb nj\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb, p\u00ebr ta detyruar Port\u00ebn e Lart\u00eb t\u00eb pranonte Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs si nj\u00eb program q\u00eb shprehte aspiratat mbar\u00ebshqiptare dhe jo vet\u00ebm t\u00eb nj\u00eb krahine a vilajeti, atdhetar\u00ebt m\u00eb t\u00eb vendosur u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u00eb organizonin q\u00ebndres\u00ebn e armatosur edhe n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut.<br \/>\nKjo ishte e domosdoshme t\u00eb b\u00ebhej edhe p\u00ebr shkak se Porta e Lart\u00eb vijonte ta trajtonte Kryengritjen e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs si nj\u00eb l\u00ebvizje lokale me k\u00ebrkesa q\u00eb i takonin vet\u00ebm nj\u00eb krahine, asaj t\u00eb Mbishkodr\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana atdhetar\u00ebt m\u00eb radikal\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut, duke p\u00ebrfituar nga kryengritja e mal\u00ebsor\u00ebve, b\u00ebn\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr t\u00eb t\u00ebrhequr n\u00eb l\u00ebvizje edhe element\u00ebt e moderuar.<br \/>\nMemorandumi i Gre\u00e7\u00ebs i dha fund q\u00ebndrimit prit\u00ebs q\u00eb kishin mbajtur deri at\u00ebher\u00eb disa komitete n\u00eb krahinat e tjera t\u00eb vendit. An\u00ebtar\u00ebt e Komitetit t\u00eb Korfuzit menduan t\u00eb arrinin paraprakisht nj\u00eb marr\u00ebveshje me qeverin\u00eb greke p\u00ebr t\u00eb siguruar edhe ndihm\u00ebn e saj. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, tre an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebtij komiteti shkuan n\u00eb Athin\u00eb, ku u takuan me Venizellosin. Qeveria greke u rekomandoi t\u00eb merreshin vesh me \u201cShoq\u00ebrin\u00eb komb\u00ebtare\u201d, e cila u b\u00ebri t\u00eb ditur se u vinte n\u00eb dispozicion shqiptar\u00ebve, p\u00ebr nevojat e kryengritjes, ishullin e Korfuzit dhe se do t\u2019u jepte ndihma n\u00eb t\u00eb holla e t\u00eb tjera, por me kusht q\u00eb kryengritja t\u00eb zhvillohej n\u00eb veri t\u00eb lumit Shkumbin.<\/p>\n<p>P\u00ebr shkak t\u00eb k\u00ebtij q\u00ebndrimi t\u00eb qeveris\u00eb greke, nj\u00eb pjes\u00eb e an\u00ebtar\u00ebve t\u00eb Komitetit t\u00eb Korfuzit, duke mos i ndier shpatullat t\u00eb sigurta, u t\u00ebrhoq. K\u00ebshtu u pengua organizimi i kryengritjes n\u00eb jug n\u00eb nj\u00eb koh\u00eb mjaft t\u00eb favorshme p\u00ebr t\u00eb. Shtrirja e kryengritjes n\u00eb jug t\u00eb vendit do t\u00eb leht\u00ebsonte at\u00ebher\u00eb edhe gjendjen e kryengrit\u00ebsve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs.<\/p>\n<p>P\u00ebrpjekjet p\u00ebr organizimin e kryengritjes n\u00eb jug t\u00eb vendit u drejtuan nga komitetet \u201cShoq\u00ebria e Zez\u00eb p\u00ebr Shp\u00ebtim\u201d. N\u00eb krye t\u00eb \u00e7etave q\u00eb vepronin n\u00eb jug ishin Namik Delvina, Muharrem Rushiti, Musa Demi, Spiro Bellkameni, Qamil Panariti, etj. \u201cShoq\u00ebria e Zez\u00eb p\u00ebr Shp\u00ebtim\u201d mendonte se mjeti m\u00eb i mir\u00eb p\u00ebr ta detyruar Turqin\u00eb t\u00eb njihte Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs ishin veprimet sulmuese t\u00eb armatosura, t\u00eb cilat filluan t\u00eb kryheshin nga \u00e7etat. Kryengrit\u00ebsit zhvillonin nj\u00ebkoh\u00ebsisht nj\u00eb agjitacion t\u00eb dendur p\u00ebr autonomin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb midis masave fshatare. Lidhje t\u00eb fshehta u vendos\u00ebn me repartet shqiptare t\u00eb redif\u00ebve q\u00eb ndodheshin n\u00eb qytete t\u00eb ndryshme t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>M\u00eb 17 korrik komitetet e jugut kishin vendosur q\u00eb \u00e7etat e armatosura t\u00eb sulmonin Vlor\u00ebn. Por ky plan d\u00ebshtoi, sepse n\u00eb \u00e7astin vendimtar, kur \u00e7etat i qen\u00eb afruar qytetit, oficer\u00ebt turq zbuluan planin e veprimit t\u00eb ushtar\u00ebve redif\u00eb q\u00eb ishin lidhur me to. Megjithat\u00eb l\u00ebvizja e \u00e7etave n\u00eb jug po zgjerohej. P\u00ebrleshjet e tyre me ushtrin\u00eb osmane u b\u00ebn\u00eb m\u00eb t\u00eb shpeshta. N\u00eb korrik \u00e7eta e \u00c7am\u00ebris\u00eb u ndesh me ta n\u00eb Smart\u00eb, n\u00eb nj\u00eb luftim q\u00eb zgjati 6 or\u00eb. N\u00eb Gjirokast\u00ebr kryengrit\u00ebsit i b\u00ebn\u00eb atentat prefektit t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>M\u00eb 21 korrik u mbajt n\u00eb Manastirin e Cepos, n\u00eb Malin e Gjer\u00eb, Kuvendi i