![\"\"](\"http:\/\/www.fjala.info\/2012\/zogu_pashic1.jpg\" "\\"Zogu-Pashi\u00e7\\"")
Studiuesi i njohur b\u00ebn nj\u00eb pasqyrim t\u00eb marr\u00ebveshjes s\u00eb shum\u00ebp\u00ebrfolur Zogu-Pashi\u00e7 dhe pasojat e saj. Autori, specialist i t\u00eb Drejt\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, e shpjegon at\u00eb n\u00eb nj\u00eb areal t\u00eb plot\u00eb, duke treguar me k\u00ebt\u00eb rast edhe pozicionin e pandersh\u00ebm t\u00eb Zogut, q\u00eb p\u00ebr interesin personal cedoi n\u00eb interesa komb\u00ebtare\u2026<\/p>\n
Nga Ksenofon Krisafi<\/strong>*, 13 Shtator 2012<\/em><\/p>\n Ka rreth tre vjet q\u00eb n\u00eb mediat shqiptare po shkruhet dhe po flitet shum\u00eb rreth Marr\u00ebveshjes shqiptaro-greke p\u00ebr ndarjen e kufijve detar\u00eb n\u00eb kanalin e Korfuzit dhe n\u00eb detin Jon, firmosur n\u00eb Tiran\u00eb, n\u00eb prill 2009, e cila u hodh posht\u00eb n\u00eb prill t\u00eb vitit 2010, me vendim t\u00eb Gjykat\u00ebs Kushtetuese t\u00eb Republik\u00ebs s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb vit jubilar t\u00eb 100-vjetorit t\u00eb pavar\u00ebsis\u00eb s\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, kur p\u00ebrkujtohen p\u00ebrpjekjet dhe sakrificat e patriot\u00ebve t\u00eb shquar p\u00ebr themelimin e shtetit t\u00eb pavarur shqiptar dhe p\u00ebr garantimin e integritetit territorial t\u00eb tij, diskutimi i k\u00ebtij precedenti merr nj\u00eb r\u00ebnd\u00ebsi t\u00eb ve\u00e7ant\u00eb. Gjithkush d\u00ebshiron q\u00eb ajo \u00e7ka ndodhi n\u00eb vitin 2009 t\u00eb mos p\u00ebrs\u00ebritet m\u00eb, q\u00eb integriteti territorial i vendit t\u00eb mos rrezikohet, q\u00eb Kushtetuta e vendit, akti themeltar i shtetit dhe garanti i rendit juridik, t\u00eb mos c\u00ebnohet dhe t\u00eb mos shkelet nga askush, cilidoqoft\u00eb ai.<\/p>\n Precedenti i pashembullt i t\u00eb ashtuquajtur\u00ebs marr\u00ebveshje detare shqiptaro-greke, procedurat e mistershme dhe veprimet antikushtetuese q\u00eb u kryen p\u00ebr cedimin e nj\u00eb hap\u00ebsire t\u00eb konsiderueshme territoriale prej rreth 354 km katror\u00eb, shum\u00ebkujt i sjellin nd\u00ebrmend edhe s\u00eb paku dy episode t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb k\u00ebtij karakteri unikal, cedimin e territorit t\u00eb vendit me \u201cp\u00eblqimin\u201d e disa individ\u00ebve t\u00eb ndodhur n\u00eb pushtet, q\u00eb kan\u00eb shp\u00ebrdoruar detyr\u00ebn zyrtare dhe atributet e larta shtet\u00ebrore, p\u00ebr interesat e ngushta vetiake.<\/p>\n Rasti i par\u00eb \u00ebsht\u00eb shitja e Shkodr\u00ebs Malit t\u00eb Zi nga Esat Pash\u00eb Toptani n\u00eb vitin 1913, akt q\u00eb fatmir\u00ebsisht rezultoi i pasuksessh\u00ebm. Ai e kreu k\u00ebt\u00eb veprim p\u00ebr t\u00eb siguruar p\u00ebrkrahjen e Malit t\u00eb Zi p\u00ebr t\u2019u v\u00ebn\u00eb n\u00eb krye t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Do ta vazhdonte vepr\u00ebn e tij antikomb\u00ebtare n\u00eb vitin 1914. Pik\u00ebrisht kur Greqia, n\u00ebp\u00ebrmjet agjentit t\u00eb vet Kristaq Zografo, p\u00ebrpunonte dhe impononte t\u00eb ashtuquajturin Protokoll t\u00eb Korfuzit, p\u00ebr aneksimin e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb jugut, t\u00eb ashtuquajturit