![\"Adrian](\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/adrian_civici.jpg\")
<\/p>\n<\/p>\n
ADRIAN CIVICI<\/strong>, 13.01.2010<\/em><\/p>\n N\u00ebn efektin e kriz\u00ebs dhe si pasoj\u00eb e paketave anti-kriz\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmarra, deficitet publike t\u00eb vendeve t\u00eb zhvilluara, atyre n\u00eb zhvillim apo me ekonomi emergjente, po arrijn\u00eb rekorde historike t\u00eb paimagjinuara m\u00eb par\u00eb. Shqet\u00ebsimi m\u00eb i madh, sidomos p\u00ebr periudh\u00ebn afat-shkurt\u00ebr 2010-2012, q\u00ebndron si n\u00eb kapacitetet dhe mund\u00ebsit\u00eb financiare t\u00eb k\u00ebtyre vendeve p\u00ebr rimbursimin korrekt t\u00eb tyre, ashtu dhe n\u00eb ndikimin negativ q\u00eb ato pritet t\u00eb japin n\u00eb zvog\u00eblimin e financimeve publike, rritjen e inflacionit apo rritjen e kostos s\u00eb paras\u00eb n\u00eb ekonomi. N\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb dhe debat t\u00eb nxeht\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrfshir\u00eb dhe Shqip\u00ebria. <\/p>\n Akti normativ i qeveris\u00eb i 23 dhjetorit 2009, p\u00ebr rishikimin e buxhetit, evidentoi nj\u00eb rritje t\u00eb deficitit buxhetor t\u00eb vendit duke e \u00e7uar at\u00eb n\u00eb shifrat e 81.6 miliard\u00eb lek\u00ebve ose 900 milion\u00eb dollar\u00ebve. Edhe deficiti i llogaris\u00eb korrente, vet\u00ebm gjat\u00eb tremujorit t\u00eb tret\u00eb t\u00eb vitit 2009 u rrit me rreth 100 milion\u00eb euro. T\u00eb gjitha k\u00ebto shifra natyrsh\u00ebm rihap\u00ebn polemikat n\u00eb lidhje me gjendjen e ekonomis\u00eb dhe financave shqiptare, n\u00eb lidhje me presionin q\u00eb kjo dukuri mund t\u00eb ndikoj\u00eb n\u00eb shtimin e presionit mbi lekun, nivelin e inflacionit, zvog\u00eblimin e mund\u00ebsive p\u00ebr kreditim, rritjen e kostos s\u00eb borxhit publik, etj.<\/p>\n N\u00eb kushtet e viteve normale ose edhe thjesht elektorale, treguesit e prodhimit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto, deficitit buxhetor, bilancit t\u00eb pagesave apo borxhit publik n\u00eb t\u00ebr\u00ebsi jan\u00eb indikator\u00ebt m\u00eb t\u00eb qart\u00eb t\u00eb \u201csh\u00ebndetit\u201d dhe \u201cstabilitetit\u201d t\u00eb financave dhe ekonomis\u00eb s\u00eb nj\u00eb vendi. Por, a mund t\u00eb konsiderohet viti 2009 si nj\u00eb vit \u201cnormal\u201d p\u00ebr Shqip\u00ebrin\u00eb? Mendoj se jo. Dhe shkaku kryesor \u00ebsht\u00eb efekti direkt dhe indirekt i ndikimit t\u00eb kriz\u00ebs globale n\u00eb ekonomin\u00eb e brisht\u00eb shqiptare. P\u00ebr arsye t\u00eb \u00e7uditshme, ose thjesht politike, ne nuk e pranuam asnj\u00ebher\u00eb q\u00eb \u201ckriza globale ndikoi dhe po vazhdon t\u00eb ndikoj\u00eb duksh\u00ebm n\u00eb ekonomin\u00eb ton\u00eb\u201d, ashtu si\u00e7 deklarojm\u00eb n\u00eb ekstremin tjet\u00ebr se \u2018ekonomia shqiptare \u00ebsht\u00eb n\u00eb kriz\u00eb e kolaps total\u201d. Po p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat arsye, shum\u00eb nga masat dhe politikat e nd\u00ebrmarra gjat\u00eb gjith\u00eb vitit 2009, q\u00eb n\u00eb p\u00ebrmbajtjen e tyre mund t\u00eb cil\u00ebsoheshin shum\u00eb mir\u00eb edhe si \u201cpaketa mb\u00ebshtet\u00ebse anti-kriz\u00eb\u201d i cil\u00ebsuam si \u201cshpenzime elektorale\u201d ose \u201ctejkalime abuzive me investimet publike\u201d, etj.