p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb \u00c7am\u00ebris\u00eb e t\u00eb Lab\u00ebris\u00eb dhe t\u00eb t\u00eb gjitha kazave t\u00eb vilajetit t\u00eb Janin\u00ebs, ku mor\u00ebn pjes\u00eb rreth 800 veta, midis t\u00eb cil\u00ebve edhe p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb \u00e7etave t\u00eb armatosura t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut. K\u00ebtu u diskutua p\u00ebr q\u00ebndrimin q\u00eb do t\u00eb mbahej kundrejt regjimit xhonturk n\u00eb kushtet e shp\u00ebrthimit t\u00eb kryengritjes s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe p\u00ebr p\u00ebrkrahjen e saj nga popullsia e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut. Kuvendi miratoi nj\u00eb memorandum, i cili, duke pasur 43 n\u00ebnshkrime t\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsve, iu d\u00ebrgua qeveris\u00eb xhonturke.<\/p>\n<p>Memorandumi u n\u00ebnshkrua nga p\u00ebrfaq\u00ebsues t\u00eb popullsis\u00eb s\u00eb Gjirokastr\u00ebs, t\u00eb Delvin\u00ebs, t\u00eb Kurveleshit, t\u00eb Himar\u00ebs, t\u00eb Filatit etj. N\u00eb memorandum p\u00ebrkrahej Kryengritja e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe programi i saj i autonomis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. K\u00ebrkohej q\u00eb qeveria osmane t\u00eb zbatonte nj\u00eb administrim t\u00eb nj\u00ebllojt\u00eb si n\u00eb veri, dhe n\u00eb jug, duke e par\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb dhe kombin shqiptar nj\u00eb e t\u00eb pandar\u00eb. Reformat q\u00eb do t\u00eb zbatoheshin n\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Mbishkodr\u00ebs t\u00eb shtriheshin nj\u00eblloj n\u00eb t\u00eb kat\u00ebr vilajetet shqiptare, t\u00eb Shkodr\u00ebs, t\u00eb Kosov\u00ebs, t\u00eb Manastirit dhe t\u00eb Janin\u00ebs.<\/p>\n<p>Me k\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb atdhetar\u00ebt mendonin t\u00eb shmangnin rrezikun q\u00eb vinte nga trajtimi i Kryengritjes s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs si nj\u00eb ngjarje lokale dhe t\u2019i tregonin Stambollit se e gjith\u00eb Shqip\u00ebria ishte bashkuar me k\u00ebrkesat e saj. Prandaj kryengrit\u00ebsit e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut k\u00ebrkuan q\u00eb, gjith\u00eb ato t\u00eb drejta q\u00eb do t\u2019u jepeshin mal\u00ebsor\u00ebve, ku p\u00ebrfshihej edhe autonomia politiko-administrative e parashtruar n\u00eb Gre\u00e7\u00eb, t\u2019i jepeshin edhe Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut, pra gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. K\u00ebrkohej gjithashtu amnisti e p\u00ebrgjithshme p\u00ebr pjes\u00ebmarr\u00ebsit e kryengritjes, liria e m\u00ebsimit t\u00eb gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb shkollat fillore dhe zhvillimi n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin i reformave administrative. Mendohej se send\u00ebrtimi i t\u00eb gjitha k\u00ebtyre k\u00ebrkesave do t\u2019i hapte rrug\u00ebn autonomis\u00eb s\u00eb plot\u00eb t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Meq\u00eb xhonturqit synonin t\u00eb merreshin vesh vet\u00ebm me mal\u00ebsor\u00ebt dhe t\u2019i ngushtonin k\u00ebrkesat e tyre autonomiste, komiteti i fsheht\u00eb i Janin\u00ebs udh\u00ebzoi t\u00eb organizoheshin mitingje t\u00eb armatosura n\u00eb qytetet e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut, n\u00eb t\u00eb cilat t\u00eb mb\u00ebshteteshin k\u00ebrkesat autonomiste t\u00eb parashtruara nga kryengrit\u00ebsit e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs. U vendos q\u00eb nj\u00eb miting i till\u00eb t\u00eb mbahej m\u00eb 23 korrik, dit\u00ebn e p\u00ebrvjetorit t\u00eb Revolucionit xhonturk. Shum\u00eb nga pjes\u00ebtar\u00ebt e \u00e7etave i quanin k\u00ebto veprime si zanafill\u00eb p\u00ebr t\u00eb kaluar n\u00eb luftime t\u00eb drejtp\u00ebrdrejta kund\u00ebr ushtris\u00eb osmane. Mitingjet e armatosura do t\u00eb mb\u00ebshteteshin edhe nga ana e \u00e7etave, q\u00eb u ishin afruar qyteteve. Por mitingu i parashikuar p\u00ebr n\u00eb 23 korrik u pengua nga kund\u00ebrshtar\u00ebt e l\u00ebvizjes s\u00eb armatosur. Kjo ngjarje, si edhe mungesa e iniciativ\u00ebs n\u00eb gjirin e udh\u00ebheq\u00ebsve t\u00eb komitetit t\u00eb fsheht\u00eb t\u00eb Janin\u00ebs, \u00e7orientuan kryengrit\u00ebsit e atdhetar\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut dhe ngjall\u00ebn, si\u00e7 thuhet n\u00eb dokumentet e koh\u00ebs, frym\u00ebn e mosbesimit ndaj tyre.