{"id":13447,"date":"2014-03-11T22:53:51","date_gmt":"2014-03-11T21:53:51","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=696"},"modified":"2014-03-11T22:53:51","modified_gmt":"2014-03-11T21:53:51","slug":"historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/","title":{"rendered":"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 &#8211; 1945)"},"content":{"rendered":"<p><img decoding=\"async\" class=\"alignleft size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"Prek Cali\" alt=\"\" src=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\" width=\"300\" \/> \u201c<em><strong>I lumi ti o zogu i malit,<br \/>\nq\u00eb se dron Memin e Smajlit<\/strong><\/em>\u201d<br \/>\n<em>shprehje malaziase<\/em><\/p>\n<p><strong>Klajd Kapinova<\/strong><\/p>\n<p>Kan\u00eb kaluar disa dekada nga dita e pushkatimit t\u00eb trimit Prek\u00eb Calit, piramid\u00ebs s\u00eb gjall\u00eb t\u00eb sinor\u00ebve arb\u00ebrore, u p\u00ebrbalt nga historia dhe fletushkat komuniste sot. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs (jo larg Shkodr\u00ebs), n\u00eb katundin Kuk\u00ebl (Mali i Jushit), n\u00eb nj\u00eb sht\u00ebpi t\u00eb thjesht\u00eb mal\u00ebsore m\u00eb 29 korrik t\u00eb vitit 1878, babait Pjet\u00ebr e n\u00ebn\u00ebs kreshnike Rudes, u lindi f\u00ebmija i par\u00eb \u201cfamiljari bujar, piramida e kufirit shqiptar, krenarie e Kelmendit dhe e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, atdhetari i zjarrt\u00eb, Martiri i Demokracis\u00eb: Prek\u00eb Pjetri (Cali) Hasanaj.\u201d[1]<\/p>\n<p>K\u00ebtu u lind tribuni i Mal\u00ebsis\u00eb, nj\u00eb nga udh\u00ebheq\u00ebsit m\u00eb t\u00eb shquar t\u00eb mbrojtjes s\u00eb trojeve st\u00ebrgjyshore ilire. Kjo Der\u00eb kreshnike e pamposhtur, ishte gjithnj\u00eb e mbrujtur me tradita patriotike e atdhetare, q\u00eb kishin l\u00ebn\u00eb gjurm\u00eb t\u00eb thella, gjat\u00eb gjith\u00eb koh\u00ebs, me kontributin n\u00eb dobi t\u00eb \u00e7\u00ebshtjes nacionale.<\/p>\n<p>Familja e re Cali (Hasanaj &#8211; Selmanaj), n\u00eb kull\u00ebn tre kat\u00ebshe t\u00eb nd\u00ebrtuar n\u00eb Vermosh vitin 1920, kishin pasur nj\u00eb vajz\u00eb e tre djem. I pari ishte Preka, Toma, q\u00eb nuk e pati jet\u00ebn e gjat\u00eb, mbasi si f\u00ebmij\u00eb u mbyt tek po lahej n\u00eb uj\u00ebrAt\u00eb e \u00ebmbla t\u00eb lumit fushor Buna. Nj\u00eb tjet\u00ebr fatkeq\u00ebsi, r\u00ebndon familjen Cali, n\u00eb mosh\u00ebn 21 &#8211; vje\u00e7are, djali i tret\u00eb, me arm\u00eb zjarri aksidentalisht humbet jet\u00ebn. Motra e vetme e Prenk\u00ebs, Lula, u martua kur u rrit n\u00eb Rapsh t\u00eb Hotit me Syn (Gjelosh) Mashin.<\/p>\n<p>Formimi i tij fillon natyrsh\u00ebm n\u00eb rrjedhen e jet\u00ebs, n\u00ebp\u00ebrmjet njohjes dhe respektimit t\u00eb tabuve, t\u00eb kodit moral t\u00eb pashkruar t\u00eb paraardh\u00ebsve, q\u00eb kishin krijuar at\u00eb tradit\u00eb t\u00eb mrekullueshme, n\u00eb odat e burrave mes bjeshk\u00ebve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb.<\/p>\n<p>Studiuesi Dr. Luigj Martini, n\u00eb monografin\u00eb \u201cPrek Cali, Kelmendi dhe kelmendasit\u201d (Shkod\u00ebr, 2005), nd\u00ebr t\u00eb tjera vler\u00ebson: \u201cPadyshim, ndikimi i odave t\u00eb burrave qe vendimtare. Aty pleqnoheshin ngjarjet, gjykoheshin njer\u00ebzit, glorifikohej nderi, besa, burrnia, atdhedashuria, feja, fisnik\u00ebria dhe d\u00ebnoheshin me shp\u00ebrfillje t\u00eb kund\u00ebrtat. Aty, n\u00eb preh\u00ebrin e atyre burrave fisnik\u00eb Prek Cali, krijoi n\u00eb vetvete nj\u00eb mendim t\u00eb prer\u00eb p\u00ebr fen\u00eb si nj\u00eb e pandar\u00eb e jet\u00ebs s\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, e do t\u00eb vij\u00eb duke e kristalizuar dhe p\u00ebrforcuar akoma m\u00eb tep\u00ebr gjat\u00eb jet\u00ebs, sa n\u00eb raste t\u00eb ve\u00e7anta do t\u2019i p\u00ebrkushtohej. Qysh her\u00ebt, u miq\u00ebsua me normAt\u00eb e kanunit t\u00eb mal\u00ebve. N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb intuitive, dalloi q\u00eb ato p\u00ebrmbajn\u00eb n\u00eb vetvete, nj\u00eb far\u00eb paan\u00ebsie dhe ishin t\u00eb domosdoshme, p\u00ebr t\u00eb patur nj\u00eb rregull relativ n\u00eb mes t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve. Dalloi, q\u00eb ky kod i pashkruar, \u00ebsht\u00eb n\u00eb harmoni t\u00eb p\u00ebrkthyer me ekzistenc\u00ebn e vet\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve. E ndoshta nga kjo, m\u00eb von\u00eb spikati si nj\u00eb nga mbrojt\u00ebsit m\u00eb t\u00eb flakt\u00eb t\u00eb tij.\u201d[2]<\/p>\n<p>Prek\u00eb Cali, ka qen\u00eb fis i par\u00eb vojvod\u00eb n\u00eb Selc\u00eb nga 12 lagjet e k\u00ebtij vendi, duke pasur edhe kryet e vendit n\u00eb Kelmend. Bjeshk\u00ebt e fisit, duke qen\u00eb e kufizuar me Ku\u00e7in (trev\u00eb ilire) sot si pjes\u00eb e Malit t\u00eb Zi, p\u00ebrher\u00eb u takonte barra m\u00eb e r\u00ebnd\u00eb n\u00eb mbrojtje t\u00eb tokave t\u00eb t\u00eb par\u00ebve.<br \/>\nK\u00ebsisoj, t\u00eb par\u00ebt e fisit, sikurse ishin trimat e anashkaluar n\u00eb histori, si: Memi i Smajlit[3], Turk Isufi, Ujk Isufi, axha (ungji) i Prek\u00eb Calit Uc\u00eb Turku (vojvod\u00eb i Selc\u00ebs), Ded\u00eb Shabani, Dul Doshi e djali i tij i pash\u00ebm Kir Duli, Nik\u00eb Turku, Gjok\u00eb Nik\u00eb Selmani, Marash Mark Selmani etj., gjithnj\u00eb jan\u00eb p\u00ebrleshur flak\u00eb p\u00ebr flak\u00eb n\u00eb istikame, kund\u00ebr synimeve shoviniste t\u00eb ku\u00e7asve malazias, duke qen\u00eb n\u00eb vij\u00ebn e par\u00eb t\u00eb frontit n\u00eb luftimet mbrojt\u00ebse.<\/p>\n<p>Shovinist\u00ebt grabiqar\u00eb malazias, me p\u00ebrkrahjen e k\u00eblysh\u00ebve (kryesisht diplomacis\u00eb franceze) t\u00eb ulkonj\u00ebs s\u00eb Perandoris\u00eb Ruse, k\u00ebrkonin t\u00eb gllab\u00ebronin tokat arb\u00ebrore Vermoshin, Vuklin e Nik\u00e7in, s\u00ebbashku me bjeshk\u00ebt e tyre t\u00eb p\u00ebrmendura\u2026<br \/>\nMe sa kujtojn\u00eb t\u00eb mo\u00e7mit mal\u00ebsor\u00eb t\u00eb Kelmendit, Memi i Smajlit, ka qen\u00eb nj\u00eb trim i v\u00ebrtet\u00eb, i cili, ka arritur t\u2019u kall\u00eb tmerrin shkjeve, sepse \u00e7do veprim a pla\u00e7kitje, q\u00eb ata b\u00ebnin n\u00eb trojet tona, ai u kund\u00ebrp\u00ebrgjigjej, duke i d\u00ebmtuar edhe m\u00eb shum\u00eb. Kur shkjet\u00eb guxonin t\u00eb punonin n\u00eb tokat tona, t\u00eb pushtuar nga ata kishin vertet\u00eb nj\u00eb frik\u00eb t\u00eb madhe.<\/p>\n<p>N\u00eb nj\u00eb rast t\u00eb till\u00eb, Memi i Smajlit, kishte marr\u00eb me pushk\u00ebn e vet n\u00eb shenj\u00eb shkjaun dhe sip\u00ebr tij k\u00ebndonte nj\u00eb zog. N\u00eb moment shkjau i thot\u00eb: \u201cI lumi ti o zogu i malit, q\u00eb se dron Memin e Smajlit.\u201d N\u00eb at\u00eb \u00e7ast, Memi, del nga vendi (pozicioni), ku kishte marr\u00eb shenj\u00eb e i thot\u00eb shkjaut: \u201cKjosh fal\u00eb p\u00ebr sot, por mos m\u00eb shkel ma n\u00eb tok\u00eb shqiptare.\u201d Ky epitaf n\u00eb varg, q\u00eb ruan n\u00eb vetvete nj\u00eb histori t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb, \u00ebsht\u00eb m\u00ebsuar e p\u00ebrcjell\u00eb goj\u00eb m\u00eb goj\u00eb n\u00eb oda e kuvende burrash, n\u00eb malet e Krahin\u00ebs s\u00eb Kelmendit e gjetk\u00eb.<br \/>\nPrenka nga shtati ishte shum\u00eb i gjat\u00eb e i pash\u00ebm. Ata q\u00eb e kan\u00eb njohur nga af\u00ebr thon\u00eb, se kishte shpatulla shum\u00eb t\u00eb gj\u00ebra, kraharor t\u00eb zhvilluar, trup vigan plot en\u00ebrgji, fisnik n\u00eb shpirt, i matur n\u00eb fjal\u00eb e veprime, goj\u00ebtar i pashoq, n\u00eb kuvende e oda burrash.<\/p>\n<p>Pushk\u00ebn e kishte nj\u00eb shok t\u00eb pandar\u00eb, q\u00eb nuk e hiqte asnj\u00ebher\u00eb nga dora. I p\u00eblqente t\u00eb vishej me rrobat tradicionale t\u00eb mal\u00ebsorit: \u00e7akshir\u00eb, xhamadan, jelek e kapic t\u00eb bardh\u00eb mbi flok\u00eb, alltin\u00eb turke dhjet\u00ebshe t\u00eb veshur me argjend n\u00eb brez e nj\u00eb grumbull vargjesh me material argjendi.<br \/>\nTek ai, spikat\u00ebn virtytet pozitive tradicionale t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, t\u00eb cilat, i reflektoi n\u00eb marr\u00ebdh\u00ebniet e p\u00ebrditshme me miq e shok\u00eb. Deri n\u00eb mosh\u00ebn 30 &#8211; vje\u00e7are, i urti kelmendas Cali, asnj\u00ebher\u00eb nuk synonte t\u00eb dilte p\u00ebrpara vojvod\u00ebve e krer\u00ebve t\u00eb tjer\u00eb, q\u00eb ishin m\u00eb t\u00eb moshuar se ai. Kjo ishte nj\u00eb edukat\u00eb e vler\u00eb fisnike e mal\u00ebsor\u00ebve tan\u00eb, e transmetuar brez mbas brezi n\u00eb oda e kuvende burrash.<\/p>\n<p>Ishte zem\u00ebrbut\u00eb e i af\u00ebr p\u00ebr miq e dashmir\u00eb t\u00eb vet dhe t\u00eb atdheut. Luan i v\u00ebrtet\u00eb n\u00eb fush\u00ebn e betej\u00ebs. Gjithmon\u00eb i pari, aty ku ishte fronti m\u00eb i v\u00ebshtir\u00eb, aty ku d\u00ebrdhej gjaku i flamurit e trojeve t\u00eb shenjta. Flamuri nacional, liria e trojet arb\u00ebrore, ishin q\u00ebllimi i jet\u00ebs s\u00eb tij.<br \/>\nIshin koh\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira e mbijetese p\u00ebr Atdheun. Grabiqar\u00ebt e shteteve t\u00eb Evrop\u00ebs, me harta nd\u00ebr duar, v\u00ebshtronin t\u00eb pangopsh\u00ebm trupin e rrudhosur t\u00eb vendit t\u00eb shqiponjave. Mes bjeshk\u00ebve t\u00eb thepisura, p\u00ebrpara u doli piramida e kufirit Prek\u00eb Cali.<br \/>\nSe kemi kufirin k\u00ebtu me Malin e Zi, &#8211; foli rrept\u00eb ai.<br \/>\nK\u00ebtu, k\u00ebtu &#8211; \u00e7irrej para Komisionit p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i Malit t\u00eb Zi.<br \/>\nK\u00ebtu jan\u00eb Bjeshk\u00ebt e Ku\u00e7it, &#8211; k\u00ebmb\u00ebngulte malaziasi.<\/p>\n<p>Jooooo Bjeshk\u00ebt e Ku\u00e7it, &#8211; ushtoi z\u00ebri i trimit t\u00eb pamposhtur Prek\u00eb Calit. Ata jan\u00eb Bjeshk\u00ebt e Kuqe dhe duhet ta dini t\u00eb gjith\u00eb, se emnin e mor\u00ebn nga gjaku yn\u00eb n\u00eb luftrat mbrojt\u00ebse t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve arb\u00ebror\u00eb.<br \/>\nP\u00ebr t\u00eb shuar tonet e nxehta t\u00eb bised\u00ebs, nd\u00ebrhyri me ironi nj\u00ebri nga antar\u00ebt e Komisionit Nd\u00ebrnacional.<br \/>\nL\u00ebvizni ju gurin, vendoseni atje ku mbaron toka e juaj, &#8211; iu drejtua me gishtin tregues p\u00ebrfaqsuesi i huaj.<\/p>\n<p>Prek\u00eb Cali, vuri pushk\u00ebn krah\u00ebqaf\u00eb, u p\u00ebrkul pak para truallit t\u00eb vet, rroku gurin e lar\u00eb nd\u00ebr shekuj me gjak trimash, dhe me duart e forta t\u00eb nj\u00eb ariu, e ngjeshi pran\u00eb gjoksit e me nj\u00eb l\u00ebvizje rrufe e kaloi mbi shpatullat e gj\u00ebra. Si nj\u00eb dragua, nisi t\u00eb ec\u00eb p\u00ebrgjat\u00eb kufirit, si ushtar besnik i atdheut t\u00eb vet. N\u00eb ecjen e atij trimi arb\u00ebror, zgjerohej frymarrja e mal\u00ebsive tona, t\u00eb plagosur r\u00ebnd\u00eb nga padrejt\u00ebsis\u00eb e Evrop\u00ebs. Tokat shqiptare n\u00eb Mal\u00ebsi, s\u00ebrisht fol\u00ebn gjuh\u00ebn e arb\u00ebrit, fal\u00eb bijve t\u00eb denj\u00eb t\u00eb herojve mitik\u2026<br \/>\nPik\u00ebrisht k\u00ebtyre burrave t\u00eb m\u00ebdhenj ua thurte poeti nacional Fishta, vargjet n\u00eb kryevepr\u00ebn \u201cLahuta e Malcis\u201d:<\/p>\n<blockquote><p>\u201cJo, po a s\u2019desht djalli Shqypni?<br \/>\nJo, po a s\u2019desht hasmi Shqyptar?<br \/>\nQe pra sot po ka Shqypni,<br \/>\nQe pra sot po ka shqyptar\u2026\u201d<\/p><\/blockquote>\n<p>Prek\u00eb Cali, ishte kund\u00ebr cop\u00ebtimit t\u00eb trojeve, nuk pranoi t\u00eb shitet p\u00ebr para n\u00eb d\u00ebm t\u00eb trojeve arb\u00ebrore si disa t\u00eb tjer\u00eb. Me k\u00ebmnguljen e tij t\u00eb padiskutueshme n\u00eb mbrojtje t\u00eb kufijve shqiptar\u00eb, ndikoi mjaft, q\u00eb Shqip\u00ebria t\u00eb mbetet n\u00eb kufijt e sot\u00ebm. Komisioni i caktimit t\u00eb kufijve nd\u00ebrnacional, nuk u tregua i sakt\u00eb n\u00eb p\u00ebrcaktimin e trojeve arb\u00ebrore.<\/p>\n<p>Lidhur me kufirin e Kelmendit nga Fuqit\u00eb e M\u00ebdha, u p\u00ebrcaktua territori i Kelmendit. Me k\u00ebt\u00eb shprehje, shkruan publicisti kelmendas Rush Dragu (1961), n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb, hije\u2026\u201d (2001), lihej shteg p\u00ebr t\u2019u abuzuar me at\u00eb p\u00ebrcaktim t\u00eb pasakt\u00eb, mbasi nuk p\u00ebrcaktohej sakt\u00eb se nga kalohej vija e kufirit, e sidomos n\u00eb Vermosh. V\u00ebshtir\u00ebsia rritej akoma m\u00eb shum\u00eb nga konfiguracioni i thyer i relievit n\u00eb k\u00ebt\u00eb vend.[4] Pas k\u00ebtij vendimi, Serbia mbeti pa dalje n\u00eb bregdet, kurse Krajl Nikolla i detyruar iku n\u00eb Itali.<\/p>\n<p>Bashk\u00ebkoh\u00ebsi Marash Mali, kujton: \u201cUc\u00eb Turku, bisedonte shum\u00eb her\u00ebsh n\u00eb ve\u00e7anti me Prek\u00ebn. Ai kishte krijuar p\u00ebrshtypjen, se kishte shum\u00eb cil\u00ebsi, pothuaj t\u00eb rralla, q\u00eb e nalt\u00ebsonin dhe nderonin p\u00ebrsonin e tij n\u00eb t\u00eb ardhmen, sidomos p\u00ebr \u00e7ashtjet patriotike, por asnjiher\u00eb nuk ia thonte k\u00ebto.\u201d<\/p>\n<p>Ai, ishte i martuar dy her\u00eb, me gruan e par\u00eb Dranen jetoj shum\u00eb pak, sepse ajo vdiq e re, nga s\u00ebmundja m\u00eb e p\u00ebrhapur e koh\u00ebs n\u00eb Mal\u00ebsi, q\u00eb ishte tuberkolozi, duke i l\u00ebn\u00eb nj\u00eb vajz\u00eb t\u00eb vetme Agen n\u00eb mosh\u00ebn 4 vje\u00e7. Kurse nga martesa e dyt\u00eb me Pashke Prek\u00ebn, nuk pati f\u00ebmij\u00eb. Pashka, vinte nga dera e patriotit e luft\u00ebtarit t\u00eb shquar Gjek\u00eb Selc\u00ebs.<\/p>\n<p>Mbas pushkatimit t\u00eb kryetrimit kelmendas, u detyrua t\u00eb braktis\u00eb kull\u00ebn n\u00eb Vermosh, t\u00eb cil\u00ebn e p\u00ebrvet\u00ebsoi pa t\u00eb drejt\u00eb regjimi, p\u00ebr nevoja t\u00eb veta ushtarake. Pashka, mundi t\u00eb gjente strehim n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e mal\u00ebsorit Dak Lucit, gruaja e t\u00eb cilit, Gjystja, ishte mbesa e Prek\u00eb Calit, ku, q\u00ebndroj p\u00ebr shum\u00eb vite deri sa mbylli syt\u00eb n\u00eb vitet \u201960.