<\/p>\n Dhe p\u00ebrtej k\u00ebtyre, qershia mbi tort\u00eb mbetet debati mbi shifr\u00ebn reale t\u00eb rritjes ekonomike p\u00ebr 2009 dhe parashikimi i saj p\u00ebr 2010. Duke pasur n\u00eb qarkullim shifra t\u00eb ndryshme nga institucione t\u00eb ndryshme shqiptare e nd\u00ebrkomb\u00ebtare, \u00e7do analiz\u00eb apo planifikim i treguesve makroekonomik\u00eb e financiar\u00eb, q\u00eb si em\u00ebrues t\u00eb tyre t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt kan\u00eb nivelin e prodhimit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto, \u00ebsht\u00eb e kuptueshme kakofonia dhe v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb n\u00eb marrjen e vendimeve dhe hartimin e politikave buxhetore, paketave fiskale, nivelin e borxhit publik, etj. <\/p>\n Por, n\u00eb fund t\u00eb fundit, megjith\u00eb manovrimet e rishikimeve me efekte prapavepruese dhe korrigjimet e buxhetit n\u00eb mes apo n\u00eb fund t\u00eb vitit, shqet\u00ebsimet dhe debatet aktuale p\u00ebrqendrohen n\u00eb nj\u00eb pik\u00eb qendrore. Ta stopojm\u00eb menj\u00ebher\u00eb rritjen e m\u00ebtejshme t\u00eb deficitit buxhetor e borxhit publik dhe t\u00eb planifikojm\u00eb e aplikojm\u00eb shifra shum\u00eb m\u00eb t\u00eb ul\u00ebta p\u00ebr 2010, apo t\u00eb p\u00ebrpiqemi ta reduktojm\u00eb m\u00eb gradualisht k\u00ebt\u00eb deficit n\u00eb 2-3 vitet n\u00eb vazhdim, duke b\u00ebr\u00eb me p\u00ebrpar\u00ebsi politika m\u00eb eficente ekonomike e financiare?<\/p>\n Thelbi i k\u00ebtyre nd\u00ebrhyrjeve duhet t\u00eb jet\u00eb \u201chartimi urgjent i politikave specifike anti-deficit\u201d, pavar\u00ebsisht interesave politike e elektorale, \u201cmenaxhimi m\u00eb korrekt i shpenzimeve publike\u201d n\u00eb sensin e t\u00eb qenit maksimalisht t\u00eb kujdessh\u00ebm n\u00eb planifikimin, p\u00ebrdorimin dhe tejkalimin e tyre, \u201ckrijimi i kushteve p\u00ebr rritjen e q\u00ebndrueshme ekonomike\u201d, \u201cforcimin e bizneseve dhe rritjen e kontributit t\u00eb tyre n\u00eb t\u00eb ardhurat fiskale e buxhetore\u201d, etj. Megjithat\u00eb, fjal\u00ebt \u00e7el\u00ebs p\u00ebr 2-3 vitet n\u00eb vazhdim duket se jan\u00eb: \u201creformat strukturore\u201d, \u201crritja e performanc\u00ebs s\u00eb biznesit\u201d, \u201czmadhimi i kreditimit dhe reduktimi i borxheve e detyrimeve t\u00eb tij\u201d, \u201cmb\u00ebshtetja maksimale e bizneseve\u201d, e deri tek ideja e nj\u00eb \u201camnistie fiskale t\u00eb studiuar\u201d e konform eksperiencave t\u00eb mjaft vendeve t\u00eb tjera q\u00eb po e zbatojn\u00eb at\u00eb aktualisht, qofshin k\u00ebto dhe vende t\u00eb BE-s\u00eb, etj.