{"id":1314,"date":"2014-06-09T16:52:44","date_gmt":"2014-06-09T15:52:44","guid":{"rendered":"http:\/\/www.fjala.info\/?p=1314"},"modified":"2014-06-09T16:52:44","modified_gmt":"2014-06-09T15:52:44","slug":"dr-moikom-zeqo-sekreti-i-madh-i-gjenezave-i","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/dr-moikom-zeqo-sekreti-i-madh-i-gjenezave-i\/","title":{"rendered":"DR. MOIKOM ZEQO: SEKRETI I MADH I GJENEZAVE"},"content":{"rendered":"

\"\" Tiran\u00eb, 02. 05. 2014 – N\u00eb vend t\u00eb nj\u00eb parafjale – (“Faktet jan\u00eb t\u00eb dobishme – s’jan\u00eb ato banesa ime, ato jan\u00eb shkall\u00eb me t\u00eb cilat un\u00eb ngjitem n\u00eb banes\u00ebn time”. UOLLT UITMAN. “Natyra e do t\u00eb rrethohet nga fsheht\u00ebsit\u00eb”. \/HERAKLITI)<\/em><\/strong><\/p>\n

I<\/strong>.<\/p>\n

Historia e njeriut \u00ebsht\u00eb vet\u00ebm nj\u00eb pjes\u00eb e historis\u00eb s\u00eb natyr\u00ebs. Midis tyre nuk do t\u00eb ket\u00eb asnj\u00ebher\u00eb nj\u00eb p\u00ebrputhje t\u00eb plot\u00eb. Historia njer\u00ebzore parakupton nj\u00eb ndryshueshm\u00ebri t\u00eb vijueshme, ciklike, t\u00eb statusit t\u00eb njeriut t\u00eb identifikuar n\u00eb progresivitetin e dijes, p\u00ebr ta quajtur konvencionalisht nga “skllav” n\u00eb “zot” t\u00eb natyr\u00ebs. Natyra i mbart p\u00ebrjet\u00ebsisht raportet e saj me njeriun, (njeriu mund t\u00eb kap\u00ebrcej\u00eb vetveten po kurr\u00eb natyr\u00ebn!)<\/p>\n

Dijetari dhe arkeologu spanjoll Pedro Bosch – Gimpera botoi n\u00eb vitin 1960 n\u00eb Mexico “El problema indoeuropeo” me q\u00ebllimin e kuptuesh\u00ebm dhe ambicioz p\u00ebr t\u00eb paraqitur teorit\u00eb kryesore p\u00ebr origjin\u00ebn e popujve indeuropian\u00eb t\u00eb gjuh\u00ebve dhe t\u00eb kulturave t\u00eb tyre. Ky aksion i llojit t\u00eb enciklopedist\u00ebve francez\u00eb t\u00eb epok\u00ebs s\u00eb iluminizmit ishte rezultat i nj\u00eb praktike paraardh\u00ebse t\u00eb dijes njer\u00ebzore. P.B.Gimpera n\u00eb librin e tij – i p\u00ebrkthyer n\u00eb shum\u00eb gjuh\u00eb t\u00eb bot\u00ebs dhe q\u00eb e b\u00ebri at\u00eb t\u00eb famsh\u00ebm, tenton t\u00eb jap\u00eb nj\u00eb kronologji t\u00eb teorive kryesore p\u00ebr Origjin\u00ebn e popujve indeuropian\u00eb, pra b\u00ebn nj\u00eb kompjuterizim dhe nj\u00eb skedim tejet t\u00eb domosdosh\u00ebm t\u00eb dijes deri n\u00eb at\u00eb koh\u00eb.<\/p>\n