Vorio-Epir, Serbia p\u00ebrgatiti dhe i paraqiti Esat Pash\u00ebs nj\u00eb marr\u00ebveshje, q\u00eb u p\u00ebrfundua n\u00eb qytetin e Nishit m\u00eb 4 (17) shtator t\u00eb vitit 1914. Ajo parashikonte eliminimin e Shqip\u00ebris\u00eb s\u00eb pavarur t\u00eb shpallur shtet nga Kuvendi Komb\u00ebtar i Vlor\u00ebs m\u00eb 28 N\u00ebntor 1912 dhe t\u00eb njohur e pranuar si subjekt i s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare nga Konferenca e Ambasador\u00ebve e Londr\u00ebs, me vendimin e 29 korrikut 1913. Rreth nj\u00eb vit m\u00eb von\u00eb, duke dashur t\u00eb sanksiononte juridikisht situat\u00ebn e krijuar si rezultat i pushtimit t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, Serbia shpejtoi ta plot\u00ebsonte Marr\u00ebveshjen e Nishit, t\u00eb firmosur nga Esat Pasha dhe Nikolla Pashi\u00e7i, me nj\u00eb akt tjet\u00ebr, q\u00eb njihet me emrin Marr\u00ebveshja Toptani- Jovanoviq, e cila n\u00eb pjes\u00ebn hyr\u00ebse mban dat\u00ebn 27 qershor 1915, kurse n\u00eb pjes\u00ebn p\u00ebrmbyll\u00ebse ka t\u00eb sh\u00ebnuar dat\u00ebn 15 (28) qershor 1915.( P\u00ebr k\u00ebto dy marr\u00ebveshje do t\u00eb flitet ne nj\u00eb shkrim tjet\u00ebr).<\/p>\n Rasti i dyt\u00eb \u00ebsht\u00eb dhurimi i Manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Naunimit dhe i nj\u00eb pjese t\u00eb Vermoshit Serbis\u00eb n\u00eb vitin 1925 nga Ahmet Zogu, si shp\u00ebrblim p\u00ebr strehimin q\u00eb Beogradi i ofroi pas p\u00ebrmbysjes nga revolucioni demokratik i qershorit i vitit 1924, si edhe p\u00ebr p\u00ebrkrahjen q\u00eb Serbia i dha p\u00ebr t\u2019u rikthyer n\u00eb pushtet. Veprimi u realizua mbi baz\u00ebn e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje tjet\u00ebr, q\u00eb u n\u00ebnshkrua n\u00eb Beograd, ne gushtin e vitit 1924, nga i nj\u00ebjti kryeminist\u00ebr serb Nikolla Pashi\u00e7 me Ahmet Zogun, kryeministrin shqiptar t\u00eb rr\u00ebzuar nga pushteti dhe t\u00eb arratisur n\u00eb Jugosllavi.<\/p>\n P\u00ebr k\u00ebt\u00eb marr\u00ebveshje, sikurse edhe p\u00ebr ato q\u00eb lidhen me emrin e Esat Toptanit, \u00ebsht\u00eb folur dhe shrkuar edhe m\u00eb par\u00eb. N\u00eb k\u00ebt\u00eb shkrim synohet q\u00eb \u00e7\u00ebshtja t\u00eb shihet nga nj\u00eb tjet\u00ebr k\u00ebndv\u00ebshtrimi. Deri tani kur \u00ebsht\u00eb folur p\u00ebr marr\u00ebveshjen e Ahmet Zogut me Serbin\u00eb, gjith\u00eb\u00e7ka \u00ebshte reduktuar n\u00eb \u201cdhurimin\u201d e Sh\u00ebn Naumit dhe t\u00eb Vermoshit. N\u00eb t\u00eb v\u00ebrtet\u00eb \u00e7\u00ebshtja \u00ebsht\u00eb shum\u00eb m\u00eb komplekse. Marr\u00ebveshja ka nj\u00eb spekt\u00ebr t\u00eb gjer\u00eb veprimi dhe p\u00ebrfshin e trajton edhe mjaft \u00e7\u00ebshtje t\u00eb tjera q\u00eb p\u00ebr nga r\u00ebnd\u00ebsia dhe pasojat p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb nj\u00eb akt tep\u00ebr t\u00eb r\u00ebnd\u00eb dhe t\u00eb paprecedent, q\u00eb e damkos mbretin e vetshpallur t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, me nj\u00eb njolle t\u00eb pashlyeshme turpi.