<\/p>\n<p>N\u00eb fundin e korrikut \u00e7etat e komanduara nga Qamil Panariti e nga Spiro Bellkameni, t\u00eb p\u00ebrb\u00ebra prej 18 vetash, u mblodh\u00ebn n\u00eb arat n\u00eb mes t\u00eb Orman-\u00c7ifligut (af\u00ebr Kor\u00e7\u00ebs) dhe t\u00eb Setajt p\u00ebr t\u00eb sulmuar depot e arm\u00ebve n\u00eb Kor\u00e7\u00eb. Por xhonturqit d\u00ebrguan kund\u00ebr k\u00ebtyre \u00e7etave 300 ushtar\u00eb e 100 xhandar\u00eb. Gjat\u00eb p\u00ebrleshjes q\u00eb u b\u00eb n\u00eb Orman-\u00c7iflig, nat\u00ebn e 29-30 korrikut \u00e7etat luftuan p\u00ebr pes\u00eb or\u00eb rresht duke l\u00ebn\u00eb 6 t\u00eb vrar\u00eb. Nga forcat qeveritare mbet\u00ebn t\u00eb vrar\u00eb dy oficer\u00eb dhe 13 ushtar\u00eb. Pas ngjarjes n\u00eb Orman-\u00c7iflig xhonturqit ngrit\u00ebn n\u00eb Kor\u00e7\u00eb gjyqin ushtarak q\u00eb filloi d\u00ebnimet e atdhetar\u00ebve.<\/p>\n<p>N\u00eb fundin e korrikut nj\u00eb \u00e7et\u00eb prej 100 vetash vepronte rreth Beratit e n\u00eb rrethe t\u00eb af\u00ebrta, mblidhte n\u00ebnshkrime p\u00ebr nj\u00eb memorandum me k\u00ebrkesa politike, i cili do t\u2019u dor\u00ebzohej p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb shteteve t\u00eb huaja dhe autoriteteve osmane n\u00eb Vlor\u00eb.<br \/>\nKomiteti Shqiptar i Vlor\u00ebs dhe atdhetar\u00eb t\u00eb tjer\u00eb organizuan m\u00eb 31 korrik, tek Ura e Drashovic\u00ebs, nj\u00eb mbledhje ku mor\u00ebn pjes\u00eb 3 000 veta, t\u00eb cil\u00ebt shpreh\u00ebn solidaritetin e tyre me kryengrit\u00ebsit e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut dhe k\u00ebrkuan autonomin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Shumica e pjes\u00ebmarr\u00ebsve t\u00eb mbledhjes tek Ura e Drashovic\u00ebs, gjat\u00eb rrug\u00ebs p\u00ebr n\u00eb Qaf\u00eb t\u00eb Sinj\u00ebs, ku do t\u00eb takoheshin me \u00e7etat e rrethit t\u00eb Beratit, ran\u00eb n\u00eb p\u00ebrpjekje me trupat osmane af\u00ebr Cakranit, ku u ndihmuan nga oficeri shqiptar i ushtris\u00eb turke Ismail Haki Libohova. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb veprim ai u nxor para gjykat\u00ebs ushtarake t\u00eb Janin\u00ebs. M\u00eb 1 gusht u mbajt n\u00eb Qaf\u00eb t\u00eb Sinj\u00ebs (Berat) nj\u00eb mbledhje tjet\u00ebr e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb kryengrit\u00ebsve t\u00eb rrethit t\u00eb Beratit e t\u00eb Vlor\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrkrah\u00ebn t\u00ebr\u00ebsisht Kryengritjen e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe u zotuan t\u00eb luftonin p\u00ebr zbatimin e 12 k\u00ebrkesave t\u00eb Memorandumit t\u00eb Gre\u00e7\u00ebs, dometh\u00ebn\u00eb t\u00eb autonomis\u00eb territoriale-administrative t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Megjithat\u00eb edhe k\u00ebto veprime t\u00eb atdhetar\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut, q\u00eb p\u00ebrkrah\u00ebn programin autonomist t\u00eb Gre\u00e7\u00ebs, nuk arrit\u00ebn ta \u00e7onin vendin n\u00eb nj\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<br \/>\nNd\u00ebrkoh\u00eb p\u00ebrfundoi pa sukses edhe veprimtaria e komisionit t\u00eb Jak Serreqit pran\u00eb kryengrit\u00ebsve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut. Ai nuk arriti t\u2019i bindte mal\u00ebsor\u00ebt q\u00eb t\u00eb hiqnin dor\u00eb nga k\u00ebrkesat p\u00ebr autonomi. M\u00eb 22 korrik, nj\u00eb dit\u00eb para nisjes p\u00ebr n\u00eb Shkod\u00ebr, p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e kryengritjes i dor\u00ebzuan nj\u00eb not\u00eb prelatit t\u00eb lart\u00eb, me t\u00eb cil\u00ebn i kumtuan se nuk do t\u2019i vazhdonin m\u00eb tej bisedimet, sepse ato nuk po zhvilloheshin mbi baz\u00ebn e Memorandumit t\u00eb Gre\u00e7\u00ebs.<\/p>\n<p>Mal\u00ebsor\u00ebt kryengrit\u00ebs q\u00ebndruan t\u00eb patundur n\u00eb k\u00ebrkes\u00ebn e tyre p\u00ebr autonomi. Por gjendja e 15 000 shqiptar\u00ebve t\u00eb grumbulluar n\u00eb Mal t\u00eb Zi po keq\u00ebsohej vazhdimisht. Ajo u r\u00ebndua edhe m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr shkak t\u00eb vendimit q\u00eb mori Mali i Zi, m\u00eb 15 korrik, p\u00ebr t\u00eb mos u lejuar shqiptar\u00ebve t\u00eb kalonin kufirin.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb edhe qeveria xhonturke filloi t\u00eb manovronte. Meq\u00eb Shefqet Turgut pasha kishte fituar n\u00eb mes t\u00eb shqiptar\u00ebve nj\u00eb em\u00ebr t\u00eb keq p\u00ebr shkak t\u00eb dy fushatave n\u00eb Shqip\u00ebri, Porta e Lart\u00eb, me q\u00ebllim q\u00eb t\u00eb leht\u00ebsoheshin bisedimet me mal\u00ebsor\u00ebt kryengrit\u00ebs, vendosi ta z\u00ebvend\u00ebsonte at\u00eb me nj\u00eb komandant tjet\u00ebr, me Abdullah Pash\u00ebn.