<\/p>\n<p>N\u00eb Konferenc\u00ebn e Londr\u00ebs t\u00eb vitit 1913, Fuqit\u00eb e M\u00ebdha t\u00eb Evrop\u00ebs, vendos\u00ebn arbitrarisht kufijt\u00eb mes pjes\u00ebs veriore t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e shteteve kufitare: Mali i Zi (Mal\u00ebsia) e Serbis\u00eb (Dardania). Nga data 10 tetor 1912 &#8211; 22 prill 1913, kryeqyteti i Iliris\u00eb Shkodra (Scodra) po jetonte p\u00ebr 7 muaj n\u00ebn bresh\u00ebrin\u00eb e arm\u00ebve 45.000 serbo &#8211; malaziase, q\u00eb e kishin rrethuar dhe k\u00ebronin dor\u00ebzimin e saj Mbret\u00ebris\u00eb s\u00eb Cetin\u00ebs.<\/p>\n<p>Ishte koha q\u00eb sapo kishte p\u00ebrfunduar Lufta Ballkanike e vitit 1912 &#8211; 1913. Shtat\u00eb konsullatat e huaja me p\u00ebrsonelin e tyre q\u00ebndruar dhe ndihmuan me sa mund\u00ebn popullisin\u00eb vendase, q\u00eb ishte n\u00eb prag t\u00eb katastrof\u00ebs s\u00eb zhdukjes nga topat, arm\u00ebt dhe uria. K\u00ebtu do t\u00eb spikas\u00eb trim\u00ebria dhe vendosm\u00ebria e pashembullt e komandantit turk Hasan Riza Pash\u00ebs[5] (General), sikurse shkruan Horstense von Zambaur (gruaja e Konsullit t\u00eb Perandoris\u00eb Austro &#8211; Hyngaris\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr Adolf Ritter v. Zambaur), e cila n\u00eb kujtimet e saj t\u00eb botuar n\u00eb Berlin n\u00eb vitin 1914, shkruan p\u00ebr shpalljen e r\u00ebnd\u00ebishme q\u00eb kishte nxjerr\u00eb Valiu i Shkodr\u00ebs, q\u00eb u b\u00eb epiqendra e ngjarjeve e fatit t\u00eb Shkodr\u00ebs: \u201cnj\u00eb shpallje e vendosur n\u00eb mur, n\u00ebnshkruar nga Hasan Riza Pasha\u2026njofton banor\u00ebt e Shkodr\u00ebs, se ai q\u00eb shprehet p\u00ebr dor\u00ebzimin e qytetit, do t\u00eb varet\u2026\u201d[6]<\/p>\n<p>Marash Mali (1921)[7], i moshuar me banim n\u00eb Florida (USA), s\u00ebrisht kujton vendosm\u00ebrin\u00eb e Prek\u00ebs p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e kufijve, duke iu drejtuar Komisionit, q\u00eb kishte dal\u00eb n\u00eb terren e po verifikonte kufijt\u00eb: \u201c\u2026Shtetet e M\u00ebdha dhe ambasador\u00ebt e tyne, Komisioni Qendror i Kufijve edhe deri Gjykata e Hag\u00ebs, na i ka njoft\u00eb si toka shqiptare. Ju si amanetqar\u00eb t\u00eb Misionit, q\u00eb keni marr\u00eb p\u00ebrsip\u00ebr verifikimin jeni tue e shp\u00ebrdorue. Ato zhgarravina n\u00eb hart\u00eb nuk i njofim. Me ne, nuk ka mujt\u00eb me luejt\u00eb as ushtria e Sulltanit turk. K\u00ebto troje i kemi lar\u00eb me gjak, gjat\u00eb gjith\u00eb shekujve, kundra atyne q\u00eb desht\u00ebn t\u00eb na i marrin. Edhe sot luftar\u00ebt e Kelmendit, jan\u00eb gadi t\u00eb vdesin p\u00ebr trojet e veta, ashtu si dikur t\u00eb par\u00ebt e tyne. Prandaj ndigjoni fjal\u00ebt q\u00eb po ju them: Mos k\u00ebrkoni t\u00eb luani me kufijt\u00eb tan\u00eb, q\u00eb jan\u00eb aprovue se \u00ebsht\u00eb tok\u00eb shqiptare, p\u00ebrndryshe\u2026Mendohuni mir\u00eb se at\u00eb maj\u00eb nuk e kaloni leht\u00eb!<\/p>\n<p>Njeni nga t\u00eb Komisionit tha:<br \/>\n\u201cZotni Cali, p\u00ebr pak \u00e7aste Komisioni don me bisedue mes vedi.\u201d<br \/>\nAta u larguan n\u00eb nji an\u00eb dhe nuk q\u00ebndruan shum\u00eb. Meqen\u00ebse i kuptuan intrigat e p\u00ebrfaq\u00ebsuesve malazias (jugosllav\u00eb), vendimin e mor\u00ebn shpejt. Kur u kthyen njeni prej delegat\u00ebve iu drejtue Prek\u00ebs, duke i folur:<\/p>\n<p>&#8211; \u201cZotni Cali, Komisioni, vendosi q\u00eb ju bashk\u00eb me shok\u00ebt q\u00eb ju shoq\u00ebrojn\u00eb t\u2019i prini Komisionit, duke e shkel terrirorin tuej q\u00eb keni mbas me fqinj\u00ebt.\u201d<br \/>\nMjerisht Brada e Vezirit mbeti jasht\u00eb kufijve, se ishte tep\u00ebr n\u00eb thell\u00ebsi t\u00eb territorit malazias. Ajo ishte pron\u00eb e shkrelasit Gjon Nik\u00eb Sykut, njeni nga familjet e njohuna shkrelase me banim n\u00eb Breg t\u00eb Mat\u00ebs. Ai \u00e7do ver\u00eb dilte n\u00eb at\u00eb bjeshk\u00eb me kopen\u00eb e madhe t\u00eb bag\u00ebtive, me autorizim t\u00eb autoriteteve malazeze.\u201d<\/p>\n<p>Duke par\u00eb me kujdes dinamik\u00ebn e ecuris\u00eb s\u00eb ngjarjeve t\u00eb ngjeshura historike, shohim se asokohe, \u00e7\u00ebshtja e Kelmendit n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e Vermoshit n\u00eb ve\u00e7anti, ishte nj\u00eb problem themelor i qarqeve zyrtare t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. K\u00ebshtu me dat\u00ebn 23 shtator 1923, n\u00eb or\u00ebn 16 e 30 minuta, populli i Shkodr\u00ebs, mbas nj\u00eb mitingu t\u00eb madh proteste p\u00ebr Vermoshin, b\u00ebri edhe nj\u00eb shpres\u00eb drejtuar Shoq\u00ebris\u00eb s\u00eb Nacioneve n\u00eb Gjenev\u00eb, Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve n\u00eb Paris.[8]<\/p>\n<p>Emri me vepr\u00ebn e tij mbushur me atdhedashuni, u b\u00eb simbol q\u00ebndrese, p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt, q\u00eb e mb\u00ebshtet\u00ebn dhe e desht\u00ebn me gjith\u00eb zem\u00ebr. Popullariteti i Prek\u00eb Calit, ishte i padiskutuesh\u00ebm. Ja disa pasazhe p\u00ebrshkrimi, t\u00eb kryetrimit azgan:<br \/>\n\u201cBile, ai qe i vetmi mal\u00ebsor, q\u00eb u b\u00eb i njohur deri n\u00eb selit\u00eb e krajlive evropiane. Ndue Gjon Smajli, nj\u00eb plak shum\u00eb i vjet\u00ebr kelmendas, i cili, n\u00eb vitet shtat\u00ebdhjet\u00eb ishte akoma i gjall\u00eb, kishte qen\u00eb njeriu m\u00eb i af\u00ebrt i Prenk\u00eb Calit n\u00eb veprimtarin\u00eb e tij p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen e kufijve verior\u00eb.<\/p>\n<p>Ai m\u00eb pati folur edhe p\u00ebr nj\u00eb dokument identiteti t\u00eb Prenk\u00eb Calit, t\u00eb firmosur dhe vulosur nga shtat\u00eb krajla. Sipas dokumentit, Prenk\u00eb Cali konsiderohej njeriu i papreksh\u00ebm nga shtat\u00eb krajlit\u00eb. Nj\u00eb lloj imuniteti i ve\u00e7ant\u00eb, q\u00eb zor ta ket\u00eb pasur ndonj\u00eb shqiptar tjet\u00ebr. Mbase ishte pik\u00ebrisht ky imunitet, tek i cili, besonte Prenk\u00eb Cali, q\u00eb e shtyu t\u00eb dor\u00ebzohej i gjall\u00eb, pas d\u00ebshtimit t\u00eb Kryengritjes s\u00eb Kelmendit.\u201d[9]<\/p>\n<p>E Preka, l\u00ebshoi kushtrimin nd\u00ebr mal\u00ebsor\u00eb, se \u201cgjall\u00eb a vdekun\u201d tokat shqiptare si amanet brezash, do t\u2019i ruaj p\u00ebrmes tyt\u00ebs s\u00eb ngroht\u00eb t\u00eb pushk\u00ebs.[10] Mal\u00ebsia n\u00eb mote, ka mbrojtur trojet me dinjitet e krenari nacionale.<\/p>\n<p>Vendasit nd\u00ebr shekuj, kan\u00eb shkruar historin\u00eb me gjak arb\u00ebror, me nj\u00eb betim solem t\u00eb quajtur tabe, q\u00eb do t\u00eb thot\u00eb bes\u00eblidhje e q\u00ebndrueshme, me moton: \u201cBesa e Zotit, \u00ebsht\u00eb besa e burrave, p\u00ebr Nder \u2013 Atdhe &#8211; Bes\u00eb e Fe\u201d. \u201cLidhja e Shkodr\u00ebs\u201d, e organizuar mes maleve m\u00eb 13 maj 1944, erdhi si imperativ i koh\u00ebs, kund\u00ebrpesh e \u00e7erdheve me gretha t\u00eb frontit komunist, q\u00eb ishin krijuar (si k\u00ebrpudhat mbas shiut), p\u00ebr t\u00eb ardhur n\u00eb pushtet me krime e mashtrime ideologjike. E gjith\u00eb programi konkret nga fraza e par\u00eb deri tek e fundit, p\u00ebrshkruante vendosm\u00ebrin\u00eb luft\u00ebs ndaj komunizmit si terror i zi, nami i s\u00eb cil\u00ebs po p\u00ebrhapej si epidemi, tek synonte t\u00eb trokiste drejt Veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Pjet\u00ebr Smajlaj, sjell\u00eb nga kujtesa episode me detaje interesante, q\u00eb i ka rr\u00ebfyer babai Kol\u00eb me miq, q\u00eb kan\u00eb bujtur shpesh n\u00eb familjen bujare. Preka, gjithnj\u00eb ishte i veshur me kostumin popullor tradicional t\u00eb Kelmendit, me ornamentet t\u00eb qendisura me kujdes nga vendasit.<br \/>\nAi, asnj\u00ebher\u00eb nuk e ndante nga brezi koburen e argjent\u00eb, q\u00eb ia kishte dhuruar Mbreti Ahmet Zogu I. E pinte shum\u00eb duhanin e fort\u00eb t\u00eb Sheldis\u00eb me \u00e7ibuk. Mendimi i tij visar, p\u00ebrparimtar\u00eb e i guximsh\u00ebm, dallohet p\u00ebr mpreht\u00ebsi e logjik\u00eb t\u00eb sh\u00ebndosh n\u00eb bashk\u00ebbisedimet me t\u00eb huajt e bashk\u00ebatdhetar\u00ebt e \u00e7do krahine t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb.<\/p>\n<p>Ai me Mal\u00ebsi, ka zbatuar me nd\u00ebrgjegje normat ligjore kanunore, q\u00eb buronin mir\u00ebfilli nga kanuni i Lek\u00eb Dukagjinit (1446 &#8211; 1481). Kanuni, mori emrin e Lek\u00ebs si Princ i Veriut t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ai ishte mik i Gjergj Kastriotit, rival dhe zot i zonave t\u00eb kufizuara me Kryetrimin e Kruj\u00ebs, q\u00eb mbas vdekjes s\u00eb Gjergjit, p\u00ebr 10 vjet (1467 &#8211; 1477), rifilloj luft\u00ebn kund\u00ebr ushtris\u00eb s\u00eb Perandoris\u00eb turke. Ky ligj (kanun), \u00ebsht\u00eb nj\u00eb kompleks parimesh, ligjesh, normash, zakonesh, me t\u00eb cilat, rajoni malor, \u00ebsht\u00eb vet\u00ebqeverisur gjat\u00eb, n\u00eb epok\u00ebn kur turqit zot\u00ebronin drejp\u00ebrdrejt pjes\u00ebn tjet\u00ebr t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. P\u00ebr zbatimin e tyre, ka vendosur populli i krahin\u00ebs\u2026<\/p>\n<p>Preka, ishte e mbeti m\u00eb i d\u00ebgjuari e i respektuari n\u00eb koh\u00ebn e vet n\u00eb viset e Veriut. P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, sot flitet e shkruhet me respekt nga autor\u00ebt e rinj, q\u00eb me dokumente autentike po venisin helmin e historis\u00eb deformuesve t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb absurdit totalitar. Kjo p\u00ebr m\u00eb tep\u00ebr, duket n\u00eb stim\u00ebn e lart\u00eb, q\u00eb shfaqin kelmendasit dhe n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi e gjith\u00eb Veriu i Shqip\u00ebris\u00eb, shqiptar\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi e Dardania martire etj.<\/p>\n<p>Ai interesohej p\u00ebr ekonomin\u00eb familjare t\u00eb luft\u00ebtar\u00ebve t\u00eb vet, i ndihmonte me gjith\u00e7ka, ushqime, veshje, kafsh\u00eb p\u00ebr t\u00eb punuar tok\u00ebn, duke patur nj\u00eb zem\u00ebr t\u00eb madhe, p\u00ebr ata njer\u00ebz n\u00eb nevoj\u00eb dhe shpirt t\u00eb past\u00ebr fisniku p\u00ebr mal\u00ebsor\u00ebt e pambrojtur. Me n\u00eb krye vet\u00eb Prek\u00eb Calin, banor\u00ebt kelmendas, ishin t\u00eb detyruar t\u00eb b\u00ebnin roje n\u00eb kufi, n\u00eb bjeshk\u00ebt e n\u00eb stanet e ver\u00ebs, mbasi binin pre e vjedhjeve, pla\u00e7kitjeve dhe dhunimeve sllave.[11]<\/p>\n<p>Kelmendi, shkruan studiuesi e publicisti mal\u00ebsor Ndue Bacaj, n\u00eb gazet\u00ebn nacionale \u201cShqip\u00ebria etnike\u201d (Shkod\u00ebr, 2004), nuk \u00ebsht\u00eb shkelur nga asnj\u00eb k\u00ebmb\u00eb italiani apo gjermani. Treva e lavdishme, nuk ka arritur t\u00eb pushtohet asnj\u00ebher\u00eb nga ushtrit\u00eb e huaja.<\/p>\n<p>\u201cPrenk\u00eb Cali, ka kund\u00ebrshtuar vendimet e qeverive t\u00eb m\u00ebdha, q\u00eb kan\u00eb qen\u00eb n\u00eb d\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb e trojeve tona. Ishte Prenk\u00eb Cali, q\u00eb n\u00eb vazhd\u00ebn e personaliteteve parand\u00ebse t\u00eb shquara t\u00eb Atdheut, si\u00e7 ishin: Imz. Luigj Bum\u00e7i, At\u00eb Gjergj Fishta, Luigj Gurakuqi, Dom Ndre Mjedja, q\u00eb kishin apeluar zyrtarisht n\u00eb Lidhjen e Kombeve, duke kund\u00ebrshtuar vendimin e marr\u00eb prej tyre, q\u00eb kufiri i vendosur nga Bishti i Kraj\u00ebs, Ura e P\u00ebrroit t\u00eb That\u00eb, Qafa e Grishajve, Thana Binoke n\u00eb Shkrel, Qafa e Terthores t\u00eb zhvendoset dhe fitoi kufirin e sot\u00ebm ekzistues me Malin e Zi. Prandaj, 820 partizan\u00eb sllavo &#8211; serb, sulmuan k\u00ebshtjell\u00ebn e tij n\u00eb Vermosh, tre muaj para se t\u00eb \u201c\u00e7lirohej\u201d Shqip\u00ebria. Ai u t\u00ebrhoq nga Vermoshi e u vendos me shtabin e tij n\u00eb Vuk\u00ebl. Serbo-sllav\u00ebt, u larguan pa kryet e Prenk\u00eb Calit, por t\u00eb fituar nga ana e tjet\u00ebr, sepse dy brigada shqiptare t\u00eb shtetit am\u00eb luftonin gjoja p\u00ebr \u201c\u00e7lirimin\u201d e Kosov\u00ebs.\u201d[12]<\/p>\n<p>Me ardhjen n\u00eb pushtet t\u00eb monarkist\u00ebve t\u00eb Mbretit Ahmet Zogu, ai her\u00eb mbas here b\u00ebnte k\u00ebrkesa dhe proteston pran\u00eb Qeveris\u00eb, p\u00ebr t\u00eb ngritur z\u00ebrin p\u00ebr Vermoshin e t\u00ebr\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb, pran\u00eb organizatave nd\u00ebrnacionale. Duhet pohuar, se Prek\u00eb Cali, asokohe ishte n\u00eb krye t\u00eb kelmendasve, p\u00ebr t\u00eb ruajtur qet\u00ebsin\u00eb dhe integritetin territorial t\u00eb Kelmendit.<\/p>\n<p>S\u00ebrisht, ai i b\u00ebn presion s\u00ebbashku me patriot\u00eb t\u00eb tjer\u00eb Ahmet Zogut, i cili, detyrohet t\u2019a nd\u00ebrnacionalizoj\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e Vermoshit dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ka merit\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kryeprij\u00ebsi i Kelmendit. N\u00eb janar t\u00eb vitit 1925, Zogu iu drejtua Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve, me k\u00ebrkes\u00ebn, q\u00eb \u00e7\u00ebshtja e p\u00ebrcaktimit t\u00eb kufijve arb\u00ebroro-jugosllav n\u00eb Vermosh t\u00eb zgjidhej pa vones\u00eb, mbasi k\u00ebshtu mund t\u00eb konsideroheshin t\u00eb zbatuara praktikisht vendimet e Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve t\u00eb vitit 1913.<br \/>\nM\u00eb 8 shkurt 1925 Qeveria Shqiptare, vendosi q\u00eb n\u00eb Vermosh t\u00eb d\u00ebrgohej nj\u00eb Komision i kryesuar nga zoti Mehdi Bej Frash\u00ebri, p\u00ebr t\u00eb par\u00eb n\u00eb vend problemin e kufirit shtet\u00ebror n\u00eb fshatin Vermosh. Mbret\u00ebria Jugosllave, shtrojn\u00eb para arb\u00ebror\u00ebve, se \u00e7\u00ebshtja e Sh\u00ebn Naumit dhe e Vermoshit, mund t\u00eb diskutohen e zgjidhen ve\u00e7 e ve\u00e7, duke b\u00ebr\u00eb ratifikim (njohje) t\u00eb kufijve dhe kompensim t\u00eb tokave n\u00eb shkembim.