<\/p>\n Nuk ka dyshim se Ahmet Zogu i cili vuri emrin e vet n\u00eb s\u00eb paku 15 vjet t\u00eb historis\u00eb shqiptare, p\u00ebrb\u00ebn nj\u00eb figur\u00eb komplekse dhe problematike, me kontribute, por edhe me q\u00ebndrime e veprime, t\u00eb cilat n\u00eb nj\u00eb gjykim objektiv kan\u00eb q\u00ebn\u00eb n\u00eb d\u00ebm t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Nuk mund t\u00eb mohohet roli q\u00eb mund t\u00eb ket\u00eb n\u00eb konsolidimin e shtetit shqiptar, n\u00eb forcimin e institucioneve, n\u00eb p\u00ebrgatitjen dhe miratimin e kodeve themelore, n\u00eb zgjerimin e rrjetit shkollor fillor dhe hapjen e shkollave t\u00eb para t\u00eb mesme laike etj. Por kur flitet p\u00ebr Ahmet Zogun, nuk mund t\u00eb sfumohen, madje nuk ka arsye p\u00ebr t\u00eb fshir\u00eb nga historia e tij ngjarje apo episode q\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsojn\u00eb njolla, n\u00eb q\u00ebndrimet ndaj Shqip\u00ebris\u00eb dhe shqiptar\u00ebve. Duke l\u00ebn\u00eb m\u00ebnjan\u00eb aktin e pakuptimt\u00eb t\u00eb vetshpalljes si mbret t\u00eb shqiptar\u00ebve, braktisjen e vendit n\u00eb koh\u00ebn e pushtimit nga italia fashiste n\u00eb prill t\u00eb vitit 1939, vjen nd\u00ebr mend menj\u00ebher\u00eb pazarll\u00ebku i tij me Nikolla Pasi\u00e7in, ish kryeministrin serb t\u00eb asaj kohe, p\u00ebr shitjen dhe shp\u00ebrdorimin e Shqip\u00ebris\u00eb n\u00eb \u00e7do kuptim t\u00eb k\u00ebsaj fjale.<\/p>\n N\u00eb shtypin dhe n\u00eb literatur\u00ebn historiografike shqiptare flitet pa asnj\u00eb dyshim p\u00ebr ekzistenc\u00ebn e nj\u00eb marr\u00ebveshjeje formale t\u00eb n\u00ebnshkruar nga Pashi\u00e7i dhe Zogu, n\u00eb Beograd, n\u00eb gusht t\u00eb vitit 1924. N\u00eb librin e Faton Mehmetaj, me titull Veprimtaria kriminale e \u201cDor\u00ebs s\u00eb Zez\u00eb\u201d serbe n\u00eb trojet shqiptare, botuar n\u00eb Prishtin\u00eb, m\u00eb 2004, thuhet se ishte fjala p\u00ebr nj\u00eb marr\u00ebveshje q\u00eb sanksiononte var\u00ebsin\u00eb e plot\u00eb t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb. Autori pohon se e ka gjetur tekstin origjinal t\u00eb marr\u00ebveshjes n\u00eb Arkivin Qendror t\u00eb Shtetit, n\u00eb fondin 251, n\u00eb dosjen 105, t\u00eb vitit 1924. P\u00ebr ekzistenc\u00ebn e k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje, e cila njihet tashm\u00eb n\u00eb histori si \u201cMarr\u00ebveshja Zogu \u2013 Pashiq\u201d dhe p\u00ebr p\u00ebrmbajtjen e saj, studiuesja Monika Stafa (Shoshori) thot\u00eb se ekzistojn\u00eb disa alternate tekstesh. Ato gjenden t\u00eb ruajtura n\u00eb Arkvin Qendror Shqiptar, n\u00eb arkivin shtet\u00ebror italian dhe padyshim edhe n\u00eb arkivat e Beogradit. Nga Beogradi pretendohet se ekziston vet\u00ebm nj\u00eb \u201cGentelman\u2019s Agreement\u201d (Marr\u00ebveshje xhent\u00ebllmen\u00ebsh, marr\u00ebveshje verbale) dhe jo nj\u00eb tekst i shkruar. Deri para pak koh\u00ebsh teksti i marr\u00ebveshjes mund t\u00eb gjendej vet\u00ebm n\u00eb botimin integral t\u00eb studiuesit italian P. Pastorelli, i cili i referohej pik\u00ebrisht arkivave italiane. Sipas M. Stafa, \u00ab n\u00eb arkivat italiane, marr\u00ebveshja \u00ebsht\u00eb n\u00eb dy kopje, t\u00eb dyja identike me nj\u00ebra-tjetr\u00ebn, megjith\u00ebse nj\u00ebra me burim Beogradin dhe tjetra me burim Tiran\u00ebn, t\u00eb dyja t\u00eb p\u00ebrcjella n\u00eb rrug\u00eb diplomatike.\u00bb Po sipas saj, ajo ishte botuar e plot\u00eb n\u00eb nj\u00eb t\u00eb p\u00ebrmuajshme t\u00eb Prishtin\u00ebs.