<\/p>\n<h3>3. MARR\u00cbVESHJET ME QEVERIN\u00cb XHONTURKE<\/h3>\n<p><strong>Bisedimet e Podgoric\u00ebs<\/strong><br \/>\nN\u00eb ver\u00ebn e vitit 1911, gjendja e kryengrit\u00ebsve po keq\u00ebsohej. Atyre u mungonin arm\u00ebt e municionet, n\u00eb koh\u00ebn kur gjendeshin p\u00ebrball\u00eb nj\u00eb ushtrie t\u00eb shumt\u00eb armike. Si luft\u00ebtar\u00ebt, ashtu edhe familjet e tyre vuanin p\u00ebr buk\u00eb.<\/p>\n<p>Gjendjen e mal\u00ebsor\u00ebve e r\u00ebndonte edhe m\u00eb shum\u00eb q\u00ebndrimi i qeveris\u00eb malazeze, q\u00eb u b\u00eb m\u00eb armiq\u00ebsor kur kryengrit\u00ebsit nuk pranuan t\u00eb vinin luft\u00ebn e tyre n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb politik\u00ebs s\u00eb Cetin\u00ebs. Meq\u00eb edhe Rusia nuk i lejoi Malit t\u00eb Zi ta p\u00ebrdorte kryengritjen shqiptare, si pretekst, p\u00ebr t\u00eb nisur luft\u00ebn kund\u00ebr Perandoris\u00eb Osmane, qeveria e Cetin\u00ebs u mundua t\u00eb nxirrte ndonj\u00eb p\u00ebrfitim nga vet\u00eb Turqia. Stambolli ishte i interesuar t\u00eb merrej vesh sa m\u00eb shpejt me Malin e Zi, p\u00ebr shkak t\u00eb gjendjes q\u00eb ishte krijuar n\u00eb gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb.<\/p>\n<p>Mali i Zi shpresonte, si\u00e7 theksohet n\u00eb dokumentet diplomatike t\u00eb koh\u00ebs, t\u00eb siguronte ndonj\u00eb \u201ckompensim p\u00ebr shpenzimet e b\u00ebra p\u00ebr ushqimin e mal\u00ebsor\u00ebve gjat\u00eb kryengritjes, i cili do t\u00eb kishte form\u00ebn e nj\u00eb rishikimi t\u00eb kufirit n\u00eb dobi t\u00eb Malit t\u00eb Zi\u201d. N\u00eb k\u00ebto kushte, me nd\u00ebrhyrjen e Rusis\u00eb cariste dhe t\u00eb monarkis\u00eb Habsburge, u arrit m\u00eb 28 korrik marr\u00ebveshja nd\u00ebrmjet Turqis\u00eb e Malit t\u00eb Zi p\u00ebr rregullimin e konfliktit kufitar dhe t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes s\u00eb t\u00eb arratisurve shqiptar\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb po k\u00ebt\u00eb koh\u00eb Abdullah Pasha, komandanti i ri i trupave osmane, shpalli nj\u00eb amnisti t\u00eb re, por vet\u00ebm p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt. Ai u njihte atyre disa privilegje, q\u00eb nuk ishin t\u00eb pranueshme p\u00ebr kryengrit\u00ebsit. Prandaj, si\u00e7 d\u00ebshmon mikja e shqiptar\u00ebve E. Durham, shqiptar\u00ebt nuk e pushuan q\u00ebndres\u00ebn.<\/p>\n<p>Me 30 korrik 1911 ambasadori turk n\u00eb Cetin\u00eb, Sadredin Beu, shpalli n\u00eb Podgoric\u00eb p\u00ebrgjigjen me kund\u00ebrpropozimet e qeveris\u00eb turke ndaj k\u00ebrkesave t\u00eb kryengrit\u00ebsve. Ato ishin shum\u00eb larg autonomis\u00eb, q\u00eb shqiptar\u00ebt k\u00ebrkuan n\u00eb Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs dhe kufizoheshin vet\u00ebm me zon\u00ebn e kryengritjes. Me k\u00ebt\u00eb dokument qeveria xhonturke shpallte amnistin\u00eb e plot\u00eb p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb pjes\u00ebmarr\u00ebsit e kryengritjes pa i dor\u00ebzuar arm\u00ebt. Sh\u00ebrbimi ushtarak do t\u00eb kryhej brenda vilajetit t\u00eb Shkodr\u00ebs dhe vet\u00ebm nj\u00eb vit n\u00eb Stamboll. Si drejtor\u00eb dhe an\u00ebtar\u00eb t\u00eb k\u00ebshillave administrativ\u00eb do t\u00eb em\u00ebroheshin edhe bajraktar\u00ebt. Xhelepi do t\u00eb caktohej duke marr\u00eb parasysh gjendjen ekonomike t\u00eb popullsis\u00eb. Taksat do t\u00eb mblidheshin kur shqiptar\u00ebt t\u00eb ishin n\u00eb gjendje t\u00eb paguanin. Arm\u00ebt do t\u00eb mbaheshin me leje t\u00eb posa\u00e7me. Do t\u00eb nd\u00ebrtoheshin n\u00eb mal\u00ebsi, me mjetet shtet\u00ebrore, dy shkolla fillore ku do t\u00eb m\u00ebsohej gjuha shqipe. Do t\u00eb nd\u00ebrtoheshin rrug\u00eb, ura etj.<\/p>\n<p>Po m\u00eb 31 korrik qeveria shpalli n\u00eb Tepelen\u00eb edhe koncesionet p\u00ebr kryengrit\u00ebsit e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut: faljen e kryengrit\u00ebsve, hapjen e shkollave shqipe, nd\u00ebrtimin e rrug\u00ebve, t\u00eb urave etj.<br \/>\nPropozimet zyrtare turke nuk u pranuan nga shumica e kryengrit\u00ebsve n\u00eb veri dhe n\u00eb jug t\u00eb vendit.