<\/p>\n<p>Nj\u00eb gj\u00eb e till\u00eb, t\u00eb ndikuar dhe nga presioni vendas Qeveria e Ahmet Zogut e pranoi. M\u00eb 21 shkurt 1925, Qeveria Shqiptare, njoftoi jugosllav\u00ebt, se Sh\u00ebn Naumi e Vermoshi, do t\u00eb shikohen e trajtohen si nj\u00eb e vetme, si\u00e7 ishte dhe Vendimi i Konferenc\u00ebs s\u00eb Ambasador\u00ebve.[13]<br \/>\nN\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb, p\u00ebrplaset Prek\u00eb Cali me Ahmet Zogun, mbasi ishte p\u00ebrkrah\u00ebs i forcave t\u00eb opozit\u00ebs asokohe. Mbas r\u00ebnies s\u00eb qeveris\u00eb s\u00eb Fan S. Nolit, qeveria monarkiste, selektoi kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb, Prenk\u00ebn me disa t\u00eb tjer\u00eb, i internuan p\u00ebr 4 vjet, n\u00eb burgun e kalas\u00eb s\u00eb Gjirokastr\u00ebs.<br \/>\nDuhet pohuar, se Prek\u00eb Cali, asokohe ishte n\u00eb krye t\u00eb kelmendasve, p\u00ebr t\u00eb ruajtur qet\u00ebsin\u00eb dhe integritetin territorial t\u00eb Kelmendit. S\u00ebrisht, ai i b\u00ebn presion s\u00ebbashku me patriot\u00eb t\u00eb tjer\u00eb Ahmet Zogut, i cili detyrohet t\u2019a nd\u00ebrnacionalizoj\u00eb \u00e7\u00ebshtjen e Vermoshit dhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb ka merit\u00eb t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb kryeprij\u00ebsi i Kelmendit.<\/p>\n<p>\u201cLirimi i Prenk\u00ebs, nuk ishte i r\u00ebndomt\u00eb. Qytetar\u00ebt e Gjirokastr\u00ebs, n\u00eb sheshin e qytetit e p\u00ebrg\u00ebzuan me urime e ngroht\u00ebsi njer\u00ebzore, si t\u00eb parakalonte nj\u00eb mbret. Preka, p\u00ebrmes gazetave, q\u00eb e kishin intervistuar, fal\u00ebnderon p\u00ebr s\u00eb tep\u00ebrmi qytetar\u00ebt e Gjirokastr\u00ebs. Ai nuk u pajtua kurr\u00eb me pushtimin fashist dhe prej dit\u00ebve t\u00eb para t\u00eb pushtimit u vu n\u00eb an\u00ebn e forcave nacionaliste. Ishte kund\u00ebrshtar dinjitoz edhe i komunizmit.\u201d (Laj\u00e7aj, f. 70)<br \/>\nKur situata u qet\u00ebsua dhe gjakrAt\u00eb e urretjes midis shqiptar\u00ebve ran\u00eb n\u00eb qet\u00ebsi, Mbreti i shqiptar\u00ebve Ahmet Zogu I (1895 &#8211; 1961), rishikoj p\u00ebrsonalisht me kujdes vendimin e d\u00ebnimit ndaj figur\u00ebs s\u00eb shquar t\u00eb Prek\u00eb Calit.<\/p>\n<p>Ndon\u00ebse me vones\u00eb, Mbreti e kuptoj, se nuk ishte ashtu sikurse i kishin th\u00ebn\u00eb, mbasi kelmendasi me trima, kishte luftuar p\u00ebr \u00e7\u00ebshtjen nacionale t\u00eb trojeve t\u00eb Veriut. Mbreti u tregua fisnik, tek e liroi dhe ftoi n\u00eb rezidenc\u00ebn e tij n\u00eb Tiran\u00eb, p\u00ebr t\u2019u takuar miq\u00ebsisht. Qysh kur dy burrat e njohur i shtrenguan dor\u00ebn njeri tjetrit, Mbreti Zogu I, i k\u00ebrkoi ndjes\u00eb, duke i th\u00ebn\u00eb se:<br \/>\n\u201c &#8211; T\u00eb kam internue, se kam pas t\u00eb dhana, se ju jeni marr\u00eb me politik\u00eb dhe je kund\u00ebr meje. A asht e v\u00ebrtet kjo?<\/p>\n<p>Jo, iu p\u00ebrgjigj Prenka, vet\u00ebm me politik\u00eb as nuk jam marr\u00eb as nuk merrem!<br \/>\nPo kund\u00ebr meje a je? &#8211; ia nd\u00ebrpreu Zogu I.<br \/>\nVet\u00eb nuk jam kund\u00ebr teje dhe nuk kam ken\u00eb kund\u00ebr shqiptar\u00ebve. Un\u00eb kam luftue e do t\u00eb vijoi me luftue vet\u00ebm kund\u00ebr atyne, q\u00eb duan t\u00eb na marrin trojet tona. Vet\u00eb jam vet\u00ebm shqiptar e p\u00ebr Shqipnin nuk m\u00eb dhimbset jeta.\u201d<br \/>\nMbas bised\u00ebs s\u00eb p\u00ebrzem\u00ebrt e me sinqeritet, n\u00eb shej patriotizmi e miq\u00ebsie t\u00eb re, Mbreti i Shqiptar\u00ebve Zogu I, e b\u00ebri Prenk\u00eb Calin Kapiten Rezerv\u00eb. Kreu i fronit mbret\u00ebror, i dhuroi heroit kelmendas nataganin me dorez\u00eb t\u00eb bardh\u00eb me n\u00ebnshkrimin: \u201cAhmet Zogu I\u201d.<\/p>\n<p>Mbreti i arb\u00ebror\u00ebve asokohe Ahmet Zogu, b\u00ebri amnisti (falje) dhe ofroi n\u00eb oborrin e vet kund\u00ebrshtar\u00ebt politik\u00eb, duke u ofruar paqe dhe bashk\u00ebpunim me ta p\u00ebr \u00e7\u00ebshtje t\u00eb larta ndaj Atdheut. K\u00ebsisoj Preka, deri m\u00eb 7 prill 1939, kur trupat fashiste italiane t\u00eb Benito Musolinit sulmuan vendin ton\u00eb, ka sh\u00ebrbyer n\u00eb komandat e Mbretit, duke drejtuar xhardanmarin\u00eb p\u00ebr trev\u00ebn e Mal\u00ebsis\u00eb. Gjat\u00eb pushtimit t\u00eb Arb\u00ebris\u00eb, kjoft\u00eb nga Italia fashiste (1939 &#8211; 1942) apo Gjermania naziste (1943 &#8211; 1944), kelmendasi Cali, nuk ka bashk\u00ebpunuar me pushtuesin as n\u00ebnshkruar pakte marr\u00ebveshje apo bashk\u00ebpunimi me ta.<\/p>\n<p>T\u00eb gjith\u00eb akuzat t\u00eb b\u00ebra n\u00eb drejtim t\u00eb tij, nga rregjimi i Enver Hoxh\u00ebs (1941 &#8211; 1990) jan\u00eb t\u00eb pathemelta e pa argumenta. Dokumenti i vet\u00ebm, i n\u00ebnshkruar nga ana e tij n\u00eb k\u00ebto vite, \u00ebsht\u00eb ai q\u00eb i p\u00ebrket vjesht\u00ebs s\u00eb vitit 1924 nga krer\u00ebt e Arb\u00ebris\u00eb s\u00eb Veriut, n\u00eb t\u00eb cilin, thuhet p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb nj\u00eb rezistenc\u00eb t\u00eb armatosur, p\u00ebr mosvendosjen e rregjimit komunist, me t\u00eb mbatuar Lufta e Dyt\u00eb Bot\u00ebrore, t\u00eb cil\u00ebn, e ka n\u00ebnshkruar dhe vet\u00eb Prek\u00eb Cali.<\/p>\n<p>Ai tek komunizmi, shihte bashk\u00ebpun\u00ebtorin me armikun e p\u00ebrjetsh\u00ebm t\u00eb tij sllavizmin, me t\u00eb cilin, nuk kishte b\u00ebr\u00eb paqe kurr\u00eb, kishte humbur rinin\u00eb e burr\u00ebrin\u00eb n\u00eb luft\u00eb me malazias e serb dhe tashti n\u00eb pleq\u00ebri, nuk mund t\u00eb b\u00ebnte krushqi, me m\u00eb t\u00eb egrin armik kelmendas.[14]<br \/>\nPreka me kelmendas, kishin nj\u00eb motiv m\u00eb shum\u00eb e arsye, pse kishin dal\u00eb n\u00eb fush\u00eb t\u00eb mejdanit, p\u00ebr jet\u00eb a vdekje, sepse nuk donin, q\u00eb tokat e tyre, t\u00eb ishin pjes\u00eb e Perandoris\u00eb Sllave; nuk donin, q\u00eb f\u00ebmij\u00ebt t\u00eb merrnin emra sllav, zakone e tradita t\u00eb pushtuesit; nuk donin, q\u00eb t\u00eb harronin varret e t\u00eb par\u00ebve t\u00eb lar\u00eb me lumenj gjaku trimash.<\/p>\n<p>Gjithsesi, shqiptar\u00ebt etnik nuk donin asgj\u00eb, q\u00eb ishte dhurat\u00eb e verb\u00ebr e pushtuesve sllav. P\u00ebrsonaliteti i tij imponues, ndikonte tek bashk\u00ebluft\u00ebtar\u00ebt e tij dhe tek t\u00eb gjith\u00eb mal\u00ebsor\u00ebt e Kelmendit. Ai me zgjuar\u00ebsi, arriti t\u00eb kombinoj\u00eb programin e Bes\u00eblidhjes s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb me detyr\u00ebn e tij shtet\u00ebrore si komandant i vullnetar\u00ebve t\u00eb Plav\u00ebs, Gucis\u00eb dhe Kelmendit.<br \/>\nEdhe kur k\u00ebta erdh\u00ebn n\u00eb pushtet, ai, nuk e nd\u00ebrpret luft\u00ebn n\u00eb t\u00eb mir\u00eb t\u00eb popullit, duke iu kund\u00ebrvu me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb satanait pa fe, atdhe, ide e shthurje morale, sa q\u00eb shpesh thuhej, se grat\u00eb partizane ishin n\u00eb p\u00ebrdorim kolektiv\u2026<\/p>\n<p>Prof. Sami Repishti, n\u00eb librin \u201cN\u00ebn hijen e Rozaf\u00ebs\u201d (Narrative e jetueme), \u201cOnufri\u201d, Tiran\u00eb, 2004), mbasi p\u00ebrshkruan ekzekutimet kolektive n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs, vijon:<br \/>\n\u201cPo ngrinte kok\u00ebn organizimi i ri shtet\u00ebnor, i mb\u00ebshtetun mbi forc\u00ebn e hekurt t\u00eb zjarrit, ashtu sikurse kisha dyshue dy vjet\u00ebt e fundit. Fjalime pambarim, parulla t\u00eb p\u00ebrs\u00ebrituna, arrestime masive, \u201cdjall\u00ebzimi\u201d i kund\u00ebrshtarit, q\u00eb paraqitej dhe trajtohej si \u201canmik\u201d e, k\u00ebrkesa revolucionare p\u00ebr luft\u00eb pa m\u00ebshir\u00eb. Ekzekutimi publik ishte p\u00ebrfundimi logjik!<\/p>\n<p>Nuk ishte vet\u00ebm akti i ekzekutimit t\u00eb \u201cbashk\u00ebpun\u00ebtor\u00ebve\u201d, q\u00eb tronditi qytetin. Ishte m\u00ebnyra e k\u00ebtij ekzekutimi, q\u00eb tregonte nji mosp\u00ebrfillje p\u00ebr shtetin ligjor e q\u00eb praktikisht, ishte edhe nji mosp\u00ebrfillje p\u00ebr ndjenjat e qytetar\u00ebve. Gjith\u00e7ka ishte e llogaritun me krijue atmosfer\u00ebn e frik\u00ebs, e me p\u00ebrgatit terrenin psikologjik p\u00ebr terrorin masiv q\u00eb planifikohej. Kund\u00ebrshtimet e vazhdueshme q\u00eb ballafaqoi \u201cpushteti i ri\u201d, sidomos zonat malore, s\u00ebbashku me nji ftohje t\u00eb popullsis\u00eb qytetare nga manifestimet publike e t\u00eb organizueme prej qeveritar\u00ebve t\u00eb rij, mjaftuen me bind udh\u00ebheqjen qendrore n\u00eb Tiran\u00eb, q\u00eb t\u00eb deklarohet \u201cgjendja e jasht\u00ebzakonshme\u201d p\u00ebr qytetin e rrethet e Shkodr\u00ebs. \u00c7do dit\u00eb, n\u00eb shtyllat telefonike e ditoret e dyqaneve, vendoseshin lista t\u00eb gjata burgu p\u00ebr \u201cbashk\u00ebpunim\u201d me \u201carmiqt\u00eb e popullit\u201d\u2026<\/p>\n<p>\u00c7do dit\u00eb p\u00ebrgatitej nji \u201cshfaqje\u201d publike, p\u00ebr diskreditimin e \u201canmiqve t\u00eb popullit\u201d. Nji dit\u00eb janari, kaloi me zhurm\u00eb, nji grup mal\u00ebsor\u00ebsh t\u00eb lidhun me pranga e litar\u00eb, krah p\u00ebr krah, nd\u00ebrsa rreth e rrotull tyne, grupe t\u00eb rijsh e gra histerike, p\u00ebrs\u00ebritshin n\u00eb kor: \u201cPlumbin ballit! Plumbin ballit! Vdekje trathtar\u00ebve! Vdekje trathtar\u00ebve!\u201d<\/p>\n<p>T\u00eb arrestuemt, burra t\u00eb gjat\u00eb, p\u00ebrfaqsues t\u00eb denj\u00eb t\u00eb rac\u00ebs ilire, q\u00eb u ruejt p\u00ebr shekuj n\u00eb naltsin e Alpave t\u00eb Veriut, shikojshin me \u00e7udi k\u00ebt\u00eb komendi funebre, turmAt\u00eb e mbledhuna n\u00eb t\u00eb dy an\u00ebt e bulevardit, t\u00eb heshtuna, t\u00eb habituna, t\u00eb frik\u00ebsueme. Frika e ushtrueme nga partizan\u00ebt, po jepte frytet e saj t\u00eb para: nji popullsi e tan\u00eb zhvishej nga guximi qytetar tradicional!<br \/>\nSereniteti i fytyr\u00ebs s\u00eb viktimave, t\u00eb lidhuna e t\u00eb p\u00ebrbuzuna, q\u00eb drejtoheshin kah vdekja e sigurt, nuk mund t\u00eb ishte pasqyra e nji nd\u00ebrgjegjje t\u00eb keqe\u2026 P\u00ebrkundrazi! N\u00eb zem\u00ebr t\u00eb tyne, ata duhet t\u00eb ken\u00eb ndie vet\u00ebn, si viktima t\u00eb nji nd\u00ebshkimi t\u00eb padrejt\u00eb. Vet\u00ebm ideja e viktizimit, e pafajnis\u00eb, lejon nji serinitet t\u00eb k\u00ebtill\u00eb.<\/p>\n<p>Gjat\u00eb gjith\u00eb ekzistenc\u00ebs s\u00eb tyne, k\u00ebta mal\u00ebsor\u00eb t\u00eb Kelmendit, kishin pranue si q\u00ebllim t\u00eb jet\u00ebs, ashtu si t\u00eb par\u00ebt e tyne, rolin e ruejtjes s\u00eb kufijve t\u00eb Vermoshit nga sulmet malazeze, p\u00ebr shekuj me radh\u00eb. Historia ishte d\u00ebshmitare! \u00c7do l\u00ebvizje e veprimtari politike, ishte shikue e p\u00ebrcaktue, n\u00eb termAt\u00eb e k\u00ebtij q\u00ebndrimi atdhetar t\u00eb padiskutuesh\u00ebm.\u201d[15]<br \/>\nStudiuesi mal\u00ebsor Marash Kol\u00eb Mali, ish &#8211; burgosur politik n\u00eb koh\u00ebn e diktatur\u00ebs n\u00eb Shqip\u00ebri, n\u00eb librin e fundit shkruar n\u00eb Florida: \u201cNgjarje historike dhe figura t\u00eb shquara shqiptare\u201d (2003), rikujton:<\/p>\n<p>\u201cU ba nji Mbledhje e madhe me krenet e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, n\u00ebn drejtimin e Kolonel Mulo Bajraktarit, i cili, ishte komandant i vullnetar\u00ebve t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb asokohe edhe p\u00ebr malet andej kufinit. I deleguem i ardhun prej Shkodre ishte Ndoc \u00c7oba, ish politikan dhe n\/Kryetar i parlamentit Shqiptar. I ftum ishte edhe i deleguemi i partizanve i quajtun Ramadan Re\u00e7i, t\u00eb cil\u00ebt, qendr\u00ebn e tyne e kishin n\u00eb Re\u00e7 (mbi Koplik t\u00eb Sip\u00ebrm, sh\u00ebnimi im K. K.). \u00c7un Junuzi (bashk\u00ebthemelues i P.K.Sh., m\u00eb 8 n\u00ebntor 1941, sh\u00ebnimi im K. K.), asokohe si komunist punonte ilegalisht, e me qend\u00ebr ishte n\u00eb Aliaj t\u00eb Kastratit.<\/p>\n<p>Mbasi fol\u00ebn Mul Deli Bajraktari[16] e i deleguemi i Shkodr\u00ebs Ndoc \u00c7oba (Minist\u00ebr i Financave m\u00eb 1920, Delegat\u00eb n\u00eb Kongresin e Durr\u00ebsit, m\u00eb 1918, t\u00eb Lushnj\u00ebs m\u00eb 1920, sh\u00ebnimi im K. K.), fjal\u00ebn e mori Ramadan Re\u00e7i: \u201cJu po e shifni se dy okupator\u00ebt italo &#8211; gjerman, pra Boshti (Berlin \u2013 Tokio &#8211; Rom\u00eb, sh\u00ebnimi im K. K.) po e humb luft\u00ebn. Ne nuk duhet t\u00eb kemi tjet\u00ebr mb\u00ebshtetje e as lidhje me ta, p\u00ebr arsye, se fituesit e tjer\u00eb aleat, nuk duhet t\u00eb na gjejn\u00eb t\u00eb mb\u00ebshtetun me t\u00eb humbunit, mbasi vet\u00ebm pasoja t\u00eb k\u00ebqija do t\u00eb kemi. A nuk do t\u00eb ishte ma mir\u00eb q\u00eb ne, p\u00ebr hir\u00eb t\u00eb vendit e popullit ton\u00eb t\u2019u mb\u00ebshtetemi q\u00eb tani fituesve? Un\u00eb them se po!\u201d[17].<\/p>\n<p>Nd\u00ebrsa \u00c7un Jonuzi, tha: \u201cMal\u00ebsia e Madhe ka nji Bes\u00eblidhje, q\u00eb asnji parti dhe as aktivitet politik t\u00eb mos zhvillohet n\u00eb k\u00ebt\u00eb krahin\u00eb. E pse at\u00ebher\u00eb bahet kjo mbledhje k\u00ebtu n\u00eb territorin e Kastratit, p\u00ebr t\u00eb na lan\u00eb ne sherrin tek dera e sht\u00ebpis\u00eb?!\u201d Mul Delija, e kapi p\u00ebr krahu dhe e largoi \u00c7unin nga mbledhja, e cila, po p\u00ebrfundonte pa asnji vendim.<\/p>\n<p>I fundi, q\u00eb e mori fjal\u00ebn ishte Prenka, i cili, me nji za t\u00eb nalt\u00eb e t\u00eb shqerrun tha: \u201cAi djaloshi i Re\u00e7it, foli e deshti me na tregue, se kush e humbi dhe kush e fitoi luft\u00ebn. Ky tjetri kastratas, u ankue se me k\u00ebt\u00eb mbledhje, i paskena prue sherrin te dera e sht\u00ebpis\u00eb.<br \/>\nKjo nuk asht e v\u00ebrtet, mbasi sherri i popullit ton\u00eb jan\u00eb vet\u00ebm komunist\u00ebt, q\u00eb kan\u00eb zan\u00eb vend k\u00ebtu af\u00ebr. Mua m\u00eb duket, se sikur po rrim\u00eb duarkryq ose n\u00eb gjum\u00eb, pa marr\u00eb asnji vendim. Prandaj, po u baj thirrje t\u00eb bashkohemi dhe t\u00eb d\u00ebbojm\u00eb k\u00ebta, sa nuk asht von\u00eb prej andej, e n\u00ebqoftse ndonjenit nuk i p\u00eblqen k\u00ebshtu, vet\u00eb me djemt\u00eb e Kelmendit, do t\u2019ia tres far\u00ebn, e do t\u2019i d\u00ebboj prej Rranxave t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb!\u2026\u201d (Mali, f. 340).<\/p>\n<p>Preka, s\u00ebbashku me trimat, n\u00eb t\u00eb cilin b\u00ebnte pjes\u00eb i riu 27 &#8211; vje\u00e7ar Mirash Fran Rrukaj (1918 &#8211; 1945), kur mor\u00ebn vesh, se nj\u00eb batalion me ushtar\u00eb partizan\u00eb, Nat\u00ebn e Krishtlindjes, m\u00eb 24 dhjetor 1944, kishte kaluar Rapsh\u00ebn e Hotit, e po synonte t\u00eb futej n\u00eb drejtim t\u00eb Lugjeve t\u00eb Kelmendit, kryetrimi me parin\u00eb e vendit e luft\u00ebtar\u00ebt, kishte z\u00ebn\u00eb pritAt\u00eb n\u00eb grykat e dy luginave mbi Ur\u00eb t\u00eb Tamar\u00ebs.<\/p>\n<p>Ai m\u00eb par\u00eb, u \u00e7oi fjal\u00eb partizan\u00ebve, se: \u201cNa nuk dona vllavrasje, shkoni ka keni ardh, se s\u2019keni rrug\u00eb k\u00ebtej.\u201d Mir\u00ebpo komandanti nuk mori asgj\u00eb parasysh dhe filloi ofensiven. P\u00ebr shum\u00eb koh\u00eb gjam\u00ebt e pushk\u00ebve ushtonin. Kelmendasit me arm\u00eb thyen ofensiven e madhe partizane. Komandanti, q\u00eb kishte disa spijuna vendali, u mundue me \u00e7do mjet trathtie t\u2019i binde malsor\u00ebt t\u00eb dorzoheshin, por ata ishin n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e tyne dhe k\u00ebshtu luftimet vijuan pand\u00ebrpremje. Partizan\u00ebt, n\u00eb panik filluen me pa, se Kelmendi nuk u dor\u00ebzonte pa vdek t\u00eb gjith\u00eb. At\u00ebher\u00eb, ai k\u00ebrcnonte partizan\u00ebt, se kushdo q\u00eb do t\u00eb t\u00ebrhiqet asht dezertor e dihej se \u00e7far\u00eb e priste\u2026\u201d, kujton i arratisuri nga burgu i Tiran\u00ebs (1952), shkodrani me banim n\u00eb Florida Kolec Pikolini, n\u00eb librin me kujtime: \u201cRregjimi i hienave\u201d[18]<\/p>\n<p>Kryepatrioti shqiptar, ishte informuar me sakt\u00ebsi nga rojet besnike t\u00eb Major Llesh Marashit, t\u00eb cil\u00ebt kishin zbuluar batalionin partizan, duke marshuar nga Lugina e Shkrelit me arm\u00eb e municion drejt Kelmendit. Atdhetari trim Major Llesh Marashi, urdh\u00ebron Kol\u00eb Nik\u00eb Prel\u00ebn (Mar\u00e7inaj) t\u2019i bie kumbon\u00ebve t\u00eb Kish\u00ebs.<\/p>\n<p>Sipas urdh\u00ebrit (t\u00eb firmosur nga vras\u00ebsi profesionist \u201chero i popullit\u201d Shefqet Pe\u00e7i), q\u00eb mori Komanda e Brigad\u00ebs I (nga Shtabi i Korparat\u00ebs III), Batalioni I, u nis n\u00eb drejtim t\u00eb Kelmendit. Batalioni, vendoset n\u00eb formacion luftarak e vazhdon t\u00eb t\u00ebrhiqet n\u00eb drejtim tjet\u00ebr nga rruga, q\u00eb t\u00eb \u00e7onte n\u00eb Vermosh, p\u00ebrmes Kish\u00ebs s\u00eb Kastratit.<br \/>\nQendrestar\u00ebt vendas kund\u00ebrkomunist\u00eb sulmuan batalionin, e arrit\u00ebn t\u2019a shpartallonin p\u00ebr disa or\u00eb, duke e \u00e7armatosur. Arm\u00ebt dhe municionin e kapur i d\u00ebrguan n\u00eb shtabin e Prenk\u00eb Calit. Komunist\u00ebt shum\u00eb t\u00eb alarmuar nisin drejt Mal\u00ebsis\u00eb nj\u00ebsi t\u00eb tjera partizane, duke b\u00ebr\u00eb rrethimin e t\u00eb gjith\u00eb krahin\u00ebs.<\/p>\n<p>Nd\u00ebrkoh\u00eb n\u00eb Vermosh, kish hyr\u00eb si n\u00eb tok\u00ebn e vet \u201cOZNA Brigada\u201d, e cila edhe m\u00eb par\u00eb shquhej p\u00ebr shovinizmin e pashoq, ndaj viseve shqiptare n\u00ebn administrimin jugosllav. Q\u00ebllimi i saj kryesor, ishte t\u00eb ngjallte armiq\u00ebsi, p\u00ebr\u00e7arje e konflikte mes mal\u00ebsor\u00ebve. N\u00eb veprimtarin\u00eb e saj, spikAt\u00eb propaganda e eg\u00ebr ndaj Prenk\u00eb Calit, i cili, kishte fituar autoritetin e padiskutush\u00ebm t\u00eb prij\u00ebsit popullor, legjendar, patriot e t\u00eb respektuar dhe t\u00eb deklaruar si kund\u00ebrsllav. (Dr. Martini, f. 212)<\/p>\n<p>Prek\u00eb Cali, bashk\u00eb me 15 burra, u ngujuan n\u00eb shpell\u00ebn e famshme t\u00eb katundit Vuk\u00ebl. Sigurisht, mbas prij\u00ebsit t\u00eb tyre shkuan shum\u00eb luft\u00ebtar\u00eb mal\u00ebsor\u00eb trima, q\u00eb nuk e njihnin frik\u00ebn e vdekje, e, kur, b\u00ebhej fjal\u00eb p\u00ebr mbrojtje t\u00eb vatrave t\u00eb tyre, vdekja iu duk si me le. Burrat e malit, ndon\u00ebse me diversitet mendimesh, dhan\u00eb fjal\u00ebn p\u00ebr t\u00eb luftuar e ruajtur trojet e tyre t\u00eb pastra nga idet\u00eb komuniste, q\u00eb me at\u00eb intuit\u00ebn e tyre t\u00eb holl\u00eb i konsideronin t\u00eb papranueshme p\u00ebr moralin e tyre. Ata nuk ishin t\u00eb vet\u00ebm, mbasi mbrojtja e nderit t\u00eb Kelmendit, ishte dhe n\u00eb gjakun e bijave t\u00eb tij, se jo m\u00eb t\u00eb burrave, q\u00eb nuk u tutej syri.<\/p>\n<p>Prita e Calit, e kishte treguar vet\u00ebn, se ishte e pathyeshme dhe e pamposhtun para trathtar\u00ebve partizan\u00eb, q\u00eb luftonin p\u00ebr \u201cideale\u201d boshe proletare t\u00eb ideologjis\u00eb komuniste n\u00eb Shqip\u00ebri dhe interesAt\u00eb e sllav\u00ebve megalloman\u00eb. P\u00ebr partizan\u00ebt, q\u00ebndresa e fort\u00eb e Prek\u00ebs me shok\u00eb ishte e paramenduar.<\/p>\n<p>Si gjithmon\u00eb nga komunist\u00ebt, duhej k\u00ebrkuar rruga e trathtis\u00eb. Dhe ajo u gjet. Askush nga drejtuesit e brigadave partizane, nuk e njihte rrug\u00ebn e hyrjes n\u00eb Kelmend nga tokat tona t\u00eb Gusis\u00eb, ku, ishin p\u00ebrforcuar me forcat komuniste t\u00eb J. B. Titos, i cili, me disa shovinist\u00eb sllav e malazias, q\u00eb drejtonin disa brigada partizane t\u00eb tyre.<\/p>\n<p>Ato kishin mundur t\u00eb hyjn\u00eb para partizan\u00ebve shqiptar\u00eb, p\u00ebr t\u00eb siguruar pushtimin e tyre menj\u00ebher\u00eb mbas ikjes s\u00eb forcave gjermane, mbasi gjat\u00eb gjith\u00eb asaj kohe, q\u00eb nga viti 1941, ata shqiptar\u00eb, kishin fituar t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb quhen \u201ctok\u00eb shqiptare\u201d[19], nj\u00eb di\u00e7ka e papranushme nga Jugosllavia komuniste. Kjo rrug\u00eb e panjohur nga Mehmet Shehu (1913 &#8211; 1981), u tregua me p\u00ebrpikm\u00ebri asokohe nga ndonj\u00eb trathtar shqiptar, q\u00eb koha do t\u2019a zbuloj emrin dhe vepr\u00ebn e tij.<\/p>\n<p>Forcat e Batalionit t\u00eb Ndjekjes, bashk\u00eb me forcat e Poskomand\u00ebs s\u00eb Bajz\u00ebs, q\u00eb e kishin marr\u00eb informacionin, donin ta shtypnin kryengritjen pa filluar ajo, ndaj m\u00ebsyne drejt Grish\u00ebs, m\u00eb 23 janar 1945, p\u00ebr t\u00eb arrestuar Luket Marashin dhe krer\u00ebt e tjer\u00eb t\u00eb kryengritjes.<\/p>\n<p>Mal\u00ebsor\u00ebt, u sulmuan befasisht mbas shpine e u ndodh\u00ebn papritmas para plumbit t\u00eb forcave, q\u00eb hyn\u00eb nga Ura e Tamar\u00ebs. U vran\u00eb shum\u00eb burra, u dogj\u00ebn kulla, u pla\u00e7kit\u00ebn bag\u00ebti e mall i pafar\u00eb nga partizan\u00ebt e uritun p\u00ebr gjak e pasuni dhe, shum\u00eb djelm\u00eb t\u00eb rinj\u00eb u mbajt\u00ebn peng, t\u00eb lidhur k\u00ebmb\u00ebsh e duarsh, p\u00ebr t\u00eb mos u bashkuar me forcat e Prenk\u00eb Calit.<\/p>\n<p>Gjoja p\u00ebr t\u00eb shuar gjakderdhjen e v\u00ebllavrasjen, u k\u00ebrkua ndihma e fratit At\u00eb David Pici, q\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmerrte nj\u00eb takim me Prek\u00eb Calin, n\u00eb shpell\u00ebn, ku, ishte i ngujuar me trimt\u00eb e tij. Kjo b\u00ebhej mbas shtat\u00eb dit\u00eb p\u00ebrpjekjeje pa rezultat nga forcat partizane, p\u00ebr t\u00eb thye trim\u00ebrin\u00eb e Kelmendit. Frati shkoj tek Preka e i pritun si burrat i parashtroi k\u00ebrkesAt\u00eb e komunist\u00ebve p\u00ebr dor\u00ebzim\u2026<\/p>\n<p>Megjith\u00ebse i priti t\u00eb derguarit nga katundi i tij, q\u00ebndrimin kund\u00ebrsllav e ka shprehur: \u201cUn\u00eb nuk jam p\u00ebr t\u2019u derdh gjak shqiptari. Un\u00eb nuk jam p\u00ebr t\u2019u vra vllau me vlla. Ai qi ka marr kalan\u00eb ai sundon. Por, un\u00eb nuk lidhi bes\u00eb me ata, qi bajn krushqi me anmikun ton\u00eb t\u00eb perjetsh\u00ebm, me serb e malazias, t\u00eb cill\u00ebt gjat\u00eb gjith kohnave, Native American kan\u00eb vra e pla\u00e7kit, e sot nuk mund t\u00eb ulem n\u00eb nji sofer me hanger buk e gja me ta.\u201d[20]<\/p>\n<p>Frati i tregoi Prek\u00ebs p\u00ebr reprezaljet, q\u00eb brigadat partizane po kryenin n\u00eb popullsin\u00eb e pambrojtur t\u00eb Kelmendit, por p\u00ebr Prek\u00ebn fjala \u201cdor\u00ebzim n\u00eb duart e Serbit\u201d, nuk zinte vend. Kur Preka kuptoj, se rruga e vetme me dal\u00eb nga shpella \u00ebsht\u00eb \u201cvdekja e t\u00eb gjith\u00ebve\u201d me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb, ai k\u00ebrkoj nxjerrjen e nj\u00eb djali t\u00eb ri 15 &#8211; vje\u00e7ar Ma\u00e7 Luca, q\u00eb me vrasjen e tij (p\u00ebr Prek\u00ebn) ishte shfarosja e atij fisi.<\/p>\n<p>Ky kusht nuk u pranua nga komunist\u00ebt. Preka pranoi \u201cdor\u00ebzimin\u201d, edhe pse e dinte se e pret vdekja, mbasi ai e njihte \u201cbes\u00ebn e serbit\u201d, por p\u00ebr bajraktarin shuarja e nj\u00eb fisi p\u00ebr shkakun e tij, i dukej paburr\u00ebri dhe posht\u00ebrsi. Kjo dhe vet\u00ebm kjo e detyroi at\u00eb me ra n\u00eb dor\u00ebn e trathtar\u00ebve t\u00eb atdheut, Atdhe, p\u00ebr t\u00eb cilin luftoi p\u00ebr dekada t\u00eb t\u00ebra.<br \/>\nVet\u00ebsakrifikimi p\u00ebr hir\u00eb t\u00eb mikut, mal\u00ebsori e ka pas\u00eb gjithmon\u00eb p\u00ebr nder. Pafajsia e 15 pasuesve t\u00eb tij besnik, i jepte nj\u00eb shpres\u00eb t\u00eb vog\u00ebl p\u00ebr shp\u00ebtimin e ndonjerit prej atyre djemve t\u00eb n\u00ebnave kreshnike, q\u00eb ishin t\u00eb ngujuar me te dhe p\u00ebr te.<\/p>\n<p>Nuk duhet harruar, se kjo nodhte, kur gjysma e Evrop\u00ebs vazhdonte luft\u00ebn kund\u00ebr nazizmit. Pra, p\u00ebr Veriun e Shqip\u00ebris\u00eb, ky ishte ballabaqimi i par\u00eb me \u201c\u00e7lirimtar\u00ebt komunist\u00eb\u201d, mbasi Jugu , kishte koh\u00eb q\u00eb e kishte provuar \u201cbes\u00ebn e tyre\u201d.<\/p>\n<p>Rasti i Prek\u00eb Calit, u b\u00eb nj\u00eb m\u00ebsim edhe p\u00ebr klerik\u00ebt e tjer\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt, me stoiciz\u00ebm pranuan vdekjen me nder m\u00eb par\u00eb se trathtin\u00eb me turp, si: Dom Nikoll\u00eb Gazulli (1894 &#8211; 1946), Dom Luigj Pici (1907 &#8211; 1946), Dom Mark Xhani (1909 &#8211; 1945) etj. Nj\u00eb rrug\u00eb k\u00ebsisoj Mehmet Shehu e k\u00ebrkoj edhe p\u00ebr Dom Zef Oroshin, por, p\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb Dom Zefi kishte kaluar kufirin tre dit\u00eb m\u00eb par\u00eb, se t\u00eb arrinte p\u00ebr t\u2019u prer\u00eb n\u00eb bes\u00eb nga t\u00eb shiturit tek komunist\u00ebt\u2026<\/p>\n<p>Pseudoshkrimtar\u00ebt e studiuesit shqiptar\u00eb t\u00eb koh\u00ebs komuniste dhe sot n\u00eb gazetAt\u00eb \u201cZ\u00ebri i Popullit\u201d (Sh. Tomorri, \u201cVras\u00ebsit mizor\u00eb t\u00eb popullit Preng Cali dhe Llesh Marashi, TV PD i paraqet si patriot\u00eb\u201d, #286, dt. 12.10.1995, N. Mazini, \u201cPreng\u00eb Cali ka vrar\u00eb 53 partizan\u00eb\u201d, Tiran\u00eb, 9.12.1995), \u201cKushtrim Brezash\u201d (Nj\u00eb grup ish &#8211; partizan\u00ebsh t\u00eb Brigad\u00ebs I Sulmuese, Tiran\u00eb, dt. 23.2.1994, f. 6., po atje Y. Partizani, \u201cPreng Cali dhe Llesh Marashi jan\u00eb kriminel\u00eb me damk\u00eb, O Uran Butka!\u201d, dt.12.10.1995, f. 4), duke ecur mbas idhullit t\u00eb p\u00ebrbindsh\u00ebm kriminelit most\u00ebr Enver Hoxha, jan\u00eb p\u00ebrpjekur gjithnj\u00eb t\u00eb p\u00ebrulin dinjitetin e d\u00ebshmorit t\u00eb trojeve etnike shqiptare dhe vlerave t\u00eb pastra t\u00eb demokracis\u00eb per\u00ebndimore.<\/p>\n<p>Nd\u00ebr m\u00eb t\u00eb zellshmit, \u00ebsht\u00eb vet\u00eb Enver Hoxha, i cili, n\u00eb librin e tij \u201cVitet e Vegjelis\u00eb\u201d, shkarkon fjalorin e tij me t\u00eb pav\u00ebrteta p\u00ebr Prek\u00eb Calin: \u201cN\u00eb at\u00eb koh\u00eb n\u00eb Gjirokast\u00ebr, Zogu kishte internuar nj\u00eb bajraktar, q\u00eb quhej Preng Cali, nj\u00eb burr\u00eb i dukur, i gjat\u00eb q\u00eb rrinte kurdoher\u00eb i veshur me rroba komb\u00ebtare mal\u00ebsore t\u00eb q\u00ebndisura, me kobure t\u00eb argjenta me zinxhir t\u00eb varur n\u00eb qaf\u00eb, me \u00e7ibuk\u00eb prej sermi etj. K\u00ebt\u00eb bajraktar reaksionar, q\u00eb u lidh me fashizmin dhe ngriti pushk\u00ebn n\u00eb Kelmend kund\u00ebr partizan\u00ebve, ne e kap\u00ebm dhe e pushkatuam. K\u00ebshtu pra nga ky feudal trathtar s\u2019ngel\u00ebn ve\u00e7se portretet e profesor Marshandit.\u201d[21]<\/p>\n<p>P\u00ebrfaq\u00ebsuesi e historishkruesi komunist, ushtaraku Ndri\u00e7im Plasari, n\u00eb librin: \u201cShpres\u00eb p\u00ebr popullin, tmerr p\u00ebr armikun\u201d, kushtuar luft\u00ebs v\u00ebllavras\u00ebse t\u00eb Brigad\u00ebs I &#8211; r\u00eb Sulmuese, duke i ndjekur luftimet nga sht\u00ebpia e vet, pranon rezistenc\u00ebn e fort\u00eb t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve dhe d\u00ebshtimin e forcave \u201cpopullore\u201d, kur shkruan:<\/p>\n<p>\u201c\u2026 Kolona i kishte kthyer shpin\u00ebn Broj\u00ebs dhe pararoja porsa kishte shkelur mbi Ur\u00ebn e Tamar\u00ebs, kur plasi pushka dhe \u00e7far\u00eb pushke. Q\u00ebllonin nga kodra mbi ur\u00eb, q\u00ebllonin nga Broja, q\u00ebllonin edhe nga Bardhaj. Batalioni kishte hyr\u00eb n\u00eb nj\u00eb kazan t\u00eb zjarrt\u00eb.<br \/>\nArmiqt\u00eb qen\u00eb njoftuar p\u00ebr ardhjen e nj\u00eb reparti partizan n\u00eb Kelmend, kishin llogaritur forc\u00ebn e tij prej afro 300 vet\u00ebsh, kishin llogaritur edhe rrethnat e tjera n\u00eb dobi t\u00eb tyre dhe qysh her\u00ebt, n\u00eb m\u00ebngjesin e 15 janarit kishin z\u00ebn\u00eb prit\u00eb k\u00ebndej dhe andej p\u00ebrroit, me q\u00ebllim t\u00eb caktuar, ta godisnin dhe ta asgj\u00ebsonin batalionin ton\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb goditje e till\u00eb partizan\u00ebve u ra krejt papritur. U krijua nj\u00eb gjendje kaq e v\u00ebshtir\u00eb sa m\u00eb s\u2019b\u00ebhet. S\u2019kishte tjet\u00ebr rrug\u00ebdalje, ve\u00e7se t\u00eb q\u00ebndrohej me \u00e7do m\u00ebnyr\u00eb n\u00eb vend, duke kund\u00ebrvepruar me t\u00eb gjitha forcat. Ndihm\u00eb e shpejt\u00eb s\u2019mund t\u00eb pritej as nga nj\u00eb an\u00eb. Forcat e tjera t\u00eb brigad\u00ebs ndodheshin dy dit\u00eb larg, n\u00eb Shkod\u00ebr. Batalioni s\u2019kishte nd\u00ebrlidhje me radio.