<\/p>\n Nga nj\u00eb lexim i shpejt\u00eb i tekstit rezulton se marr\u00ebveshja \u00ebsht\u00eb nj\u00eb akt zyrtar kapitullimi i turpsh\u00ebm p\u00ebr shtetin shqiptar, krejt\u00ebsisht i pamotivuar dhe juridikisht i pajustifikuar. Pa shtjelluar t\u00ebr\u00ebsisht p\u00ebrmbajtjen e saj, do t\u00eb mjaftonte t\u00eb p\u00ebrmendnim se n\u00ebp\u00ebrmjet saj Shqip\u00ebria angazhohej t\u00eb bashkohej me Jugosllavin\u00eb n\u00eb form\u00ebn e nj\u00eb bashkimi personal. Kryetari i shtetit shqiptar formalisht, por n\u00eb fakt krejt\u00ebsisht n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb fiktive, do t\u00eb vazhdonte t\u00eb mbetej Ahmet Zogu, i cili m\u00eb von\u00eb do ta njihte dinastin\u00eb e Karagjorgjeviq\u00ebve. Sipas nocionit juridiko-nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb bashkimit personal kjo n\u00ebnkuptonte pranimin e kuror\u00ebs mbret\u00ebrore serbe si kryetar t\u00eb bashkimit shqiptaro-serb. Ndryshe nga koncepti tradicional i bashkimit personal, p\u00ebrfaq\u00ebsuesit diplomatik\u00eb jugosllav\u00eb do t\u00eb ngarkoheshin edhe me p\u00ebrfaq\u00ebsimin e interesave t\u00eb Shqip\u00ebris\u00eb, e cila, pas k\u00ebsaj, nuk do t\u00eb kishte m\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsi diplomatike dhe p\u00ebrfaq\u00ebsi konsullore jasht\u00eb shtetit. T\u00eb dy vendet binin dakord p\u00ebr realizimin e bashkimit doganor, n\u00eb baz\u00eb t\u00eb t\u00eb cilit importet dhe eksportet e mallrave midis t\u00eb dy vendeve do t\u00eb kryheshin pa pengesa dhe n\u00eb liri t\u00eb plot\u00eb. Lidhur ngusht\u00eb me k\u00ebt\u00eb dispozit\u00eb figuronte edhe nj\u00eb klauzol\u00eb, e cila p\u00ebr nga p\u00ebrmbajtja duket disi e \u00e7uditshme. Ajo thot\u00eb shprehimisht se \u201cEdhe tranziti n\u00ebp\u00ebrmes kufijve t\u00eb dy vendeve do t\u00eb jet\u00eb i lir\u00eb p\u00ebr ushtar\u00ebt e dy vendeve\u201d.<\/p>\n M\u00eb tej, Marr\u00ebveshja sanksiononte pranimin e detyrimit t\u00eb qeveris\u00eb shqiptare p\u00ebr t\u00eb deklaruar pran\u00eb Konferenc\u00ebs t\u00eb Ambasador\u00ebve n\u00eb Paris se t\u00ebrhiqte pretendimin e saj p\u00ebr sovranitetin mbi Manastirin e Sh\u00ebn Naumit dhe lokalitetet e Vermoshit dhe Kelmendit, t\u00eb cilat do t\u00eb mbeteshin n\u00ebn zot\u00ebrimin e Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n N\u00eb xhandarm\u00ebrin\u00eb e Shqip\u00ebris\u00eb do t\u00eb kishte gjithashtu nj\u00eb xhandarm\u00ebri serbe, ku do t\u00eb b\u00ebnin pjes\u00eb edhe oficer\u00eb rus\u00eb e t\u00eb tjer\u00eb. Ky do t\u00eb ishte, si\u00e7 kuptohet leht\u00eb, shp\u00ebrblimi p\u00ebr rus\u00ebt e bardh\u00eb t\u00eb Vrangelit, p\u00ebr ndihm\u00ebn q\u00eb do t\u2019i jepnin Zogut p\u00ebr rikthim n\u00eb pushtet, n\u00eb dhjetor t\u00eb vitit 1924. Xhandarm\u00ebria do t\u00eb pajisej me arm\u00eb dhe do t\u00eb financohej nga qeveria jugosllave.<\/p>\n Marr\u00ebveshja nuk linte jasht\u00eb v\u00ebmendjes nj\u00eb aspekt tjet\u00ebr mjaft t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm, \u00e7\u00ebshtjen e administrimit dhe drejtimit t\u00eb veprimtaris\u00eb s\u00eb institucioneve fetare shqiptare. Ajo p\u00ebrcaktonte se Kisha Ortodokse Shqiptare do t\u00eb t\u00ebrhiqej nga var\u00ebsia q\u00eb kishte nga Patriarku i Kostandinopoj\u00ebs dhe do t\u00eb bashkohej me Hierarkin\u00eb Ortodokse t\u00eb Beogradit.