{"id":10387,"date":"2011-09-10T07:01:53","date_gmt":"2011-09-10T06:01:53","guid":{"rendered":"http:\/\/fjala.shkoder.net\/?p=10387"},"modified":"2011-09-10T07:01:53","modified_gmt":"2011-09-10T06:01:53","slug":"kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/","title":{"rendered":"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb"},"content":{"rendered":"<p><em>In memoriam <\/em><\/p>\n<p>(<strong>Mal\u00ebsia e Madhe-kryefjal\u00eb n\u00eb vite<\/strong>)<\/p>\n<p><em><strong>Flamuri i Gjergj Kastriotit n\u00eb Bratile t\u00eb De\u00e7iqit (6 Prill 1911) ishte nj\u00eb shk\u00ebndi pararendse e Shpalljes s\u00eb Pavarsis\u00eb m\u00eb 28 Nandor 1912<\/strong><\/em><\/p>\n<p><strong>Klajd Kapinova<\/strong><\/p>\n<p>N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur e pa shum\u00eb referenca t\u00eb tjera historike (t\u00eb cilat jan\u00eb pjes\u00eb e nji libri n\u00eb dorshkrim), po paraqes punimin tim modest n\u00eb 100-vjetorin e Kryengritjes s\u00eb Malcis\u00eb s\u00eb Madhe, duke p\u00ebrshkrue shkurtimisht kontributin e shquem, q\u00eb ka dhan\u00eb kleri katolik, me prelat\u00ebt e vet n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb \u00e7ashtjes nacionale.<\/p>\n<p><img decoding=\"async\" class=\"aligncenter size-thumbnail wp-image-7236\" title=\"P\u00ebrmendore p\u00ebr Ded Gjo' Lulin\" src=\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg\" alt=\"\" width=\"450\" \/><\/p>\n<p>Shqipnia, ka qen\u00eb historikisht p\u00ebrher\u00eb zemra e patriotve t\u00eb v\u00ebrtet t\u00eb djelmin\u00eb t\u00eb Malsis\u00eb s\u00eb Madhe, trev\u00eb e cila shpesh her\u00eb \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmendur, se ka gjeneruar burra kuvendi e pushke; duke i falur Atdheut e maleve kreshnike Ded Gjon Lulin (1840-1915), i njohur p\u00ebr burrni, urti e autoritet.<\/p>\n<p>Me k\u00ebto cil\u00ebsi, Deda p\u00ebrballoi me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb ushtrit\u00eb pushtuese turke e sulmet malaziase, duke ruajtur me vendosm\u00ebri trojet e t\u00eb par\u00ebve tan\u00eb.<\/p>\n<p>Kryengritja e fillimit t\u00eb dekad\u00ebs dyt\u00eb t\u00eb shek. XX, i tregoi Europ\u00ebs, se kishte ardh koha t\u00eb shkundej nga soditja indiferente, qi i bante v\u00ebshtrimit t\u00eb ngjarjeve n\u00eb trungun e vjet\u00ebr t\u00eb Europ\u00ebs Juglindore, n\u00eb trajtimin e \u00e7ashtjeve shqiptare, paralajm\u00ebroi fuqit e ndryshme ballkanike, q\u00eb andrronin nji coptim midis tyne t\u00eb Turqis\u00eb europiane, se trojet abnore nuk do t\u00eb ishin nji kafshat e leht p\u00ebr t\u2019u g\u00eblltit nga orekset e tyne t\u00eb pangopshme.<\/p>\n<p>Kryengritja n\u00eb fjal\u00eb, i dha nji m\u00ebsim t\u00eb mir\u00eb pushtuesit turk \u201ctue provue n\u00eb gjuh\u00ebn e plumbave se kishte perendue tashma koha e ekspeditave nd\u00ebrshkimore dhe e raplezarjeve, t\u00eb udh\u00ebhequna nga gjeneral shum t\u00eb zot dhe t\u00eb sprovuem n\u00eb mizori, si Shefqet Turgut Pasha me shok\u00eb\u201d (Shih, Tef Krroqi, \u201cHylli i Drit\u00ebs\u201d, vj.XXII, fq.11).<\/p>\n<p>Kombet, q\u00eb p\u00ebr shum\u00eb shekuj kishin vuejt n\u00eb robnin turke, u g\u00ebzuan e nis\u00ebn t\u00eb gjallnohen, duke mendue se po fillonte nji shpres\u00eb e re. Jasht\u00eb k\u00ebtij ndikimi jet\u00ebdhan\u00ebse nuk mbeti as Shqipnia, e cila mbi kurrizin e saj kaloi keqtrajtime me plag\u00eb t\u00eb thella.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, nuk vonoi shum\u00eb, se xhonturqit e rij porsa erdhen n\u00eb pushtet nis\u00ebn metod\u00ebn e k\u00ebrba\u00e7it dhe t\u00eb mosprishj\u00ebs s\u00eb \u201cqet\u00ebsis\u00eb\u201d, duke vijue t\u00eb merrnin n\u00ebp\u00ebr kamb nacionet, q\u00eb asokohe ende vegjetonin brenda pushtuesve osman.<\/p>\n<p>Historiani erudis At Marin Sirdani (1885-1962), duke vler\u00ebsue kontributin e elementit katolik shqiptar n\u00eb drejtim t\u00eb atdhedashunis\u00eb, mbi l\u00ebvizjet shtypse t\u00eb xhonturqve t\u00eb rij kund\u00ebr nacioneve (q\u00eb k\u00ebrkonin liri), cek ngjarjen e randsishme t\u00eb historis\u00eb me 6 Prill 1911, kur shkruan: \u201cBarbarit, mandej t\u00eb kryesum prej Xhavit Pash\u00ebs e Shefqet Turgut Pash\u00ebs p\u00ebr t\u00eb shtyp shqyptart \u00e7uen pesh zemnat e shumkuj, e Leket e Malcis qi nuk ishin ken msue me u ba raj\u00eb e askuj, tue provue se vetem arma muejte me u sigurue gjan, mallin, nderen e t\u00eb drejtat qi kishin pas gzue per qindra vjet edhe nen Turki nisen me levis. Qysh n\u2019prendveren e vjetit 1910 shifen faqe sheje paknaqsije: t\u2019arratisunt shtohen e n\u00eb krye t\u00eb \u00e7etave kryengritse asht \u201cKreshniku i Malcis\u201d Ded Gjo\u2019 Luli. Ky e Kol Toma, Bajraktari i Veles, ishij t\u00eb vetmit n\u00eb krahinen e Shkoders qi tuj mos zan bes njaj permirsimi me djelm t\u2019vet e kushrit nuk kishin dorzue armt e ishin arratis. Kaloi gjith ajo vjet pa ndonji ngjarje me randsi, por me 24 marc 1911 zuni fill nji luft\u00eb e vertet kundra Turkis. Populli mbar i Malcis i lidhun me kryengrits, me pushk e pa pushk msyni njiherit t\u00eb gjitha postat qi gjindeshin brenda kufinit t\u2019Malcis e me at yrysh n\u2019e e nesre, pushtuen Tuzin, e ashtu t\u2019forcuem me arm e me municion u drejtuen kah Shkodra e qendruen n\u2019Koplik. Mali i Zi, i cilli mezi qi pritte me pa shtjellime n\u00eb Turki, tuj e pa se malcort ia kishin nis punes pernjimend, u vu me i mprojt e e bane kufinin e liri me hi e me dal. Lajmi se Malcia ishte \u00e7ue pesh e dojte me msye Shkodren e qiti ne mendim Bedri Pashen, valin e atij qyteti, e me shkak se ishte Dini ne rrezik rrejti muhamedanet e vendit, e kush kje i zoti i armve u bashkuen me asqer e duel ne luft kundra malcosve. Kta per me i diftue Fiqive t\u2019Europes e shqyptarve qellimin e kryengritjes ban me 30 marc nji mbledhje n&#8217;Cetin e i \u00e7un nji \u201cMemorandum\u201d Fuqive t\u2019Mdha e Malit t\u2019Zi. Ne ket tubim pos kremve t\u2019Malcis muren pjes e u lidhen me ta edhe disa kren me randsi t\u2019vendeve tjera, t\u2019krishtene e muhamedan\u201d. (material n\u00eb dor\u00ebshkrim).<\/p>\n<p>Kush ishte Ded Gjo\u2019 Luli?<\/p>\n<p>\u201cPash, o Pash, t\u2019 rrnoft bajraku,<\/p>\n<p>Ndigjo Deden \u00e7\u2019asht kah flet:<\/p>\n<p>P\u00ebr pa rrjedh der n\u2019sylah gjaku,<\/p>\n<p>Knjazi vendin tem s\u2019e shklet!<\/p>\n<p>Ah! Qe prep don t\u2019na dajn copa!<\/p>\n<p>Prep mendimi i par asht ngjall!<\/p>\n<p>Por ta marr vesht tan Europa:<\/p>\n<p>Ded Gjo\u2019Luli prap asht gjall!