<br \/>\nKryengrit\u00ebsit e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut u shtr\u00ebnguan, m\u00eb n\u00eb fund, t\u00eb ulen e t\u00eb bisedojn\u00eb me p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e qeveris\u00eb, megjith\u00ebse ajo nuk donte t\u2019i p\u00ebrfillte k\u00ebrkesat e shqiptar\u00ebve p\u00ebr autonomi. Mal\u00ebsor\u00ebt ngul\u00ebn k\u00ebmb\u00eb n\u00eb 12 k\u00ebrkesat e Gre\u00e7\u00ebs, q\u00eb p\u00ebrmbanin autonomin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb. Por qeveria malazeze ua kishte prer\u00eb furnizimin me buk\u00eb dhe po ushtronte presion mbi mal\u00ebsor\u00ebt, q\u00eb t\u00eb pranonin propozimet xhonturke.<\/p>\n<p>N\u00eb k\u00ebto rrethana mal\u00ebsor\u00ebt pranuan t\u00eb bisedonin sipas propozimeve xhonturke, por ata p\u00ebrs\u00ebri, duke e par\u00eb kombin shqiptar si nj\u00eb t\u00eb t\u00ebr\u00eb, k\u00ebrkuan q\u00eb t\u00eb drejtat, q\u00eb do t\u2019u jepeshin mal\u00ebsor\u00ebve, t\u2019u njiheshin t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>Meq\u00eb, me gjith\u00eb p\u00ebrpjekjet q\u00eb u b\u00ebn\u00eb, nuk u arrit q\u00eb kryengritja e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs t\u00eb shnd\u00ebrrohej n\u00eb nj\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme, q\u00eb t\u00eb p\u00ebrfshinte gjith\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut dhe at\u00eb Jugut, autoritetet osmane arrit\u00ebn t\u00eb merren vesh ve\u00e7 me mal\u00ebsor\u00ebt dhe ve\u00e7 me shqiptar\u00ebt n\u00eb jug.<br \/>\nM\u00eb 2 gusht n\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsin\u00eb e Perandoris\u00eb Osmane n\u00eb Podgoric\u00eb u n\u00ebnshkrua, sipas propozimeve turke, marr\u00ebveshja e mal\u00ebsor\u00ebve me p\u00ebrfaq\u00ebsuesit e qeveris\u00eb xhonturke.<\/p>\n<p>Pas 5 gushtit mal\u00ebsor\u00ebt filluan t\u00eb kthehen n\u00eb grupe. Ded\u00eb Gjo Luli e disa t\u00eb tjer\u00eb nuk pranuan t\u00eb ktheheshin dhe vazhduan t\u00eb ngulnin k\u00ebmb\u00eb p\u00ebr njohjen e autonomis\u00eb. Ded\u00eb Gjo Luli nuk pranoi as shp\u00ebrblimet dhe as postet, q\u00eb i dhan\u00eb xhonturqit. Mal\u00ebsor\u00ebt q\u00eb nuk pranuan t\u00eb ktheheshin, qeveria malazeze i internoi p\u00ebrtej Mora\u00e7\u00ebs.<\/p>\n<p>N\u00ebnshkrimi i marr\u00ebveshjes dhe njohja e disa k\u00ebrkesave t\u00eb pjesshme t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve i shtyu edhe krahinat e tjera t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb t\u00eb k\u00ebrkonin t\u2019u jepeshin po ato t\u00eb drejta q\u00eb u ishin dh\u00ebn\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut.<\/p>\n<p><strong>Marr\u00ebveshja me kryengrit\u00ebsit e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut<\/strong><br \/>\nN\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb gushtit qeveria e Stambollit iu drejtua me nj\u00eb thirrje banor\u00ebve t\u00eb Beratit, t\u00eb Vlor\u00ebs, t\u00eb Tepelen\u00ebs, t\u00eb Fierit, t\u00eb Gjirokastr\u00ebs, t\u00eb Delvin\u00ebs etj., n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn shpallte faljen e kryengrit\u00ebsve q\u00eb ktheheshin n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre pa arm\u00eb, dhe premtonte hapjen e shkollave shqipe, p\u00ebrdorimin e alfabetit latin, p\u00ebrmir\u00ebsimin e gjendjes ekonomike etj. Por edhe kjo thirrje nuk i bindi kryengrit\u00ebsit, q\u00eb nuk pranuan t\u00eb dor\u00ebzonin arm\u00ebt.<\/p>\n<p>Edhe n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb kryengrit\u00ebsit e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut, ashtu si\u00e7 b\u00ebn\u00eb n\u00eb k\u00ebrkesat e parashtruara n\u00eb Manastirin e Cepos, synonin t\u00eb fitonin t\u00eb pakt\u00ebn t\u00eb nj\u00ebjtat l\u00ebshime q\u00eb iu b\u00ebn\u00eb edhe mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut. Kjo k\u00ebrkes\u00eb p\u00ebr privilegje t\u00eb nj\u00ebjta p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb shqiptar\u00ebt, n\u00ebnkuptonte njohjen e shqiptar\u00ebve si nj\u00eb komb i bashkuar. Nj\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e till\u00eb p\u00ebrfshinte edhe \u00e7\u00ebshtjen, sa t\u00eb mpreht\u00eb po aq dhe delikate, si\u00e7 ishte p\u00ebrcaktimi i kufijve, i territoreve ku do t\u00eb zbatoheshin dhe do t\u00eb shtriheshin k\u00ebto privilegje. Kjo do t\u00eb ishte nj\u00eb nga m\u00ebnyrat p\u00ebr t\u00eb ve\u00e7uar komb\u00ebsin\u00eb shqiptare nga fqinj\u00ebt, p\u00ebr t\u2019u prer\u00eb rrug\u00ebn pretendimeve shoviniste t\u00eb shteteve ballkanike mbi trojet shqiptare. Kjo shihej nga shqiptar\u00ebt e Jugut si nj\u00eb mas\u00eb, e cila mund t\u00eb largonte sado pak rrezikun e cop\u00ebtimit t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>K\u00ebt\u00eb k\u00ebrkes\u00eb e p\u00ebrkrah\u00ebn edhe shqiptar\u00ebt e m\u00ebrguar, shoq\u00ebrit\u00eb dhe shtypi i tyre, q\u00eb k\u00ebrkuan nga qeveria xhonturke \u201ct\u2019u zbatoj\u00eb t\u00eb tan\u00eb shqiptar\u00ebvet venomet q\u00eb iu dhan\u00eb mal\u00ebsor\u00ebvet\u201d.