<\/p>\n N\u00eb t\u00eb nj\u00ebjt\u00ebn menyr\u00eb do t\u00eb veprohej edhe me Myftinin\u00eb Myslimane Shqiptare, e cila do t\u00eb varej nga ajo jugosllave. Duke vazhduar n\u00eb l\u00ebshime t\u00eb paprecedenta ndaj nj\u00eb shteti tjet\u00ebr, si\u00e7 ishte Jugosllavia, p\u00ebrfaq\u00ebsuesi i vetkonsideruar i Shqip\u00ebris\u00eb, i cili fliste n\u00eb em\u00ebr t\u00eb qeveris\u00eb, pa q\u00ebn\u00eb aspak i mandatuar zyrtarisht prej saj, Zogu pranonte se qeveria shqiptare do t\u00eb hiqte dor\u00eb nga nj\u00eb politik\u00eb ngusht\u00ebsisht komb\u00ebtare dhe nuk do t\u00eb interesohej p\u00ebr elementin shqiptar jasht\u00eb kufijve t\u00eb vet. Ajo impenjohej ve\u00e7 k\u00ebsaj q\u00eb t\u00eb mos pranonte n\u00eb tok\u00ebn e saj kosovar\u00ebt, elemente t\u00eb dyshimt\u00eb dhe segmentet e tyre kund\u00ebrshtar\u00eb t\u00eb politik\u00ebs jugosllave.<\/p>\n Shqip\u00ebria duhet t\u00eb merrte p\u00eblqimin e Jugosllavis\u00eb p\u00ebr \u00e7do koncesion q\u00eb do t\u2019u jepte vendeve t\u00eb tjera. S\u00eb fundin\u00eb qoft\u00eb se Jugosllavia do t\u00eb ishte n\u00eb luft\u00eb me Bullgarin\u00eb dhe Greqin\u00eb, Qeveria Jugosllave, do t\u00eb kishte t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb rekrutonte n\u00eb Shqip\u00ebri nj\u00eb ushtri prej 25 mij\u00eb vullnetar\u00ebsh me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00b4i p\u00ebrdorur n\u00eb frontin bullgaro-grek. N\u00eb rast gjendje lufte midis Italis\u00eb dhe t\u00eb Greqis\u00eb kundrejt Shqip\u00ebris\u00eb, ushtria, jugosllave do t\u00eb kishte t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb okuponte gjith\u00eb tok\u00ebn shqiptare p\u00ebr t\u2019i siguruar k\u00ebshtu Shqip\u00ebris\u00eb gjith\u00eb tok\u00ebn e saj nga invadimi eventual italian ose grek. (korsivi i autorit). Qeveria Shqiptare nuk mund t\u00b4i deklaronte luft\u00eb asnj\u00eb shteti pa p\u00eblqimin paraprak t\u00eb Jugosllavis\u00eb. (korsivi i autorit).<\/p>\n Si\u00e7 shihet nga p\u00ebrmbajtja e marr\u00ebveshjes t\u00eb p\u00ebrshkruar m\u00eb lart\u00eb, duket se b\u00ebhet fjal\u00eb p\u00ebr nj\u00eb akt juridiko-nd\u00ebrkomb\u00ebtar bilateral, sipas t\u00eb cilit praktikisht Shqip\u00ebria jo vet\u00ebm q\u00eb do t\u00eb tkurrej e zvog\u00eblohej n\u00eb p\u00ebrmasa simbolike, por do t\u00eb cedonte gati krejt atributet sovrane t\u00eb nj\u00eb shteti t\u00eb zakonsh\u00ebm dhe praktikisht do t\u00eb eliminohej si subjekt i s\u00eb drejt\u00ebs nd\u00ebrkomb\u00ebtare. Ajo do t\u00eb shnd\u00ebrrohej n\u00eb nj\u00eb nj\u00ebsi territoriale administrative q\u00eb do t\u00eb ekzistonte dhe do t\u00eb vepronte n\u00ebn tutel\u00ebn zyrtare e juridike t\u00eb shtetit serbo-kroato-slloven.