\u201d<\/p>\n<p>Ai ishte lind e rrit n\u00eb bjeshk\u00ebt e nalta t\u00eb maleve tona, ku gurgullon uji i kristalt nga bora e shkrim, pyjeve, ku kumbuesh\u00ebm d\u00ebgjohet zani n\u00eb kor i zogjve, njer\u00ebzve, q\u00eb si lisa t\u00eb gjat\u00eb hijeshojn\u00eb, me sht\u00ebpit\u00eb e mbushuna plot me zanin gazmuer t\u00eb f\u00ebmij\u00ebve, q\u00eb harlis\u00ebn lirsh\u00ebm, tek sh\u00ebtisin mbi ato shkrepa t\u00eb nalta e t\u00eb lame me gjak e lot trimash, ku, Atdheu e feja e t\u00eb par\u00ebve ilir u ruajt\u00ebn ma shum\u00eb, se n\u00eb asnji vend tjet\u00ebr t\u00eb Shqipnis.<\/p>\n<p>Portreti i tij mbetet fisnik. \u201cEmni rron gjat\u00eb n\u00eb veprat e m\u00ebdha\u201d, thuhet n\u00eb nji fjal t\u00eb urt popullore. Ishte i pari midis t\u00eb parve, i barabart mes t\u00eb barabartve.<\/p>\n<p>Ai, u dallua p\u00ebr aft\u00ebsi t\u00eb madhe drejtuese, si nji ushtarak n\u00eb zem\u00ebr t\u00eb Alpeve t\u00eb nalta t\u00eb bjeshkve. Ende jeton n\u00eb zemnat e kujtes\u00ebn e mal\u00ebsor\u00ebve vler\u00ebsimet nga bashkoh\u00ebsit p\u00ebr Ded\u00ebn, ku, midis t\u00eb cil\u00ebve Avni Rustemi e quajti \u201cburr i pafrik e i panjoll i maleve tona\u201d.<\/p>\n<p>Deda, ishte jo ma shum se 38 vje\u00e7 si adjutant besnik i \u00c7un Mul\u00ebs n\u00eb Lidhjen e Prizrenit, tuj ken pjesmarrs n\u00eb vjetin 1878. Kryetrimi, ishte e mbeti shpirti dhe zemra e kryengrit\u00ebsve, duke qen\u00eb trim si t\u00eb gjith\u00eb trimat e tjer\u00eb t\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb, q\u00eb me respekt e ndoq\u00ebn mbas, p\u00ebr mbrojtjen e trojeve t\u00eb vendlindjes.<\/p>\n<p>N\u00eb betej\u00ebn e hatashme u vran\u00eb trimnisht kelmendas, hotjan, shkrelas, koplikas, kastratas e shkodran, t\u00eb cil\u00ebt ishin t\u00eb ndihmuem shpirt\u00ebnisht nga kleri katolik.<\/p>\n<p>Pik\u00ebrisht, p\u00ebr hir t\u00eb s\u00eb v\u00ebrtet\u00ebs s\u00eb dokumentuem n\u00eb shtypin e koh\u00ebs, p\u00ebr llogari t\u00eb ekspeditave famkeqe nd\u00ebshkimore t\u00eb Turgut Pash\u00ebs e Port\u00ebs s\u00eb Nalt, br\u00ebnda ushtris\u00eb pushtuese ishin t\u00eb veshun me rroba e pagueshin rregullisht (mercenar) disa trathtar shkodran, t\u00eb cil\u00ebt i sh\u00ebrbenin me besnik\u00ebri, duke iu kund\u00ebrvue me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb fatosave t\u00eb Ded Gjon Lulit, t\u00eb cil\u00ebt pa iu tremb syni mbanin me vendosmeni njeri mbas tjetrit n\u00eb maj t\u00eb De\u00e7iqit Flamurin Nacional t\u00eb Gjergj Kastriotit.<\/p>\n<p>Tashma, dihet fundi i turpsh\u00ebm i trathtarve, t\u00eb cil\u00ebt trimat e Ded Gjon Lulit nuk i vran, por i lan\u00eb t\u00eb lir\u00eb t\u00eb ktheheshin n\u00eb vendlindjen (n\u00eb k\u00ebmish e brekushe), q\u00eb e kishin trathtue.<\/p>\n<p>Publicisti Risto Siliqi, n\u00eb librin e par\u00eb: \u201cPasqyra e ditve t\u00eb p\u00ebrgjakshme n\u00eb t\u00eb pestin shekull Shqypnis t\u00eb robnueme\u201d, Trieste, korrik 1912, shkruan: \u201cMe 26 t\u00eb marsit, bashkue ushtar\u00ebt e Hotit, t\u00eb Kelmendit, t\u00eb Grud\u00ebs, t\u00eb Kastratit, t\u00eb Shkrelit e t\u00eb Shal\u00ebs, e t\u00eb sokoluem me fitime t\u00eb p\u00ebrditshme, i ran\u00eb me nji rreptsi ushtris s\u00eb p\u00ebrzieme me shkodran, sa mbas guximit e fatoshis t\u00eb rrall t\u00eb ktyne ushtarve shqyptar, k\u00ebta halldupa e pan se t\u00eb gjith po jesin me krye e ran gjall n\u00eb dor. Nd\u00ebr ta rob u xu dhe Abas Bekteshi, njaj trathtar qi n\u00eb koh\u00eb t\u00eb aksionit reformator ju pat kundershtue si shqyptar Shefqet Turgut Pash\u00ebs, dhe pasi e pat\u00ebn burgosun e dy her\u00ebsh, n\u00eb t\u00eb pam\u00eb t\u00eb gjith popullit t\u2018Shkodres, e patne shtrue n\u2019dajak, e ky i poshtri u \u00e7ue me i ndihmue anmikut t\u00eb vet e me e vra me vllaz\u00ebn. P\u00ebr pos\u00eb tij u xun rob dhe tjer, t\u00eb cilve mbasi arm\u00ebt e fishek\u00ebt ia mor\u00ebn, i lshuen lir\u00eb, t\u00eb cil\u00ebt ik\u00ebn me marr\u00eb kah Podgorica, prej k\u00ebtej me avullore p\u00ebrmbi liqe e shkuene n\u2019Shkoder, ku ndoshta nana e grat\u00eb e tyne do t\u2019i ken\u00eb pritun t\u00eb padituna t\u2019i ngjeshin furkat. K\u00ebt dit\u00eb dhe prej Jusuf Gjokajve t\u00eb frugsuem prej plumbave t\u00eb shqyptar\u00ebve ik\u00ebn n\u00eb Podgoric\u00eb 70 vet\u00eb t\u00eb turkut. Ne nesre si plasi drita, fatosat ton psyne p\u00ebrs\u00ebri si luana dhe xune rob edhe 90 vet t\u00eb tjer\u00eb, I \u00e7armatosen e i nisen kah Podgorica\u201d.<\/p>\n<p>Risto Siliqi, si gjith\u00eb rilindasit patriot t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb pen\u00ebs e pushk\u00ebs, e njihte mir\u00eb fytyren e trathtis\u00eb. Me gjuh\u00ebn e fakteve historike dhe si d\u00ebshmitar, ai fshikulloi pamshir\u00eb t\u00eb gjith\u00eb trathtar\u00ebt e nacionit, q\u00eb iu kund\u00ebrvun me arm\u00eb n\u00eb dor\u00eb flamurit kuq e zi t\u00eb fatosa t\u00eb liris\u00eb. Nga ana e tjet\u00ebr, studiuesi historian At Marin Sirdani, mbasi p\u00ebrshkruen pik\u00ebt kryesore t\u00eb \u201cMemorandumit\u201d, n\u00ebnvizon frym\u00ebn e bashkpunimin e ngusht\u00eb q\u00eb ekziston midis mal\u00ebsorve pa dallim feje.<\/p>\n<p>E randsishme ishte lufta e vendosun, kund\u00ebr pushtuesit t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt, q\u00eb kishte shkel trojet tona. N\u00eb sh\u00ebnimet historike lexojm: \u201cKy \u2018Memorandum\u2019 kje i nenshkruem, pos dy kryetarve t\u00eb kryengritsve, Ded Gjo\u2019Lulit e Sokol Bacit, edhe prej Muharrem Beg Bushatit (n\u2019emen t\u2019Shkodres), Isa Beg Boletinit e Abdullah Ag\u00ebs (n\u2019emen t\u00eb Kosov\u00ebs), Kapidan Preng Marka Kokes (n\u2019emen t\u2019Mirdites) e Mehmet Shpendit (n\u2019emen t\u2019Dukagjinit). Nji lidhje e atill dy elementash dukej n\u2019e par\u00eb se do t\u00eb prodhojn nji dobi t\u00eb perbashkt, por muhamedan\u00ebt e Shkodres vijuen me u mbajt me qeveri turke, e kta me asqer e nalen sulmin malsorvet derisa u erdh n\u00eb ndihm\u00eb Shefqet Turgut Pasha me shtatdhet bataljona\u201d.<\/p>\n<p>E, natyrsh\u00ebm, askush ma mir, se gjaku i derdhun nuk mund t\u00eb flas p\u00ebr atdhetarizmin e fetarve e besimtarve shqiptar: N\u00eb De\u00e7iq e Ka\u00e7anik, trimat e Kosov\u00ebs luftuan p\u00ebr Shqipnin e besuan Per\u00ebndin. Ded Gjo\u2019Luli e Isa Boletini, Themistokli Germenji e Shtjef\u00ebn Gje\u00e7ovi kjen besimtar e fetar; Thimi Mitko e Papa Kristo Negovani, Sali Butka nuk kjen ateist e megjithat luftuan dhe dhan aq shum p\u00ebr atdheun e tyne. Jo besimi, por p\u00ebrkundrazi materializmi e dobson dhe e ligshton njeriun.