<\/p>\n<p>Reaksionar\u00ebt kishin z\u00ebn\u00eb vend n\u00ebp\u00ebr shk\u00ebmbinjt\u00eb dhe q\u00eb andej villnin zjarr kund\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebve ton\u00eb t\u00eb rrethuar plot\u00ebsisht. Partizan\u00ebt p\u00ebrdornin p\u00ebr mbrojtje \u00e7do send t\u00eb rastit, shk\u00ebmb, grop\u00eb dru. Q\u00eb andej q\u00ebllonin n\u00eb drejtim t\u00eb qerdheve t\u00eb zjarrit armik. Sulmi p\u00ebr t\u00eb \u00e7ar\u00eb rrethimin dit\u00ebn ishte i pamundur. Edhe l\u00ebvizja m\u00eb e vog\u00ebl kontrollohej nga reaksionar\u00ebt\u2026 Ishin vrar\u00eb komandanti i batalionit, Fejzi Micoli, dhe nj\u00eb num\u00ebr luft\u00ebtar\u00ebsh\u2026<\/p>\n<p>N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb bajraktar\u00ebt trathtar\u00eb Preng Cali e Llesh Marashi me shok\u00eb kishin grumbulluar rreth vetes 300-400 burra t\u00eb armatosur dhe p\u00ebrpiqeshin t\u00eb shtonin gjithnj\u00eb e m\u00eb shum\u00eb forcAt\u00eb e tyre. Ata kishin marr\u00eb lidhje me misionin ushtarak anglez n\u00eb Shqip\u00ebri, i cili qe treguar i gatsh\u00ebm t\u2019u jepte \u00e7do ndihm\u00eb dhe p\u00ebrkrahje. Aeroplan\u00ebt anglez\u00eb i kishin furnizuar mbeturinat e reaksionit me arm\u00eb, municione dhe veshmbathje. Me ndihm\u00ebn e anglez\u00ebve trathtar\u00ebt kishin hartuar planin e nj\u00eb kryengritjeje kund\u00ebrrevolucionare. Do t\u00eb sulmonin dhe t\u00eb merrnin Shkodr\u00ebn me Koplikun\u2026\u201d[22]<br \/>\nN\u00eb k\u00ebto rrethana, plasi kushtrimi n\u00eb Grishaj. Vullkan u b\u00eb sht\u00ebpia e Luket Marashit, q\u00eb ishte nj\u00eb potencial i madh bese e burr\u00ebrie n\u00eb Mal\u00ebsi. Forcat kryengrit\u00ebse, u gjenden p\u00ebrball\u00eb forcave nd\u00ebshkimore t\u00eb Sigurimit e t\u00eb Ushtris\u00eb, q\u00eb sulmonin n\u00eb ball\u00eb t\u00eb gjer\u00eb.<\/p>\n<p>Praktikisht, lufta kishte filluar para kohe, pra, n\u00eb m\u00ebngjesin e dat\u00ebs 24 janar. N\u00eb p\u00ebrpjekje u vra Pjet\u00ebr Gjoka, i cili, n\u00eb krye t\u00eb 40 burrave t\u00eb Shkrelit, zbriti si ortek bore n\u00eb poskomand\u00ebn e Dedajt, e mori ate dhe, duke kaluar n\u00ebp\u00ebr Zagore, i drejtohet vertik Bajz\u00ebs. Grishajt e kishin zmbrapsur sulmin e ishin hedhur n\u00eb kund\u00ebrsulm.<\/p>\n<p>N\u00eb ball\u00eb printe oficeri i ri Zef Toma, q\u00eb ra duke luftuar trim\u00ebrisht. At\u00eb nat\u00eb luftimesh, do t\u00eb binte edhe Lulash Cuku. Gjaku i tij do t\u00eb shenjt\u00ebrorente bes\u00ebn e do t\u00eb nxirrte kushtrimin. U plagos\u00ebn Pjet\u00ebr Gjok\u00eb Hoti, q\u00eb vdiq mbas disa dit\u00ebsh. U plagos nga forcat komuniste toger Gjosh Nikaj.<\/p>\n<p>Luft\u00ebtar\u00ebt e rezistenc\u00ebs kund\u00ebrkomuniste, me n\u00eb krye Major Llesh Marashin, u mblodh\u00ebn n\u00eb oborrin e Kish\u00ebs s\u00eb Bajz\u00ebs, ku, frati At\u00eb Ciril Cani (1875 &#8211; 1953) rreh kumbon\u00ebn e Kish\u00ebs e i lutet Zotit, q\u00eb bijt\u00eb e Mal\u00ebsis\u00eb, t\u00eb fitojn\u00eb kund\u00ebr pjell\u00ebs s\u00eb djallit bolshevik. Kryengrit\u00ebsit sulmuan drejt Koplikut, n\u00ebn drejtimin e Llesh Marashit. Mbas luftimesh t\u00eb ashpra, ata mor\u00ebn postkomand\u00ebn dhe spitalin dhe m\u00eb mbas krejt qytetin. Kontribut t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb dha familja e Shaban Binakut. M\u00ebsymja vazhdoi deri n\u00eb Hanin e Ded\u00eb Zefit. T\u00eb ndaluarit, u liruan t\u00eb gjith\u00eb, mbasi iu mor\u00ebn arm\u00ebt. (Butka, f. 19)<\/p>\n<p>\u201cPo n\u00eb t\u00eb njajt\u00ebn koh\u00eb edhe me bekimin e famullitarit t\u00eb Shkrelit, Dom Nikoll\u00eb Gazullit, Kol\u00eb Nik\u00eb Prela Mar\u00e7inaj (\u00c7ekdedaj &#8211; Bzhete), u bien kumbonve p\u00ebr me mobilizue Shkrelin p\u00ebr n\u00eb luft\u00eb. K\u00ebshtu burrat e Shkrelit, u nis\u00ebn p\u00ebr t\u2019u bashkue me forcat e kryengritjes n\u00eb Koplik.\u201d[23]<br \/>\nPartizan\u00ebt nga ana e tjet\u00ebr, nuk e mendonin, se do t\u00eb hasnin n\u00eb rezistenc\u00eb aq t\u00eb fort\u00eb, prandaj po vinin t\u00eb qet\u00eb. Kur filloj pushka, k\u00ebta nuk kishin nga t\u00eb shkonin, sepse ishin t\u00eb izoluar n\u00eb shtigjet e ngritura dhe nuk kishte forc\u00eb ushtrie t\u2019i shkat\u00ebrronte pozicionet mbrojt\u00ebse t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, q\u00eb ishin fortifikimet natyrore shum\u00eb t\u00eb sigurta.<\/p>\n<p>Nuk vonoi shum\u00eb, e n\u00eb drejtim t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, filluan veprimet ushtarake. Brigada e Par\u00eb Sulmuese, mori urdh\u00ebrin luftarak, t\u2019a spastronte at\u00eb nga reaksionar\u00ebt e brendsh\u00ebm. T\u00eb till\u00eb konsideroheshin t\u00eb gjith\u00eb ata, q\u00eb kishin bindje t\u00eb kund\u00ebrta me komunist\u00ebt. N\u00eb m\u00ebngjesin e dat\u00ebs 12 janar 1945, Komanda e Brigad\u00ebs s\u00eb Par\u00eb Sulmuese, nisi n\u00eb drejtim t\u00eb Kelmendit Batalionin e Par\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00eb batalion i sprovuar n\u00eb p\u00ebrpjekje, i p\u00ebrb\u00ebr\u00eb pothuajse t\u00ebr\u00ebsisht nga partizan\u00eb t\u00eb ardhur nga jugu i Shqip\u00ebris\u00eb, q\u00eb k\u00ebsaj here nuk dinin ku shkonin. Nuk njihnin terrenin. Nuk njihnin psikologjin\u00eb e vendasve dhe, as me k\u00eb do t\u00eb luftonin, sepse n\u00eb Kelmend, nuk kishte pasur, as nuk kishte pushtues. (Dr. Martini, f. 224)<\/p>\n<p>Mal\u00ebsor\u00ebt, kishin ep\u00ebrsi ndaj partizan\u00ebve, sepse s\u00ebpari, b\u00ebnin nj\u00eb luft\u00eb mbrojt\u00ebse dhe njihnin shum\u00eb mir\u00eb vendin e tyre, ku, gjat\u00eb luftimeve u vran\u00eb, plagos\u00ebn dhe ran\u00eb n\u00eb lum\u00eb shum\u00eb partizan\u00eb.<br \/>\n\u201cPrenk\u00eb Cali bashk\u00eb me me 15 burra, u ngujuan n\u00eb shpell\u00ebn e famshme mbi fshatin Vuk\u00ebl, q\u00eb u mbiquajt Shpella e Prenk\u00eb Calit, Mark Luka, d\u00ebshmon: \u201cNa, ket\u00eb shpell\u00eb e zgjodh\u00ebm p\u00ebr me ba q\u00ebndres\u00ebn e fundit, me e la vedin e me vdek per s\u00eb mbari. P\u00ebr shtat\u00eb dit\u00eb rresht, gryka e shpell\u00ebs nuk ka pushue as nat\u00eb as dit\u00eb prej plumbave e zjarrit t\u00eb mitrolozave.<\/p>\n<p>Komunist\u00ebt vendos\u00ebn me na marr\u00eb me uri e me pabesi. Na u dor\u00ebzuem me nj\u00eb kusht, q\u00eb t\u00eb mos dhunoheshim. Por komunist\u00ebt nuk e mbajt\u00ebn fjal\u00ebn e dhan\u00eb dhe as besimin e Fratit. Kur na \u00e7uen n\u00eb shtabin e Batalionit n\u00eb Rrapsh t\u00eb Hotit, Mehmet Shehu, u ndodh ball\u00eb p\u00ebr ball\u00eb me Prenk\u00ebn:<br \/>\n&#8211; E, Prek\u00eb Cali, &#8211; i tha Mehmeti, &#8211; t\u00eb pat ardhur dita t\u2019a mbyll\u00ebsh historin\u00eb t\u00ebnde me shkronja ari, po t\u00eb b\u00ebheshe me ne! Pse b\u00ebre k\u00ebshtu?<br \/>\n&#8211; Zotni, &#8211; iu p\u00ebrgjigj Prenk\u00eb Cali, &#8211; faji bie mbi ju, se ju u bat\u00eb aleat me anmikun shekullor tonin, me Serbin.\u201d (Butka, f. 16)<\/p>\n<p>Ky ishte shpiegimi i vet\u00ebm i kund\u00ebrshtimit t\u00eb tyne (mal\u00ebsor\u00ebve) me arm\u00eb, t\u00eb \u201cbrigadave partizane\u201d shqiptaro &#8211; malaziase, n\u00eb vjetin 1944 &#8211; 1945. Ky ishte shpiegimi i vet\u00ebm, q\u00eb ata iu \u201cdor\u00ebzuen vllaz\u00ebnve tan\u00eb\u201d, autoriteteve ushtarake shqiptare, si dhe naiviteti i p\u00ebrgjegjeve t\u00eb tyne para Gjykat\u00ebs Ushtarake, q\u00eb nuk kuptonte, e si rrjedhim, i trajtonte si \u201ctrathtar\u00eb\u201d!<br \/>\nPse nuk kishin ndihmue \u201cL\u00ebvizjen Nacional &#8211; \u00c7lirimtare?\u201d Sepse ishte e lidhun me serb\u00ebt e malaziasit, anmiqt ton\u00eb shekullor\u00eb. Pse kishin rrok\u00eb arm\u00ebt kund\u00ebr \u201cbrigadave tona?\u201d Sepse bashk\u00ebpunojshin me brigadAt\u00eb serbe e malaziase, e nuk u kishim bes\u00ebn. Pse i n\u00ebnshtroheshin influenc\u00ebs s\u00eb klerit katolik? Sepse ata kan\u00eb qen\u00eb gjithmon\u00eb me ne, n\u00eb t\u00eb mir\u00eb e n\u00eb t\u00eb keq\u2026!<\/p>\n<p>Madh\u00ebshtia e malsorit t\u00eb \u00e7ilt\u00ebr shqiptar, ngrihej para Gjykat\u00ebs, si monument, q\u00eb d\u00ebshmonte vog\u00eblsin\u00eb e mendjem\u00ebdhenjve komunist\u00eb, n\u00eb pozit\u00ebn e gjykat\u00ebsit. Ep\u00ebrsia morale e q\u00ebndrimit t\u00eb viktim\u00ebs, ishte i qart\u00eb edhe para tragjedis\u00eb, q\u00eb p\u00ebrgatitej pa turp, nga nji udh\u00ebheqje servile e interesave t\u00eb huaja, nji udh\u00ebheqje e degjenerueme nga epshi p\u00ebr pushtet t\u00eb pakufi.<br \/>\nE gjith\u00eb seanca e gjyqit, sidomos me ata t\u00eb mosh\u00ebs s\u00eb kalueme, u p\u00ebrshkue nga nji vij\u00eb komb\u00ebtare, parimore, e drejt\u00eb, e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb thjesht\u00eb, n\u00eb p\u00ebrleshje me vij\u00ebn politike t\u00eb l\u00ebvizjes internacionale, q\u00eb imponohej me gjak mbi popullsin\u00eb q\u00eb e p\u00ebrbuzte.<\/p>\n<p>Pyetjet e egra k\u00ebrc\u00ebnuese merrshin p\u00ebrgjegjen e thjesht\u00eb e t\u00eb njer\u00ebzishme t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, t\u00eb bindun n\u00eb drejt\u00ebsin\u00eb e kauz\u00ebs s\u00eb tyne. Edhe kur u dha d\u00ebnimi me vdekje, ata nuk u trondit\u00ebn, megjith\u00ebse nuk arrijshin me kuptue, si mund t\u00eb d\u00ebnohet nga shqiptari, nji shqiptar, q\u00eb ka mbrojt tok\u00ebn shqiptare brez mbas brezi.<\/p>\n<p>Shikojshin rreth e rrotull, sikur pritshin q\u00eb \u201cpopulli i Shkodr\u00ebs\u201d t\u00eb thonte di\u00e7ka p\u00ebr ata, p\u00ebr t\u00eb kaluemen e tyne, p\u00ebr pafajsin\u00eb e tyne. Shkodran\u00ebt, q\u00eb njihshin mir\u00eb historin\u00eb e tyne, u befasuen nga britmAt\u00eb histerike n\u00eb sall\u00eb, t\u00eb publikut t\u00eb zgjedhun, q\u00eb shp\u00ebrthyen, si me urdh\u00ebn, kund\u00ebr \u201ckriminel\u00ebve\u201d, tue k\u00ebrkue me kamb\u00ebngulje ekzekutimin e tyne, sa ma par\u00eb.<\/p>\n<p>Populli i Shkodr\u00ebs ishte p\u00ebr\u00e7udnue\u2026 ose struk\u00eb n\u00eb sht\u00ebpi, i frik\u00ebsuem deri n\u00eb palc. \u201cShkodr\u00ebs i kishte vdek\u00eb ora!\u201d Ishte pasqyra e nji p\u00ebrmbysjeje t\u00eb plot\u00eb politike, si rrjedhim i ngurt\u00ebzimit t\u00eb ngadalsh\u00ebm moral, q\u00eb kishte p\u00ebsue shoqnia shqiptare, sidomos gjat\u00eb vjetve t\u00eb luft\u00ebs\u2026!<br \/>\nEkzekutimet, me gjyq e pa gjyq, bashk\u00eb me viktim\u00ebn, vritshin edhe vet\u00eb iden\u00eb e \u201crevolucionit \u00e7lirimtar\u201d, iden\u00eb e liris\u00eb dhe premtimin p\u00ebr nji bot\u00eb ma t\u00eb mir\u00eb, q\u00eb do t\u00eb sillte revolucioni. Ekzekutimet, e njollos\u00ebn \u201crevolucionin\u201d, e nxin\u00eb imazhin e tij, e asgjesuen at\u00eb. Sepse, zemrat dhe shpirt\u00ebt e shumic\u00ebs s\u00eb heshtun, filluen t\u00eb kalb\u00ebzohen, bashk\u00eb me kufomat q\u00eb shtriheshin pa jet\u00eb n\u00ebp\u00ebr rrug\u00ebt e katundit, n\u00eb sheshet e qytetit, n\u00eb poligon\u00ebt e qitjes ushtarake e t\u00eb ekzekutimit.<\/p>\n<p>Kudo t\u00eb shihte syni kufoma, t\u00eb mbulueme e t\u00eb pambulueme, gjith\u00ebher\u00eb aty para syve t\u00eb t\u00eb gjith\u00ebve, si p\u00ebrmendore kok\u00ebforta, p\u00ebr ata q\u00eb ende jetojshin, e tregojshin sa i rand\u00eb ishte \u00e7mimi i krimit e sa i boshatisun ishte koncepti i nji revolucioni pa m\u00ebshir\u00eb e pa zem\u00ebrgjan\u00ebsi! (Prof. Repishti, f. 105)<\/p>\n<p>Prometeu i \u00e7\u00ebshtjes nacionale Prek\u00eb Cali dhe besniku deri n\u00eb fund Mirash Fran Rrukaj (1818 &#8211; 1945), e dinin se mbas k\u00ebsaj q\u00eb ndodhi, brigadat partizane do t\u00eb dyndeshin nga Rapsha e Hotit dhe Kelmendi, si dhe nga krahu tjet\u00ebr i Gusis\u00eb, ku, kishin p\u00ebrkrahjen e v\u00ebllez\u00ebrve siamez sllav. N\u00eb k\u00ebto kushte, nacionalist\u00ebt mor\u00ebn udh\u00ebn e arratis\u00eb. Hienat e pangopsh\u00ebm komunist, u l\u00ebshuan nga t\u00eb dy krah\u00ebt mbi krahin\u00eb.<\/p>\n<p>Mehmet Shehu, me brigad\u00ebn e vet ndeshkuese t\u00eb inkuizicionit kund\u00ebrmal\u00ebsor\u00eb e kund\u00ebrkatolik\u00eb, vendoset n\u00eb fushim n\u00eb fush\u00ebn e Rapsh\u00ebs. Mal\u00ebsor\u00ebt, prisnin gj\u00ebmen e madhe n\u00eb sht\u00ebpit\u00eb e tyre. Nuk kishte informacion, se kush e kishte radh\u00ebn: Kelmendi apo Kastrati.<br \/>\nN\u00eb nat\u00ebn e 1 janarit 1945, kryexhelati terrorist Mehmet Shehu nj\u00eb mbetje e kolon\u00ebve turq (q\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb koh\u00ebn e pushtimit t\u00eb gjat\u00eb turk n\u00eb disa vise t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, sh\u00ebnimi im K. K.), si bir kleriku muhamedan, e p\u00ebrgjaku Kelmendin. Me urretjen patologjike t\u00eb trash\u00ebguar nga koha e pushtimit turk, sulmi i paramenduar prej hienave ishte i befasish\u00ebm.<\/p>\n<p>Nga Gryka e Grabomit dy toga me ushtar\u00eb \u201cdruzhe Tito\u201d (shoku J. B. Tito) sllavoserbo &#8211; malazias (n\u00eb koh\u00ebn kur u vendos komunizmi n\u00eb Mal t\u00eb Zi, president ishte miku i Enver Hoxh\u00ebs malaziasi Blazho Jovanoviq, sh\u00ebnimi im K. K.), marshuan drejt Kelmendit. Ata hap\u00ebn zjarr tek Ura e Tamar\u00ebs mbi popullat\u00ebn e pambrojtur, me synime t\u00eb pastra spastruese pa m\u00ebshir\u00eb.<\/p>\n<p>Brigadat e Ndjekjes, t\u00eb drejtuar nga kriminel\u00ebt Mehmet Shehu e Fejzi Micoli, e forcat e Sigurimit t\u00eb stacionuar n\u00eb 26 kampet e burgjeve, hetuesis\u00eb, torturave etj., n\u00eb Qarkun e Shkodr\u00ebs, t\u00eb mb\u00ebshtetur nga Ushtria Jugosllave, m\u00eb 15 janar 1945 p\u00ebrfundimisht pushtojn\u00eb Vuklin.