<\/p>\n N\u00eb fakt marr\u00ebveshja veproi vet\u00ebm n\u00eb nj\u00ebrin prej aspekteve t\u00eb saj, n\u00eb realizimin e cedimit territorial te Manastirit t\u00eb Sh\u00ebn Naumit dhe nj\u00eb pjese t\u00eb Vermoshit. P\u00ebr pjes\u00ebn tjet\u00ebr nuk rezulton t\u00eb jet\u00eb folur dhe as vepruar si nga pala serbe ashtu edhe nga pala shqiptare. Mund t\u00eb supozohen disa arsye q\u00eb \u00e7uan n\u00eb k\u00ebt\u00eb situat\u00eb. N\u00eb radh\u00eb t\u00eb par\u00eb mund t\u00eb p\u00ebrmendet fakti q\u00eb ai q\u00eb e negocioi dhe q\u00eb e firmosi at\u00eb nuk kishte asnj\u00eb mandat legal, asnj\u00eb plotfuqi zyrtare t\u00eb l\u00ebshuar nga autoritetet kompetente shqiptare. Ahmet Zogu ishte thjesht\u00eb nj\u00eb shtetas shqiptar i arratisur jasht\u00eb vendit, nj\u00eb ish kryeminist\u00ebr i rrezuar nga pushteti n\u00ebpermjet nj\u00eb kryengritjeje dhe si i till\u00eb nuk e kishte prerogativ\u00ebn p\u00ebrkat\u00ebse q\u00eb t\u00eb sillej si i till\u00eb, p\u00ebrsa koh\u00eb q\u00eb n\u00eb krye t\u00eb qeveris\u00eb shqiptare n\u00eb Tirann\u00eb kishte ardhur nj\u00eb tjet\u00ebr kryeminist\u00ebr, i cili kishte hyr\u00eb n\u00eb lidhje zyrtare me homolog\u00ebt e vendeve t\u00eb tjera. Le t\u00eb kujtojm\u00eb se Noli, me cil\u00ebsin\u00eb e kryeministrit u prit n\u00eb takim dhe bisedoi n\u00eb Rom\u00eb, me kryeministrit italian t\u00eb asaj kohe, Benito Musolini. Prania e k\u00ebtij elementi thelb\u00ebsor ishte e mjaftueshme q\u00eb t\u00eb \u00e7onte n\u00eb pavlefshm\u00ebrin\u00eb absolute t\u00eb aktit juridiko-nd\u00ebrkomb\u00ebtar t\u00eb p\u00ebrfunduar nga nj\u00eb p\u00ebrfaq\u00ebsues i palegjitimuar i nj\u00ebr\u00ebs prej pal\u00ebve, subjekt i marr\u00ebveshjes n\u00eb fjal\u00eb.<\/p>\n Nuk mund t\u00eb mos mbahet parasysh edhe fakti q\u00eb n\u00ebqoft\u00ebse ajo q\u00eb ishte vendosur n\u00eb tekstin e saj do t\u00eb zbatohej realisht, do t\u00eb shkaktoheshin turbulenca t\u00eb fuqishme politike jo vet\u00ebm brenda vendit n\u00eb Shqip\u00ebri, por edhe te fqinj\u00ebt e saj, te Greqia dhe ve\u00e7an\u00ebrisht te Italia. Kjo e fundit madje kishte marr\u00eb edhe nj\u00eb \u201cautorizim\u201d formal nga Konferenca e Ambasador\u00ebve e Parisit, n\u00ebp\u00ebrmjet vendimit te 9 n\u00ebntorit 1921, i cili i njihte asaj t\u00eb drejt\u00ebn q\u00eb n\u00ebqoft\u00ebse n\u00eb Shqip\u00ebri v\u00ebrtetoheshin zhvillime, t\u00eb cilat konsideroheshin se vinin n\u00eb rrezik sigurin\u00eb e saj dhe t\u00eb Italis\u00eb, kjo e fundit ishte e legjitimuar q\u00eb ta pushtonte at\u00eb ushtarakisht. Ishte ky me sa duket nj\u00eb koncension q\u00eb iu b\u00eb Italis\u00eb n\u00eb plot\u00ebsim t\u00eb k\u00ebrkesave t\u00eb saj insistuese, p\u00ebr zbatimin e dispozitave t\u00eb Traktatit t\u00eb fsheht\u00eb t\u00eb Londr\u00ebs, t\u00eb 26 prillit 1915. Ai i jepte asaj nj\u00eb pjes\u00eb t\u00eb konsiderueshme t\u00eb bregdetit shqiptar, p\u00ebrfshir\u00eb ishullin e Sazanit dhe Karaburunin, si dhe mandatin mbi nj\u00eb shtet mikroskopik shqiptar q\u00eb do t\u00eb krijohej, pasi t\u2019iu kaloheshin Greqisse, Malit t\u00eb Zi dhe Serbis\u00eb rajonet jugore e veriore t\u00eb saj.