<\/p>\n<p>Mbi kryengritjen n\u00eb Mal\u00ebsi, prof. Abaz Ermenji (1910-2003), n\u00eb vepr\u00ebn e vet historike: \u201cAlbania &#8211; Vendi q\u00eb z\u00eb Skenderbeu n\u00eb historin e Shqip\u00ebris\u00eb\u201d (\u201cShqypnia e Lir\u00eb\u201d, Paris, 1968, fq. 279), n\u00ebnvizon: \u201cValiu i Shkodr\u00ebs Bedri Pasha, u gjet ngusht\u00eb se s\u2019kishte forca t\u00eb mjaftueshme p\u00ebr t\u2019iu b\u00ebr\u00eb ball\u00eb kryengrit\u00ebsve. Prandaj u vu t\u00eb shfryt\u00ebzonte fanatizmin fetar t\u00eb mysliman\u00ebve duke iu th\u00ebn\u00eb se \u201cDini\u201d ishte n\u00eb rrezik dhe duke i g\u00ebnjyer se gjoja t\u00eb krishter\u00ebt donin t\u00eb sillnin n\u00eb Shkod\u00ebr malin e Zi. Me k\u00ebto intriga mujti t\u00eb mblidhte nj\u00eb turm\u00eb shqiptar\u00ebsh mysliman\u00eb prej Shkodre dhe t\u2019i dergonte p\u00ebr t\u00eb luftuar kund\u00ebr v\u00ebllez\u00ebrve t\u00eb tyre katolik\u00eb. Por k\u00ebta \u201cmbrojt\u00ebs\u201d t\u00eb \u201cdinit\u201d u shpartalluan shpejt; disa u bashkuan me kryengrit\u00ebsit. P\u00ebr fat t\u00eb mir\u00eb, ky dram i shemtuar v\u00ebllavrasjeje nuk u p\u00ebrs\u00ebrit m\u00eb n\u00eb Shqip\u00ebrin\u00eb e Veriut.\u201d<\/p>\n<p>Eshtnat e At Gjergj Fisht\u00ebs, Ded Gjon Lulit etj., hidh\u00ebn n\u00eb lumin Drin figura e tij asht lan n\u00eb hije nga historigrafia moniste, t\u00eb cilin u munduen me e ba ateist e kund\u00ebrklerikal, kur dihet, se ai ka qenq nji mik e bashkpun\u00ebtuer me fran\u00e7eskan\u00ebt e shquem t\u00eb vendit. P\u00ebr me shum\u00eb Respekti i th\u00ebll\u00eb q\u00eb kan\u00eb treguar klerik\u00ebt katolik ndaj liberatorit Luigj Gurakuqi thuhet se ai ka pasur nji zyre me shtrat (dhom\u00eb fjetje) n\u00eb Kuvendin Fran\u00e7eskan n\u00eb Gjuhadol t\u00eb Shkodr\u00ebs dhe kur t\u00eb gjith\u00eb mendonin se ai asht n\u00eb Italy ai vijonte t\u00eb ishte n\u00eb qytet&#8230; Nd\u00ebrsa eshtnat e Ded Gjon Lulit dhe flamurin origjinal, fran\u00e7eskan\u00ebt i kan\u00eb ruajt si relike t\u00eb rralla p\u00ebr t\u2019i vendosur n\u00eb nji p\u00ebrmendore historike, q\u00eb ato kishin menduar t\u2019ia ngrinin n\u00eb qytetin e Shkodr\u00ebs\u2026<\/p>\n<p>A nuk asht nji domethanie e madhe dhe fakt kuptimplot, pohimi ipeshkvit imzot Zef Simonit (ish-Sekretar i Arqipeshkvis s\u00eb Shkodr\u00ebs gjat\u00eb koh\u00ebs, qi po bahej kataklizma antifetare prej komunistve dhe ma von arrestohet e bani 12 vjet burg n\u00eb Spa\u00e7, Burrel, Sarand, etj., sh\u00ebnimi im K.K.), n\u00eb ligjerat\u00ebn e tij n\u00eb Kuvendin Nd\u00ebrnacional \u201cKrishtenimi nd\u00ebr shqiptar\u201d, ku pohon: \u201cs\u00ebbashku me eshtnat e klerikve shkodran\u00eb, nxjerr nga diktatura, ishin edhe eshtnat e Ded Gjon Lulit Dom Mark Gjanit, tue e torturue, i k\u00ebrkuene t\u00eb mohonte Krishtin. P\u00ebrkundrazi Dom Marku, tha fjal\u00ebt e fundit mes dhimbave \u201cRrnoft Krishti Mbret!\u201d. Vdiq i varun nder shpatulla, tuj ia hjedh trupin qejve e mbeturinat e tij i lshuen n\u00eb prrue. Bash njiashtu si vepruen turqit me eshtnat e Gjergj Kastriotit e me prelatin e lavdish\u00ebm Imzot Pjeter Bogdanin, apo si vepruen ma von\u00eb komunistat, tuej nxjerr prej vorrit eshtnat e Mons. Jak Serreqit, Mons. Laz\u00ebr Mjedjes, Mons. Gasper Tha\u00e7it, Mons. Ernest Cocit, Mons. Bernardin Shllakut e At Gjergj Fisht\u00ebs e s\u00ebbashku me at\u00eb, pa dijt gja, t\u00eb Ded\u00eb Gjo\u2019 Lulit, eshtnat e t\u00eb cilit fran\u00e7eskan\u00ebt i kishin ruejt n\u00eb vorret e tyne p\u00ebr t\u2019i ba nji monument\u201d. (Mons. Zef Simoni, \u201cPersekutimi i Kish\u00ebs Katolike n\u00eb Shqipni 1944-1990\u201d, Shkod\u00ebr, 1999, fq.10).<\/p>\n<p>Ky mik apo i armik i njer\u00ebzve t\u00eb fes\u00eb?<\/p>\n<p>Si po e quajm\u00eb tashma Deden?<\/p>\n<p>Nga historishkruesit q\u00eb lam mbas, Deda u pa gjithnji i shk\u00ebputun nga bashkluftar\u00ebt e tij, t\u00eb af\u00ebrm apo t\u00eb larg\u00ebt, bile edhe nga pasardh\u00ebsit e Der\u00ebs s\u00eb tij t\u00eb p\u00ebrmendun, ku, k\u00ebta t\u00eb fundit u ndoq\u00ebn e p\u00ebrsekutuan n\u00eb Shkod\u00ebr.<\/p>\n<p>Sikurse shkruan i ndjeri prof. dr. Simon Pepa n\u00eb lidhje me k\u00ebt\u00eb \u00e7ashtje: \u201cDhe \u00ebsht\u00eb p\u00ebr t\u00eb ardhur keq se kjo luft\u00eb, k\u00ebta heronj dhe vet\u00eb kryetrimi Ded Gjo\u2019Luli p\u00ebr vjet e vjet u lan\u00eb n\u00eb harres\u00eb. Lufta dhe ngritja e Flamurit n\u00eb De\u00e7iq, p\u00ebrmendej sa me than\u00eb, emri i heroi vet\u00ebm sa citohej. Dhe ajo q\u00eb \u00ebsht\u00eb rr\u00ebnqeth\u00ebse \u00ebsht\u00eb fakti se mjaft nga nipat e st\u00ebrnipat e Ded Gjon Lulit, si dhe mjaft klerik\u00eb q\u00eb mor\u00ebn pjes\u00eb me mendje e pen\u00eb n\u00eb p\u00ebrpjekje p\u00ebr \u00e7lirim u masakruan n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb tmerrshme. Ata hyn\u00eb n\u00eb rrug\u00ebn e mundimeve tamam si n\u00eb ferrin e Dantes\u201d. (Libri: \u201cGjurmime kulturore\u201d, Shkod\u00ebr, 2000, fq.224)<\/p>\n<p>Ai sistem mos vler\u00ebsues veprash e vlerash, e la Ded Gjon Lulin vet\u00ebm me urdhnin \u201cP\u00ebr veprimtari patriotike\u201d t\u00eb Klasit I-r\u00eb dhe vet\u00ebm n\u00eb vjetin 1962. Vet\u00ebm me kaq dhe asgja ma tep\u00ebr, kur mjaft figura t\u00eb tjera (natyrisht, secila me vler\u00ebn e tyne), u pasuan me urdhna, medalje e \u2018tituj\u2019 t\u00eb shumt.<\/p>\n<p>Asnji p\u00ebrmendore (t\u00eb madhe apo t\u00eb vog\u00ebl), asnji rrug a rrugic (ve\u00e7 Tiran\u00ebs), asnji em\u00ebrtim tjet\u00ebr me emnin e Dedes, kur mjaft burra t\u00eb tjer\u00eb t\u00eb historis\u00eb i kan\u00eb k\u00ebto pengje nderimi. Pik\u00ebrisht, me 1962, shkodrani prof. dr. Jup Kastrati, boton librin: \u201cFigura t\u00eb ndritura t\u00eb Rilindjes Komb\u00ebtare\u201d, ku Deden e len n\u00eb vend t\u00eb fundit (nd\u00ebr 6 figura), pas Isuf Tabakut, Daut Bori\u00e7it, Hodo Sokolit.<\/p>\n<p>At Gjergj Fishta e Ded Gjon Luli<\/p>\n<p>Asokohe \u201cPoeti Nacional\u201d At Gjergj Fishta (1870-1940), p\u00ebrmes poezis\u00eb epike, n\u00eb ve\u00e7anti rroku figurat e ndrituna, nji prej t\u00eb cil\u00ebve asht edhe Ded Gjon Luli. N\u00eb ato hap\u00ebsina poetike, Homeri shqiptar i kushton Fatosit t\u00eb liris\u00eb, si peng nderimi kang\u00ebn prej 800 vargjesh, si rrall\u00eb ndonji heroi tjet\u00ebr.