\"\"– Pedro Bosch Gimpera (1891-1974)<\/strong> –<\/p>\n

\"\"– Kopertina e librit: ‘El problema indoeuropeo’<\/strong> –<\/p>\n

Pavar\u00ebsisht nga mang\u00ebsit\u00eb e pahmang\u00ebshme edhe n\u00eb librat t\u00eb kalibrit t\u00eb till\u00eb vepra e Gimperas e run vler\u00ebn e saj kulturore dhe informative.<\/p>\n

Nga vitet 60′ e deri tani, n\u00eb fundin e mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb dyt\u00eb, teorit\u00eb p\u00ebr origjin\u00ebn (m\u00eb sakt\u00eb origjinat) e popujve indeuropian\u00eb kan\u00eb patur nj\u00eb zhvillim n\u00eb segmentin e dijes s\u00eb pozitivitizmit lingustik dhe zbulimeve t\u00eb m\u00ebdha arkeologjike, po mund t\u00eb thuhet se nuk ka ndryshime konceptuale t\u00eb m\u00ebdha n\u00eb rrafshet teorike dhe se problemi n\u00eb fjal\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrher\u00eb n\u00eb kund\u00ebrth\u00ebnien dhe ende rri pezull midis hipotez\u00ebs dhe tez\u00ebs. Kjo gj\u00ebndje e dyfisht\u00eb e dijes njer\u00ebzore \u00ebsht\u00eb nj\u00eb dialektik\u00eb sub eternitas.<\/p>\n

Kuptueshm\u00ebria e gjenez\u00ebs (e ftill\u00ebzimit) \u00ebsht\u00eb motiv i p\u00ebrhehrsh\u00ebm i njeriut.<\/p>\n

Kozmogonia qe p\u00ebrpjekja e par\u00eb e njeriut t\u00eb lasht\u00eb p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrputhur mitin me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn. Miti b\u00ebn spjegime t\u00eb p\u00ebrgjith\u00ebshme me metafora poetike t\u00eb fuqishme e t\u00eb paharrueshme. Te kinez\u00ebt, babilonasit, egjiptian\u00ebt e grek\u00ebrit e vjet\u00ebr kozmogonia qe nj\u00eb modus vivendi e kuptimeve p\u00ebr ftill\u00ebzimin universal. Prandaj kozmogonia ishte n\u00eb substanc\u00eb mitike dhe nj\u00eb parath\u00ebnie tep\u00ebr e pasur dhe e gjenez\u00ebs biblike e cila i thjesht\u00ebzon prirjet e paskaj\u00ebshme t\u00eb miteve n\u00eb ciklin monoteist t\u00eb krisht\u00ebrimit. Megjithat\u00eb metafora e babilonizmit biblik (jo pagan) p\u00ebr ndarjen e gjuh\u00ebve gjithmon\u00eb linte t\u00eb n\u00ebnkuptonte nj\u00eb paragjuh\u00eb, q\u00eb askush nuk e di dhe q\u00eb nuk ruhet nga pasardh\u00ebsit. N\u00eb esenc\u00eb spjegimi biblik t\u00eb t\u00ebr\u00eb origjinat i parashtron si hyjnore. E till\u00eb \u00ebsht\u00eb zanafilla e popujve, ose e njeriut adamik. Teorit\u00eb teologjike ishin si brinj\u00ebt e Adamit p\u00ebr t\u00eb b\u00ebr\u00eb Evat e mendimit n\u00eb mesjet\u00eb.<\/p>\n

Arkeologjika shkencore pothuaj nuk ekzistonte.<\/p>\n

Mungesa e arkeologjis\u00eb \u00ebsht\u00eb fatale p\u00ebr t\u00eb konstruktuar nj\u00eb histori t\u00eb pashkruar t\u00eb s\u00eb kaluar\u00ebs s\u00eb larg\u00ebt.<\/p>\n

Antropologjia si dije pozitive lul\u00ebzon vet\u00ebm n\u00eb shekullin e XX dhe \u00ebsht\u00eb kaq shum\u00eb e nd\u00ebrlidhur edhe me arkeologjin\u00eb, etnologjin\u00eb e gjuh\u00ebsin\u00eb.<\/p>\n