<\/p>\n N\u00eb qoft\u00eb se do ta shikonim rastin shqiptar n\u00eb fokusin e realitetit evropian e nd\u00ebrkomb\u00ebtar do t\u00eb konstatonim se ne ndodhemi n\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn problematik\u00eb shqet\u00ebsimesh e p\u00ebrpjekjesh, megjith\u00ebse n\u00eb disa raste jo p\u00ebr t\u00eb nj\u00ebjtat arsye. P\u00ebr gjith\u00eb grupin e vendeve an\u00ebtare t\u00eb OCDE (Organizat\u00ebs s\u00eb kooperimit dhe zhvillimit ekonomik-ku jan\u00eb grupuar 33 vendet m\u00eb t\u00eb industrializuara t\u00eb bot\u00ebs), borxhi mesatar publik i t\u00eb cilave n\u00eb 2007 arrinte n\u00eb 73% t\u00eb PBB, n\u00eb vitin 2011 ky borxh pritet t\u00eb arrij\u00eb shifrat e 100% t\u00eb PBB t\u00eb tyre. Pra, me fjal\u00eb t\u00eb tjera, borxhi publik do t\u00eb jet\u00eb baraz me totalin e prodhimit t\u00eb brendsh\u00ebm bruto t\u00eb tyre. Rritjen m\u00eb t\u00eb madhe t\u00eb borxhit pritet ta njoh\u00eb Japonia q\u00eb parashikohet t\u00eb kaloj\u00eb nga 167% t\u00eb PBB q\u00eb e kishte n\u00eb 2007, n\u00eb 204% n\u00eb 2011. Franca do kaloj\u00eb nga 70% n\u00eb 99%, Greqia nga 103% n\u00eb 130%. Edhe Gjermania, vendi simbol i virtutit buxhetor nuk arriti ta disiplinoj\u00eb borxhin e saj, duke e shtuar nga 65% n\u00eb 85.5%. T\u00eb gjitha k\u00ebto shifra jan\u00eb ndjesh\u00ebm m\u00eb t\u00eb m\u00ebdha se kriteri i Maanstricht-it, i fiksuar n\u00eb shifrat 60% si kufi i sip\u00ebrm maksimal i lejuar.<\/p>\n Sipas J. Elmeskov, p\u00ebrgjegj\u00ebs i \u00e7\u00ebshtjeve ekonomike t\u00eb OECD, \u201cq\u00eb prej shtatorit 2008, buxhetet publike kan\u00eb vuajtur shum\u00eb si pasoj\u00eb e kriz\u00ebs….pothuajse t\u00eb gjitha vendet q\u00eb u prek\u00ebn nga kriza p\u00ebsuan efektin g\u00ebrsh\u00ebr\u00eb\u201d. Nga nj\u00ebra an\u00eb, t\u00eb ardhurat e tyre fiskale q\u00eb vareshin nga niveli i aktivitetit ekonomik, u zvog\u00ebluan si pasoj\u00eb e recesionit; nd\u00ebrsa nga ana tjet\u00ebr, shpenzimet u rrit\u00ebn shum\u00eb si pasoj\u00eb e politikave mb\u00ebshtet\u00ebse sociale dhe shpenzimeve p\u00ebr paketat stimuluese t\u00eb ekonomis\u00eb dhe sistemit financiar q\u00eb ato nd\u00ebrmor\u00ebn.<\/p>\n P\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar k\u00ebt\u00eb deficit evident, shum\u00eb qeveri u detyruan t\u00eb merrnin borxh. Por, k\u00ebtu q\u00ebndron dhe shqet\u00ebsimi m\u00eb i madh p\u00ebr periudh\u00ebn afat-mesme 2010-2012. A mundet q\u00eb tregu t\u2019i absorboj\u00eb t\u00eb gjith\u00eb k\u00ebta tituj borxhi apo bonosh thesari t\u00eb emetuara nga Shteti? A do ken\u00eb mund\u00ebsi k\u00ebto vende q\u00eb t\u2019i shlyejn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb korrekte gjith\u00eb angazhimet e tyre financiare? Nj\u00eb pjes\u00eb e madhe ekspert\u00ebsh t\u00eb financave publike shprehen mjaft t\u00eb shqet\u00ebsuar p\u00ebr k\u00ebt\u00eb fenomen. M\u00eb e keqja q\u00eb mund t\u00eb ndodh\u00eb \u00ebsht\u00eb \u201cpamund\u00ebsia e shteteve t\u00eb ndryshme p\u00ebr t\u00eb shlyer borxhet e tyre…\u00ebsht\u00eb thellimi dhe zhytja n\u00eb borxhe t\u00eb reja duke e b\u00ebr\u00eb akoma edhe m\u00eb t\u00eb v\u00ebshtir\u00eb situat\u00ebn\u201d.