<\/p>\n<p>Pasi e lexon me andje, kupton duksh\u00ebm melodin poetike epike t\u00eb Fisht\u00ebs, shpalosur me talentin e ngjyrave t\u00eb ndezuna, qi ruhet n\u00eb portretin e madh atdhetar, tek kryevepra e njohun \u201cLahuta e Malcis\u201d.<\/p>\n<p>Ai me pathos pasqyron ngjarjet e m\u00ebdha t\u00eb stuhishme n\u00eb faqet e poemes. Ato, gjithsesi, jan\u00eb t\u00eb p\u00ebrcaktueme mir\u00eb historikisht, duke ruajt raporte t\u00eb drejta t\u00eb ngjarjeve me figurat historike, mbasi ai njihte shum\u00eb mir\u00eb historin\u00eb dhe vendin e herojve t\u00eb nacionit.<\/p>\n<p>N\u00eb hap\u00ebsinen e atdhetarizmit t\u00eb ndjesh\u00ebm, shquhen Ded Gjon Luli, Oso Kuka, si dhe t\u00eb tjer\u00eb mal\u00ebsor trima, si: Marash Uci, Tringa, \u00c7un Mula etj. Denj\u00ebsisht Fishta, paraqet atdhetarin n\u00eb m\u00ebnyr\u00eb figurative:<\/p>\n<p>\u201cN\u2019at Malsi, n\u2019at Rapsh t\u2019Hotit<\/p>\n<p>Ded Gjo\u2019Luli, burr si motit,<\/p>\n<p>me\u2019 i qet\u00eb Lek\u00eb, bisha shkorretit,<\/p>\n<p>ka nis pushk\u00ebn m\u2019asqer t\u2019Mbretit!\u201d<\/p>\n<p>Poeti, mbasi e quan trimin e Traboinit Ded Gjon Lulin si \u2018shpat\u00eb e gjall\u00eb\u2019, i v\u00eb atij n\u00eb goj at\u00eb ligjerat\u00ebn e gjall e aq kuptimplote, drejtue Sulltanit, p\u00ebrmes Bedri Pash\u00ebs, tuj e paralejm\u00ebrue, se nuk do t\u2019i sh\u00ebrbenin ma shqiptar\u00ebt:<\/p>\n<p>\u201cSe me sotjet, emni i Zotit!<\/p>\n<p>Sa jem nipash t\u2019Gjergj Kastriotit<\/p>\n<p>e \u201cShqiptar\u00eb\u201d qi thon\u00eb vendit<\/p>\n<p>ma duva nuk i bajm\u00eb Mbretit\u201d<\/p>\n<p>Fishta si poet e Deda si luf\u00ebtar, e kan\u00eb shum\u00eb t\u00eb kjart, se si kishte jetue populli n\u00eb thundr\u00ebn e hekurt turke, duke i sjell atij aq e aq telashe e rreziqe t\u00eb panum\u00ebrta, t\u00eb cilat v\u00ebrehen, kur autori flet shum p\u00ebrmes pend\u00ebs s\u00eb poetit:<\/p>\n<p>\u201cNa shkoi moti si a\u2019ma zi<\/p>\n<p>ngran e pangran, e kryet n\u00eb gershan<\/p>\n<p>bje prej sherrit n\u2019taksirat\u201d<\/p>\n<p>ose vargzimet e maposhtme t\u00eb mbushuna me folje vepruese:<\/p>\n<p>\u201cSe ai s\u2019po kish tjeter zanat,<\/p>\n<p>ve\u00e7 pre e rep e digj e piq,<\/p>\n<p>rrxo, rreno e vendin flliq\u201d.<\/p>\n<p>Kishte ardh fundi. Vargonjt e gjat shtr\u00ebngues t\u00eb zgjedh\u00ebs s\u00eb huaj gjysmijvje\u00e7ari duheshin k\u00ebput, sikurse edhe ngjau, sepse Atdheu kishte thirrun fatosat e vet t\u00eb liris\u00eb, q\u00eb t\u2019a mbronin at\u00eb deri n\u00eb flijim.<\/p>\n<p>Epilogu i luft\u00ebs me fitore, dihet. Ngrihet Flamuri kuq e zi i Shqipnis, simbol i fitores mbulue me lumenj t\u00eb shumt gjaku, me thirrjen: \u201cRrnoft Shqypnia!\u201d.<\/p>\n<p>Historia me fakte historike<\/p>\n<p>\u201cHistoria asht m\u00ebsuese e madhe, njerzit jan\u00eb nxan\u00ebs t\u00eb kqinj\u201d<\/p>\n<p>Bismark<\/p>\n<p>Preokupimi me historin asht i ve\u00e7ant. Ajo p\u00ebrjetohet e jetohet si kujtes, por edhe si ekzistenc-realitet. Historia n\u00eb Shqipni asht kontrollue e fsheh vijueshmenisht. N\u00eb fushat\u00ebn e fshehjes dhe falcifikimit sistematik, e ka p\u00ebsue pjesa ma e mir\u00eb e saj, ngjarje e situata, individ e procese, t\u00eb cilat shqiptar\u00ebt tash duan t\u2019i zbulojn\u00eb e p\u00ebrjetojn\u00eb intensivisht.<\/p>\n<p>Diktatura e proletariatit, lufta ruso-kineze e klasave dhe koncepti i prolekultur\u00ebs, ishin instrumente e mbules e mjaftueshme, q\u00eb atje t\u00eb bahen krime ndaj njer\u00ebzve dhe t\u00eb asgj\u00ebsohen dokumente, t\u00eb falcifikohen epoka e ngjarje t\u00eb historis\u00eb, t\u00eb likuidohen p\u00ebrsonalitete e momente t\u00eb kultur\u00ebs.<\/p>\n<p>K\u00ebsisoj atdhetarizmi ishte shndrrue n\u00eb fraza e etik, q\u00eb nuk thote asgja. Me k\u00ebt\u00eb metod, stoliseshin ngjarje e situata, procese e p\u00ebrsonalitete, t\u00eb cilat sot historia po i harron shpejt ose mallkon rand.<\/p>\n<p>Rizbardhja e ngjarjeve e individ\u00ebve, asht nji pun\u00eb e gjat\u00eb dhe e v\u00ebshtir\u00eb. Ai duhet t\u00eb kuptohet jo si gjest a p\u00ebrcaktim patriotik, jo si zhurm\u00eb a retorik\u00eb stilistikore, por si pun\u00eb e moral shkencor\u00eb. Historia e historiani, vet\u00ebm tuj ken t\u00eb sakt e kritik, krijojn dhe rrisin vetdij\u00ebn nacionle e historike.<\/p>\n<p>&amp; &amp; &amp;<\/p>\n<p>Shpesh autor\u00ebt, q\u00eb kan\u00eb shkrue p\u00ebr ngjarjen dhe figur\u00ebn e Dedes, nuk jan\u00eb thellue n\u00eb \u2018studimet\u2019 e \u2018librat\u2019 me tituj historik. K\u00ebshtu mund t\u00eb p\u00ebrmendim anglezen e njohur Miss. Edith Durham, Kamilio Libardi, major V. Lepeti\u00e7, atesheu ushtarak bullgar n\u00eb Cetin, etj., p\u00ebr t\u00eb ardh tek shkrimet e n\u00ebshkrueme nga prof. Kol Martinaj Sekretar i Komitetit Shqiptar t\u00eb Podgoric\u00ebs, Risto Siliqi An\u00ebtar, Nikoll Ivanaj etj.<\/p>\n<p>N\u00eb librin e historis\u00eb hartue p\u00ebr nxansit e shkollave t\u00eb mesme (me disa ribotime formale, ka ndryshue vet\u00ebm paraqitja, por jo p\u00ebrmbajtje, sh\u00ebnimi im K.K.), harta historike e ngjarjeve t\u00eb koh\u00ebs, e hatue p\u00ebr t\u2019u njohu nga brezat e sot\u00ebm, p\u00ebrs\u00ebri ka shum\u00eb pasaktsina, \u00e7ka t\u00eb krijon p\u00ebrshtypjen se kemi t\u00eb bajm\u00eb me nji kryengrije spontane.<\/p>\n<p>\u2018Historian\u00ebt\u2019 (para e pas vitit 1990), kan\u00eb ra tek idet e synimet e hartume (n\u00eb hart) nga turqit pushtues asokohe, mbasi e kan\u00eb ngushtue ose qeth rrethin e zgjerimit t\u00eb kryengrijes.<\/p>\n<p>Dhe k\u00ebto p\u00ebr opinionin tim, p\u00ebr dy arsye: s\u00eb pari, sipas marr\u00ebveshjes s\u00eb p\u00ebrfunduem me kreshnik\u00ebt mal\u00ebsor\u00eb, Qeveria turke ishte zotue t\u00eb paguante damet e shkaktueme nga lufta e n\u00eb k\u00ebt\u00eb rast, Turkia, k\u00ebrkonte t\u2019a hapte qesen e damshp\u00ebrblimit sa ma pak t\u00eb jet\u00eb e mundun dhe se harta e paraqitur p\u00ebr damet e shkaktueme asht disa her\u00eb ma e vog\u00ebl, formul kjo e njohun edhe ma par\u00eb, n\u00eb shtetet e tjera, ku, turqit kishin p\u00ebsue disfat.<\/p>\n<p>Ja q\u00eb \u2018historian\u00ebt\u2019 tan\u00eb e kan\u00eb \u2018harrue\u2019 k\u00ebt\u00eb argument q\u00eb burimet arkivore historike e njohin shum mir. S\u00eb dyti, opinioni europian e bot\u00ebnor ishte i shqet\u00ebsuem p\u00ebr dhun\u00ebn, q\u00eb p\u00ebrdorte pa kursim Turkia kudo, e q\u00eb nuk donte t\u00eb tregonte tjet\u00ebrsimin, q\u00eb po p\u00ebsonte Perandoria e \u2018pathyeshme\u2019. K\u00ebt\u00eb synim, ajo k\u00ebrkonte ta tregote duke i rrfye bot\u00ebs, se nuk ishte kryengritje e zemrimit popullor, por ishin disa \u2018rebel\u2019 joshqiptar mal\u00ebsor af\u00ebr kufinit me Malin e Zi.