<br \/>\nPor pas p\u00ebrfundimit t\u00eb kryengritjes n\u00eb Veri, Porta e Lart\u00eb hodhi trupa t\u00eb shumta ushtarake n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut. N\u00eb k\u00ebto rrethana edhe kryengrit\u00ebsve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Jugut nuk u mbeti rrug\u00eb tjet\u00ebr ve\u00e7se t\u00eb pranonin marr\u00ebveshjen me qeverin\u00eb xhonturke. M\u00eb 18 gusht 1911 u mbajt n\u00eb Tepelen\u00eb mbledhja e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve t\u00eb paris\u00eb dhe e komandant\u00ebve t\u00eb \u00e7etave t\u00eb k\u00ebsaj treve. N\u00eb mbledhje mor\u00ebn pjes\u00eb, si t\u00eb d\u00ebrguar t\u00eb qeveris\u00eb, edhe Abdyl Ypi e Fejzi Alizoti, t\u00eb cil\u00ebt u p\u00ebrpoq\u00ebn t\u2019i bindnin kryengrit\u00ebsit \u201cp\u00ebr rrezikun\u201d q\u00eb do t\u2019i vinte vendit \u201cnga k\u00ebrkesat e tyre t\u00eb pamenduara mir\u00eb\u201d.<\/p>\n<p>Shqiptar\u00ebt n\u00eb jug t\u00eb vendit u detyruan t\u00eb pranonin propozimet e qeveris\u00eb: amnisti e p\u00ebrgjithshme; m\u00ebsimi i gjuh\u00ebs shqipe n\u00eb shkollat shtet\u00ebrore (me alfabetin latin); subvencionimi nga ana e shtetit i shkollave shqipe; caktimi i n\u00ebpun\u00ebsve, q\u00eb njohin gjuh\u00ebn shqipe dhe zakonet e vendit; kryerja e sh\u00ebrbimit ushtarak n\u00eb koh\u00eb paqeje n\u00eb vend; caktimi i taksave t\u00eb popullsis\u00eb, sipas mund\u00ebsive t\u00eb vendit; rind\u00ebrtimi i disa urave; mbajtja e arm\u00ebve me leje t\u00eb posa\u00e7me; rihapja e Shkoll\u00ebs Normale t\u00eb Elbasanit dhe caktimi i fondit p\u00ebr mbajtjen e saj.<\/p>\n<p>Me mbledhjen e Tepelen\u00ebs dhe me dor\u00ebzimin e shumic\u00ebs s\u00eb kryengrit\u00ebsve iu dha fund p\u00ebrkoh\u00ebsisht kryengritjes edhe n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut. Por edhe k\u00ebtu, pati shum\u00eb kryengrit\u00ebs, q\u00eb nuk e pranuan marr\u00ebveshjen me qeverin\u00eb.<\/p>\n<p><strong>P\u00ebrfundime<\/strong><br \/>\nKryengritja shqiptare e vitit 1911 p\u00ebrfundoi me nj\u00eb marr\u00ebveshje gjysmake p\u00ebr shkak se nuk arriti t\u00eb shnd\u00ebrrohej n\u00eb nj\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme. Ajo nuk arriti ta detyronte qeverin\u00eb xhonturke t\u00eb pranonte k\u00ebrkesat autonomiste t\u00eb Memorandumit t\u00eb Gre\u00e7\u00ebs. Megjithat\u00eb u arrit t\u00eb vendosen kontakte midis kryengrit\u00ebsve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut e asaj t\u00eb Jugut si dhe me kolonit\u00eb. Atdhetar\u00eb t\u00eb njohur nga krahina t\u00eb ndryshme t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si Ismail Qemali, Pandeli Cale, Salih Hoxha etj., u gjend\u00ebn ato dit\u00eb n\u00eb Mal t\u00eb Zi, pran\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve. Nikoll\u00eb Ivanaj, Themistokli G\u00ebrmenji e Ismail Qemali shkuan gjithashtu n\u00eb kolonit\u00eb p\u00ebr t\u00eb siguruar ndihm\u00ebn dhe p\u00ebrkrahjen e tyre. Luigj Gurakuqi, Nikoll\u00eb Ivanaj, Fadil Toptani e Themistokli G\u00ebrmenji vajt\u00ebn edhe n\u00eb Korfuz p\u00ebr t\u00eb punuar q\u00eb andej p\u00ebr zgjerimin e kryengritjes n\u00eb jug t\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Por, n\u00eb koh\u00ebn kur kryengritja e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs ishte n\u00eb kulmin e saj, krahinat e tjera ngurruan t\u00eb ngriheshin. Kosova, e cila nuk kishte kap\u00ebrcyer pasojat rr\u00ebnuese t\u00eb ekspedit\u00ebs s\u00eb Shefqet Turgut pash\u00ebs t\u00eb vitit 1910, e pati t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb t\u00eb hidhej n\u00eb kryengritje, kurse Mirdita, n\u00ebn ndikimin e Preng Bib Dod\u00ebs dhe e \u00e7oroditur nga aksioni i Terenc To\u00e7it, mbajti p\u00ebrgjith\u00ebsisht q\u00ebndrim prit\u00ebs. Komitetet e Jugut, t\u00eb shqet\u00ebsuar nga q\u00ebndrimi armiq\u00ebsor i qeveris\u00eb greke, ngurruan t\u00eb fillonin kryengritjen qysh n\u00eb periudh\u00ebn e par\u00eb, n\u00eb maj &#8211; fillimi i qershorit, kur situata ishte m\u00eb e volitshme p\u00ebr shp\u00ebrthimin e saj. L\u00ebvizja kryengrit\u00ebse n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Jugut shp\u00ebrtheu nisi n\u00eb korrik-gusht t\u00eb vitit 1911, kur kryengritja e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut kishte filluar t\u00eb binte e t\u00eb dob\u00ebsohej.