<br \/>\nSikurse pritej, menj\u00ebher\u00eb bishAt\u00eb partizane, iu v\u00ebrsul\u00ebn luft\u00ebtar\u00ebve mal\u00ebsor\u00eb, i lidh\u00ebn dhe ushtruan dhun\u00eb mbi ta. Si n\u00eb koh\u00ebn e skllev\u00ebrve, i lidh\u00ebn me konop nj\u00ebri mbas tjetrit, duke i shtyr\u00eb. Ata mezi l\u00ebviznin, nga mundimet me dit\u00ebt e t\u00ebra pa gjum\u00eb. T\u00eb gjith\u00eb mbas i hyp\u00ebn n\u00eb nj\u00eb kamion e shpejt i nis\u00ebn p\u00ebr Shkod\u00ebr. Nj\u00ebsit\u00eb partizane, q\u00eb i shoq\u00ebronin ishin t\u00eb vogla, mbasi pjesa m\u00eb e madhe q\u00ebndruan aty, p\u00ebr t\u00eb filluar terrorin n\u00eb Kelmend.<\/p>\n<p>Ata q\u00eb jan\u00eb d\u00ebshmitar\u00eb t\u00eb k\u00ebsaj mizorie t\u00eb pashembullt, e kan\u00eb par\u00eb me sy e provuar mbi shpin\u00ebn e vuajtur torturat, q\u00eb asnj\u00ebher\u00eb s\u2019mund t\u2019i parashikonte mendja e njeriut. T\u00eb gjith\u00eb t\u00eb plagosurit e arrestuar, i lidh\u00ebn mbas kalit dhe ashtu n\u00ebn tortur\u00eb, ata pothuajse ishin n\u00eb prag t\u00eb vdekjes s\u00eb sigurt\u00eb.<\/p>\n<p>Prek\u00eb Cali, me 15 trima kelmendas kapen rob, duke i kaluar formalisht gjyqit ushtarak, i cili, i d\u00ebnoi menj\u00ebher\u00eb me pushkatim. Brigadat e Ndjekjes b\u00ebn\u00eb k\u00ebrdi, duke derdhur gjak t\u00eb past\u00ebr mal\u00ebsori shqiptar. Partizan\u00ebt t\u00eb uritur vran\u00eb e shkat\u00ebrruan, dogj\u00ebn dhe pren\u00eb, e s\u00ebfundi pushtuan Kelmendin e papushtuar n\u00eb shekuj.<\/p>\n<p>\u201cIshte mbasdite e un\u00eb po q\u00ebndroja me nji shok p\u00ebrbri zyr\u00ebs s\u00eb Posttelegraf\u00ebs. Diku u d\u00ebgjuan t\u00eb sht\u00ebna arm\u00ebsh. Njer\u00ebzit kishin marr\u00eb lajmin, se Preka asht dor\u00ebzu e pritet t\u2019a binin para Post\u00ebs. U shihnin grupe individ\u00ebsh. Dikush n\u00eb heshtje, e t\u00eb tjer\u00eb shakllabana q\u00eb banin komente. Mbas disa kohe, u pan\u00eb kamionat. Ato l\u00ebviznin ngadal\u00eb, saq\u00eb u afruan pak nga pak aty, ku, populli mund t\u2019i shihte shum\u00eb mir\u00eb \u201creaksionar\u00ebt\u201d, q\u00eb s\u2019mund\u00ebn t\u2019i p\u00ebrballonin ushtris\u00eb.<\/p>\n<p>Ishin pik\u00ebrisht k\u00ebto komente, q\u00eb banin njer\u00ebzit servila e katila, q\u00eb asnjiher\u00eb nuk u ngop\u00ebn me gjakun e sternipave ilirian. Binte n\u00eb sy shtati i tyne si lisat e bjeshk\u00ebve t\u00eb Kelmendit, ku, mes tyne dallohej trupi vigan i martirit Prek Cali. Disa fundrrina komunist\u00eb, filluan t\u2019i p\u00ebshtynin e p\u00ebrbuznin ashtu t\u00eb lidhun.<\/p>\n<p>Kjo pamje e shemtum ma prekte shpirtin. Edhe un\u00eb, si kureshtar\u00ebt, q\u00eb erdhen duke u shtue rrinim t\u00eb ngrim n\u00eb heshtje me keqardhje, q\u00eb vriste me logjik\u00ebn e p\u00ebrbuzjes masakruesit e burrit vigan kelmendas, q\u00eb shikonte se ku po shkonte qyteti i tyne i dashtun Shkodra, e cila, pretendonte, se ishte qyteti ma i zhvillum n\u00eb Shqipni\u2026<\/p>\n<p>Grupi i Prek\u00ebs, doli n\u00eb gjyqin komunist. Ai u zhvillua n\u00eb nji nd\u00ebrtes\u00eb dykat\u00ebshe, diku n\u00eb veriper\u00ebndim t\u00eb Gjimnazit. Un\u00eb ndoqa tri seanca, si d\u00ebshmitar\u00eb okular\u00eb n\u00eb at\u00eb se \u00e7far\u00eb d\u00ebgjova e pash ndaj tij. N\u00eb fillim t\u00eb seanc\u00ebs, nuk lejohej me marr\u00eb pjes\u00eb shum\u00eb popull, mbasi komunist\u00ebt k\u00ebrkonin q\u00eb gjyqi t\u00eb zhvillohej sa ma shpejt. Preka, nuk ishte vet\u00ebm i pushk\u00ebs, bes\u00ebs, tradit\u00ebs etj., por edhe nji trim, q\u00eb me goj\u00ebn e vet nxirrte fjal\u00eb t\u00eb matuna, i qet\u00eb, q\u00eb mohonte pa frik\u00eb t\u00eb gjith\u00eb akuzat e rreshtume kund\u00ebr tij.<\/p>\n<p>\u201cUn\u00eb jam k\u00ebtu, &#8211; u shpreh Preka &#8211; nd\u00ebr t\u00eb tjera, p\u00ebr me marr\u00eb pergjegj\u00ebsin e luft\u00ebs kundra partizanve, q\u00eb u ba n\u00eb Kelmend. Dhe t\u00eb drejt\u00eb tjet\u00ebr nuk keni pse m\u00eb akuzoni. Kam luftue kundra shkjeve, kur deshten me na nda prej nan\u00ebs Shqipni dhe kam mbrojt At\u00eb \u00e7ka asht e jona. Mund\u00ebsi ma t\u00eb madhe nuk kam pas. V\u00ebrtet jam malcor pa shkoll, por jam shqiptar. Ju m\u00eb keni marr\u00eb n\u00eb bes\u00eb, e s\u2019kam nevoj\u00eb me ju k\u00ebrkue falje. Un\u00eb as Mbretit si kam kerkue falje, kur m\u2019ka d\u00ebnue, se isha opozitar\u2026\u201d (Pikolini, f. 55)<\/p>\n<p>Por k\u00ebta, ndon\u00ebse p\u00ebrdoren barbarin\u00eb komuniste, nuk arrit\u00ebn me tut\u00eb (friksu) dhe mposht\u00eb krenarin\u00eb e Mal\u00ebsis\u00eb. Mal\u00ebsori e pagoi, por kurr\u00eb nuk trathtoi truallin e sht\u00ebpis\u00eb s\u00eb vet, duke mbrojtur lirin\u00eb nga ofensiva komuniste asokohe.<\/p>\n<p>Me shum\u00eb urretje, se nuk mund\u00ebn t\u00eb kapnin luft\u00ebtar\u00ebt nacionalist\u00eb t\u00eb liris\u00eb, forcat terroriste partizane: \u201c\u2026 ban\u00eb nji k\u00ebrdi t\u00eb zez\u00eb, tue torturue deri edhe gra e f\u00ebmi. Ata mashkuj apo luft\u00ebtar, q\u00eb gjendeshin n\u00eb sht\u00ebpi i arrestonin, u digjnin sht\u00ebpit\u00eb, u merrnin pasunin\u00eb, nd\u00ebrsa familjet (e luftar\u00ebve n\u00eb arrati) e tyne i internonin n\u00eb krahinat e vendit\u2026<br \/>\nEdhe Preka, me nji \u00e7et\u00eb luftar\u00ebsh trima e besnik\u00eb, vendosi e u ngujua n\u00eb nji shpell\u00eb, q\u00eb ishte mjaft e ilzolueme e i p\u00ebrngjante nji fortese t\u00eb vog\u00ebl, me nji shpres\u00eb fare t\u00eb vog\u00ebl, se mund t\u00eb bante si dikur Kelmendi me ushtrin\u00eb turke, t\u00eb cil\u00ebt, zinin vende n\u00eb ndonji lugin\u00eb ose bregore, duke mos i ndjekur kryengrit\u00ebsit n\u00ebp\u00ebr male.<\/p>\n<p>Nga ana e tjet\u00ebr, Preka kishte disa djem t\u00eb rinj (simbas tregimeve t\u00eb Dom Tom\u00eb Lacaj, kujton, se ai, kishte me vete n\u00eb shpell\u00eb, nj\u00eb djal\u00eb t\u00eb ri adolishent n\u00eb mosh\u00ebn 15 vje\u00e7, t\u00eb quajtur Ma\u00e7 Luca (1930) nga Vukli, q\u00eb ishte djal\u00eb i vet\u00ebm (d\u00ebshire) n\u00eb familje, dhe komunist\u00ebt i kan\u00eb than\u00eb atij, se do t\u2019ia falim jet\u00ebn djaloshit t\u00eb ri. Por n\u00eb fakt, kur jan\u00eb dor\u00ebzuar, mbas gjyqit t\u00eb zhvilluar n\u00eb Shkod\u00ebr, f\u00ebmija Ma\u00e7 Luca, d\u00ebnohet 5 vjet me heqje lirie n\u00eb burg\u2026<\/p>\n<p>Ai sot \u00ebsht\u00eb gjall\u00eb. Prej vitit 1991, \u00ebsht\u00eb Kryetar i Shoqat\u00ebs s\u00eb ish &#8211; P\u00ebrndjekurve e t\u00eb Denuarve Politik\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, p\u00ebr katundin e Vuklit (Kelmend) n\u00eb Mal\u00ebsi t\u00eb Madhe, sh\u00ebnimi im K. K.), q\u00eb nuk donte t\u00eb rrezikohen, sikur ky t\u00eb bante rezistenc\u00eb me arm\u00eb. Prandaj, u k\u00ebrkoj partizan\u00ebve, n\u00ebp\u00ebrmjet Fratit disa kushte:<br \/>\n&#8211; Meq\u00eb udh\u00ebtimi do t\u00eb bahej me ecje n\u00eb kamb\u00eb n\u00ebp\u00ebr Kelmend, t\u00eb lejohen t\u00eb kalojn\u00eb t\u00eb armatosun;<br \/>\n&#8211; T\u00eb mos i c\u00ebnojn\u00eb (keqtrajtoj) askush me dor\u00eb;<br \/>\n&#8211; Gjykata t\u00eb bajn\u00eb pun\u00ebn e saj.<\/p>\n<p>K\u00ebto kushte komunist\u00ebt ia premtuen, por si zakonisht nuk i mbajt\u00ebn. Ata porsa kaluen nji cop\u00eb rrug\u00eb t\u00eb shoqnuem e t\u00eb rrethuem me partizan\u00eb, i \u00e7armatos\u00ebn, u lidh\u00ebn duart, i ul\u00ebn drejt e n\u00eb Koplik. Ne e nesre, nadje her\u00ebt, i nis\u00ebn n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs, n\u00eb t\u00eb ashtequjtunin \u201cBurgu Gjerman\u201d\u2026<\/p>\n<p>Prenka asokohe 73 vje\u00e7, i burgosun n\u00eb nji dhom\u00eb m\u00eb vete. Kur t\u00eb burgosunit ndryheshin n\u00eb dhoma, at\u00eb e nxirrnin dhe sh\u00ebtiste i vet\u00ebm n\u00eb oborrin e burgut. Ai kishte nji tjet\u00ebr trajtim prej t\u00eb burgosurve t\u00eb tjer\u00eb.\u201d (Mali, f. 341)<\/p>\n<p>Prenka, ka qen\u00eb i bindur se do ta vrasin, por \u00ebsht\u00eb prer\u00eb n\u00eb bes\u00eb nga komunist\u00ebt, t\u00eb cil\u00ebt, i kan\u00eb premtuar n\u00eb fillim, se do t\u2019ia falin jet\u00ebn f\u00ebmij\u00ebs Ma\u00e7 Luc\u00ebs. Mbas burgut, i riu kelmendas \u00ebsht\u00eb martuar. Familja e tij tashm\u00eb nuk \u00ebsht\u00eb e shuar&#8230; Gjithashtu Prenka, kishte mbas vedit edhe t\u00eb riun hotian martirin e pushkatuar Palok\u00eb Ucin (1925 &#8211; 1945), i cili, ishte 20 vje\u00e7, i pamatuar. Ai kishte nj\u00eb mot\u00ebr Marien (e matuar n\u00eb Koplik) dhe v\u00ebllan\u00eb Prek\u00eb Ucin, i cili, jetoi tmerrin e diktatur\u00ebs komuniste dhe n\u00eb nj\u00eb moment deshp\u00ebrimi vret vet\u00ebn, duke u hedhur nga kati i spatalit civil t\u00eb Shkodr\u00ebs\u2026<\/p>\n<p>M\u00eb 25 mars 1945, rreth or\u00ebs 5 t\u00eb m\u00ebngjesit, burri i Kelmendit Prek\u00eb Cali, i lidhur b\u00ebrryl n\u00eb b\u00ebrryl me brezat e belit t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb, dhe me duart mbrapa t\u00eb mb\u00ebrthyer nd\u00ebr vargoj n\u00eb drunj, u ndodh para brigad\u00ebs s\u00eb pushkatimit n\u00eb Zall t\u00eb Kirit, q\u00eb ishte kthyer prej koh\u00ebsh n\u00eb poligon qitje.[24] Ai nuk u tremb nga vdekja e nuk pranoi q\u00eb t\u00eb kthehej me shpin\u00eb nga pushka, por me z\u00eb t\u00eb fort\u00eb britti. Ai u dha zem\u00ebr djemve t\u00eb rinj, q\u00eb po jepnin jet\u00ebn p\u00ebr te e p\u00ebr Liri. Me gjoks p\u00ebrpara, ky vigan i pamposhtur, u tregoi komunist\u00ebve sesi vdes shqiptari.<\/p>\n<p>Ndoshta kjo nuk do t\u00eb dihej kurr\u00eb, por p\u00ebr fAt\u00eb aty \u00ebsht\u00eb ndodhur prifti Dom Tom\u00eb Laca, i cili, u ka b\u00ebr\u00eb shartet (sakramentet) e fundit mbas pushkatimit\u2026 I vetmi, q\u00eb mungonte nga kufomAt\u00eb e t\u00eb vrar\u00ebve at\u00eb dit\u00eb ishte poeti Dom Ndre Zadeja, i cili, u bajt menj\u00ebher\u00eb nga Dom Tom\u00eb Laca (1898 &#8211; 1962) dhe tre seminarist\u00eb (martiri Mark Ndoc \u00c7uni (1920 &#8211; 1946) etj.), q\u00eb e p\u00ebrcoll\u00ebn n\u00eb varrezat katolike t\u00eb qytetit n\u00eb Rr\u00ebmaj.<\/p>\n<p>Mbas k\u00ebtij akti nga komunist\u00ebt (q\u00eb kryenin masakrime me pushkatime), nuk u dhan\u00eb m\u00eb asnj\u00eb kufom\u00eb e t\u00eb vrar\u00ebve dhe as nuk lejuan m\u00eb q\u00eb t\u00eb shkoj prifti aty, p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb shartet e fundit&#8230;<br \/>\nAt\u00eb dit\u00eb dhimbjeje, shum\u00eb qytetar\u00eb shkodran\u00eb i kishin mb\u00ebshtetur mbas murit t\u00eb vorreze, ku, binin n\u00eb sy trimat mal\u00ebsor\u00eb me \u00e7ak\u00e7ir\u00eb. Prek\u00eb Cali, ishte i cop\u00ebtuar n\u00eb fytyr\u00eb nga bresh\u00ebrija e mitralozave. Ai ishte me k\u00ebsul\u00eb n\u00eb nj\u00ebrin sy dhe me cigare n\u00eb goj\u00eb. Edhe pse t\u00eb vdekur, komunist\u00ebt gjakatar\u00eb, nuk ngopeshin me vepr\u00ebn e tyre t\u00eb posht\u00ebr e trathtare. Vet\u00eb pjes\u00ebtar\u00ebt e togave t\u00eb pushkatimit, kan\u00eb filluar t\u00eb flasin e shkruajn\u00eb n\u00eb media me ose pa pendes\u00eb\u2026<br \/>\nPo at\u00eb dit\u00eb, m\u00eb 25 mars 1945, hafijet kasnec\u00eb komunist\u00eb, n\u00eb muret e Shkodr\u00ebs ngjit\u00ebn afishe t\u00eb m\u00ebdha, t\u00eb cilat, kishin titullin: \u201cPushkatohen kriminelAt\u00eb e Luft\u00ebs dhe Armiqt\u00eb e Popullit\u201d, ku, m\u00eb mbas vijojn\u00eb emrat:<\/p>\n<blockquote><p>Prek Cali<br \/>\nDom Ndre Zadeja<br \/>\nLuigj Gjeto Kastrati<br \/>\nNdok Nik Bardhoku<br \/>\nNdrek Loka<br \/>\nArif Selim Hyseni<br \/>\nDed Lulash Smajli<br \/>\nGjok Nikaj<br \/>\nDul Bajrami<br \/>\nMark Luc Gjoni<br \/>\nTom Lek Daka<br \/>\nMaliq Bajrami<br \/>\nGjok Nikoll Voci<br \/>\nPjet\u00ebr Ded Gjedashi.<\/p><\/blockquote>\n<p>Studiuesi e publicisti Ing. M\u00ebrgim Kor\u00e7a, gjat\u00eb hulumtimeve p\u00ebr p\u00ebrgatitjen e dor\u00ebshkrimit: \u201cN\u00eb p\u00ebrkujtim t\u00eb Kryengritjes Armatosur t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb Madhe\u201d, shkruan:<br \/>\n\u201cSi sot e kam parasysh, kur e pruene duer lidh\u00eb n\u2019sheh\u00ebt t\u2019Shkodr\u00ebs kreshnikun Prek Calin! Ecte kryenalt\u00eb, me mjek\u00ebr t\u2019dendun aj, si me ken\u00eb fitues. Por shkjau, brateja e partizanve ngjallnjyes, ia kish n\u2019vesh t\u2019vjerrun trimit inadin. E ndalne mjedis Fush\u00ebs \u00c7el\u00eb, e ulne n\u2019gjuj e nji partizane e ekzaltueme ia rroi mjekrr\u00ebn pa lag\u00eb atij. Mjes gishtave t\u2019duerve t\u2019mija me t\u2019cillAt\u00eb kishem mlue ftyr\u00ebn, kureshtja m\u2019bate me e pa si i shkojshin lot\u00ebt kreshnikut qi za nuk xirrte dhimbet!<\/p>\n<p>Kjo pamje e mbrame qi kam e prijsit maleve qi pat thye shkjet\u00eb n\u2019luftimet e 1911-\u00ebs e t\u00eb 1913 \u2013 \u00ebs. Mbas k\u00ebsaj ve\u00e7 kur ndjeva se e kishin denue me vdekje dhe me 25 mars njimij\u2019 e nand\u00ebqind\u2019 e kat\u00ebrdhet\u2019 e pes\u00eb e kishin pushkatue Prek Calin. Ksisoji komunist\u00ebt shqyptar\u00eb e vrane anmikun e betuem t\u00eb shkjaut dhe e hapne rrug\u00ebn m\u2019u shkue uji n\u2019mulli t\u2019tyne!\u201d<br \/>\nPor odiseja e t\u00eb ngujuarve n\u00eb shpell\u00eb, nuk do t\u00eb p\u00ebrfundonte me dor\u00ebzimin e tyre. T\u00eb par\u00ebt, q\u00eb u pushkatuan, ishin:<br \/>\nDed\u00eb Lulash Smajli dhe Ded\u00eb Gjon Deda, t\u00eb cil\u00ebve, i kishin prer\u00eb me par\u00eb mishin dhe trupin me sopat\u00eb.<\/p>\n<p>Fran Zef Bajraktarit, ia nxorr\u00ebn syt\u00eb dhe e varros\u00ebn t\u00eb gjall\u00eb me gur\u00ebt e malit.<br \/>\nLuc Gjon Bajraktarin, e pren\u00eb n\u00eb qaf\u00eb me bajonet\u00eb dhe e hodh\u00ebn n\u00eb gremin\u00eb.<br \/>\nFran Zef Bajraktarin e gropos\u00ebn t\u00eb gjall\u00eb, mbasi i dogj\u00ebn kull\u00ebn.<br \/>\nMarash Vat Lumajn, e pushkatuan para popullit t\u00eb Vermoshit, si agjitator kund\u00ebr bolshevizmit.<br \/>\nDed\u00eb Prek\u00eb Nik\u00ebn, e soll\u00ebn nga kampi i Tepelen\u00ebs dhe e pushkatuan pa gjyq, n\u00eb mes t\u00eb kelmendasve.<br \/>\nUjk Mark Biku, u pushkatua n\u00eb mes t\u00eb katundit Broj\u00eb, p\u00ebr t\u00eb ngjallur panik.<br \/>\nNik\u00eb Mark Rexhaj, i cili, q\u00ebndroi 21 dit\u00eb i varur n\u00eb burgun e Koplikut, u pushkatua p\u00ebrs\u00ebri pa gjyq.