Vet\u00ebkuptohet q\u00eb p\u00ebr t\u00eb th\u00ebn\u00eb di\u00e7ka serioze duhej \u00e7veshur dija nga mitizimi, q\u00eb dija t\u00eb identifikohej me vetveten. Kjo \u00ebsht\u00eb mund\u00ebsia dhe mbijetesa e dijes, q\u00eb e v\u00ebrteta natyrore t\u00eb krijoj\u00eb nj\u00eb paritet maksimal me t\u00eb v\u00ebrtet\u00ebn e mendimit.<\/p>\n

Gimpera t\u00ebr\u00eb librin e vet e ka me nj\u00eb prapavij\u00eb t\u00eb till\u00eb kuptimore, larg skemave (pavar\u00ebsisht q\u00eb i paraqet skemat) larg kultivimit t\u00eb teorive q\u00eb n\u00eb koh\u00ebra t\u00eb ndryshme zot\u00ebruan mendimin e dukeshin gati si aksioma gjeometrike (pra relativizmi shkencor \u00ebsht\u00eb n\u00eb thelbin e librit).<\/p>\n

Ato q\u00eb mund\u00ebsuan nj\u00eb rezyme n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb libri si ky i Gimper\u00ebs qen\u00eb sidomos zbulimet epokale t\u00eb prehistoris\u00eb.<\/p>\n

Arkeologjia prehistorike i afrohet kufirit midis historis\u00eb gjelogjike dhe historis\u00eb njer\u00ebzore, midis gjenez\u00ebs natyrore dhe antropogjenez\u00ebs (ende tep\u00ebr natyrore) t\u00eb segmentuar n\u00eb historin\u00eb e Homo Sapiensit.<\/p>\n

Gimpera b\u00ebn nj\u00eb kufizim gjith\u00ebsesi: ai interesohet kryesisht p\u00ebr popujt indeuropian\u00eb, pra, p\u00ebr thelbin e europianizmit.<\/p>\n

Kjo gj\u00eb e dimensionon tematik\u00ebn shkencore.<\/p>\n

P\u00ebr ftill\u00ebzimin e europianizmit flitet si p\u00ebr nj\u00eb pjes\u00eb gjenetike t\u00eb gjenez\u00ebs universale njer\u00ebzore t\u00eb gjith\u00eb popujve n\u00eb planetin ton\u00eb. N\u00eb parashtrimin e problemit Gimpera thekson se v\u00ebshtrimi i trefisht\u00eb arkeologjik, antropologjik e gjuh\u00ebsor mund\u00ebson nj\u00eb paraqitje t\u00eb fakteve. Pafund\u00ebsia e fakteve \u00ebsht\u00eb e till\u00eb, saq\u00eb t\u00eb orientohesh drejt duhet dhe nj\u00eb parashtrim konceptual llogjik e shkencor.<\/p>\n

Gimpera e ve problemin n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb diskutimi, pra, n\u00eb rrafshin e nj\u00eb kritike dialogogjike, shpesh antonimike. Ky relativitet i teorive dhe mendimeve \u00ebsht\u00eb i frytsh\u00ebm dhe jo ortodoks, i ngrir\u00eb.<\/p>\n