<\/p>\n<p>Kryengritja u zhvillua n\u00eb kushte t\u00eb v\u00ebshtira brenda vendit dhe n\u00eb rrethana jo t\u00eb favorshme nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Shtetet ballkanike, duke e vler\u00ebsuar autonomin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb si nj\u00eb penges\u00eb p\u00ebr plot\u00ebsimin e synimeve t\u00eb tyre pushtuese ndaj tokave shqiptare, vun\u00eb t\u00eb gjitha forcat p\u00ebr ta penguar Kryengritjen e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs dhe p\u00ebr t\u00eb mos lejuar q\u00eb ajo t\u00eb kthehej n\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p>Kryengritja e mal\u00ebsor\u00ebve ndeshi edhe n\u00eb kund\u00ebrshtimin e shteteve evropiane, sidomos t\u00eb Rusis\u00eb e t\u00eb Austro-Hungaris\u00eb, t\u00eb cilat nuk donin turbullira n\u00eb Ballkan. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb, u aktivizua monarkia Habsburge, e cila pengoi shtrirjen e kryengritjes n\u00eb t\u00eb gjith\u00eb vendin dhe u p\u00ebrpoq ta mbante l\u00ebvizjen shqiptare brenda kuadrit t\u00eb k\u00ebrkesave kulturore. T\u00eb nj\u00ebjtin q\u00ebndrim mbajti edhe Italia.<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse Kryengritja e vitit 1911 nuk arriti t\u00eb send\u00ebrtoj\u00eb objektivat themelor\u00eb t\u00eb L\u00ebvizjes Komb\u00ebtare Shqiptare, ajo z\u00eb nj\u00eb vend t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb historin\u00eb e popullit shqiptar. Ajo sh\u00ebnoi nj\u00eb hap cil\u00ebsor p\u00ebrpara n\u00eb organizimin e l\u00ebvizjes komb\u00ebtare dhe ngriti n\u00eb nj\u00eb shkall\u00eb m\u00eb t\u00eb lart\u00eb nd\u00ebrgjegjen politike t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>Kryengritja e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Mbishkodr\u00ebs, si nga ana organizative, ashtu edhe nga ajo ideore, sh\u00ebnoi nj\u00eb hap t\u00eb madh p\u00ebrpara n\u00eb krahasim me kryengritjen e vitit 1910. Ajo u zhvillua n\u00ebn udh\u00ebheqjen e nj\u00eb qendre t\u00eb vetme, t\u00eb Komitetit t\u00eb Podgoric\u00ebs. Kulmin e saj kryengritja e arriti n\u00eb qershor, kur duke miratuar (m\u00eb 23 qershor) Memorandumin e Gre\u00e7\u00ebs, shpalli k\u00ebrkes\u00ebn e autonomis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, si program t\u00eb mbar\u00eb l\u00ebvizjes komb\u00ebtare. Megjithat\u00eb, udh\u00ebheqja e saj, pavar\u00ebsisht nga p\u00ebrpjekjet q\u00eb b\u00ebri, nuk mundi t\u00eb t\u00ebrhiqte n\u00eb kryengritjen e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut, krahinat e tjera t\u00eb vendit dhe ta kthente at\u00eb n\u00eb nj\u00eb kryengritje t\u00eb p\u00ebrgjithshme.<\/p>\n<p>Kryengritja e vitit 1911 i detyroi pushtuesit osman\u00eb t\u00eb hynin n\u00eb bisedime me shqiptar\u00ebt dhe t\u2019u b\u00ebnin atyre disa l\u00ebshime. Megjith\u00ebse k\u00ebto l\u00ebshime ishin larg k\u00ebrkesave komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve, p\u00ebrb\u00ebnin nd\u00ebrkaq nj\u00eb mb\u00ebshtetje p\u00ebr k\u00ebrkesa m\u00eb t\u00eb p\u00ebrparuara n\u00eb t\u00eb ardhmen. Kryengritja nxori n\u00eb pah \u00e7\u00ebshtjen shqiptare si nj\u00eb problem nd\u00ebrkomb\u00ebtar. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb d\u00ebshmon, krahas t\u00eb tjerave, edhe interesimi i diplomacis\u00eb angleze p\u00ebr kryengritjen dhe sidomos p\u00ebrkrahja prej Londr\u00ebs e k\u00ebrkesave komb\u00ebtare t\u00eb shqiptar\u00ebve.<\/p>\n<p>Kryengritja e vitit 1911 mund t\u00eb mbahet si prologu i Kryengritjes s\u00eb P\u00ebrgjithshme shqiptare t\u00eb vitit 1912.