<\/p>\n<p>P\u00ebr fat t\u00eb mir, jehona e ngjarjes shqiptare gjeti pasqyrim n\u00eb shtypin e at\u00ebhersh\u00ebm shqiptar dhe t\u00eb huaj. (Shih koleksionet: \u201cHylli i drit\u00ebs\u201d \u201cLeka\u201d (Shkoder), \u201cCorriere d\u2019Italia\u201d (Itali), \u201cLiri e Shqypnis\u201d (Sofje), \u201cThe Times\u201d (London), \u201cOra e Maleve\u201d, \u201cCirka\u201d, \u201cShqypnia e re\u201d, \u201cOra e Shqypnis\u201d, fletoret e qytetit t\u00eb Shkodres, dorshkrimet (e pabotueme t\u00eb klerikve katolik, t\u00eb cilat sot kan mund t\u00eb mbijetojn, Arkivi i Vatikanit, Austris, Britanis Madhe, Hungaris, Italis, Malit t\u00eb Zi, AQSH, fondi 270, Gjush Shedija \u201cHistorija e Shkodres\u201d (dorshkrim i vjetit 1945).<\/p>\n<p>Kushdo e di, se Papa Leoni XIII, me 1880 vendosi t\u00eb hap dokumentet e Arkivit \u2018Sekret\u2019 t\u00eb Vatikanit, p\u00ebr t\u00eb gjith\u00eb studiuesit, q\u00eb vinin nga e gjith bota, pa shikue se cil\u00ebs besim a nacion i p\u00ebrkasin. K\u00ebtu ekziston nji dokumentacion shum\u00eb i pasun, q\u00eb p\u00ebrmban informata, jo vet\u00ebm t\u00eb karakterit kishtar e fetar, por edhe kultur\u00ebs s\u00eb popujve, gjendjes s\u00eb tyne shoqnore, ekonomike, historis\u00eb, gjuh\u00ebs etj.<\/p>\n<p>Mbi luftimet e ashpra midis malcorve trima e taborreve t\u00eb armatosuna deri n\u00eb dhamb e t\u00eb st\u00ebrvitun p\u00ebr barbarizma kund\u00ebrshqiptare, studiuesi At Marin Sirdani, shkruen: \u201cFletoret europiane t\u2019asaj kohe i pershkruejn trimnit e tyne porsi ata t\u2019herojve legjendar t\u00eb kohve t\u00eb hershme\u201d.<\/p>\n<p>Pas shp\u00ebrndamjes me forc\u00ebn e arm\u00ebve t\u00eb Lidhjes Shqiptare t\u00eb Prizrenit dhe gjunj\u00ebzimit t\u00eb Turkis, p\u00ebrpara presioneve t\u00eb Fuqive t\u00eb M\u00ebdha, q\u00eb \u00e7oi ma von\u00eb n\u00eb cop\u00ebtimin e trojeve shqiptare, rrethet patriotike n\u00eb vend nuk ishin t\u00eb bindun, se Turkia po merrte rrukollisjen dhe se n\u00ebn ombrell\u00ebn e saj rrezikohej seriozisht ekzistenca e trojeve shqiptare.<\/p>\n<p>Por, gjithsesi kishte nga ata, qi kishin vizione t\u00eb kthjellta iluministe, t\u00eb cil\u00ebt u shquan p\u00ebr veprimtari t\u00eb dendur atdhetare. N\u00eb k\u00ebt\u00eb proces historik kontributi i prelat\u00ebve katolik shqiptar ishte i dor\u00ebs s\u00eb par\u00eb n\u00eb veprimtari praktike t\u00eb planit t\u00eb brendsh\u00ebm, p\u00ebr njisimin e plot\u00eb t\u00eb faktorit shqiptar. Nd\u00ebrsa veprimtaria e planit politiko-diplomatik t\u00eb jasht\u00ebm, q\u00ebndronte n\u00eb mb\u00ebshtetjen e kualifikuem t\u00eb \u00e7ashtjes s\u00eb pamvarsis\u00eb s\u00eb plot t\u00eb trojeve etnike shqiptare.<\/p>\n<p>Duke e analizue gjendjen e p\u00ebrgjithshme n\u00eb Shqipni, politikan\u00ebt europian paralejm\u00ebrojn\u00eb nji shp\u00ebrthim trazirash n\u00eb pranver\u00ebn e vitit 1911. Urretja, q\u00eb kishin mal\u00ebsor\u00ebt kund\u00ebr regjimit xhonturk, bani q\u00eb revolta n\u00eb k\u00ebt\u00eb pjes\u00eb t\u00eb filloj ashtu si\u00e7 e kishin mendue vet krent patriot mal\u00ebsor\u00eb.<\/p>\n<p>N\u00eb Muzeun Nacional t\u00eb Kuvendit Fran\u00e7eskan n\u00eb Shkod\u00ebr, klerik\u00ebt, me dashuni prindore ruajt\u00ebn p\u00ebr shum\u00eb vite n\u00eb gji simbolin e liris\u00eb shqiptare. P\u00ebr k\u00ebt\u00eb d\u00ebshmojn etnit fran\u00e7eskan At Leon Kabashi, At Viktor Volaj, At Daniel Gje\u00e7aj e At Zef Pllumi, t\u00eb cil\u00ebt p\u00ebr nji koh\u00eb jan\u00eb marr\u00eb me mbarshtrimin e institucionit. Sikur t\u00eb mos ishte ngrit Flamuri dhe sikur t\u00eb mos kishte ekzistue ai Flamur, do t\u00eb kishin pas guxim etnit fran\u00e7eskan me sajue nji gja t\u00eb till\u00eb? Patriotizmi e nd\u00ebrshmnia n\u00eb pasqyrimin e ngjarjeve nacionale, kan\u00eb ken\u00eb nd\u00ebr shenjat dalluese t\u00eb fran\u00e7eskan\u00ebve shqiptar\u00eb, prandaj edhe nuk mund t\u00eb vihet n\u00eb dyshim v\u00ebrtet\u00ebsia e ngjarjes.<\/p>\n<p>Q\u00ebndri i klerit ndaj Kryengritjes s\u00eb Mal\u00ebsis\u00eb, ka qenq dashamir e mb\u00ebshtet\u00ebs pa rezerva, p\u00ebr trimat e prijsin e dashun Ded Gjon Luli. Klerik\u00ebt, duke theksue nevoj\u00ebn, q\u00eb t\u00eb rezistonin me bashkatdhetar\u00ebt e vet t\u00eb arratisun dhe popullsis\u00eb s\u00eb d\u00ebbuem, u larguan s\u00ebbashku me ta dhe q\u00ebndruan n\u00eb Mal t\u00eb Zi.<\/p>\n<p>Midis tyne ishte famullitari i Kastratit At Mati Prenushi. Pas disa viteve, n\u00eb koh\u00ebn, kur atij i bahej gjyqi komunist, i pyetun nga hetuesia, q\u00eb zhvilloi gjyqin, pik\u00ebrisht aty, ku kishte qen\u00eb redaksia e revist\u00ebs \u201cHylli i Drit\u00ebs\u201d, nd\u00ebr t\u00eb tjera pohoi: \u201cP\u00ebrve\u00e7 muzik\u00ebs me sakrifica t\u00eb m\u00ebdha, kam p\u00ebrshkue nga antikuari i bibliotek\u00ebs edhe t\u00eb gjitha veprat qi flitshin p\u00ebr Gjergj Kastriotin nga populli shqiptar. T\u00eb gjith k\u00ebto vepra jan\u00eb k\u00ebtu edhe sot n\u00eb bibliotek\u00ebn fran\u00e7eskane. Kur u ktheva n\u00eb Shqipni, kam shkue famullitar nep\u00ebr male. Kam marr pjes aktive n\u00eb kryengritje bashk\u00eb me malcort e prim prej Ded Gjo\u2019 Lulit n\u00eb vjetin 1911, e kam ndej disa koh me popullin i strehum n\u00eb Mal t\u00eb Zi\u201d (Shih, Zef Pllumi, libri me kujtime \u201cRrno per me tregue\u201d, v\u00ebll.II 1944-1951).<\/p>\n<p>Diplomacia e holl\u00eb e gjuh\u00ebs fine t\u00eb moderacionit, ka ken\u00eb nji tipar karakteristik e mbizotnues n\u00eb p\u00ebrsonalitetin publik t\u00eb arqipeshkvit t\u00eb Shkodr\u00ebs imzot Jak Serreqit. Misioni i tij, duhet t\u00eb pozicionohet kjart n\u00eb kontekstin e \u00e7astit kohor t\u00eb zhvillimit t\u00eb kryengritjes.<\/p>\n<p>Jemi n\u00eb korrikun e vjetit 1911, ku si rezultat i luftimeve t\u00eb ashpra disamujore, energjit fizike e njer\u00ebzore t\u00eb familjeve mal\u00ebsor\u00ebve po shkonin drejt nji kufini, pas t\u00eb cilit do t\u00eb kishin vet\u00ebm asgj\u00ebsimin fizik. A ishte v\u00ebrtet e arsyeshme, njer\u00ebzore dhe kristiane p\u00ebr bariun shpirtnuer t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, t\u00eb nd\u00ebrmerrte nji vep\u00ebr nd\u00ebrmjet\u00ebsimi, p\u00ebr t\u00eb shp\u00ebtuar popullin e tij nga asgj\u00ebsimi i barbarit?