Gimpera v\u00ebrtet synon n\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr nj\u00eb “parahistori” po ai nuk e paragjykon at\u00eb, e paraqet si nj\u00eb materje t\u00eb gjall\u00eb dhe aspak t\u00eb kristalizuar p\u00ebrfundimisht. K\u00ebshtu “N\u00eb k\u00ebrkim t\u00eb koh\u00ebs s\u00eb humbur” duke huazuar nj\u00eb metafor\u00eb t\u00eb shk\u00eblqyer e kuptimplot\u00eb t\u00eb Marsel Prustit, Gimpera ravizon fakte t\u00eb nxjerra n\u00eb drit\u00eb dhe struktura teorike q\u00eb shpesh kan\u00eb d\u00ebshtuar. Pra, arkeologjia i ka paraqitur sukseset e saj n\u00eb form\u00ebn dramatike e disa her\u00eb komike t\u00eb d\u00ebshtimeve. Ky \u00ebsht\u00eb paradoksi i vet\u00ebdijes, i mendimit njer\u00ebzor, p\u00ebr t\u00eb aritur te e v\u00ebrteta relative, po kurr\u00eb deri n\u00eb fund te e v\u00ebrteta absolute.<\/p>\n

Tipik \u00ebsht\u00eb d\u00ebshtimi i teoris\u00eb arkeologjike e gjenetike t\u00eb Kosin\u00ebs, i cili nuk arriti t\u00eb v\u00ebrtetoj\u00eb burimin verior (nordik) t\u00eb qytet\u00ebrimit europian, sepse ai i fetishizoi t\u00eb dh\u00ebnat e koh\u00ebs s\u00eb vet p\u00ebr neolitin, i absolutizoi disa tipare e nuk pa (si\u00e7 u v\u00ebrtetua m\u00eb pas) se neoliti europian n\u00eb zanafill\u00eb qe shum\u00eb m\u00eb i larmish\u00ebm e nj\u00eb shum\u00ebsi neolitike, nj\u00eb mozaik kulturash, disa prej t\u00eb cilave nuk lidheshin fare me st\u00ebrgjysh\u00ebrit e popujve indoeuropian\u00eb.<\/p>\n

\"\"– Gjeografia e Ilir\u00ebve<\/strong> –<\/p>\n

Po k\u00ebshtu edhe d\u00ebshtimi i teorive p\u00ebr unicitetin e past\u00ebr t\u00eb rac\u00ebs indoeuropiane si dhe d\u00ebshtimi i teorive p\u00ebr gjuh\u00ebn m\u00ebm\u00eb, t\u00eb vetme zanafill\u00ebse etj., jan\u00eb d\u00ebshtime t\u00eb antropologjis\u00eb dhe t\u00eb gjuh\u00ebsis\u00eb, q\u00eb n\u00eb vetvehte jan\u00eb k\u00ebrkime te s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs dhe m\u00ebnjanime t\u00eb konvencioneve, disa her\u00eb t\u00eb politizuara.<\/p>\n

Gimpera i di t\u00eb gjitha k\u00ebto dhe e ka t\u00eb qart\u00eb se faktet teorike duhet t\u00eb b\u00ebhen fakte t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs. Prandaj n\u00eb librin e Gimperas duhet ditur p\u00ebr t\u00eb lexuar, jo n\u00eb form\u00ebn pamore grafike, por n\u00eb thell\u00ebsit\u00eb kuptimore, n\u00eb loj\u00ebn e dyshimeve dhe t\u00eb paraqitjeve, t\u00eb mendimit t\u00eb epokave, t\u00eb kund\u00ebrth\u00ebnieve.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

N\u00eb k\u00ebt\u00eb lib\u00ebr, ajo q\u00eb na intereson \u00ebsht\u00eb edhe \u00e7\u00ebshtja e ilir\u00ebve, si nj\u00eb nga popujt indeuropian\u00eb.<\/p>\n

P\u00ebr fat t\u00eb keq hap\u00ebsira informative p\u00ebr ilir\u00ebt \u00ebsht\u00eb k\u00ebtu tep\u00ebr e kufizuar. P\u00ebr t\u00eb plot\u00ebsuar di\u00e7ka le t\u00eb m\u00eb lejohet q\u00eb t\u00eb paraqes disa nga rezultatet arkeologjike dhe gjuh\u00ebsore t\u00eb gjenez\u00ebs s\u00eb ilir\u00ebve dhe t\u00eb problemit t\u00eb form\u00ebsimit, ose t\u00eb lidhjes me konceptin e europianizmit, si dhe gjenez\u00ebn e dyt\u00eb, at\u00eb t\u00eb shqiptar\u00ebve, q\u00eb bir\u00ebsohen nga ilir\u00ebt e lasht\u00eb. T\u00eb dy gjenezat jan\u00eb pjes\u00eb t\u00eb njera tjetr\u00ebs, nj\u00eb e vetme.<\/p>\n