<\/p>\n Frika nga v\u00ebnia n\u00eb diskutim e legjitimitetit t\u00eb marreveshjes nga pal\u00ebt e interesuara dhe nga opinioni i gjer\u00eb publik shqiptar b\u00ebri q\u00eb Zogu, pas kthimit n\u00eb atdhe, n\u00eb fundin e dhjetorit 1924, t\u00eb mos e p\u00ebrmendte fare at\u00eb. N\u00eb p\u00ebrmbushje t\u00eb angazhimit q\u00eb kishte marre ndaj Pashi\u00e7it, q\u00eb n\u00eb dit\u00ebt e para t\u00eb janarit 1925, thirri Mehdi Frash\u00ebrin dhe e ngarkoi q\u00eb t\u00eb hynte n\u00eb tratativa sekrete me pal\u00ebn jugosllave p\u00ebr t\u00eb filluar negociatat zyrtare p\u00ebr p\u00ebrfundimin e marr\u00ebveshjes, e cila do t\u00eb firmosej m\u00eb 28 gusht t\u00eb vitit 1925. N\u00ebp\u00ebrmjet k\u00ebsaj marr\u00ebveshjeje Shqip\u00ebria pranoi t\u2019i l\u00ebshonte Jugosllavis\u00eb nj\u00eb pjes\u00eb n\u00eb malin e Vermoshit dhe Sh\u00ebn Naumin, n\u00eb shk\u00ebmbim t\u00eb fshatit Pishkupije, n\u00eb jug t\u00eb Sh\u00ebn Naumit dhe disa territoreve t\u00eb tjera, p\u00ebr t\u00eb cilat do t\u00eb flitet n\u00eb pjes\u00ebn e dyt\u00eb t\u00eb k\u00ebtij shkrimi.<\/p>\n Variantet e tekstit t\u00eb Marr\u00ebveshjes Zogu-Pashi\u00e7**<\/p>\n \u201c1. Shqip\u00ebria impenjohet t\u2019i bashkohet Jugosllavis\u00eb me bashkim personal.<\/p>\n 2. Kryetar i shtetit shqiptar do t\u00eb jet\u00eb Ahmet Zogu, q\u00eb m\u00eb von\u00eb do t\u00eb njoh\u00eb dinastin\u00eb Karagjorgjeviq.<\/p>\n 3. Qeveria Jugosllave, me gjith\u00eb mjetet diplomatike dhe ushtarake, do t\u00eb njoh\u00eb Ahmet Zogun si kryetar shteti \u2026dhe i atribuon me nj\u00eb her\u00eb nj\u00eb kontribut vjetor t\u00eb shtetit.<\/p>\n 4. Ministria e Luft\u00ebs Shqiptare do t\u00eb anulohet dhe Shqip\u00ebria heq dor\u00eb q\u00eb t\u00eb ket\u00eb nj\u00eb ushtri Komb\u00ebtare.<\/p>\n 5. Shqip\u00ebria do t\u00eb mbaj\u00eb nj\u00eb xhandarm\u00ebri aq t\u00eb fort\u00eb sa t\u00eb mbaj qet\u00ebsin\u00eb e brendshme t\u00eb vendit p\u00ebr t\u00eb ndaluar e shfarosur \u00e7do l\u00ebvizje t\u00eb ngritur kund\u00ebr Ahmet Zogut dhe kund\u00ebr regjimit t\u00eb vendosur prej tij.<\/p>\n 6. N\u00eb k\u00ebt\u00eb xhandarm\u00ebri do t\u00eb b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb edhe oficer\u00eb rus\u00eb t\u00eb ish ushtris\u00eb t\u00eb Gjeneralit Vrangel q\u00eb tashti ndodhet n\u00eb Jugosllavi. Qeveria Jugosllave do t\u00eb mbaj\u00eb at\u00eb xhandarm\u00ebri me mjete financiare dhe arm\u00eb.<\/p>\n 7. N\u00eb xhandarm\u00ebri mund t\u00eb hyjn\u00eb p\u00ebr t\u00eb sh\u00ebrbyer edhe oficer\u00eb jugosllav\u00eb dhe t\u00eb tjer\u00eb q\u00eb qeveria Jugosllave do t\u00eb pranoj\u00eb n\u00eb interes t\u00eb dy vendeve.<\/p>\n 8. Midis Shqip\u00ebris\u00eb dhe Jugosllavis\u00eb do t\u00eb stabilizohet nj\u00eb bashkim doganor n\u00eb baz\u00eb t\u00eb s\u00eb cil\u00ebs akordohet liri e plot\u00eb e importimeve dhe eksportimeve t\u00eb mallrave t\u00eb dy vendeve. Edhe transiti n\u00ebp\u00ebrmes kufijve t\u00eb dy vendeve do t\u00eb jet\u00eb i lir\u00eb p\u00ebr ushtar\u00ebt e dy vendeve.<\/p>\n 9. P\u00ebrfaq\u00ebsuesit e jasht\u00ebm Jugosllav\u00eb do t\u00eb ngarkohen edhe p\u00ebr interesat e Shqip\u00ebris\u00eb, e cila heq dor\u00eb q\u00eb t\u00eb mbaj\u00eb zyra diplomatike dhe konsullata t\u00eb saja jasht\u00eb shtetit.<\/p>\n 10. Qeveria shqiptare duhet t\u00eb deklaroj\u00eb pran\u00eb Konferenc\u00ebs t\u00eb Ambasador\u00ebve n\u00eb Paris q\u00eb t\u00ebrheq pretendimin e saj p\u00ebr sovranitetin mbi Manastirin e Sh\u00ebn Naumit dhe Lokalitetet e Vermoshit e Kelmendit q\u00eb mbeten n\u00eb zot\u00ebrimin e Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n 11. Kisha Ortodokse Shqiptare do t\u00eb t\u00ebrhiqet nga Patriarku i Kostandinopojes dhe do t\u2019i bashkohet Hierarkis\u00eb Ortodokse t\u00eb Beogradit, k\u00ebshtu dhe Myftinia Myslimane Shqiptare, do t\u00eb varet nga ajo Jugosllave.