<\/p>\n<p>Mendoj, se p\u00ebr nji patriot e figur\u00eb t\u00eb randsishme publike, si\u00e7 ishte Jak Serreqi, nji veprim i till\u00eb ishte krejt\u00ebsisht i domosdosh\u00ebm dhe p\u00ebrbante nji detyr\u00eb morale, p\u00ebr \u00e7do shqiptar t\u00eb arsyesh\u00ebm&#8230;<\/p>\n<p>Abat Prend Do\u00e7i prelat i ndritur i vlerave shqiptare<\/p>\n<p>Nji nd\u00ebr punimet ma interesante e me shum baza agumentuese shkencore dhe historike mbetet libri jet\u00ebshkrimor kushtue Abatit t\u00eb Mirdit\u00ebs Prend Do\u00e7it, ka mendime e dokumente, qysh n\u00eb shekullin XIX, duke bashkrendue doket e virtytet e mira amtare, me normat e kanunit t\u00eb maleve, q\u00eb asokohe zinte vendin e ligjit n\u00eb Mirdit&#8230;<\/p>\n<p>Ai vuni rregull n\u00eb lutjen e festave, qi e r\u00ebndonin ekonomin e vorf\u00ebn t\u00eb mirditasve. Si prelat katolik, fetar e atdhetar i ditun, ai g\u00ebzonte simpati e gjente mb\u00ebshtetje nd\u00ebr besimet e tjera n\u00eb Shkod\u00ebr, Lezh\u00eb, Mat, Dib\u00ebr e Lum. Ai nuk e fshihte kurr shpirtin e vet atdhetar. N\u00eb \u00e7ashtjen nacionale meshtari i p\u00ebrvujt, kund\u00ebrvepronte gjithnji hapun e ashp\u00ebr, jo sepse ishte kryene\u00e7, por sepse kje patriot i pap\u00ebrkulun e i qendrush\u00ebm n\u00eb karakter.<br \/>\nN\u00eb m\u00ebnyr\u00eb q\u00ebllimkeqe e pa t\u00eb drejt\u00eb, udh\u00ebtimi i Prend Do\u00e7it si Abat i Mirdit\u00ebs (duke qen\u00eb peng i Turgut Pash\u00ebs), gjat\u00eb udh\u00ebtimit nga Shkodra n\u00eb Orosh (n\u00eb gusht t\u00eb vjetit 1910) asht p\u00ebrshkrue nga mjeku i shtabit t\u00eb ushtris s\u00eb Turgut Pash\u00ebs, E. Jack.<\/p>\n<p>Mirpo gjat faqeve t\u00eb librit n\u00eb turqisht, gjendet e ruejtun nji foto, ku aty kan\u00eb dal\u00eb Prend Do\u00e7i p\u00ebrpara n\u00eb kal\u00eb t\u00eb bardh\u00eb e Turgut Pasha me kal\u00eb t\u00eb zi&#8230; Pothuajse pjesa dermuese e autor\u00ebve t\u00eb mavonsh\u00ebm gjat\u00eb komenteve t\u00eb tyne, kan\u00eb marr\u00eb p\u00ebr baz\u00eb t\u00eb dhanat e parashtrueme nga ky auktor, i cili, nuk asht as politikan e aq ma pak ushtarak.<\/p>\n<p>N\u00eb nji studim shum\u00eb t\u00eb kujdesh\u00ebm e serioz t\u00eb studiuesit G.Robel me titull \u201cNop\u00e7a dhe Shqip\u00ebria\u201d (G.Robel \u201cFranz Baron Nopeza un Albanien\u201d Uiesbaden, 1966, fq.71), vihet n\u00eb dukje se: \u201cKa t\u00eb ngjar qi Jack t\u00eb mos e ket kuptue shahun dinak t\u00eb Do\u00e7it, por ka shkrue me hamendje\u201d. E v\u00ebrteta asht, se prelati nuk i ka prir\u00eb ushtris\u00eb turke, p\u00ebr t\u00eb dal\u00eb n\u00eb Orosh, por ishte pik\u00ebrisht Turgut Pasha, q\u00eb e mori peng dhe e vuni p\u00ebrpara. Kushdo e kupton se tjet\u00ebr asht t\u00eb prijsh p\u00ebrpara e ndryshe asht me t\u00eb marr\u00eb me forc\u00eb e me t\u00eb nxjerr\u00eb me dhun\u00eb p\u00ebrpara.<\/p>\n<p>Pse e mori peng e e vuni p\u00ebrpara imzot Do\u00e7in drejtuesi i ekspeditave ushtarake turke Turgut Pasha? P\u00ebr dy arsye: s\u00eb pari, p\u00ebr t\u00eb sigurue veten. Duke pasun p\u00ebrpara Abatin me influenc\u00eb n\u00eb tan\u00eb krahin\u00ebn me besimtar\u00eb besnik katolik, imzot Do\u00e7i, edhe po t\u00eb kalonte n\u00eb ndonji prit, askush nuk do t\u00eb shtinte n\u00eb t\u00eb. S\u00eb dyti, p\u00ebr t\u00eb tregue forc\u00ebn e vet, p\u00ebr t\u00eb p\u00ebrul Abatin Prend Do\u00e7in, q\u00eb ndon\u00ebse ka p\u00ebrkramjen e shteteve t\u00eb Europ\u00ebs, e vuna p\u00ebrpara. (AQSH, Fondi 270, Dokumenti 53, fq.7.)<\/p>\n<p>Madje, t\u00ebrthorazi, Turgut Pasha, donte t\u2019i tregonte Austro-Hungaris\u00eb, q\u00eb g\u00ebzonte t\u00eb drejt\u00ebn e mbrojtjes s\u00eb kultit, se jam vet zot mbi \u2018shtetasit\u2019 e mi. Por Turgut Pasha, megjithse e vuni n\u00eb p\u00ebrpara bariun shpirtnuer t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, nuk mundi t\u00eb arrestonte n\u00eb Mirdit asnji nga krent, q\u00eb ai kishte t\u00eb dhana, se jan strehue atje, pra parashikimi i tij nuk u v\u00ebrtetue; q\u00ebllimi fushat\u00ebs nuk u arrit, mbasi vet fusha nuk u p\u00ebrligj.<\/p>\n<p>Mb\u00ebshtetja vet\u00ebm tek libri i mjekut Ernest Jack, q\u00eb i sh\u00ebrbente p\u00ebrsonalisht Turgut Pash\u00ebs don me than\u00eb me marr si t\u00eb v\u00ebrtet nji pikpamje p\u00ebrsonale, subjektive t\u00eb nji t\u00eb hueji, madje aq ma keq t\u00eb nji njeriu jospecialist<\/p>\n<p>Pra, sikurse shikjohet, kleri u p\u00ebrfshi pa ngurrim si sh\u00ebrbestar i grigj\u00ebs s\u00eb vet edhe at\u00ebher, kur c\u00ebnoheshin interesat e nalta nacionale, dhe jo sikurse ka shkrue bashkqytetari shkodran me banim n\u00eb Tiran\u00eb Prof. Dr. Gazmend Shpuza e disa profesor t\u00eb tjer\u00eb Akademis\u00eb s\u00eb \u2018shkencave\u2019 me nji urretje, se: \u201cMe veprimtarin\u00eb e vet p\u00ebr\u00e7ar\u00ebse, kleri v\u00ebshtir\u00ebsoi bashkimin e popullit shqiptar n\u00eb luft\u00eb p\u00ebr liri. Pavar\u00ebsisht se nuk ia arriti, ai i p\u00ebrpo\u00e7 t\u00eb fuste shqiptar\u00ebt n\u00eb nj\u00eb luft\u00eb vllavras\u00ebse. Meq\u00eb pushtuesit osman\u00eb nuk mund\u00ebn t\u00eb shtypnin kryengritjen, kleri veproi me t\u00eb gjitha forcat p\u00ebr t\u2019i mashtruar kryengrit\u00ebsit q\u00eb t\u00eb hiqnin dor\u00eb nga k\u00ebrkesat e tyre komb\u00ebtare, ose p\u00ebr t\u00eb mbajtur larg nga kryengritja e popullsin\u00eb e krahinave t\u00eb tjera t\u00eb vendi. Reaksioni klerikal katolik me demagogji vazhdimisht q\u00eb t\u00eb spekulloj\u00eb mbi luft\u00ebn e pareshtuar t\u00eb popullsis\u00eb katolike t\u00eb vendit ton\u00eb kund\u00ebr pushtuesve osman\u00eb, p\u00ebr t\u00eb maskuar sadopak q\u00ebndrimin e vet reaksionar e bile antikomb\u00ebtar. Prandaj jo m\u00eb kot shtypi klerikal, ve\u00e7an\u00ebrisht me rastin e 25 vjetorit t\u00eb shpalljes s\u00eb Pavar\u00ebsis\u00eb, i \u00ebsht\u00eb referuar luft\u00ebs s\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb Mirdit\u00ebs dhe t\u00eb Mbishkodres. Por kleri katolik duke qen\u00eb n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb papatit e t\u00eb Perandoris\u00eb Austriake, ishte i detyruar p\u00ebr hir t\u00eb interesave t\u00eb padron\u00ebve t\u00eb vet q\u00eb t\u00eb vihej edhe n\u00eb sh\u00ebrbim t\u00eb autoriteteve osmane. Dihet p\u00ebrpjekjet dhe roli q\u00eb luajt\u00ebn klerik\u00ebt reaksionar\u00eb me n\u00eb krye arqipeshkvin e Shkodr\u00ebs Jak Serreqin dhe Abatin e Mirdit\u00ebs Prend Do\u00e7in n\u00eb ndihm\u00eb t\u00eb Shefqet Turgut Pash\u00ebs me 1910 dhe m\u00eb 1911 p\u00ebr t\u2019i mashtruar e detyruar masat e mal\u00ebsor\u00ebve q\u00eb t\u00eb ulin arm\u00ebt dhe t\u00eb heqin dor\u00eb nga k\u00ebrkesat komb\u00ebtare t\u00eb Memorandumit t\u00eb G\u00ebr\u00e7\u00ebs. Pra lufta e mal\u00ebsor\u00ebve t\u00eb udh\u00ebhequr nga Ded\u00eb Gjo Luli nuk ka asnj\u00eb t\u00eb p\u00ebrbashk\u00ebt me q\u00ebndrimin reaksionar klerikal\u201d (Prof. Dr. Gazmend Shpuza \u201cQ\u00ebndrimi antikomb\u00ebtar i Klerit ndaj Kryengritjes s\u00eb vitit 1911\u201d, Akademia e Shkencave, Tiran\u00eb 1980).