2<\/strong>.<\/p>\n

N\u00eb rrafshin arkeologjik gjeneza e ilir\u00ebve, ose e parailir\u00ebve, protoilir\u00ebve, t\u00eb mbiquajtur edhe si pellazg\u00eb, ka dy probleme themelore: problemin e indoeuropianizmit n\u00eb gadishullin Ballkanik dhe problemin e indoeuropian\u00ebve me ilir\u00ebt dhe ilirishten.<\/p>\n

Nj\u00eb tez\u00eb e dijetar\u00ebve thot\u00eb se n\u00eb koh\u00ebn e her\u00ebshme dhe t\u00eb mesme neolitike ka ekzistuar nj\u00eb nj\u00ebsi gjuh\u00ebsore e karakterit paraindoeuropian n\u00eb t\u00ebr\u00eb territorin e Mesdheut (kuptohet e brigjeve), kurse elementet indoeuropian\u00eb kan\u00eb dep\u00ebrtuar n\u00eb fush\u00ebn e epok\u00ebs neolitike t\u00eb vektuar nga Lindja e Juglindja.<\/p>\n

Nj\u00eb tez\u00eb m\u00eb e re favorizon nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb ndryshme kur elementi indoeuropian ka ekzistuar n\u00eb Europ\u00ebn Juglindore qysh n\u00eb neolitin e hersh\u00ebm dhe t\u00eb zhvilluar n\u00eb vend. Kjo tez\u00eb \u00ebsht\u00eb teza e autoktonis\u00eb s\u00eb formimit t\u00eb kulturave neolitike. Gjat\u00eb k\u00ebtij procesi t\u00eb gjat\u00eb e interesant elementi indoeuropian i ardhur n\u00eb mbarim t\u00eb neolitit e eneolitit i dha nj\u00eb ferment gjall\u00ebrues t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb indoeuropianizimit t\u00eb territoreve t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb – \u00e7ka v\u00ebrtetohet arkeologjikisht (kulturat neo-eneolitike n\u00eb Vashtem, Kolsh, Cakran, Maliq – Kamnik).<\/p>\n

Zbulimet arkeologjike t\u00eb prehistoris\u00eb sidomos t\u00eb neolitit t\u00eb hersh\u00ebm na b\u00ebjn\u00eb t\u00eb mendojm\u00eb qart\u00eb se elementi indoeuropian, ose paleoindoeuropian dallohet q\u00eb n\u00eb k\u00ebt\u00eb hark kohor dhe vet\u00ebm m\u00eb von\u00eb procesi i indoeuropianizimit pati flukse nga Lindja dhe Juglindja.<\/p>\n

T\u00ebr\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsia \u00ebsht\u00eb p\u00ebrcaktimi i sintez\u00ebs, shkrirjes s\u00eb karakterit t\u00eb banor\u00ebve shum\u00eb m\u00eb t\u00eb vjet\u00ebr me ardh\u00ebsit indoeuropian\u00eb, q\u00eb u vendos\u00ebn n\u00eb k\u00ebto treva, duke formuar nj\u00eb bashk\u00ebsi themelore gjuh\u00ebsore t\u00eb karakterit indoeuropian, q\u00eb i korespondon kompleksit ballkano-egjean t\u00eb neolitit t\u00eb von\u00eb. Pik\u00ebrisht n\u00eb k\u00ebt\u00eb koh\u00eb krijohen mund\u00ebsit\u00eb e formimit t\u00eb nj\u00eb shtrese t\u00eb pashlyrshme indoeuropiane n\u00eb Gadishullin Ballkanik, q\u00eb m\u00eb pas n\u00eb epok\u00eb e metaleve, form\u00ebsuan dy grupet e m\u00ebdha gjuh\u00ebsore t\u00eb ilir\u00ebve dhe t\u00eb thrak\u00ebve.<\/p>\n