<\/p>\n 12. Qeveria shqiptare do t\u00eb heq\u00eb dor\u00eb nga nj\u00eb politik\u00eb ngusht\u00ebsisht komb\u00ebtare dhe nuk do t\u00eb interesohet p\u00ebr elementin shqiptar jasht\u00eb kufijve t\u00eb veta. Ajo impenjohet ve\u00e7 k\u00ebsaj q\u00eb t\u00eb mos pranoj\u00eb n\u00eb tok\u00ebn e saj kosovar\u00ebt dhe elemente t\u00eb ditur dhe t\u00eb dyshimt\u00eb dhe segmentet e tyre kund\u00ebrshtare t\u00eb politik\u00ebs jugosllave.<\/p>\n 13. P\u00ebr \u00e7do koncesion q\u00eb Shqip\u00ebria do t\u00eb b\u00ebj\u00eb vendeve t\u00eb tjera, ajo \u00ebsht\u00eb e detyruar t\u00eb marr\u00eb p\u00eblqimin nga Jugosllavia.<\/p>\n 14. N\u00eb qoft\u00eb se Jugosllavia \u00ebsht\u00eb n\u00eb luft\u00eb me Bullgarin\u00eb dhe Greqin\u00eb, Qeveria Jugosllave, do t\u00eb ket\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn t\u00eb rekrutoj\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebri nj\u00eb ushtri prej 25 mij\u00eb vullnetar\u00ebsh me q\u00ebllim p\u00ebr t\u00b4i p\u00ebrdorur n\u00eb frontin bullgaro-grek. N\u00eb rast gjendje lufte midis Italis\u00eb dhe t\u00eb Greqis\u00eb kundrejt Shqip\u00ebris\u00eb, ushtria, jugosllave do t\u00eb ket\u00eb t\u00eb drejt\u00eb t\u00eb okupoj\u00eb gjith\u00eb tok\u00ebn shqiptare p\u00ebr t\u2019i siguruar k\u00ebshtu Shqip\u00ebris\u00eb gjith\u00eb tok\u00ebn e saj nga invadimi eventual italian ose grek.<\/p>\n 15. Qeveria Shqiptare nuk mund t\u00b4i deklaroj\u00eb luft\u00eb asnj\u00eb shteti pa p\u00eblqimin preventiv t\u00eb Jugosllavis\u00eb.<\/p>\n 16. Ky traktat \u00ebsht\u00eb sekret dhe nuk mund t\u00eb zbulohet e t\u00eb shtypet pa p\u00eblqimin e dy pal\u00ebve\u201d.)<\/p>\n Shyqri Hysi: Marr\u00ebveshja Nikolla Pashi\u00e7 \u2013 Ahmet Zogu e gushtit t\u00eb vitit 1924 \u2026Arkivi Qendror i Shtetit, fondi 251, dosja 105, viti 1924, Citohet sipas Faton Mehmetaj, Veprimtaria kriminale e \u201cDor\u00ebs s\u00eb Zez\u00eb\u201d serbe n\u00eb trojet shqiptare, Prishtin\u00eb, 2004,f.207.<\/p>\n ** Materiali vjen nga disa burime arkivore<\/em>.<\/p>\n *Autori \u00ebsht\u00eb pedagog i s\u00eb Drejt\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare n\u00eb Universitetin Evropian t\u00eb Tiran\u00ebs<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Studiuesi i njohur b\u00ebn nj\u00eb pasqyrim t\u00eb marr\u00ebveshjes s\u00eb shum\u00ebp\u00ebrfolur Zogu-Pashi\u00e7 dhe pasojat e saj. Autori, specialist i t\u00eb Drejt\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare, e shpjegon at\u00eb n\u00eb nj\u00eb areal t\u00eb plot\u00eb, duke treguar me k\u00ebt\u00eb rast edhe pozicionin e pandersh\u00ebm t\u00eb Zogut, q\u00eb p\u00ebr interesin personal cedoi n\u00eb interesa komb\u00ebtare\u2026 Nga Ksenofon Krisafi*, 13 Shtator 2012 Ka […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"class_list":{"0":"post-12092","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","6":"category-artikuj"},"yoast_head":"\n