<\/p>\n<p>Lavdia e nj\u00eb ngjarje t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsishme mbar\u00ebshqiptare<\/p>\n<p>Intensiteti i zhvillimit t\u00eb ngjarjeve flet, p\u00ebr shkall\u00ebn e nalt t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebs politike nacionale t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve, t\u00eb cil\u00ebt, n\u00eb t\u00eb gjitha m\u00ebnyrat ndihmuan kryengritjen.<\/p>\n<p>Mir\u00ebpo, ka autor\u00eb, qi p\u00ebrpiqen t\u2019i shfryt\u00ebzojn\u00eb k\u00ebto ve\u00e7ori n\u00eb kahje t\u00eb kund\u00ebrt, kur e shtrijn\u00eb ngjarjen n\u00eb reduktimin e elementit t\u00eb nd\u00ebrgjegj\u00ebs, p\u00ebr pavar\u00ebsin\u00eb ndaj Port\u00ebs s\u00eb Nalt.<\/p>\n<p>A mund t\u00eb zvoglohen k\u00ebrkesat e mirfillta politike t\u00eb luft\u00ebtarve liridash\u00ebs antiosman n\u00eb pamundsi, p\u00ebr t\u2019a mohue at\u00eb krejtsisht!?<\/p>\n<p>Duhet pranue, se autoritet shtetnore e sidomos osmane pushtuese asokohe e kishin t\u00eb kjart karakterin e v\u00ebrtet politik e zemrimin popullor t\u00eb mbledhun nd\u00ebr shekuj&#8230;<\/p>\n<p>Vlera e popullit matet me forc\u00ebn e nd\u00ebrgjegj\u00ebs, aft\u00ebsin vepruese, n\u00eb mjedisin, ku jeton e punon, matet me forc\u00ebn e q\u00ebndres\u00ebs s\u00eb tregueme gjat\u00eb etapave t\u00eb historis\u00eb s\u00eb pafavorshme.<\/p>\n<p>N\u00eb rrafshin e p\u00ebrgjithsh\u00ebm, intelektual\u00ebt rilindas shqiptar, kan\u00eb organizue n\u00eb koh t\u00eb ndryshme nji radh\u00eb protestash n\u00eb form\u00eb k\u00ebrkesash me shkrim. Njerzit e kultur\u00ebs e pen\u00ebs n\u00eb p\u00ebrgjithsi, jetonin me konceptin e shteteve me nivel kulturor disa her ma t\u00eb nalt, sipas s\u00eb cil\u00ebs, duhet t\u00eb arrihet nji her\u00eb qytetnimi i popullit shqiptar e pas nd\u00ebrgjegj\u00ebsimit, populli do t\u00eb luftoj p\u00ebr pavar\u00ebsi ose \u00e7lirimin nga pushtuesit.<\/p>\n<p>Situata n\u00eb t\u00eb cil\u00ebn gjendej populli yn\u00eb, me p\u00ebrshpejtimin e zhvillimit t\u00eb ngjarjeve, nuk prisnin gjersa t\u00eb ndryshohej mendsia e vonueme e shqiptarit. V\u00ebshtir\u00ebsit ishin t\u00eb brendshme e t\u00eb jashtme.<\/p>\n<p>S\u00eb pari, v\u00ebshtirsia e br\u00ebndshme ishte, n\u00eb pamundsin e mbledhjes e p\u00ebrdorimit t\u00eb en\u00ebrgjive t\u00eb nacionit shqiptar n\u00eb nji drejtim t\u00eb vet\u00ebm: nji nacion nji q\u00ebndri&#8217;.<\/p>\n<p>S\u00eb dyti, v\u00ebshtir\u00ebsia e jashtme q\u00ebndronte tek Fuqit e M\u00ebdha t\u00eb koh\u00ebs, tue p\u00ebrjashtue ato forca (ShBA), q\u00eb ishin n\u00eb p\u00ebrkrahje t\u00eb \u00e7ashtjes shqiptare, tue mos dashun t\u2019a linin popullin ton\u00eb si pjes\u00eb p\u00ebrbase e Perandoris\u00eb Osmane, nga e cila kemi trashegue prapambetje deri n\u00eb dit\u00ebt tona&#8230;<\/p>\n<p>Turkia pushtuese, asnjiheri nuk lejonte formimin e nji nacionaliteti shqiptar, se mund t\u2019i rrshqiste nga dora. Turkia edhe situat\u00ebn e tjet\u00ebrsimit t\u00eb saj t\u00eb brendsh\u00ebm, donte ta mbante n\u00eb fshehsin e vet 522-vje\u00e7are.<\/p>\n<p>A u mb\u00ebshtet kryengritja e Ded Gjo\u2019 Lulit?<\/p>\n<p>Zhvillimi i l\u00ebvizjes e ndikimi i saj n\u00eb popull, gjet\u00ebn shprehjen e vet n\u00eb formimin e rritjen e nd\u00ebrgjegj\u00ebs nacionale. Nivelin cil\u00ebsor, ku ishte ngrit kjo nd\u00ebrgjegje, e shpreh kjart p\u00ebrgjigja, q\u00eb i dha Ded Gjon Luli p\u00ebrfaqsuesit diplomatik t\u00eb Turkis n\u00eb Cetin, Satedin Beut, n\u00eb koh\u00ebn kur diplomati k\u00ebrkonte, q\u00eb t\u2019i largonte mal\u00ebsor\u00ebt nga synimet e tyne t\u00eb mirfillta t\u00eb \u00e7lirimit nacional. Deda, tue mos pasur frik\u00eb deklaroi, se: \u201cT\u00eb drejtat e kerkueme nuk i dona vet\u00ebm p\u00ebr vet, por p\u00ebr tan Shqypnin\u201d.<\/p>\n<p>Kryengritja e vjetit 1911, e drejtueme me aq urti, guxim e trimni nga Ded Gjon Luli, nuk del si nji l\u00ebvizje e rastit, por si vijim i p\u00ebrpjekjeve t\u00eb pand\u00ebrprera t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve e gjith popullit shqiptar, p\u00ebr t\u00eb jetue t\u00eb lir\u00eb n\u00eb trojet e veta.<\/p>\n<p>Deda, me bashkluftar\u00ebt e vet, ishin t\u00eb edukuem me ndjenja t\u00eb ngrohta atdhedashunie p\u00ebr liri, n\u00eb shkoll\u00ebn e tradit\u00ebs popullore e familjare, nga e cila ata kishin m\u00ebsue nd\u00ebr t\u00eb tjera, qi t\u00eb ruanin gjuh\u00ebn e zakonet e t\u00eb parve, t\u00eb ishin t\u00eb gatsh\u00ebm p\u00ebr t\u00eb flijue jet\u00ebn p\u00ebr liri e Atdhe.<\/p>\n<p>Tronditja e themeleve t\u00eb nji Perandorie, q\u00eb kishte vite q\u00eb po l\u00ebkundej seriozisht, si pasoj\u00eb e kalbzimit t\u00eb strukturave t\u00eb piramid\u00ebs osmane, bani q\u00eb edhe shtetet e vogla si Shqipnia t\u2019u sillnin shqetsime alarmuese.<\/p>\n<p>Heroizmin e fatosave t\u00eb liris\u00eb t\u00eb mal\u00ebsor\u00ebve kreshnik, plaku i urt i Vlon\u00ebs Ismail Bej Qemali, gjat\u00eb vizit\u00ebs qi i b\u00ebri Ded Gjon Luli n\u00eb Vlon\u00eb (pas shpalljes s\u00eb Pavarsis me 28 n\u00ebntor 1912), kryetrimin do t\u2019a p\u00ebrshkruante me nji mendim t\u00eb pjekun: \u2018Ded\u00eb Gjo\u2019 Luli pushk e ngrehun p\u00ebr Shqipnin\u2019.<\/p>\n<p>Shkrimtari, folkloristi At Donat Kurti O.F.M. (1903-1983) (q\u00eb do t\u00eb zbulohej i braktisun e i vdekun n\u00eb nji kasolle t\u00eb zbuluem n\u00eb rrugicat e Shkodres, mes bor\u00ebs e acarit t\u00eb dimnit, sh\u00ebnimi im K.K.), n\u00eb p\u00ebrkujtim t\u00eb 50-vjetorit t\u00eb shkoll\u00ebs s\u00eb njohun fran\u00e7eskane thot\u00eb: \u201cN\u2019at dit Shqyptari njimend mushi mushknit me frym\u00ebt\u2019liris e britt\u00eb n\u2019zemer t\u2019vet: \u201cRrnoft Shqypnja\u2019 tuj ba jeh n\u00eb ket mnyr\u00eb Flamurit t\u2019Shqypnis t\u00eb ngrehun me guxim e trimni, po n\u2019at vjet me 6 Prill 1911 prej Ded Gjo\u2019Lulit n\u00eb Bratile t\u2019De\u00e7iqit\u201d.