<\/p>\n A ka shanse q\u00eb t\u00eb ndodh\u00eb nj\u00eb skenar i till\u00eb katastrofik? Akoma jo, dhe aq m\u00eb pak p\u00ebr vendet me ekonomi t\u00eb zhvilluara. N\u00eb k\u00ebto vende, gjykohet se \u201ckapaciteti absorbues i tregjeve t\u00eb tyre \u00ebsht\u00eb i mjaftuesh\u00ebm\u201d p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrballuar nj\u00eb situat\u00eb t\u00eb till\u00eb. Megjith\u00ebse n\u00eb zon\u00ebn euro, p\u00ebr shembull, borxhi publik llogaritet n\u00eb shifrat 1000 miliard euro n\u00eb 2010, kundrejt vet\u00ebm 650 miliard\u00eb euro q\u00eb ishte n\u00eb 2008, p\u00ebrs\u00ebri mjediset financiare dhe ekonomike nuk duken t\u00eb shqet\u00ebsuara. \u201cSektori privat ndodhet n\u00eb nj\u00eb faz\u00eb t\u00eb zvog\u00eblimit t\u00eb borxheve…tregu financiar ka likuiditetin e nevojsh\u00ebm, dhe borxhi pothuajse po kristalizohet 100% si bono thesari apo borxh shtet\u00ebror\u201d, n\u00ebnvizon O.Gasnier, ekonomist n\u00eb SG CIB.<\/p>\n Por, sa parashikohen t\u00eb jen\u00eb mund\u00ebsit\u00eb q\u00eb vendet e OCDE-s\u00eb, apo dhe vende t\u00eb tjera n\u00eb zhvillim e me ekonomi emergjente t\u00eb shlyejn\u00eb n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb korrekte borxhet e tyre ndaj publikut apo t\u00eb tret\u00ebve? Por, mbrapa k\u00ebtij skenari, ku nuk p\u00ebrjashtohet edhe Shqip\u00ebria, n\u00eb dukje t\u00eb mundsh\u00ebm p\u00ebr tu zbatuar leht\u00ebsisht, q\u00ebndrojn\u00eb v\u00ebshtir\u00ebsit\u00eb e v\u00ebrteta. Duke pasur parasysh madh\u00ebsin\u00eb e deficiteve dhe borxhit publik si dhe dob\u00ebsit\u00eb e parashikuara p\u00ebr nivelin e rritjes ekonomike n\u00eb vitet n\u00eb vazhdim, fokusi do t\u00eb p\u00ebrqendrohet tek \u201culja e shpenzimeve publike…dhe tek rritja e t\u00eb ardhurave fiskale\u201d. T\u00eb dyja duket se paraqiten t\u00eb v\u00ebshtira p\u00ebr t\u2019u realizuar \u201cpa dhimbje\u201d dhe n\u00eb mir\u00ebkuptim politik e social. Rivaliteti politik dhe kalendari elektoral mund t\u00eb b\u00ebhen kund\u00ebrshtar\u00ebt kryesor\u00eb t\u00eb aplikimit \u201cnormal\u201d t\u00eb politikave t\u00eb tilla.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" ADRIAN CIVICI, 13.01.2010 N\u00ebn efektin e kriz\u00ebs dhe si pasoj\u00eb e paketave anti-kriz\u00eb t\u00eb nd\u00ebrmarra, deficitet publike t\u00eb vendeve t\u00eb zhvilluara, atyre n\u00eb zhvillim apo me ekonomi emergjente, po arrijn\u00eb rekorde historike t\u00eb paimagjinuara m\u00eb par\u00eb. Shqet\u00ebsimi m\u00eb i madh, sidomos p\u00ebr periudh\u00ebn afat-shkurt\u00ebr 2010-2012, q\u00ebndron si n\u00eb kapacitetet dhe mund\u00ebsit\u00eb financiare t\u00eb k\u00ebtyre vendeve […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"\n
\nNd\u00ebrprerja e pagimit t\u00eb tyre apo rreziku i dizekuilibreve t\u00eb forta financiare duket si nj\u00eb fenomen inekzistues ose shum\u00eb minimal. Me p\u00ebrjashtim t\u00eb disa vendeve si Greqia, e cila rezulton me nj\u00eb deficit kolosal prej 300 miliard\u00eb eurosh n\u00eb buxhetin e saj, Irlanda dhe Spanja t\u00eb cilat po njohin situata shum\u00eb t\u00eb v\u00ebshtira ekonomike e financiare n\u00eb vitet 2009-2010, vendet e tjera evropiane kan\u00eb hartuar paketa speciale \u201canti-deficit\u201d n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00eb ta reduktojn\u00eb ndjesh\u00ebm at\u00eb duke filluar nga viti 2011.<\/p>\n