<\/p>\n<p>Gjelosh Fran Pellumbi, vdiq n\u00eb burgun e Kavaj\u00ebs nga torturat \u00e7njer\u00ebzore, me fjal\u00ebte fundit: Posht\u00eb komunizmi!<br \/>\nMbas nj\u00eb gjyqi n\u00eb Shkod\u00ebr, u d\u00ebnua me vdekje kreshniku i Vermoshit, plaku 73 vje\u00e7ar\u00eb Prek\u00eb Cali. Ky gjyq, do t\u00eb d\u00ebnonte plot 25 vet\u00eb, nga t\u00eb cil\u00ebt edhe 4 me burgim t\u00eb p\u00ebrjetsh\u00ebm, nd\u00ebrsa t\u00eb tjer\u00ebt kryesisht me 30 vjet burg. K\u00ebshtu Kelmendi u p\u00ebrzhit dhe u ndeshkua p\u00ebrs\u00ebri. (Butka, f. 17 &#8211; 18)<\/p>\n<p>K\u00ebto jan\u00eb kelmendasit e Mal\u00ebsia, q\u00eb kishin t\u00eb ruajtur n\u00eb gene prej gjeneratave virtytet m\u00eb t\u00eb mira, si mikprit\u00ebs e bujar\u00eb, trima sypatrembur e atdhedash\u00ebs, njer\u00ebz t\u00eb bes\u00ebs e fetar\u00eb. Ata e donin meshtarin si antar\u00eb t\u00eb familjes, duke i besuar fjal\u00ebn e nderit\u2026<br \/>\nMal\u00ebsia, humbi 137 bij\u00eb t\u00eb saj, trimAt\u00eb e devotsh\u00ebm n\u00eb kryengritje. U burgos\u00ebn 345 burra e u internuan 41 familje t\u00eb shpallura reaksionare. Mal\u00ebsia, u vesh me petkun e zis\u00eb. Mal\u00ebsor\u00ebt trima, denbabaden t\u00eb patundur n\u00eb trojet e tyre, u shp\u00ebrngul\u00ebn n\u00eb kampet e internimit t\u00eb Tepelen\u00ebs, t\u00eb Kavaj\u00ebs, t\u00eb Vlo\u00e7ishtit, n\u00eb burgjet e kampet e pun\u00ebs, m\u00eb \u00e7njer\u00ebzore q\u00eb ka njohur historia. (Butka, f. 21)<\/p>\n<p>N\u00eb momentin, q\u00eb do ta ekzekutonin heroin legjendar t\u00eb kufijve shqiptar\u00eb toga e zez\u00eb e pushkatimit komunist, k\u00ebrkojn\u00eb q\u00eb t\u00eb d\u00ebnuarit me pushkatim t\u00eb kthehen mbrapa (me shpin\u00eb) dhe t\u2019ua mbyllin syt\u00eb. Por Prek\u00eb Cali, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb kategorike kund\u00ebrshton, duke th\u00ebn\u00eb fjal\u00ebt:<br \/>\n\u201c &#8211; Nuk shkohet n\u2019Parajs me shpin dhe me sy t\u2019mbyllun\u201d dhe si\u00e7 ishte duarlidhur, ngrehi kryet lart, tregoi gjoksin, e zbuluar nga k\u00ebmisha e grisur e u tha:<\/p>\n<p>\u201c &#8211; K\u00ebshtu vdes shqiptari\u201d.<br \/>\nPara se t\u00eb rr\u00ebzohej, ai trup si nj\u00eb lis, nga plumbAt\u00eb e shqiptar\u00ebve t\u00eb armiqve t\u00eb nacionit t\u00eb vet, z\u00ebri i fuqish\u00ebm i mal\u00ebsorit t\u00eb bjeshk\u00ebve, ushtroi si jehona e luginave:<\/p>\n<p>\u201c &#8211; Rrnoft Shqipnia! Rrnoft populli shqiptar! Heret a von\u00eb Shqipnia do t\u00eb fitoj\u00eb.\u201d (Laj\u00e7aj, f. 70)<br \/>\nP\u00ebr meritat e m\u00ebdha t\u00eb padiskutueshme Presidenti i Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Dr. Sali Berisha, m\u00eb 25 qershor 1993, Prenk\u00eb Calin e dekoron me dekret #569 me medaljen \u201cMartiri i Demokracis\u00eb\u201d, duke nderuar dhe respektuar me veneracion t\u00eb gjith\u00eb Mal\u00ebsin\u00eb e Madhe. M\u00eb 15 qershor 2000, n\u00eb lagjen \u201cSkanderbeg\u201d t\u00eb qytetit Shkod\u00ebr, p\u00ebrurohet vendosja e monumentit t\u00eb Prek\u00eb Calit. Projekti dhe realizmi i shtatores, u b\u00eb prej skulptorit t\u00eb njohur shqiptar Muntaz Dhramit.<\/p>\n<p>Do t\u00eb p\u00eblqente, q\u00eb n\u00eb shenj\u00eb nderimi dhe respekti, p\u00ebr gjakun e derdhur nga martir\u00ebt nacionalist\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri e Kosov\u00eb, t\u00eb sh\u00ebnoj fragmente t\u00eb poezis\u00eb \u201cLIRIA\u201d (1937) t\u00eb personalitetit t\u00eb shquar e poetit brilant t\u00eb nacionit Dom Ndre Mjedja (1866 &#8211; 1937)[25]. E, mos i harroni k\u00ebto vargje, \u2026jo, kurr\u00eb mos i harroni!\u2026<\/p>\n<blockquote><p>O Shqype, o zogjt\u00eb e mal\u00ebvet, kallxoni<br \/>\nA shndrit\u00eb rreze lirije mbi ato maje?<br \/>\nMbi bjeshk\u00eb t\u00eb thepisuna e nd\u2019ograj\u00eb<br \/>\nKu del gurra e gjimon p\u00ebrmallsh\u00ebm kroni?<br \/>\nA keni ndie ndokund kah fluturoni<br \/>\nN\u00ebp\u00ebr shkrepa me ushtue kang\u00ebn e saj\u2026<br \/>\nU kputne hekrat, e lirim malcori,<br \/>\nLirim deti kumbon e ja sjell\u00eb bregut;<br \/>\nLirim p\u00ebrgjigjen qysh kah Labradori<br \/>\nE Virgjin\u2019ja e New York \u2013 u, syni i tregut.<br \/>\nT\u00eb lumt\u00eb, o \u00cbashington! U zhvillAt\u00eb qielli\u2026<br \/>\nE ndjeu toka njat\u00eb shend e u g\u00ebzue si f\u00ebmija<br \/>\nQ\u00eb i qeshet lokes kur ja rresh\u00eb krahnorit;\u2026<br \/>\nLirin\u2019 e keni ju! Na hekra kemi.<br \/>\nNa terr e niegull deri n\u00eb ditt ma t\u00eb vona;<br \/>\nNa pa em\u00ebn k\u00ebrkund, pa Atdhe; na jemi<br \/>\nSherbtor\u00ebt e t\u00eb huejve n\u00ebp\u00ebr vende tona.<br \/>\nPorsi berre qi bleu mishtari vemi<br \/>\nMbas shkopit, t\u00eb kalamenduna, ku s\u2019dona\u2026<br \/>\nFrym\u00eb t\u00eb re tui shprazun p\u00ebr gjithkahna, hija<br \/>\nE Skanderbegut. Qe nd\u00ebr djepa rrisin<br \/>\nNanAt\u00eb e Hotit djelm\u00ebnin ushtore,<br \/>\nE idhnim n\u2019anmikun n\u00ebp\u00ebr gji ju qisin.<br \/>\nE nalt nd\u00ebr maje, bukuri mbretnore,<br \/>\nHapi flatrAt\u00eb e mnershme qi p\u00ebrshndrisin,<br \/>\nMe thoj t\u2019harkuem Shqypja Arb\u00ebnore.<\/p><\/blockquote>\n<blockquote><p>[1] Pjet\u00ebr Kola Laj\u00e7aj, \u201cKumtes\u00eb mbi monografin\u00eb e Prek\u00eb Calit\u201d, Revista \u201cKuvendi\u201d, Shkurt, 2005, Michigan, USA, f. 65 &#8211; 73.<br \/>\n[2] Dr.Luigj Martini, \u201cPrek Cali, Kelmendi dhe kelmendasit\u201d, Monografi, (Shkod\u00ebr, 2005), f. 67.<br \/>\n[3] Mem\u00eb Smajli, ishte nj\u00eb luft\u00ebtar trim. Sikurse t\u00eb gjith\u00eb kryetrimat, u dallua p\u00ebr guximin e tij t\u00eb spikatur, n\u00eb luftrat e shumta kund\u00ebr pushtuesve t\u00eb Perandoris\u00eb Otomane Turke n\u00eb Shqip\u00ebri dhe synimeve grabiqare t\u00eb shovinist\u00ebve serbo &#8211; malazias. Serb\u00ebt e kishin shum\u00eb frik\u00eb emrin e tij dhe p\u00ebr t\u2019i b\u00ebr\u00eb t\u00eb heshtin f\u00ebmij\u00ebt e tyre i p\u00ebrmendinin emrin duke u th\u00ebn\u00eb: \u201cHeshtini se po vjen Mema\u2026\u201d Prek\u00eb Cali, Mem\u00ebn e kishte kush\u00ebri (djal\u00eb axhet), nga i cili, mori dashurin\u00eb e ve\u00e7ant\u00eb p\u00ebr trojet shqiptare me barut e zem\u00ebr trimi shqiptar.<br \/>\n[4] Rush Dragu, \u201cPrek\u00eb Cali\u201d, n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb hije\u2026\u201d, Publicistik\u00eb, Enti Botues \u201cHelena Kadare\u201d, Shkod\u00ebr, 2001, f. 38.<br \/>\n[5] Hasan Riza Pash\u00ebs (1871 &#8211; 1913), lindi n\u00eb Irak, ku babai i tij Namik Pasha kishte qen\u00eb vali, kurse n\u00ebna me origjin\u00eb shqiptare. M\u00eb 1892 mbaron studimet ushtarake n\u00eb Stamboll, ku gradohet n\u00ebntoger. 3 vjet m\u00eb von\u00eb kreu shkoll\u00ebn e Shtatmadhoris\u00eb e u gradua kapiten. Mori pjes\u00eb n\u00eb luft\u00ebn Turko &#8211; Greke (1897) si n\u00ebnkokonel. Ai shkon n\u00eb Gjermani (1899) n\u00eb shkoll\u00ebn e luft\u00ebs &#8211; Kriegsakademie n\u00eb Berlin. Kur n\u00eb pushtet ishte sulltan Abdul Hamidi arriti grad\u00ebn pasha (general). Ardhja e \u201creformator\u00ebve\u201d xhonturq n\u00eb pushtet e zbriti n\u00eb grad\u00ebn kolonel. Ai erdhi n\u00eb Shkod\u00ebr si komandant n\u00eb vitin 1911 dhe drejtonte 30.000 ushtar\u00eb turq. Ai vritet trathtisht n\u00eb fund t\u00eb dhjetorit 1913 nga dy shqiptar\u00eb: Osman Bali e Mehmet Kavaja, sh\u00ebrb\u00ebtor\u00eb t\u00eb EsAt\u00eb Pash\u00ebs, ndaj t\u00eb cilit r\u00ebndin akuza se ka dh\u00ebn\u00eb urdh\u00ebr t\u00eb vritet komandanti i tij Hasan Riza Pasha, n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb t\u00eb dor\u00ebzohet m\u00eb leht\u00eb qyteti tek malaziasit. Ai u varros n\u00eb varret e Xhamis\u00eb s\u00eb Parruc\u00ebs, me respekti m\u00eb t\u00eb madh nga i gjith\u00eb qyteti, q\u00eb do t\u00eb provonte tmerrin e rrethimit t\u00eb hekurt t\u00eb ushtris\u00eb serb-malaziase. N\u00eb vitin 1936, eshtrat e mbrojt\u00ebsit t\u00eb Shkodr\u00ebs, u mbart\u00ebn n\u00eb vorrezAt\u00eb e Komaneve dhe n\u00eb gurrin e varrit iu vu nj\u00eb epitaf i hartuar nga At\u00eb Gjergj Fishta. Mbrojta e qytetit \u00ebsht\u00eb vep\u00ebr r p\u00ebrbashk\u00ebt shqiptaro &#8211; turke nga synimet shoviniste sulmet barbare sllave. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr k\u00ebt\u00eb figur\u00eb shih Ferit Hafizi: \u201cHsan Riza Pasha, roli i tij n\u00eb fatin e Shkodr\u00ebs, gjat\u00eb luft\u00ebs Ballkanike 1912 &#8211; 1913\u201d, Pasth\u00ebnie e librit: \u201cRrethi i Shkodr\u00ebs 10 tetor 1912 &#8211; 22 prill 1913\u201d, Ditar, mbajtur nga austriakja Hortense von Zambaur. Sht\u00ebpia Botuese \u201cCamaj &#8211; Pipa\u201d, Shkod\u00ebr, 2006, f. 128 &#8211; 155.<br \/>\n[6] Hortense von Zambaur, \u201cDie Belagerung von Skutari (10 October 1912 bis 22 April 1913). Ein Tabebuch\u201d, Berlin, Verlang von G. Stilke, 1914.<br \/>\n[7] Marash Kol\u00eb Mali (1921), lindur n\u00eb Dedaj t\u00eb Shkrelit Mal\u00ebsia e Madhe, vjen nga nj\u00eb familje e njohur \u201cvojvod\u00eb\u201d e mjaft e p\u00ebrmendur p\u00ebr burra t\u00eb urt\u00eb dhe atdhetar\u00eb. Babai i tij, Kola, ishte nj\u00eb nd\u00ebr krer\u00ebt e grupuar me ata t\u00eb qytetit Shkod\u00ebr, si ishin asokohe: Rexhep Shala, Sylo Beg Bushati, Dan Hasani, Vas Kiri etj., n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr organizimin e mbrojtjes territoriale t\u00eb krahinave n\u00eb rrezik nga m\u00ebsymjet malaziase. Si opozitar q\u00eb ishte gjat\u00eb trazirave, u vra n\u00eb vitin 1923. Marashi, shkollimin e fillores dhe t\u00eb mesmen i kreu n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs, sepse si jetim, iu dha nj\u00eb burs\u00eb p\u00ebr n\u00eb Jetimoren e konviktit \u201cMalet tona\u201d. Nd\u00ebrkoh\u00eb shkon n\u00eb Itali dhe kreu nj\u00eb shkoll\u00eb specializimi, n\u00eb deg\u00ebn e Pyjeve. N\u00eb prag t\u00eb kapitullimit nazifashist n\u00eb Shqip\u00ebri, bashkohet me 4 oficer\u00eb madhor\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, n\u00eb \u201cBes\u00eblidhja e Malcis Madhe\u201d, e me vullnetar\u00ebt e k\u00ebsaj treve kishte p\u00ebr q\u00ebllim mbrojtj\u00ebn e Krahin\u00ebs, pa u p\u00ebrfshir\u00eb n\u00eb asnj\u00eb grupim politik. Mbas k\u00ebsaj e n\u00eb vijim t\u00eb Bes\u00eblidhjes, kur u krijua p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtin q\u00ebllim \u201cBatalioni Shkreli\u201d, me komandant major Gjon Gazullin, Marashi ishte kapiten i klasit t\u00eb par\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb batalion. Mbas ardhjes s\u00eb komunizmit n\u00eb Shqip\u00ebri, ky bashk\u00eb me major Llesh Marashin etj., ka qen\u00eb nj\u00ebri nga nism\u00ebtar\u00ebt e rezistenc\u00ebs s\u00eb s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe, q\u00eb i soll\u00ebn atij edhe burgim politik. \u00cbsht\u00eb shum\u00eb i dh\u00ebn\u00eb mbas let\u00ebrsis\u00eb, historis\u00eb dhe hulumtues i aft\u00eb e me pasion i zakoneve kanunore. Ai ka shkruar dram\u00ebn historike \u201cGjaku i falur\u201d (1958).<br \/>\n[8] Rush Dragu, \u201cPrek Cali\u201d, n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb hije\u2026\u201d, f. 40.<br \/>\n[9] Nikolla Spathari, \u201cMal\u00ebsia e Madhe si e njoha un\u00eb\u201d, Monografi, Shkod\u00ebr, 2001, f. 93.<br \/>\n[10] Klajd Kapinova, \u201cHistorit\u00eb e pavdekshme t\u00eb bac\u00ebs s\u00eb Kelmendit-Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 &#8211; 1945)\u201d, Kumtes\u00eb shkencore, mbajtur n\u00eb 100 &#8211; vjetorin e lindjes s\u00eb Ing. Xhafer Xhev\u00ebs dhe 58 &#8211; vjetorin e r\u00ebnies s\u00eb Kapidan Dr. Mark Gjon Maku, organizuar nga Insituti i Historis\u00eb Prishtin\u00eb e Diaspora Shqiptare, Prizren, 26 &#8211; 27 N\u00ebntor 2004. Shih \u201cE Djathta Shqiptare n\u00eb Mbrojtje t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Etnike\u201d (2). Forcat nacionaliste shqiptare gjat\u00eb Luft\u00ebs II Bot\u00ebrore deri n\u00eb vitin 1950. Sht\u00ebpia Botuese\u201dLumbardhi\u201d, Prizren, 2005, f. 323 &#8211; 339.<br \/>\n[11] Rush Dragu, \u201cPrek\u00eb Cali\u201d, n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb hije\u2026\u201d, f. 43.<br \/>\n[12] Ndue Bacaj, Gazeta \u201cShqip\u00ebria etnike\u201d, E p\u00ebrjavshme informative, kulturore, Shkod\u00ebr, 2004, f. 4.<br \/>\n[13] Rush Dragu, \u201cPrek\u00eb Cali\u201d, n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb hije\u2026\u201d, f. 44.<br \/>\n[14] Rush Dragu, \u201cPrek\u00eb Cali\u201d, n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb hije\u2026\u201d, f. 46.<br \/>\n[15] Prof. Sami Repishti (1925), n\u00eb librin \u201cN\u00ebn hijen e Rozaf\u00ebs\u201d Narrative e jetueme, Botime \u201cOnufri\u201d, Tiran\u00eb, 2004), f. 103 &#8211; 104.