Padyshim q\u00eb p\u00ebrcaktimi se cila ishte popullsia indoeuropiane paragreke n\u00eb epok\u00ebn e neo-eneolitit t\u00eb kompleksit ballkano-egjean \u00ebsht\u00eb nj\u00eb problem i hapur nga diskutimet dhe tezat e kund\u00ebrta. Arkeologjia dhe linguistika ende na japin pak prova t\u00eb v\u00ebrtetimit shkencor, por shkenc\u00ebtar\u00ebt preferojn\u00eb ta quajn\u00eb k\u00ebt\u00eb popullsi si parailire, paragreke e parathrake. N\u00eb k\u00ebt\u00eb kontekst flitet p\u00ebr banor\u00ebt paleoballkanik\u00eb t\u00eb em\u00ebrtuar si pellazg\u00eb e gjuh\u00ebn e tyre pellazgjike.<\/p>\n

N\u00ebnshtresa indoeuropiane n\u00eb lidhje gjenetike me kompleksin kulturor ballkano-egjean si n\u00ebnshtres\u00eb parailire parakupton p\u00ebr mendimin ton\u00eb pellazg\u00ebt, pra banor\u00ebt me parak\u00eb, m\u00eb t\u00eb st\u00ebrlasht\u00eb t\u00eb vendit ton\u00eb.<\/p>\n

Termat “pellazg\u00eb” e “pellazgjishte” e ruajn\u00eb ende karakterin konvensional dhe ne i lidhim tani me ato gjurm\u00eb arkeologjike t\u00eb nj\u00eb popullsie shum\u00eb me t\u00eb vjet\u00ebr mbi t\u00eb cil\u00ebn dallg\u00ebt e shteg\u00ebtimeve t\u00eb m\u00ebdha indoeuropiane demiurguan nj\u00eb entitet, ose m\u00eb sakt\u00eb disa entitete t\u00eb reja kulturore.<\/p>\n

\"\"– Gjeografia e pellazg\u00ebve n\u00eb kontinentin e Europ\u00ebs<\/strong> –<\/p>\n

Nj\u00eb problem konceptual dhe ky\u00e7 \u00ebsht\u00eb ai i lidhjes s\u00eb pellazg\u00ebve t\u00eb indoeuropianizuar me popullsin\u00eb pasardh\u00ebse, q\u00eb spikat n\u00eb koh\u00ebn e bronxit. Substrati i hersh\u00ebm pellazg me raportet e reja kulturore dhe etnike t\u00eb bart\u00ebsve t\u00eb kultur\u00ebs s\u00eb epok\u00ebs s\u00eb bronxit t\u00eb hersh\u00ebm n\u00eb Shqip\u00ebri (Maliq, shpella e Blazit n\u00eb Mat) jan\u00eb t\u00eb dokumentuara n\u00eb nj\u00eb vijim\u00ebsi arkeologjike. Kjo \u00ebsht\u00eb tejet e r\u00ebnd\u00ebsishme.<\/p>\n

N\u00eb fundin e mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb tret\u00eb para er\u00ebs son\u00eb e n\u00eb fillim t\u00eb mij\u00ebvje\u00e7arit t\u00eb dyt\u00eb – para er\u00ebs son\u00eb, si rrjedhim i dyndjes s\u00eb popujve indoeuropian\u00eb u zhduk\u00ebn qytet\u00ebrimet e lashta t\u00eb neolitit dhe u formua kultura e her\u00ebshme e bronxit, t\u00eb nd\u00ebrlidhur me substratin eneolitik ballkanik, pra edhe me pellazg\u00ebt e st\u00ebrlasht\u00eb dhe pas tyre ilir\u00ebt.<\/p>\n