<\/p>\n<p>Qeveria xhonturke edhe pas k\u00ebsaj kryengritjeje vijoi politik\u00ebn e saj shtyp\u00ebse n\u00eb Shqip\u00ebri. Ajo nuk u dha shqiptar\u00ebve as koncesionet q\u00eb u b\u00ebri gjat\u00eb marr\u00ebveshjeve me kryengrit\u00ebsit. Sapo kryengrit\u00ebsit u kthyen n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre dhe u qet\u00ebsua disi gjendja, ajo rifilloi politik\u00ebn e m\u00ebparshme. Megjith\u00ebse k\u00ebrkesat p\u00ebr t\u2019u dh\u00ebn\u00eb t\u00eb drejta t\u00eb nj\u00ebllojta si t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve edhe krahinave t\u00eb tjera t\u00eb vendit, u parashtruan n\u00eb \u00e7do an\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, autoritetet zyrtare n\u00eb qend\u00ebr e n\u00eb provinca u p\u00ebrpoq\u00ebn ta ngushtonin hap\u00ebsir\u00ebn e zbatimit t\u00eb marr\u00ebveshjes me kryengrit\u00ebsit shqiptar\u00eb. N\u00eb fillim qeveria ia njohu k\u00ebto koncesione vet\u00ebm sanxhakut t\u00eb Shkodr\u00ebs, pastaj vet\u00ebm zon\u00ebs s\u00eb kryengritjes dhe, s\u00eb fundi, mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb riatdhesuar nga Mali i Zi, por jo gjith\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa p\u00ebr shqiptar\u00ebt marr\u00ebveshjet me xhonturqit qen\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb arm\u00ebpushim i p\u00ebrkohsh\u00ebm i nevojsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb mbledhur forcat e p\u00ebr t\u2019i dh\u00ebn\u00eb goditjen p\u00ebrfundimtare sundimit osman n\u00eb Shqip\u00ebri.<\/p>\n<p><em>Marr\u00eb nga<\/em>: <a href=\"http:\/\/historia.shqiperia.com\/rilindja\/kreu_12.php\">http:\/\/historia.shqiperia.com\/rilindja\/kreu_12.php<\/a><br \/>\n<em>Vizito p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr<\/em>: <a href=\"http:\/\/paloktraboini.blogspot.com\/\">http:\/\/paloktraboini.blogspot.com\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>K R E U XII 1. SHP\u00cbRTHIMI I KRYENGRITJES DHE VEPRIMET LUFTARAKE (MARS \u2013 FILLIMI I QERSHORIT 1911) P\u00ebrgatitja e kryengritjes Kryengritja e Kosov\u00ebs tregoi edhe nj\u00eb her\u00eb nevoj\u00ebn e bashkimit t\u00eb t\u00eb gjitha forcave t\u00eb vendit n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr sundimtar\u00ebve osman\u00eb. Drejt k\u00ebtij bashkimi i shtyn\u00eb shqiptar\u00ebt edhe veprimet shtyp\u00ebse t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Stambollit. [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"K R E U XII 1. SHP\u00cbRTHIMI I KRYENGRITJES DHE VEPRIMET LUFTARAKE (MARS \u2013 FILLIMI I QERSHORIT 1911) P\u00ebrgatitja e kryengritjes Kryengritja e Kosov\u00ebs tregoi edhe nj\u00eb her\u00eb nevoj\u00ebn e bashkimit t\u00eb t\u00eb gjitha forcave t\u00eb vendit n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr sundimtar\u00ebve osman\u00eb. Drejt k\u00ebtij bashkimi i shtyn\u00eb shqiptar\u00ebt edhe veprimet shtyp\u00ebse t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Stambollit. [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-04-06T14:42:27+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"55 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911)\",\"datePublished\":\"2014-04-06T14:42:27+00:00\",\"dateModified\":\"2014-04-06T14:42:27+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\"},\"wordCount\":11077,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\",\"name\":\"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\",\"datePublished\":\"2014-04-06T14:42:27+00:00\",\"dateModified\":\"2014-04-06T14:42:27+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"K R E U XII 1. SHP\u00cbRTHIMI I KRYENGRITJES DHE VEPRIMET LUFTARAKE (MARS \u2013 FILLIMI I QERSHORIT 1911) P\u00ebrgatitja e kryengritjes Kryengritja e Kosov\u00ebs tregoi edhe nj\u00eb her\u00eb nevoj\u00ebn e bashkimit t\u00eb t\u00eb gjitha forcave t\u00eb vendit n\u00eb luft\u00ebn kund\u00ebr sundimtar\u00ebve osman\u00eb. Drejt k\u00ebtij bashkimi i shtyn\u00eb shqiptar\u00ebt edhe veprimet shtyp\u00ebse t\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Stambollit. [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2014-04-06T14:42:27+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"55 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911)","datePublished":"2014-04-06T14:42:27+00:00","dateModified":"2014-04-06T14:42:27+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/"},"wordCount":11077,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/","name":"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg","datePublished":"2014-04-06T14:42:27+00:00","dateModified":"2014-04-06T14:42:27+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/flamuri_ded_gjo_luli_palok_traboini.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kryengritja-ne-malesine-e-mbishkodres-1911\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"KRYENGRITJA N\u00cb MAL\u00cbSIN\u00cb E MBISHKODR\u00cbS (1911)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13501"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13501"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13501\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}