<br \/>\n[16] Kolonel Mul Deli Bajraktari (1898 &#8211; 1952), u lind n\u00eb Kushe t\u00eb Hotit. M\u00ebsimet e para nga fran\u00e7eskani martir At\u00eb Mati Prendushi O.F.M (1887 &#8211; 1948). N\u00eb vitin 1916, internohet me t\u00eb atin, Deli Meta n\u00eb Austri. M\u00eb 1917 &#8211; 1918, sh\u00ebrben n\u00eb Xhandarm\u00ebri, kurse dy vjet m\u00eb pas n\u00eb Luft\u00ebn e Koplikut t\u00eb vitit 1920, \u00ebsht\u00eb luft\u00ebtar dhe gradohet Aspirant. M\u00eb 1920 &#8211; 1923, sh\u00ebrben n\u00eb Arm\u00ebn e K\u00ebmb\u00ebsoris\u00eb, vit n\u00eb cilin vijon edhe shkoll\u00ebn ushtarake n\u00eb Tiran\u00eb e gradohet N\u00ebntoger. M\u00eb 1926, s\u00ebrisht gradohet Toger e dekorohet me medaljen \u201cKalor\u00ebs i Urdh\u00ebrit t\u00eb Sk\u00ebnderbeut\u201d. Gjat\u00eb vitit 1927, sh\u00ebrben si ushtarak n\u00eb batalionin \u201cVjosa\u201d n\u00eb Shkod\u00ebr, e n\u00eb 1928 gradohet Kapiten. Viti 1929, do t\u2019a gjej Mulin si zv\/ Komandant i Rojes Mbretnore t\u00eb Kufinit (R.M.K.) n\u00eb Gjirokast\u00ebr. Mbas 12 muajve n\u00eb vitin 1930, dekorohet me medaljen \u201cKavalier\u201d, kryen Kursin Instruksionit n\u00eb Kor\u00e7\u00eb dhe gradohet Kapiten I. Gjat\u00eb vitit 1937, ndjek Kursin e Perfeksionit n\u00eb Tiran\u00eb. N\u00eb harkun kohor t\u00eb viteve 1938-1939, \u00ebsht\u00eb Komandant i R.M.K. n\u00eb Durr\u00ebs. M\u00eb 7 prill 1939, ishte organizator i Qendres\u00ebs Kund\u00ebrfashiste n\u00eb Shijak (Durr\u00ebs). N\u00eb vitet n\u00eb vijim m\u00eb 1939 &#8211; 1942, mbetet i papun\u00eb. M\u00eb 1942 &#8211; 1944, em\u00ebrohet Komandant i Fuqive Vullnetare t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe dhe i Kufirit Verior. Maj 1944 &#8211; prill 1945, internohet n\u00eb Prishtin\u00eb e n\u00eb Vjen\u00eb t\u00eb Austris\u00eb, nd\u00ebrsa n\u00eb muajt prill \u2013 gusht 1945 refugjAt\u00eb n\u00eb Itali, e m\u00eb 1945 &#8211; 1948 jeton n\u00eb Itali. Nj\u00eb nder amanetet e r\u00ebnd\u00ebsishme t\u00eb Mul Bajraktarit, \u00ebsht\u00eb veprimi bamir\u00ebs tek i fal si dhurat\u00eb tok\u00ebn e tij Kish\u00ebs katolike, p\u00ebr nd\u00ebrtimin e Shtepis\u00eb s\u00eb Zotit, n\u00eb Hot, amanet t\u00eb cilin, e kreu i biri Kastriot Mul Bajraktari, pas p\u00ebrmbysjes ose vet\u00ebshkat\u00ebrrimit s\u00eb komunizmit. Sa her\u00eb \u00e7ohet mesh\u00eb n\u00eb Kish\u00ebn e Hotit, meshtar\u00ebt, nuk harrojn\u00eb t\u00eb p\u00ebrmedin shpirtin, emrin dhe vepr\u00ebn bamir\u00ebse t\u00eb Bajraktarit t\u00eb Hotit Mul Bajraktarit, titull, t\u00eb cilin, e mbajti me nder e lavdi. Nga viti 1948 &#8211; 1952, jeton n\u00eb Siri, deri sa nd\u00ebrron jet\u00eb. N\u00eb Shkod\u00ebr, djali i Mul Deli Bajraktarit, Kastriot Mul Bajraktari, u p\u00ebrkujdes, q\u00eb kujtimet, fotografit\u00eb e korrespondenc\u00ebn e ruajtur, bashk\u00eb me ta edhe dor\u00ebzimin e amaneteve, q\u00eb i kishte l\u00ebn\u00eb baba, q\u00eb ia dhuroj Z. Sheuqet Selejmani n\u00eb vitin 1991, t\u2019i p\u00ebrgatit\u00eb p\u00ebr botim, me titullin: \u201cBes\u00eblidhja e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb madhe\u201d (Kujtime), Shkod\u00ebr, 2004, f. 218.<br \/>\n[17] Marash Kol\u00eb Mali, \u201cNgjarje historike dhe figura t\u00eb shquara shqiptare\u201d, Sht\u00ebpia Botuese \u201cKuvendi\u201d, Detroit (Michigan), USA, Shtypur GEER, 2003.<br \/>\n[18] Kolec Pikolini, \u201cRregjimi i hienave\u201d Kujtime, Sht\u00ebpia Botuese \u201cCamaj &#8211; Pipa\u201d, Shkod\u00ebr, 2001, f. 51.<br \/>\n[19] Ing. Xhafer Deva (1904 &#8211; 1978) asokohe m\u00eb 1943, kishte si q\u00ebllim si t\u00eb d\u00ebboheshin pushtuesit serbo-malazias nga Kosova e jo t\u00eb vriste shqiptar\u00eb, sikurse shpif\u00ebn komunist\u00ebt p\u00ebr masakr\u00ebn e 4 shkurtit 1943, t\u00eb cil\u00ebn e b\u00ebn\u00eb vet\u00eb. N\u00eb vitin 1970 n\u00eb sht\u00ebpin\u00eb e ark\u00ebtarit t\u00eb Lidhjes s\u00eb Prizrenit (1962) z. Hysen Plan\u00ebs, jemi takuar me shum\u00eb nacionalist\u00eb shqiptar\u00eb, q\u00eb jetonim n\u00eb ShBA dhe kemi zhvilluar debAt\u00eb p\u00ebr shum\u00eb \u00e7\u00ebshtje, por edhe p\u00ebr k\u00ebt\u00eb rast, kujton aktivisti i \u00e7\u00ebshtjes nacionale Mustaf\u00eb Demalia me banim n\u00eb Florida. N\u00eb nj\u00eb bised\u00eb me Ing. Xhafer Dev\u00ebn, ai m\u00eb thot\u00eb: \u201cnjer\u00ebzit e ndersh\u00ebm e din\u00eb se un\u00eb nuk kam pasur dor\u00eb mbi k\u00ebt\u00eb masak\u00ebr, kur ka ndodhur kjo, nuk kam ditur asgj\u00eb, sepse nuk kam qen\u00eb asokohe n\u00eb Shqip\u00ebri. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb t\u00eb keqe t\u00eb madhe, kam marr\u00eb vesh mbas disa dit\u00ebve, kur m\u00eb erdhi lajmi n\u00eb Kosov\u00eb. Ky lajm m\u00eb shqet\u00ebsoi shum\u00eb, se ishin vrar\u00eb njer\u00ebz t\u00eb pafajsh\u00ebm, q\u00eb nuk i kishin borxh askujt.\u201d M\u00eb tej Deva shton, se n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb, ishte vrar\u00eb nga disa rebel\u00eb edhe nipi i tij. \u201cKomunist\u00ebt shqiptar\u00eb, n\u00eb bashk\u00ebpunim me komunist\u00ebt sebo &#8211; malazias, zhvilluan nj\u00eb fushat\u00eb t\u00eb ashp\u00ebr kund\u00ebr meje, sepse serb\u00ebt dinin q\u00ebndrimin tim ndaj \u00e7\u00ebshtjes shqiptare. Secili nga lider\u00ebt tan\u00eb, ka patur vizione t\u00eb ndryshme lidhur me sigurimin e kufijve demokratik\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Ne ishim p\u00ebr nj\u00eb Shqip\u00ebri etnike, t\u00eb bashkuar dhe p\u00ebr nj\u00eb sistem demokratik. Mu p\u00ebr k\u00ebt\u00eb u formua edhe Lidhja e Dyt\u00eb e Prizrenit (1943), q\u00eb barte k\u00ebt\u00eb ide. Serb\u00ebt me ndihm\u00ebn e rus\u00ebve dhe t\u00eb aleat\u00ebve t\u00eb tyre pushtuan Kosov\u00ebn. Ne e humb\u00ebm luft\u00ebn, por jo edhe betej\u00ebn. Shqiptar\u00ebt do t\u00eb vazhdojn\u00eb p\u00ebrpjekjet, p\u00ebr realizimin e aspiratave t\u00eb tyre.\u201d Demostratat e student\u00ebve t\u00eb Kosov\u00ebs t\u00eb vitit 1981, komunist\u00ebt serb\u00eb i quajt\u00ebn pjell\u00eb t\u00eb ideologjis\u00eb reaksionare t\u00eb Ing. Xhafer Dev\u00ebs. Edhe nga kjo shihet, se serb\u00ebt b\u00ebn\u00eb \u00e7do gj\u00eb p\u00ebr t\u2019a denigruar p\u00ebrsonalitetin e tij. N\u00eb lidhje me masakr\u00ebn e 4 shkurtit, Mustaf\u00eb Demalia, sjell takimet me d\u00ebshmitarin e asaj tragjedie Tahir K\u00ebrnaja: \u201cK\u00ebt\u00eb masak\u00ebr e b\u00ebn\u00eb vet\u00eb komunist\u00ebt shqiptar\u00eb, duke u munduar t\u2019a bindnin popullin, kund\u00ebr krahut tjet\u00ebr dhe t\u00eb p\u00ebrfitojn\u00eb rastin p\u00ebr hakmarrje, kund\u00ebr koleg\u00ebve t\u00eb tyre komunist\u00eb, q\u00eb i pat\u00ebn p\u00ebrjashtuar nga rrethi i vet. Komunist\u00ebt e shkaktuan k\u00ebt\u00eb tragjedi e jo Xhafer Deva, me motivacionin, se ata i kishin vrar\u00eb nipin e tij. P\u00ebr vrasj\u00ebn e k\u00ebtij djaloshi t\u00eb ri, nipit t\u00eb Dev\u00ebs, , nuk u shkrua asngj\u00eb as tash, as at\u00ebhere.\u201d Nd\u00ebrsa Mexhit Dibra, n\u00eb kafe \u201cTirana\u201d n\u00eb New York, n\u00eb vitin 1964, tregon: \u201cK\u00ebt\u00eb tragjedi nuk e shkaktuan Kosovar\u00ebt. At\u00eb e b\u00ebn\u00eb komunist\u00ebt me n\u00eb krye Xhemal Staravec\u00ebn (i cili, u vendos m\u00eb banim n\u00eb Canada, sh\u00ebnimi im K. K.). P\u00ebr k\u00ebt\u00eb, ai vet\u00eb ka shkruar n\u00eb disa fletushka n\u00eb Tiran\u00eb.\u201d Prof. Rexhep Krasniqi n\u00eb vitin 1962, n\u00eb nj\u00eb bised\u00eb q\u00eb b\u00ebn me aktivistin nacionalist Mustaf\u00eb Demalija, kujton: \u201cK\u00ebto jan\u00eb montime t\u00eb komunist\u00ebve, se gjoja at\u00eb e kishte b\u00ebr\u00eb Xh. Deva. K\u00ebt\u00eb komunist\u00ebt e kishin b\u00ebr\u00eb me prapavij\u00eb t\u00eb thell\u00eb p\u00ebr ta diskritituar personalitetin e zotit Deva, duke i shpifur edhe gj\u00ebra t\u00eb tjera, sidomos p\u00ebr regimentin \u201cSk\u00ebnderbeu\u201d, i cili, luftonte e derdhte gjak, kund\u00ebr pushtuesve sebo-malazias. K\u00ebte e dinin fare mir\u00eb komunist\u00ebt shqiptar\u00eb, se p\u00ebr \u00e7far\u00eb q\u00ebllimi e kishin b\u00ebr\u00eb?\u201d patrioti i shquar Prof.Luan Gashi (1922 &#8211; 2005), ka deklaruar: \u201cUn\u00eb kam kund\u00ebrargumente p\u00ebr akuza q\u00eb i b\u00ebh\u00ebn Ing. Xhafer Dev\u00ebs. Kjo ishte nj\u00eb vep\u00ebr e lig\u00eb e komunist\u00ebve, q\u00eb si q\u00ebllim p\u00ebrfundimtar, kishin p\u00ebruljen dhe p\u00ebrdhosjen e personalitetit t\u00eb Dev\u00ebs dhe t\u00eb kosovar\u00ebve q\u00eb ishin me t\u00eb. Komunist\u00ebt, u kan\u00eb b\u00ebr\u00eb shpifje t\u00eb gjith\u00eb nacionalist\u00ebve shqiptar\u00eb, vet\u00ebm pse ata nuk pajtoheshin me ideologjin\u00eb e tyre. Prandaj, kjo nuk duhet t\u00eb habis ask\u00ebnd. Ata kan\u00eb konstruktuar edhe tragjedi t\u00eb tjera.\u201d \u201d(Shih, Rishikimi i historis\u00eb: \u201cCila \u00ebsht\u00eb e v\u00ebrteta e masakr\u00ebs s\u00eb 4 shkurtit n\u00eb Tiran\u00eb?\u201d, \u201cIllyria\u201d, New York, USA, Volumi 16, #1538, 18 &#8211; 20 prill 2006, f. 27)<br \/>\n[20] Rush Dragu, \u201cPrek\u00eb Cali\u201d, n\u00eb librin \u201cKelmendi \u2026drit\u00eb hije\u2026\u201d, f. 48.<br \/>\n[21] Enver Hoxha,\u201cVitet e Vegjelis\u00eb\u201d, Kujtime, Sht\u00ebpia Botuese \u201c8 N\u00ebntori\u201d, Tiran\u00eb, 1983, f. 120<br \/>\n[22] Ndri\u00e7im Plasari, \u201cShpres\u00eb p\u00ebr popullin, tmerr p\u00ebr armikun\u201d, Tiran\u00eb, 1971, f. 566 &#8211; 567.<br \/>\n[23] Franz Llesh Grishaj, \u201cShkreli dhe roli i tij n\u00eb Kryengritjen Antikomuniste e Mal\u00ebsis\u00eb s\u00eb Madhe t\u00eb vitit 1945\u201d, Revista \u201cKuvendi\u201d, Shkurt, 2005, Michigan, USA, f. 24 &#8211; 49.<br \/>\n[24] Bep Kuqani, \u201cHomazh p\u00ebr kreshnikun e mal\u00ebve Prenk Cali\u201d, revista fetaro-kulturore-informative \u201cJeta Katolike\u201d, Botues: Kisha Katolike \u201cZoja e Shkodr\u00ebs\u201d, Hartsdale, New York, Tetor &#8211; Dhjetor 1999, Viti IV, #16, f. 17.<br \/>\n[25] Dom Ndre Mjedja, u lind e mbylli syt\u00eb n\u00eb Shkod\u00ebr. V\u00ebllai i tij, Imzot Laz\u00ebr Mjedjen, sh\u00ebrbeu n\u00eb Ipeshkvin\u00eb Shkup &#8211; Prizren, me rezidenc\u00eb n\u00eb kryeqytetin historik t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb Etnike &#8211; Prizren. Poeti Mjedja, si i ri me intelekt t\u00eb zhvilluar, i talentuarv e studioz, t\u00ebrhoqi vemendjen e Kuvendit t\u00eb Jezuitve n\u00eb qytetin e lindjes, t\u00eb cil\u00ebt e ndihmuan t\u00eb b\u00ebhet meshtar. Ai vijoi studimet fetare e filozofike n\u00eb Spanj\u00eb, Itali e Poloni. Q\u00eb n\u00eb periudh\u00ebn e studimeve, Mjedja i ri shkroi vjershAt\u00eb e para. Poemthi \u201cVaji i bylbylit\u201d (1881), poemtin \u201cLiria\u201d (1937), \u201cLissus\u201d, \u201cScodra\u201d (e pap\u00ebrfunduar). Ai e kaloi jet\u00ebn e tij si famullitar n\u00eb krahinAt\u00eb e Shkodr\u00ebs, sidomos n\u00eb katundin Kuk\u00ebl, ku u vendos m\u00eb 1906 &#8211; 1907. Aty krijoi poem\u00ebn \u201cAbdrra e jet\u00ebs\u201d. Ai dallohet p\u00ebr lirizmin e tij, stilistik\u00ebn e vargut dhe forc\u00ebn p\u00ebr\u00e7use t\u00eb mesazhit. P\u00ebr m\u00eb shum\u00eb p\u00ebr jet\u00ebn dhe vepr\u00ebn kolosale t\u00eb p\u00ebrsonalitetit t\u00eb madh shqiptar, shih ciklin e plot\u00eb t\u00eb monografis\u00eb shum\u00ebplan\u00ebshe: Mjedja I &#8211; XI, nga studiuesi Dr. Mentor Quku.<\/p><\/blockquote>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u201cI lumi ti o zogu i malit, q\u00eb se dron Memin e Smajlit\u201d shprehje malaziase Klajd Kapinova Kan\u00eb kaluar disa dekada nga dita e pushkatimit t\u00eb trimit Prek\u00eb Calit, piramid\u00ebs s\u00eb gjall\u00eb t\u00eb sinor\u00ebve arb\u00ebrore, u p\u00ebrbalt nga historia dhe fletushkat komuniste sot. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs (jo larg Shkodr\u00ebs), n\u00eb katundin Kuk\u00ebl (Mali i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2,3],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 - 1945) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 - 1945) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"\u201cI lumi ti o zogu i malit, q\u00eb se dron Memin e Smajlit\u201d shprehje malaziase Klajd Kapinova Kan\u00eb kaluar disa dekada nga dita e pushkatimit t\u00eb trimit Prek\u00eb Calit, piramid\u00ebs s\u00eb gjall\u00eb t\u00eb sinor\u00ebve arb\u00ebrore, u p\u00ebrbalt nga historia dhe fletushkat komuniste sot. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs (jo larg Shkodr\u00ebs), n\u00eb katundin Kuk\u00ebl (Mali i [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2014-03-11T21:53:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"73 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 &#8211; 1945)\",\"datePublished\":\"2014-03-11T21:53:51+00:00\",\"dateModified\":\"2014-03-11T21:53:51+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\"},\"wordCount\":14538,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\",\"Histori\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\",\"name\":\"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 - 1945) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\",\"datePublished\":\"2014-03-11T21:53:51+00:00\",\"dateModified\":\"2014-03-11T21:53:51+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 &#8211; 1945)\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 - 1945) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 - 1945) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"\u201cI lumi ti o zogu i malit, q\u00eb se dron Memin e Smajlit\u201d shprehje malaziase Klajd Kapinova Kan\u00eb kaluar disa dekada nga dita e pushkatimit t\u00eb trimit Prek\u00eb Calit, piramid\u00ebs s\u00eb gjall\u00eb t\u00eb sinor\u00ebve arb\u00ebrore, u p\u00ebrbalt nga historia dhe fletushkat komuniste sot. N\u00eb af\u00ebrsi t\u00eb Lezh\u00ebs (jo larg Shkodr\u00ebs), n\u00eb katundin Kuk\u00ebl (Mali i [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2014-03-11T21:53:51+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"73 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 &#8211; 1945)","datePublished":"2014-03-11T21:53:51+00:00","dateModified":"2014-03-11T21:53:51+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/"},"wordCount":14538,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg","articleSection":["Artikuj","Histori"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/","name":"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 - 1945) - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg","datePublished":"2014-03-11T21:53:51+00:00","dateModified":"2014-03-11T21:53:51+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.fjala.info\/2014\/prek_cali.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/historite-e-pavdekshme-te-preke-pjeter-cali-1872-1945\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Historit\u00eb e pavdekshme t\u00eb Prek\u00eb Pjet\u00ebr Cali (1872 &#8211; 1945)"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13447"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13447"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13447\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}