<\/p>\n<p><em>klajdkapinova@yahoo.com<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>In memoriam (Mal\u00ebsia e Madhe-kryefjal\u00eb n\u00eb vite) Flamuri i Gjergj Kastriotit n\u00eb Bratile t\u00eb De\u00e7iqit (6 Prill 1911) ishte nj\u00eb shk\u00ebndi pararendse e Shpalljes s\u00eb Pavarsis\u00eb m\u00eb 28 Nandor 1912 Klajd Kapinova N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur e pa shum\u00eb referenca t\u00eb tjera historike (t\u00eb cilat jan\u00eb pjes\u00eb e nji libri n\u00eb dorshkrim), po paraqes punimin [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[2],"tags":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v22.9 - https:\/\/yoast.com\/wordpress\/plugins\/seo\/ -->\n<title>Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"sq_AL\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"In memoriam (Mal\u00ebsia e Madhe-kryefjal\u00eb n\u00eb vite) Flamuri i Gjergj Kastriotit n\u00eb Bratile t\u00eb De\u00e7iqit (6 Prill 1911) ishte nj\u00eb shk\u00ebndi pararendse e Shpalljes s\u00eb Pavarsis\u00eb m\u00eb 28 Nandor 1912 Klajd Kapinova N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur e pa shum\u00eb referenca t\u00eb tjera historike (t\u00eb cilat jan\u00eb pjes\u00eb e nji libri n\u00eb dorshkrim), po paraqes punimin [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2011-09-10T06:01:53+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"32 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\/\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\"},\"headline\":\"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb\",\"datePublished\":\"2011-09-10T06:01:53+00:00\",\"dateModified\":\"2011-09-10T06:01:53+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\"},\"wordCount\":6433,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg\",\"articleSection\":[\"Artikuj\"],\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\",\"name\":\"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg\",\"datePublished\":\"2011-09-10T06:01:53+00:00\",\"dateModified\":\"2011-09-10T06:01:53+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage\",\"url\":\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg\",\"contentUrl\":\"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"description\":\"Arkivi 2009-2015\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":\"required name=search_term_string\"}],\"inLanguage\":\"sq-AL\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization\",\"name\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\",\"url\":\"\",\"contentUrl\":\"\",\"caption\":\"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"sq-AL\",\"@id\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/\",\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg\",\"caption\":\"admin\"},\"description\":\"Admin, Fjala e Lir\u00eb\",\"sameAs\":[\"https:\/\/fjala.info\/\"],\"url\":\"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/","og_locale":"sq_AL","og_type":"article","og_title":"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","og_description":"In memoriam (Mal\u00ebsia e Madhe-kryefjal\u00eb n\u00eb vite) Flamuri i Gjergj Kastriotit n\u00eb Bratile t\u00eb De\u00e7iqit (6 Prill 1911) ishte nj\u00eb shk\u00ebndi pararendse e Shpalljes s\u00eb Pavarsis\u00eb m\u00eb 28 Nandor 1912 Klajd Kapinova N\u00eb m\u00ebnyr\u00eb t\u00eb p\u00ebrmbledhur e pa shum\u00eb referenca t\u00eb tjera historike (t\u00eb cilat jan\u00eb pjes\u00eb e nji libri n\u00eb dorshkrim), po paraqes punimin [&hellip;]","og_url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/","og_site_name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","article_published_time":"2011-09-10T06:01:53+00:00","og_image":[{"url":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"admin","Est. reading time":"32 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2"},"headline":"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb","datePublished":"2011-09-10T06:01:53+00:00","dateModified":"2011-09-10T06:01:53+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/"},"wordCount":6433,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg","articleSection":["Artikuj"],"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/","name":"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb - FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","isPartOf":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg","datePublished":"2011-09-10T06:01:53+00:00","dateModified":"2011-09-10T06:01:53+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#breadcrumb"},"inLanguage":"sq-AL","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#primaryimage","url":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg","contentUrl":"http:\/\/www.shkoder.net\/images\/fjala\/2011\/ded_gjo_luli_permendore.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/kontributi-i-elementit-dhe-klerit-katolik-per-atdhedashunine\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Kontributi i elementit dhe klerit katolik p\u00ebr atdhedashunin\u00eb"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#website","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","description":"Arkivi 2009-2015","publisher":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/?s={search_term_string}"},"query-input":"required name=search_term_string"}],"inLanguage":"sq-AL"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#organization","name":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"","contentUrl":"","caption":"FjALA e LIR\u00cb - Arkivi"},"image":{"@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/3aa1163ef05469c496fc94e77611ada2","name":"admin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"sq-AL","@id":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/#\/schema\/person\/image\/","url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","contentUrl":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-content\/uploads\/2012\/02\/arben_cokaj-120x150.jpg","caption":"admin"},"description":"Admin, Fjala e Lir\u00eb","sameAs":["https:\/\/fjala.info\/"],"url":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/author\/admin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10387"}],"collection":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=10387"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/10387\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=10387"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=10387"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/fjala.info\/2009-2015\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=10387"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}