Nuk duhet harruar se gjurm\u00eb t\u00eb kulturave t\u00eb mir\u00ebfillta paspaleolitike, ose mezolitike nuk jan\u00eb zbuluar deri m\u00eb sot n\u00eb Shqip\u00ebri. Mungesa e materialit mezolitik duhet t’i atribuohet munges\u00ebs s\u00eb k\u00ebrkimeve n\u00eb k\u00ebt\u00eb fush\u00eb. N\u00eb Vlush t\u00eb Skraparit jan\u00eb gjetur gjurm\u00eb t\u00eb nj\u00eb horizonti t\u00eb neolitit t\u00eb hersh\u00ebm me tradita t\u00eb forta mezolitike.<\/p>\n

Zbulimet arkeologjike n\u00eb Shqip\u00ebri kan\u00eb b\u00ebr\u00eb t\u00eb mundur njohjen me disa grupe etno kulturore neolitike si binomi kulturor Vasht\u00ebmi-Podgori, kultura e Cakranit, kultura Maliq Kamnik etj, t\u00eb zhvilluara n\u00eb nj\u00eb baz\u00eb autoktone, jo pa koresponduese me komplekset e gj\u00ebra ballkanike etnokulturore.<\/p>\n

Ilirologjia studion pik\u00ebrisht gjenez\u00ebn dhe kultur\u00ebn e ilir\u00ebve. N\u00eb periudh\u00ebn e her\u00ebshme t\u00eb hekurit burimet historike na b\u00ebjn\u00eb t\u00eb ditur se banor\u00ebt e Shqip\u00ebris\u00eb ishin ilir\u00ebt.<\/p>\n

Ka dy mendime kryesore (kryeteza) p\u00ebr prejardhjen e ilir\u00ebve:<\/p>\n

– nj\u00ebra i konsideron ilir\u00ebt si t\u00eb ardhur n\u00eb gadishullin ballkanik dhe
\n– tjetra si popullsi autoktone, t\u00eb formuar n\u00eb truallin historik t\u00eb Iliris\u00eb.<\/p>\n

Nd\u00ebr teorit\u00eb e shumta t\u00eb prejardhjes s\u00eb ilir\u00ebve n\u00eb Ballkan spikat ajo q\u00eb i lidh bart\u00ebsit e kultur\u00ebs s\u00eb fushave me urna t\u00eb Europ\u00ebs Q\u00ebndrore me ilir\u00ebt. Kjo teori thot\u00eb se bart\u00ebsit e k\u00ebsaj kulture t\u00eb kontinentit kan\u00eb l\u00ebvizur drejt Jugut n\u00eb shekujt XII-IX para er\u00ebs son\u00eb (dyndjet dorike, egjeane apo paneno-ballkanike), duke u p\u00ebrzjer\u00eb, apo zhvendosur shum\u00eb popullsi anase, duke krijuar nj\u00eb tablo t\u00eb ndryshme etnologjike.<\/p>\n

Kultura e fushave me urna (urnenfelderkultur) dhe ve\u00e7mas dega e saj e quajtur kultura e Lushic\u00ebs (rajon n\u00eb Gjermani) u mbiquajt e ilir\u00ebve nga arkeologu Gustav Kosina e m\u00eb pas u pasua nga Richard Pittioni dhe filologu Julius Pokorny. K\u00ebtu procesi konceptohet si nj\u00eb hop cil\u00ebsor i protoilir\u00ebve n\u00eb ilir\u00eb dhe q\u00eb shkaktuan dyndjen e madhe dorike n\u00eb at\u00eb q\u00eb quhet n\u00eb shkenc\u00eb ende “Dark Egae”.<\/p>\n